De computergroep Hewlett-Packard (HP) heeft aangekondigd dat ze wereldwijd 27.000 banen wil schrappen. In verschillende Europese landen zullen er ontslagen vallen. HP heeft recentelijk het dividend aan de aandeelhouders verhoogd en het bestuur van de onderneming hoort tot de best betaalde in deze sector. Tegen het geplande massaontslag, dat het gevolg is van het verplaatsen van werkzaamheden naar lage lonen landen, wordt in het weekend van 8 en 9 maart in verschillende Europese landen actie gevoerd. De actie in Nederland is op zaterdag 8 maart aansluitend op de FNV manifestatie die om 12 uur begint bij de Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam.

Om de achtergrond van deze ontwikkelingen te belichten publiceren we hier een (voor de Nederlandse lezers iets bewerkte versie van) een interview met Raoul Flies vakbondsafgevaardigde bij HP van de BBTK, de Bond van Bedienden, Technici en Kaderleden van het ABVV, de Belgische socialistische vakcentrale en lid van de Europese Ondernemingsraad van HP.

Is dit alleen een herstructurering bij HP of is er sprake van een herstructurering in de hele sector?

Raoul Flies: Dit is niet enkel aan de orde bij HP. We zien dit bijvoorbeeld ook bij IBM. Men wil meer met virtueel personeel gaan werken in zogenaamde ‘clouds’ en gebruik maken van freelancers uit de hele wereld, zonder arbeidscontract (via internetplatformen zoals TopCoder). Ontwikkelaars uit lage lonen landen zoals bijvoorbeeld Maleisië en China gaan nu de concurrentie aan om contracten binnen te halen. Er vindt dus een verplaatsing van vele banen plaats. Dit baart me ontzettend veel zorgen. Wist je dat op internet human resource kantoren bestaan die deze jobs aanbieden? Der Spiegel noemde dit heel toepasselijk ‘Ebay voor werkkrachten’. Het is dus duidelijk dat men wil besparen op de kosten door goedkope diensten aan te bieden en zo de winstmarges te verhogen.

We zien ook steeds meer lokale ICT-firma’s, soms ‘louche’ firma’s (soms enkel een adres of postbus), op deze markt. Zo doen HP en de anderen aan ‘onderaanneming’, het uitbesteden van een deel van het werk aan lage lonen bedrijven die dan zelf ook nog eens aan onderaanneming doen. Je begrijpt dat hierop elke vorm van vakbondscontrole zeer moeilijk is. Er is een constante druk op de loon- en arbeidsvoorwaarden.

Jets voor de CEO’s

Dit in schril contrast met wat de directeuren van HP verdienen. Zij hebben de hoogste salarissen in de VS in deze sector. De CEO’s van HP verdienen ettelijke malen meer dan hun collega’s bij IBM. HP slaagt er in om meer vicepresidenten te hebben dan alle landen ter wereld bij elkaar. In een artikel van Nasdaq (de Amerikaanse beurs) van juli dit jaar wordt dan ook zwaar uitgehaald naar de handel en wandel van de CEO’s van HP.

Wat wil je, als de laatste 3 CEO’s van HP de deur zijn uitgegaan met ontslagvergoedingen buiten elke proportie? Dit heeft de firma, inclusief de bonus voor een interim-CEO voor 3 maanden, ongeveer 83.3 miljoen dollar gekost. De laatste CEO is na 11 maanden de deur gewezen en heeft 7.2 miljoen dollar cash gekregen en voor 18.2 miljoen dollar aan aandelenopties. Je moet dan weten dat toen hij zijn contract tekende, hij hiervoor 4 miljoen dollar heeft gekregen en hier bovenop een premie voor verhuiskosten en gederfde inkomsten van nog eens 4.6 miljoen dollar. Wat weinig mensen weten is dat de top van HP in Amerika beschikt over niet minder dan 7 vliegtuigen. Niet van dat goedkope spul, maar peperdure toestellen, Gulfstream V’s die tot de duurste ter wereld behoren. Ze beschikken over 17 piloten die te allen tijde beschikbaar zijn, plus de technische ondersteuning ervan. Die toestellen gebruiken zij ook voor privégebruik. Zij vliegen in volle luxe en verplichten de ‘lageren’ op de ladder om uitsluitend economyclass te vliegen. Jaarlijkse kost de luchtvloot 30 miljoen dollar. De huidige CEO van HP is Meg Whitman, de op twee na rijkste vrouw van Californië.

Op de website van Reuters is HP, samen met o.a. Yahoo, in de running voor ‘slechtst geleide bedrijf’. Verbaast dit je?

Ja: een slechte aannamebeleid van CEO’s, onbegrijpelijke en duur betaalde overnames, steeds veranderende strategieën en schandalen, hebben ervoor gezorgd dat HP op deze zogenaamde “Negative Governments list” (lijst van slechtst geleide bedrijven) is komen te staan.

Belastingontduiking

HP is er sinds 2006 in geslaagd om 11 miljard dollar cash geld te veranderen in 21 miljard dollar schuld. HP koopt jaarlijks voor miljarden dollars aan eigen aandelen op om zo het dividend op te drijven en de aandeelhouders gunstig te stemmen. Door de schuld leent men dan geld tegen hoge rente, wat het probleem nog groter maakt. Plaats dit geheel in een periode van verminderde opbrengsten, dan genereer je natuurlijk niet de nodige cash flow .Vandaar dat er 27.000 banen moeten sneuvelen en kostenbesparingen worden doorgevoerd. Dit zou vanaf 2014 3.5 miljard dollar meer winst moeten genereren. Ik vrees dus dat momenteel het geld er niet is om de broodnodige investeringen te doen in onderzoek en ontwikkeling en dat we nog niet aan het einde van de herstructureringen zijn.

De aankondiging van HP gebeurde eind mei, vlak voor de zomervakantie. Heeft dit gevolgen gehad voor de reactie  van de vakbonden?

Vakbonden buitenspel gezet

Via een extra vergadering van de Europese Ondernemingsraad (EOR) op 14 en 15 mei werden we ingelicht over het ‘Make it better’ plan . Ja, dat heet zo bij HP. Daarbij werd geen verdere informatie gegeven over de gevolgen van dit plan voor het personeel. Enkele dagen daarna verschenen in de pers de eerste signalen dat wereldwijd tussen de 25.000 en 30.000 banen moeten verdwijnen. Dit heeft veel kwaad bloed gezet binnen de EOR. Men verplicht ons steeds om de informatie die men geeft binnen de EOR te houden om daarna zelf doodleuk te lekken naar de pers. Ofwel was het lokale management van deze plannen op de hoogte en hebben ze dit verzwegen, ofwel waren ze niet ingelicht.  dat zegt dan wel iets over hun positie als management, ik zie hier geen andere mogelijkheid.

Ook het feit dat men ons de toegang tot de eigen economisch- en juridische deskundigen ontzegt, heeft ertoe geleid dat we het proces van informatie en consultatie als niet afgesloten beschouwen. Pas op de EOR vergadering van juni is ons officieel meegedeeld dat de gevolgen voor EMEA (Europa, Midden-Oosten en Afrika) meer dan 8.000 banen zou zijn, wat meer dan 10 % is van het totaal aantal werknemers in EMEA. De businessrationaliteit, de economische achtergrond, de strategie is nog steeds onduidelijk voor de EOR-leden, en de vraag naar meer informatie hierover blijft. Het zijn steevast landen zoals Italië, Frankrijk, Duitsland, België en Nederland die hier de tol betalen, toevallig wel de landen waar de vakbonden sterker staan.

Daartegenover staat dat in de landen van Centraal- en Oost-Europa; in Bulgarije, Polen, enzovoort de het aantal banen fors stijgt. Dit zijn landen waar de vakbonden heel wat zwakker staan of simpelweg afwezig. Uiteindelijk hebben de vakbondsafgevaardigden in de Europese ondernemingsraad met een overweldigende meerderheid beslist de afspraken met de leiding van HP op Europees niveau op te zeggen. Er wordt een loopje genomen met het informatie- en consultatieproces. Wij zien als EOR afgevaardigden geen enkele mogelijkheid meer om op een correcte manier de belangen van de werknemers binnen HP te verdedigen. Alleen een nieuwe overeenkomst in de Ondernemingsraad onder de nieuwe Europese richtlijn zal ons meer informatie- en consultatierechten geven, inclusief het recht op het raadplegen van deskundigen en dergelijke.

In jullie persbericht spreken jullie over het ‘spreadsheetmanagement’ van HP.

We stellen de laatste jaren vast dat strategische beslissingen meer en meer worden genomen aan de hand van wiskundige formules, door managers die hun beslissingen slechts op meetbare gegevens of cijfertjes (de spreadsheet) baseren. Het impliciete verwijt hierbij is dat er weinig of geen rekening gehouden wordt met minder goed meetbare aspecten, zoals de tevredenheid van de klanten en werknemers , verhoogde werkdruk, stress, burn-out en dergelijke. Er wordt dus geen gedegen risicoanalyse gedaan bij het invoeren van veranderingen.

In het persbericht hekelen jullie ook het gebruik van de notionele interest door HP. Kan je dit wat uitleggen? (notionele interestaftrek is een begrip uit de Belgische vennootschapsbelasting, dat betekent dat vennootschappen een fictieve rente kunnen aftrekken van hun winst. Officieel heet de regeling ‘aftrek voor risicokapitaal’.)

Via een boekhoudkundige truc via het zo genoemde coördinatiecentrum, heeft HP zo’n 1,6 miljard dollar mogen aftrekken van de belastbare winst. Hierdoor hoefden zij in België 600 miljoen dollar minder belastingen te betalen. Dit is ongeveer gelijk aan drie maal de loonkosten van HP België, die zij hiermee in eigen zak steken. Ze nestelen zich in het rijtje van bedrijven als Electrabel en betalen slechts 4 % belasting (je moet weten dat de enig belasting die ze betalen, de verplichte inhouding van de roerende voorheffing is op uitgekeerde dividenden).

Let wel het gaat hier over het HP coördinatiecentrum, dat min of meer de interne HP Bank is. Het aantal banen is daar wel met 10 % gedaald. Was de notionele intrestaftrek niet juist bedoeld om tewerkstelling aan te moedigen? De discussie over de hoge loonkosten krijgt hier wel een heel andere dimensie. Zo heeft HP hier in 2006 ook een financiële vennootschap opgericht, HP Nordic genaamd. De aandeelhouders daarvan zijn HP-holdings uit Zweden, Denemarken en  Noorwegen. Deze vennootschap heeft geen enkele werknemer en de hele constructie is bedoeld om via de notionele interest de belastingen op de winst te minimaliseren, ik zou zelfs durven stellen te ‘neutraliseren’. Doen ze wettelijk iets verkeerd? Nee, maar ethisch vind ik dit toch zeer betwistbaar, dit is toch nooit de bedoeling van de notionele interestaftrek geweest.

In de perstekst van de vakbonden staat dat de maatregelen dienen om de aandeelhouders gunstig te stemmen.

Vorige week heeft CEO Meg Whitman cijfers bekend gemaakt over de boekwaarde van de Dienstenafdeling die in een keer met 8 miljard dollar wordt afgeschreven. Hieruit blijkt dat in het derde kwartaal HP de grootste verliezen heeft gemaakt in zijn 85-jarige bestaan. Hierdoor is het kwartaal afgesloten met meer dan 8 miljard dollar verlies. Tegelijkertijd hebben ze de aandeelhouders tevreden kunnen stellen, omdat het verwachtte dividend dat eerder 92 à 97 dollarcent bedroeg nu ongeveer 1 dollar zal zijn. Onmiddellijk hierop is hun beurskoers met 2.5 % gestegen! Dus alle maatregelen die ze treffen moet je vanuit dit oogpunt bekijken.

In de VS hebben ze al sneller dan voorzien afschrijvingskosten voor de herstructurering moeten boeken van ongeveer 1,7 miljard dollar, in plaats van de voorziene 1 miljard. Het vrijwillige vertrek van vele mensen bij HP gaat sneller dan verwacht (ze hadden op 9.000 gerekend en zullen op 11.500 uitkomen ). Blijkbaar tekenen veel meer mensen in op de vervroegde pensioenplannen in de VS dan gedacht. Resultaat daarvan is dat van de ene op de andere dag teamleden zijn verdwenen, vervanging is niet voorzien en dan moet men snel snel het probleem oplossen. Ik weet niet wat er in België gaat gebeuren want wij moeten nog het hele “Renault proces’ doorlopen. (Na de collectieve ontslagen bij de sluiting van Renault Vilvoorde werd in België een wettelijke informatie- en consultatieprocedure van personeel en vakbonden ingevoerd.) Tot nu toe kennen we nog geen exacte cijfers, is er nog niets bekend gemaakt, en verwachten we dat niet voor eind augustus, september. Tegen het einde van het fiscale jaar bij HP, eind oktober 2013, zal 95 % van de herstructurering afgewerkt moeten zijn.

Hoe is de positie van de vakbond bij HP?

Ondanks dat wij als BBTK maar een kleine fractie zijn hebben we toch een zeer actieve vakbondswerking en actieve afgevaardigden. Samen met de andere vakbonden wordt er serieus aan de kar getrokken en is er een hecht vakbondsfront. Via Koen Dries van de LBC (Landelijke Bediende Centrale, vakbond aangesloten bij de Algemeen Christelijke Vakcentrale) hebben we onze contacten bij UNI (Europese bediendenbond), hij is daar namelijk coördinator voor de Europese Ondernemingsraad (EOR) van HP. Dat is erg belangrijk, nu we met een serieuze herstructurering te maken hebben en een conflict hebben met het EMEA-management. Zo gaan we met de EOR-afgevaardigden een procedure opstarten bij de Arbeidsrechtbank in België wegens het niet naleven van de informatie- en consultatieprocedure. Binnen de EOR concentreert de reactie van de vakbonden zich op dit moment op België, Nederland, Duitsland en Zweden.

In Frankrijk ligt het enigszins anders, omdat de bazen weten dat de bonden daar naar de rechtbank zullen stappen. Daar zal de uitspraak van de rechtbank zeker in het voordeel van de vakbonden zijn. Daarom geven de bazen sneller de concrete cijfers en kan er direct gesproken worden over een sociaal plan. Op die wijze worden de bonden daar een beetje afgekocht. Wat werd gepubliceerd door UNI heeft tot onze verbazing veel persaandacht gekregen in België en Duitsland.

In Nederland hebben de ondernemingsraden beslissingsrecht, maar daar hoef je als ondernemingsraadslid geen lid te zijn van een vakbond, sommigen hebben zelfs geen relatie met de vakbond. In het slechtste geval, als de OR weigert in te stemmen met de plannen van een directie, kan die naar de rechter stappen. In Duitsland en Zweden stappen ze naar de rechter als er ook maar een aankondiging gebeurd zonder dat het informatie- en consultatieproces door de EOR als afgesloten wordt beschouwd. In Spanje kan HP per kwartaal 240 mensen ontslaan zonder ook maar in overleg te hoeven gaan met de vakbonden. Wat ik na al die tijd besef is dat het arbeidsrecht in België een van de zwakste in Europa is. Wij hebben minimale rechten, die we dan verdomd zelf nog moeten gaan afdwingen in de arbeidsrechtbank. Wij zijn dus zeer zwak beschermd en dan druk ik mij nog voorzichtig uit.

Dit interview verscheen eerder op de site van onze Belgische zusterorganisatie. Vooral in Spanje voeren de arbeiders van HP fel actie tegen de geplande ontslagen. Meer informatie daarover op de site van hun vakbond.