|
Het Bruto Binnenlands Product is een typisch product van de jaren dertig. Toen de Amerikaanse regering als reactie op de crisis van 1929 in de economie ging ingrijpen ontdekte deze dat ze eigenlijk geen manier had om te bepalen of het wel goed ging met de economie. Vandaar dat men met idee van het Bruto Binnenlands Product kwam. Mijn economieleraar op school vond het eigenlijk maar een raar idee. Hij legde ons uit dat als je op een koude dag het raam openzet en vervolgens de verwarming hoger op moet stoken, je een bijdrage levert aan de groei van het BBP. Je koopt op die manier immers meer gas. Maar het wil niet zeggen dat je het zelf nu warmer hebt dan op het moment dat je het raam nog dicht had en de verwarming nog laag had staan. Hij legde ons uit dat het BBP meet hoeveel middelen er worden gebruikt, maar dat het eigenlijk niet meet of die middelen ook wel effectief en efficiënt gebruikt worden. De logica achter mijn leraars cynische grapje is onder invloed van de milieubeweging een onderwerp van serieuze discussie geworden. Het verandert zelfs onze hele kijk op de economische geschiedenis van de afgelopen vijftig jaar. Een Engels onderzoeksbureau dat het hele idee van Bruto Binnenlands Product afwijst en gebruik maakt van de zogenaamde Happy Planet Index komt tot de conclusie dat de HPI van Engeland in 1976 hoger was dan tegenwoordig. De HPI is er niet zozeer op gericht aan te wijzen wat het gelukkigste land ter wereld is, maar berekent hoe effectief landen de natuurlijke rijkdommen van de aarde omzetten in lange en gelukkige levens voor hun burgers. Terwijl het BBP het gebruik van middelen altijd positief inschat, kijkt de HPI er ook naar of de middelen efficiënt en effectief worden ingezet. Als je een beetje nadenkt, kom je er ook snel achter waarom de HPI eigenlijk nauwelijks groeit of zelfs daalt, terwijl het BNP maar blijft stijgen. Steeds meer economische activiteiten die meetellen voor het BNP, maken ons niet gelukkiger en ze verbruiken wel ontzettend veel grondstoffen. Denk aan de ouders die hun kinderen een paar jaar geleden nog te voet naar school lieten lopen, maar dat nu niet meer doen omdat andere ouders hun kinderen ook met de auto brengen en het dus gevaarlijker wordt om ze nog te laten lopen. Wouter van Dieren – die in Nederland onderzoek deed naar de negatieve gevolgen van een stijging van het BNP- kwam ooit tot de conclusie dat het de Nederlanders in 1973 het beste ging. Veel mensen doen een beetje lacherig over zo’n Brits onderzoek. Ik vraag me af of je met de kritiek op het concept BBP in je achterhoofd niet interessante verklaringen kunt leveren voor een aantal politieke ontwikkelingen van de afgelopen vijftien jaar. Hoe kan het eigenlijk dat ondanks een bijna doorlopende economische groei in de afgelopen dertig jaar – ook in tijden van economische crisis groeide de economie bijna altijd - mensen steeds ontevredener zijn geworden over het politieke bestel? Zou het gewoon niet zo kunnen zijn dat mensen merken dat ze niet gelukkiger worden? Andere vraag. Na de laatste Tweede Kamerverkiezingen begonnen PvdA-politici opeens te roepen dat de SP conservatief en de PvdA progressief is. We hebben in Grenzeloos vrij goed uitgelegd dat dat een vreemde redenering is. Maar zou je daar ook niet aan kunnen toevoegen dat mensen die nostalgisch zijn naar de jaren zeventig gewoon het gelijk aan hun kant hebben staan? Met een heel moderne, wetenschappelijke graadmeter, de HPI? Ideeën en concepten –het concept BBP, het concept HPI- ontstaan niet in een vacuüm. In de jaren dertig dreigde er in de VS massale politieke onrust als werklozen niet aan het werk gezet konden worden. Wat die mensen eigenlijk deden, hoe efficiënt ze eigenlijk werkten, dat deed er eigenlijk niet zo toe. Het BNP bleef een succes omdat het naadloos aansluit bij een kapitalisme dat vooral interesse heeft in de stijging van de totale hoeveelheid ruilwaarde en onverschillig is ten aanzien van de gebruikswaarde van die goederen. Achter het concept HPI ontwaarde je de beangstigende realiteit van een ecologische crisis. En achter het feit dat de HPI nog steeds weggelachen wordt zie je een maatschappij waar het nog steeds alleen maar draait om winst. Een maatschappij die doet alsof ze geïnteresseerd is in vooruitgang, maar deze eigenlijk niet eens meer weet te definiëren. http://www.happyplanetindex.org/index.htm Chroom Vanadium |
