Op dit moment is er een snelle procedure waarbij de aanvraag binnen 48 werkuren wordt afgewezen en een langzame die soms jaren duurt. De snelle procedure is er voor de ‘hopeloze’ gevallen maar intussen probeert de IND wel zoveel mogelijk gevallen in deze procedure te krijgen. Geen wonder dat de IND geen afschaffing wil van de 48-uurs procedure, want ‘deze heeft met succes bijgedragen aan minder instroom’.

Er is heel veel kritiek gekomen op de 48-uursprocedure. Internationale mensenrechtenorganisaties stelden dat de asielzoeker geen eerlijke kans kreeg. Ook werd Nederland onder de vorige kabinetsperiode voor het eerst in asielzaken veroordeeld door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De eerste keer omdat Nederland leden van bepaalde Somalische stammen wilde terugsturen terwijl men wist dat deze stammen daar vervolgd werden. De tweede keer omdat Nederland Eritrese dienstweigeraars wilde terugsturen terwijl men wist dat deze bij terugkomst door de Eritrese overheid in containers werden opgesloten, een procedure waarbij velen door de hitte bezweken.

De IND wil nu de snelle procedure iets langzamer maken maar wel álle asielzaken op deze manier afhandelen. Het is echter onduidelijk hoeveel langer dit gaat worden. De IND denkt aan het ‘formaliseren van de ruimere termijnen zoals die in de praktijk gelden’. Dat zou een sigaar uit eigen doos zijn. Het is de verwachting dat er wel een paar uur extra bij gaan komen... In de 48-uursprocedure reizen de advocaten naar het aanmeldcentrum waar asielzoekers hun aanvraag indienen. Aldaar worden de asielzoekers begeleid. Dat betekent dat een asielzoeker meerdere advocaten krijgt omdat niemand voor verschillende zaken 48 werkuren beschikbaar kan zijn. De IND ziet geen grote problemen omdat het toch hopeloze gevallen zijn. In de nieuwe plannen gaat dit dus echter voor alle asielzoekers gelden.

Het is opvallend dat de IND in het nieuwe plan veel aandacht besteedt aan termijnen en dergelijke, maar dat er bijna geen aandacht is voor de procedure zelf. Het is belangrijk dat de advocaat de kans krijgt het volledige levensverhaal van de asielzoeker in kaart te brengen zodat uiteindelijk de motieven om te vluchten duidelijk worden. Nu wordt door de IND alleen gekeken naar de directe aanleiding tot de vlucht en komt er een zeer fragmentarisch en soms onjuist beeld van de vluchtmotieven in het dossier. Er moet de tijd worden genomen voor het vaststellen van de feiten: leeftijdsonderzoeken, medische onderzoeken, taalonderzoeken, ambtsberichten en dergelijke. Het duurt nu eenmaal even om deze zorgvuldig te controleren. Vanuit de rechtshulpverlening wordt geschat dat er minimaal 17 weken nodig zijn om zorgvuldig tot een besluit te kunnen komen. Dit ligt mijlenver vandaan bij de door de IND voorgestelde procedure.

De procedure moet zo worden ingericht dat een advocaat een zaak in zijn geheel kan begeleiden, anders kan er geen vertrouwensband ontstaan met zijn cliënt. Op een aanmeldcentrum voor asielzoekers wordt de advocaat veel te veel met de Staat geïdentificeerd en is er erg veel wantrouwen dat overwonnen moet worden. Daarom is het van het groot belang dat de asielzoeker naar het advocatenkantoor kan komen om daar vertrouwelijk te spreken.

Op Schiphol worden intussen steeds meer asielzoekers gevangen gezet. Bij binnenkomst wordt iedereen die asiel aanvraagt eerst gevangen gezet. De asielzoekers die via de snelle procedure afgewezen worden blijven in de gevangenis. Als de IND of de rechter concludeerde dat het niet een hopeloos geval was, werd de asielzoeker in de langzame procedure gestopt en uit de gevangenis gelaten. Inmiddels heeft de IND voor de iets zwaardere gevallen die niet binnen 48 werkuren kunnen worden afgedaan een tussenvorm ontwikkeld. De langzame procedure wordt snel afgewerkt door de IND zelf terwijl de asielzoeker wel gevangen blijft. Het lijkt erop dat deze tussenvorm, die alleen op Schiphol wordt toegepast, een inspiratiebron is voor de nieuwe procedure.

Het is schandalig dat de IND asielzoekers weer het mes op de keel zet. Elke asielzoeker moet een eerlijke kans krijgen om zijn of haar zaak voor te leggen. Door deze nieuwe snelle procedure zullen er nog meer gevallen komen waarbij asielzoekers teruggestuurd worden naar landen waar zij vervolgd worden. Als de IND deze plannen doorzet zal Nederland opnieuw veroordeeld worden door het Europese Hof. Ook de praktijk dat asielzoekers op Schiphol worden vastgezet moet stoppen. Na alle gebeurtenissen worden zo alleen nog maar meer getraumatiseerd. Dit nieuwe plan is een nieuwe stap weg van een humaan vluchtelingenbeleid.