Europees verzet bij het spoor
Door heel Europa vervangt de winstdrang het idee van openbare
dienstverlening, wat logies volgt op een Europese richtlijn van
20 juni 1991. De Europese Commissie streeft naar een 'financieel
evenwicht' op 1 januari 1993 bij alle spoorwegmaatschappijen.
Vanaf dat moment mogen ook anderen op het nationale spoorwegnet.
Dit kunnen partikulieren (bij het goederenvervoer) of andere
nationale spoorwegmaatschappijen zijn. Tegen (de gevolgen van) de
privatisering is echter veel verzet.
Op 27 oktober 1992 was er een eerste gezamenlijke aktiedag in het
spoor van de ITF, de internationale federatie van vervoersbonden.
De oproep voor de aktie luidde: "spoorwegarbeiders zullen de
treinen stopzetten, zodat passagiers ze ook in de toekomst nog
kunnen nemen." Aan de werkonderbreking in het spoor deden 26
vakbonden uit 14 landen van de Europese Gemeenschap mee.
In België en Griekenland liepen er geen treinen tussen 11 en 12
uur 's morgens, terwijl er vele werkonderbrekingen waren in
Italië en Spanje. In Portugal legden zo'n 2000 arbeiders het werk
neer. In Duitsland, waar het recht om te staken is beperkt tot
ekonomiese eisen, verspreidden de spoorwerknemers folders en
hingen ze spandoeken op. Ditzelfde gebeurde in Groot-Brittannië,
waar solidariteitsstakingen zijn verboden. In Frankrijk, waar de
beweging gesteund werd door alle vakbonden, gingen de
spoorwerkers verder dan de één-uur werkonderbreking. Ze staakten
de hele dag massaal en er vond een grote demonstratie plaats
buiten de kantoren van de SNCF, de Franse spoorwegmaatschappij.
De Nederlandse spoorbonden deden niet mee, met als argument: "het
leeft hier niet." Maar dit hebben ze zelf opgeroepen door akkoord
te gaan met de algemene richting van de NS. De propaganda-kampanje die de Vervoersbond FNV had toegezegd aan de ITF is
zelfs nauwelijks van de grond gekomen. Men beperkt zich bij de
kritiek op de privatisering liever tot details. "Angst om alleen
te staan" overheerst sterk. In zoverre is het debat over de
privatisering, dat overigens ook in andere sektoren wordt (en
werd) gevoerd, ook een spiegelbeeld van de vervallen politieke
kultuur van dit land. De kapitulatie is een triest gevolg van een
verkeerd begrepen overwinning van de markt.
Nog een voorbeeld van verzet tenslotte. In Duitsland hebben
allerlei organisaties zich verenigd in het initiatief 'Für eine
bessere Bahn, Stop dem Privatisierungswahn!'. Milieu-organisaties, 'vrienden en vriendinnen van het spoor', politieke
groepen, gebruikers en spoorpersoneel, stadsplanners en
verkeerswetenschappers. Zij hielden op 1 november een landelijke
bijeenkomst over de te voeren strategie om van de
spoorreorganisatie een openbaar debat te maken. Ook veel groepen
uit de ex-DDR zijn hierbij betrokken, aangezien juist die het
grote slachtoffer dreigen te worden van de privatisering. Hier
wordt een massale investering voorbereid in nieuwe wegenbouw,
terwijl het grootste verlies aan arbeidsplaatsen bij de
spoorwegen juist daar plaatsvindt.