Sciencefiction

De workshop opende ik met een video - een verzameling van gladgepoetste dames, glimmende bikini’s, strakgetrokken gezichten. In muziekclips, cosmeticareclames, mode- en porno-industrie zien we de vrouw afgebeeld in geïdealiseerde vorm. Tailles zijn smaller gemaakt, onregelmatigheden op gezichten weggewerkt, borsten vergroot; alle foto’s in mode- en cosmeticareclames zijn bewerkt met Photoshop.

In de documentaire Beperkt Houdbaar noemt Ariel Levy dit soort beelden sciencefiction. De dagelijkse stroom aan gemanipuleerde plaatjes vormt een beeld van de mens die in de werkelijkheid niet voorkomt. In de geschiedenis van beeldende kunst en reclame, is het geïdealiseerd weergeven van de mens niet nieuw. Wat wel nieuw is: de enorme hoeveelheid van dit soort beelden. Kwantiteit slaat om in kwaliteit.

Mooi en sletterig

Ik zie niet alleen een dwingend schoonheidsideaal, ik zie ook beelden van vrouwen als onderdanig en sletterig, als uitdagende geile bimbo’s.

Blijkbaar ben ik niet de enige die zich hierover opwindt. Sunny Bergman maakte de documentaire Beperkt Houdbaar, over het schoonheidsideaal, plastische chirurgie, botox, het manipuleren van beelden in de cosmetica-industrie. Ariel Levy schrijft in haar boek, Female Chauvinist Pigs - de opkomst van de bimbocultuur, over het nieuwe ‘bimbofeminisme’. De geëmancipeerde vrouw van nu draagt haar seksualiteit openlijk uit. Met behagen, uitdagen en prikkelen laat ze zien dat ze een vrije, sterke en onafhankelijke vrouw is, die de touwtjes in handen heeft. Levy: ‘Als male chauvinist pigs mannen waren die vrouwen als stukken vlees zagen, dan zouden wij ze eens een lesje leren: wij worden female chauvinist pigs, vrouwen die anderen en onszelf tot lustobject maken’.

Pimps en porno

Bewijst deze ‘bimbo’ hoever we gekomen zijn met het feminisme? Je gedragen als een sexy bimbo geeft een gevoel van macht? Ariel Levy eindigt haar boek met de conclusie: ‘Veel vrouwen lijken vergeten te zijn dat seksuele macht maar een specifieke vorm van macht is. (...) De vrijheid om seksueel uitdagend of promiscue te zijn, is niet genoeg vrijheid, het is niet de enige vrouwenkwestie die aandacht verdient.’

Ariel Levy vertelt dat highschool-meisjes rondlopen in ‘riemen’ – wel heel korte rokjes dus - en zich gedragen als een sexy bimbo, maar tegelijkertijd vaak nog maagd zijn en na doorvragen heel weinig blijken te weten van hun eigen seksualiteit en lichaam.

Hier zie ik een probleem: Jongeren van nu hebben toegang tot een overdosis aan gemanipuleerde beeldinformatie waaraan ze zich kunnen spiegelen als het gaat om lichaam en seksualiteit. Een generatie jonge mensen groeit op met een verdraaid beeld van de werkelijkheid. Meisjes denken zich te moeten meten met plaatjes van vrouwen die in het echt niet eens bestaan. Jongens die de ‘pimps’ uit de rap-video’s napraten en die hun vriendinnen ‘bitch’ en ‘ho’ noemen. Jongeren die porno als voorbeeld nemen, maar tegelijkertijd maar moeilijk kunnen formuleren wat ze zelf wel of niet prettig vinden.

Wat is normaal?

In Beperkt Houdbaar vertelt een buikdanslerares uit Tunesië, dat in haar land en andere niet-westerse culturen vrouwen een sterker zelfbewustzijn hebben. Meisjes gaan daar als kind al met hun moeder, oma en buurvrouw elke week naar het badhuis en zien daar hoe je er zelf later uit gaat zien als je ouder wordt - ouder worden wordt niet als iets negatiefs gezien.

In de VS wordt het steeds normaler dat vrouwen hun voorhoofd laten behandelen met botox, om rimpels weg te werken. Want vanaf je 30e begin je oud en lelijk te worden. In ieder geval in Hollywood is dit al algemeen aanvaard. Een veel gehoorde klacht over Nicole Kidmans nieuwe film bijvoorbeeld is dat ze, als gevolg van de botoxbehandelingen, bijna geen gezichtsuitdrukking meer heeft.

Heeft het gemanipuleerde schoonheidsideaal veel invloed op gewone vrouwen en meiden?

Volgens een onderzoek onder jongeren in Rotterdam, Seks in de stad, bestaat er een verband tussen beeldcultuur en de toename van seksueel geweld. De American Psychology Association (APA) concludeerde in een rapport dat de voorstelling van vrouwen als lustobjecten en de toenemende druk om aan dat beeld te voldoen leidt tot ernstige fysieke en geestelijke stoornissen bij tienermeisjes.

In Beperkt Houdbaar vertelt een psycholoog dat meisjes in de VS op hun 17e gemiddeld al 250.000 van dit soort beelden hebben gezien. Een kwart van de Amerikaanse meiden overweegt plastische chirurgie, in Brazilië 63%, in Duitsland 12%. In Venezuela krijgen steeds meer meiden een borstvergroting cadeau op hun 15e verjaardag.

Een andere psycholoog in dezelfde documentaire zegt dat de meeste mensen het liefst normaal willen zijn. In de VS denken veel vrouwen dat normaal is: er uitzien zoals vrouwen in de Playboy.

Sunny Bergman gaat naar de VS en interviewt daar een meisje van 15 en haar moeder. Ze vraagt de moeder: ‘Wist u dat er iets mis is met de schaamlippen van uw dochter?’ Moeder: ‘Nee, dat wist ik niet, maar we hebben er naar laten kijken en ze bleek inderdaad een candidate te zijn.’ Ze komt dus in aanmerking voor een operatie. Volgens de plastisch chirurg heeft ze een ‘rommelige vagina’: de binnenste schaamlippen zijn wat groot ten opzichte van de buitenste. Het meisje laat haar schaamlippen corrigeren.

Betutteling

Femke Halsema vindt dat de Minister van Onderwijs niet moet niet moraliseren over seksualisering van de samenleving’. Ze waarschuwt voor een nieuwe preutsheid en zegt dat dit debat alleen leidt tot ‘slachtofferisme’.

Ook Gerry van der List (Elsevier) vindt dat Plasterk veel te ver gaat in zijn bevoogding: ‘Zonder seksuele repressie van de overheid gaat de samenleving heus niet ten onder. (...) Onze lustobjecten verdienen bescherming tegen de lusteloze cultuur van de boerka.’

Rappers Kiddo Cee en Wen Regal maakten een videoclip met expliciete porno, met als titel Vieze Meid, een videoclip waarin ‘Hollands heetste halfbloed’ zich met een paarse ‘i-pod-dildo’ naar een orgasme kreunt. Zij zeggen: ‘Zijn wij verantwoordelijk voor het kijkgedrag?’ ‘Wij zijn de nieuwe vrijheidsstrijders, wij strijden voor hetzelfde ideaal als de dames, iemand moet de verworvenheden verdedigen.’

Politici die zich zorgen maken over de ‘seksualisering van de samenleving’ krijgen er flink van langs van collega’s en journalisten, want de overheid mag niet betuttelen en moraliseren.

‘Als je kritiek hebt op het huidige beeld van vrouwen in de media, ben je dan moralistisch of repressief?’ Met deze vraag sloot ik de workshop af en opende de discussie.

Moraal

‘Wat is er mis met het hebben van een moraal?’, vraagt men zich af. ‘Als socialisten zijn wij er toch voor dat mensen hun seksualiteit op een eigen vrije manier kunnen vormgeven?’

Het is de vraag of jonge mensen die vrije keuze hebben.

Ook kwam in de discussie naar voren dat wij als linkse mensen moeite hebben met het uiten van kritiek als het gaat om seksualiteit. We willen niet zoals ChristenUnie of SGP een preuts en conservatief standpunt innemen. Kunnen we, als links, toevallig op dit punt dezelfde kritiek hebben als conservatieven?

Een van de deelnemers in de discussie ziet hier wel een probleem. Links heeft als uitgangspunt vrije seksualiteit, terwijl christenen alternatieve vormen van seksualiteit juist veroordelen.

Beide kanten gaan uit van het idee dat seks een privé-aangelegenheid is. Aan de ene kant vinden de conservatieven dat seksualiteit thuishoort in het privé-domein van het heteroseksuele huwelijk. Aan de andere kant het liberale standpunt dat iedereen zelf mag weten wat hij doet, en daar mag een ander zich niet mee bemoeien.

In de discussie stelt iemand voorzichtig voor, dat hij zich in sommige gevallen best een vorm van censuur of verbod kan voorstellen vanuit de overheid. Hierop werd door de meeste mensen direct negatief gereageerd, zij het wat mompelend.

Publieke ruimte

Ik ben er absoluut tegen om individuele mensen een norm op te leggen over hun uiterlijk of seksuele beleving. Wat we nooit moeten doen is vrouwen vertellen dat ze geen hoofddoek mogen dragen, dat ze hun okselhaar niet mogen scheren of dat ze wel roze maar geen rode lippenstift mogen dragen!

En dat is precies wat de cosmetica-, de mode- en de muziekindustrie wél doen. Die leggen een hele duidelijke norm op aan vrouwen. De commercie krijgt alle ruimte om ons dat ene dwingende voorbeeld op te leggen voor hoe we ons moeten kleden of gedragen! Met billboards van billen in strings, wulpse vrouwen in bikini en posters zo groot als een flat heeft de ‘mooie-mensen-industrie’ onze publieke ruimte volledig in gebruik.

Als daarentegen in de publieke ruimte een nieuw kunstwerk wordt geplaatst, moet daarover eerst democratisch worden gediscussieerd door gemeente, subsidieverstrekkers, projectontwikkelaars, kunstcommissies, bewonersorganisaties en noem maar op. En als plotseling ineens alle bushokjes gevuld waren met posters van kinderporno? Dan zou iedereen het er snel over eens zijn dat de overheid moet ingrijpen. De vraag is dus: mag de overheid – of mogen de mensen zelf – niet wat meer inspraak hebben als het gaat om de vormgeving van de publieke ruimte?

Discussie Commerciële plaatjes met een dwingende schoonheidsnorm en een onrealistisch heteroseksistisch mensbeeld ontnemen jonge mensen het zicht op hun eigen echte seksuele vrijheid. Nu het de spuigaten uitloopt met de hoeveelheid gemanipuleerde plaatjes in het straatbeeld en in de media, mag de overheid best een standpunt innemen, desnoods in de vorm van censuur. Als linkse beweging moeten we vooral aanzetten tot een tegencultuur voor seksuele vrijheid en diversiteit. Grenzeloos nodigt iedereen uit om hierover mee te discussiëren op deze site.

Bimbo: aantrekkelijk, gewillig, sexy, dom meisje (in deze betekenis voor het eerst gebruikt in Groot-Brittannië in het begin van de twintigste eeuw, komt oorspronkelijk van het Italiaanse woord - bimbo: onvolwassen jongen, later ook: bimba, voor een vrouw); Riem: heel kort rokje; Pimp: pooier; Ho: hoer, slet; Bitch: wijf (letterlijk: teef); Pimps up, hos down: pooiers boven, sletjes onder; Botox: botuline-toxine, eiwit dat gebruikt wordt als geneesmiddel bij revalidatie. Botox blokkeert het aanspannen van de huidspieren, waardoor rimpels verdwijnen; Siliconen: prothese van siliconenrubber, gevuld met siliconengel; Lip-suctie: onderhuids wegzuigen van vetophoping; Candidate: patiënt; Photoshop: computerprogramma voor bewerken van foto’s.