Klein links of nieuw links?

Op partijpolitiek gebied is er de laatste tijd veel aktiviteit ter linkerzijde van Groen Links. Partijtjes schieten als paddestoelen uit de grond of beleven een opmerkelijke face-lift. Maar er wordt hopeloos langs elkaar heen gewerkt. Hoog tijd voor 'vernieuwende eenheid', vindt René Danen, oud-voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) en lid van 'Nederland bekend kleur' en 'Jongeren in verzet'.

René Danen
Sinds kort kent Nederland nieuwe partijen als de PSP'92 en Solidair '93. De kommunisten hebben de naam van hun partij veranderd in NCPN. De SAP heeft de naam van haar blad onlangs aan de moderne tijd aangepast. En de SP is tegenwoordig weer 'socialistisch' in plaats van 'socialisties'. Alleen De Groenen zijn nog gewoon groen. Al hebben ze tegenwoordig ook interesse voor studenten en hun akties. Maar is deze vernieuwing nu allemaal maar uiterlijke schijn of is er daadwerkelijk sprake van nieuw elan onder klein links?

Diversiteit
Een mede door mij georganiseerd debat dat op 15 juni jl. plaatsvond in Amsterdam moest antwoord geven op deze vraag. Ze waren er allemaal. De zes progressieve partijen die niet in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn. Het gezelschap werd aangevuld met Piet de Visser. Dit oud PvdA-kamerlid stapte uit deze partij naar aanleiding van de WAO-perikelen. Tijdens het debat bleek dat hij intussen lid is geworden van Groen Links en daar gevraagd is om als lijstduwer op de lijst te komen. Een kamerzetel ambieert hij gezien zijn leeftijd niet meer.
Dit in tegenstelling tot de SP die al enige jaren vruchteloos probeert een dergelijke zetel in de wacht te slepen. De partij beschikt over 15.000 leden en tientallen raadsleden, maar die kamerzetel, dat wil maar niet lukken. En dat geldt voor de andere partijtjes ook. Opvallend is dat het merendeel van hen desgevraagd eigenlijk helemaal niet verwacht in de kamer te komen. Toch blijkt samenwerking voor hen geen voor de hand liggende optie. Ze zijn het er allemaal over eens dat er een nieuw potentieel kiezerspubliek is. Voor sommige zijn dat de mensen die teleurgesteld zijn in de politiek in het algemeen en in de PvdA in het bijzonder. Andere denken dat de gematigde koers die GroenLinks vaart afvallige kiezers zal opleveren. Tot zover dus konsensus, maar dan begint de onenigheid.

Stokpaardjes
De zes verschillen vaak op kleine puntjes van mening. Ieder heeft zo zijn eigen stokpaardje. Het milieu, het anti-militarisme of de uitkeringsgerechtigden. Het standpunt van de kollega-partijtjes blijkt dan op dat ene punt net even af te wijken. Solidair '93 gaat hierin het verst. Behalve over hun stokpaardje (positie van uitkeringsgerechtigden) blijken ze helemaal geen visie te hebben. Wat te vinden van de oorlog in Bosnië? "Dat zien we wel als we in de kamer zitten", is het antwoord.
Toch zijn er wel wat openingen blijkt, als het gaat om samenwerking. Roel van Duijn sluit niet uit dat de Groenen nog eens ooit op landelijk nivo gaan fuseren met Groen Links: "Het bestaan van onze partij is immers geen doel op zich." Voorlopig zijn er alvast gesprekken gaande over het plaatsen van Groenen op de lijst van Groen Links. Gjalt Zondergeld van de PSP konstateert

dat hij sommige mensen van de andere partijen al twintig jaar lang tegenkomt bij diverse akties en aktiviteiten. Toch wil hij voorlopig niet verder gaan dan samenwerking op specifieke punten.
Dat geldt ook voor de SP, al voegt Harry van Bommel er aan toe dat hij (blijkbaar in tegenstelling tot anderen) "er geen behoefte aan heeft zich af te zetten tegen de andere partijen". De SAP is juist erg voor nauwere samenwerking en heeft hiertoe ook al initiatieven genomen, vertelt Ron Blom. De NCPN wil daar bij aan sluiten maar vindt dat een gezamenlijk programma de basis moet zijn.
De opmerkelijkste handreiking tot samenwerking komt echter van Willem Hoekert. Zijn oplossing is eenvoudig: "Iedereen kan opgaan in Solidair '93 met Jaap van der Scheur als charismaties leider." Het recente verzoek van Groen Links aan diezelfde van der Scheur om op te gaan in die partij is echter honend van de hand gewezen door hem, aldus Hoekert.
Veel elan spreekt er niet uit dit gesteggel onderling. Het NRC-Handelsblad zal de volgende dag dan ook konkluderen dat het om een folkloristies debat ging. Konkrete ideeën tot nieuwe samenwerking komen niet uit de diskussie. De vertegenwoordigers in de zaal van diverse aktieklubs en bewegingen hebben zo hun bedenkingen bij al deze diversiteit. Het enige applaus van de avond komt voor de spreker die een vurig pleidooi houdt voor linkse vernieuwende samenwerking. Voor de kiezer is het verschil tussen de partijen immers toch onduidelijk en bovendien marginaal. Daarbovenop komt de kritiek van iemand anders dat de partijen te veel bezig zijn met hun interne organisatie terwijl de (jongeren)beweging bijvoorbeeld geen daadwerkelijke aktieve steun krijgt. Het blijft te veel bij symboliese sympathie-verklaringen, is de kritiek.

Eenheid in vernieuwing
Uit het debat kan de konklusie getrokken worden dat er sprake is van een gemiste kans. Op dit moment is er veel beweging in de samenleving. Weliswaar is er sprake van een vergaande individualisering en een afbraak van het vertrouwen in de politiek. Maar er gaan op dit moment voor traditioneel linkse thema's veel mensen de straat op. Tienduizenden mensen demonstreerden tegen racisme en voor de rechten van vluchtelingen en migranten. Tienduizenden jongeren kwamen op voor hun zelfstandigheid en meer dan honderdduizend scholieren lieten zien dat zij een andere toekomst willen.
En waar waren de kleinlinkse partijen? Vaak waren het de mensen van deze partijen die achter de schermen het protest organiseerden. Soms waren ze er alleen in naam. Klein links is er echter niet in geslaagd om een overall-visie te bieden aan de deelnemers van het protest. Een perspektief op de toekomst. Een wat bredere kijk op de hedendaagse problemen en de veranderingen in de wereld.
De ideeën zijn er wel. Zeker. Maar ze komen onvoldoende naar buiten. Naar mijn mening is dit gedeeltelijk ook te wijten aan het onvermogen om gezamenlijk op te treden naar buiten toe. Onvermogen om een geheel eigen achterban te kreëren in een koalitie met de nieuwe protestbewegingen. Een achterban die groot en sterk genoeg is om de gewenste veranderingen ook daadwerkelijk bespreekbaar, en zelfs mogelijk te maken.
Met het oog op de komende verkiezingen, en met in het achterhoofd de teloorgang van de sociaal-demokratie, is het volgens mij hoog tijd dat klein links en radikale protestbewegingen eens rond de tafel gaan zitten om een gezamenlijke strategie hiertoe uit te