Staatssecretaris Frans Timmermans

Het klinkt een beetje sciencefictionachtig: een overheid die met boodschappen die niet als zodanig te herkennen zijn de opvattingen van de bevolking probeert te beïnvloeden. En toch is dat wat er gebeurt. Jaarlijks worden door het ministerie van Buitenlandse Zaken een paar miljoen euro’s besteed aan Europapropaganda via de media, zonder dat het altijd duidelijk is dat het hier gaat om door de overheid betaalde uitingen. Niet alleen in de media wordt zo gewerkt: er zijn ook lespakketten over Europa en discussiebijeenkomsten die door het ministerie worden gefinancierd.

Deze inspanningen vanuit het ministerie zijn een reactie op het mislukken van de Europapolitiek van dit en vorige kabinetten. Europa heeft een slecht imago. Jarenlang is Europa door politiek Den Haag ‘gebruikt’ om de neoliberale politiek, en de daarmee gepaard gaande afbraak van voorzieningen, te rechtvaardigen. ‘Het moet van Brussel’, was het veel gehoorde argument bij het doorvoeren van allerlei verslechteringen. Waarbij voor het gemak maar niet werd verteld dat de grootste verantwoordelijkheid voor ‘Brusselse beslissingen’ bij de nationale regeringen ligt.

De grondwet

Zo kreeg de bevolking een steeds negatiever beeld van de Europese politiek. Met de Europese grondwet wilde men daar iets aan doen. Het hele functioneren van de Europese Unie werd nog eens opgeschreven, er werden een aantal veranderingen in de werkwijze aangebracht en samen met de inhoud van alle verdragen werd dat de Europese grondwet genoemd. Over dat boekwerk werd vervolgens een referendum gehouden. De bedoeling van de initiatiefnemers van het referendum was dat daar ‘ja’ uit zou komen. Als dat was gebeurd kon verder iedere fundamentele kritiek op het functioneren van de EU afgedaan worden als ondemocratisch. Er was dan immers een Europese grondwet en hij was democratisch door de bevolking aangenomen.

Maar zoals bekend ging het net even anders. Een grote meerderheid van de kiezers zei ‘nee’ tegen de grondwet. Even was er verwarring in Den Haag. Even werd de indruk gewekt dat de bevolking nu aan zet was en aan zou kunnen geven wat voor een Europa ze dan wel wilde. Even was er sprake van een Brede Maatschappelijke Discussie over Europa. Maar al snel herstelde politiek Den Haag zich. In grote geheimzinnigheid werd samen met andere Europese regeringen gewerkt aan een nieuwe versie van de grondwet. Daarbij veranderde de vorm en bleef de inhoud overeind. En er werd besloten geen nieuw referendum te houden.

Europafonds

Daarmee was de schade een beetje beperkt, maar het imago van Europa was er niet door verbeterd. Na het afgelasten van de Brede Maatschappelijke Discussie werd - als een soort doekje voor het bloeden - door de regering aangekondigd dat er voortaan jaarlijks twee en een half miljoen euro beschikbaar zou zijn voor het ‘Europadebat’. Dat geld, zo werd uitgelegd, was bedoeld om maatschappelijke organisaties in staat te stellen het Europadebat te organiseren. Na een tijdje bleek dat het niet bedoeld was voor critici van de huidige EU, maar vooral voor degenen die daar de lof van wilden zingen.

En inmiddels blijkt dat een heel groot deel van dit geld helemaal niet naar maatschappelijke organisaties gaat, maar gebruikt wordt om mediaproducties te financieren. Zo ging er vier ton naar de documentaireserie ‘In Europa’, van Geert Mak en twee ton naar ‘Eénvandaag’. Een dergelijke financiering, zonder dat dat in het betreffende programma wordt vermeld, is in strijd met de mediawet. Het blijkt ook naast het Europafonds veelvuldig voor te komen, zo onthulde de Volkskrant. Het meest komische was de subsidie van € 12.500 voor SBS6-weerman Piet Paulusma voor het uitzenden van het weerbericht vanaf een multiculturele tennisclub.

Dit ‘onzichtbaar subsidiëren’ past in de benadering waarbij de regering de openlijke discussie over haar beleid uit de weg gaat, maar via de media de bevolking voor haar opvattingen probeert te winnen, of in ieder geval warm te maken. De ‘honderd-dagen-tournee’ direct na het aantreden van het kabinet, de manifestatie in Schokland over de millenniumdoelen, de demonstratieve viering van 50 jaar Europa en de Nacht van Europa zijn daar voorbeelden van.

Vriendjespolitiek

Bij al deze voorbeelden zien we ook een ander fenomeen: vriendjespolitiek. Formeel moeten dat soort activiteiten volgens de Europese aanbestedingsregelingen openbaar aanbesteed worden. Verschillende bedrijven kunnen dan proberen de opdracht binnen te halen. In de praktijk worden de regels echter ontdoken en de aanbestedingen onderhands gegund aan bevriende bureaus. Zo werden de manifestatie in Schokland en de Nacht van Europa gegund aan het bureau van het PvdA-duo Booy en van Bruggen, door respectievelijk PvdA-minister Koenders en PvdA-staatssecretaris Timmermans. Schokland kostte zeven en een half ton waarvan € 3.600 voor de heer Booy zelf als dagvoorzitter. Voor de Nacht van Europa moest de belastingbetaler twee ton ophoesten (voor in totaal 750 bezoekers).

Het is geen toeval dat juist bij dit soort activiteiten de aanbestedingsregels overtreden worden. Een gewone, openlijke, reclame- of promotiecampagne kan in principe door ieder reclame- of publiciteitsbureau gevoerd worden. Bij dit soort campagnes moet subtieler te werk worden gegaan en is een zekere discretie noodzakelijk. Dan kom je al gauw terecht bij politieke entrepreneurs als Booy en van Bruggen. En dat dat partijgenoten zijn is mooi mee genomen.

Een warm Europagevoel

De aanpak van het ministerie gaat ervan uit dat de fundamentele discussie over de toekomst van Europa, de discussie over het nieuwe verdrag, het ondemocratische en neoliberale karakter van de Unie en dergelijke, zo snel mogelijk afgekapt moet worden. Men realiseert zich heel goed dat op dat vlak geen winst valt te behalen, zeker nu de regering een nieuw referendum over de nieuwe versie van de grondwet niet aandurft.

Daarom concentreert men zich op het creëren van een positief Europagevoel want, zoals de regering in haar brief hierover aan de Kamer schrijft:“Europa’ staat bij velen synoniem voor ‘bemoeizucht’ of ‘aantasting van onze identiteit’. In plaats daarvan is het van belang dat: “het besef weer groeit dat onze vrede en veiligheid, onze welvaart en de duurzaamheid van ons leefmilieu alleen kunnen worden veiliggesteld in nauwe samenwerking met onze Europese partners.”

Waar het kabinet naar streeft is de discussie over Europa van zijn politieke lading te ontdoen. “Het gaat erom dat verschillende groepen zelf aangeven op welke manier zij betrokken willen worden bij Europa”, schrijft staatssecretaris Timmermans in zijn kamerbrief. “Dat kan via gesprekken in buurthuizen en cafés, maar ook via sportverenigingen, het internet, met podcasts, op Hyves, via Youtube of Myspace.” Kortom, overal moet een positieve boodschap over Europa worden uitgedragen.

De vraag is of het kabinet hier veel succes mee zal boeken. De overgrote meerderheid van de Nederlanders, ook van degenen die tegen de grondwet hebben gestemd, is voorstander van Europese samenwerking en zelfs van versterking van Europa. Waar men problemen mee heeft is het ondemocratische en asociale karakter van dit Europa. Het ‘warm Europabeleid’ van de regering zal daar niet veel aan veranderen. Zeker niet als dat op deze slinkse manier wordt gevoerd. Misschien krijgen we wel een warmer gevoel bij Europa, maar zeker niet bij dit kabinetsbeleid.

Een foute Unie Internationale samenwerking is natuurlijk cruciaal om de ernstige problemen in de wereld, honger, oorlogen, klimaatverandering, economische instabiliteit enzovoort op te lossen. Maar de huidige Europese Unie is daar helaas niet toe in staat. Om twee redenen: de EU heeft het neoliberalisme tot uitgangspunt van haar beleid genomen en beschouwt vrijemarktwerking als doel op zich. En de huidige EU is ondemocratisch, zoals de gang van zaken met de grondwet weer eens liet zien. Daarom zijn wij tegen de huidige EU en vóór een Ander Europa. Willem Bos is initiatiefnemer van ‘Ander Europa’. Dit artikel verschijnt binnenkort in het vijfde nummer van de krant ‘Sociaal Europa’. Meer informatie over deze krant van de Euromarsen tegen bestaansonzekerheid, armoede en sociale uitsluiting op www.euromarsen.dds.nl.