Financialisering en infantilisering

Het lokale management heeft tegenwoordig steeds minder te zeggen. Letterlijk en figuurlijk. Strategie en targets worden internationaal vastgesteld en aan het lokale management rest de schone taak de doelen te ‘communiceren’ naar de medewerkers en er op toe te zien dat deze de nieuwe bezuiniging - en productietargets halen. Alle neuzen dezelfde kant op. Wie niet wil of kan, valt af. En ondertussen wordt er angst aangepraat: ‘de concurrent rukt op!’, ‘het bedrijf moet dicht!’, ‘we worden overgenomen’ of ‘de productie gaat naar de goedkoopste locatie’. En ze ( de grote bazen) kunnen niet anders, want: ‘De wereld, de markt, de aandeelhouder, de consument wil het…’ Een praktijk die uitloopt op een ratrace: de ene target is nog niet gehaald of we worden al op de volgende afgerekend.

Alles wordt in geld en cijfers uitgedrukt. Boekhoudprogramma’ s rekenen tot op de cent nauwkeurig alle kosten naar elke geproduceerde waar (poedersuiker of patiënt) toe. In steeds kortere tijd worden investeringen terugverdiend. Toeleveranciers moeten goedkoper leveren; het uitbesteden en verplaatsen van werk naar Oost Europa is een niet te stoppen trend. De ene reorganisatie volgt de andere op zonder te controleren of ze wel aan haar doel heeft beantwoord. Iedereen weet dat het niet klopt, appels worden met peren vergeleken, maar: we kunnen toch niet anders?

Het is de nieuwe vorm van duurzaam ondernemen. De visionaire manager communiceert de targets naar het personeel dat deze met elkaar mag realiseren. Vaak met een ‘sociale’ knipoog naar zieke of arme kindertjes. Goede doelen die vertederen als de ogen van zeehondjes, waar het bedrijf zich geen buil aan kan vallen. Lees de voorbeelden in P+ (People, planet, profit).

De democratie ligt op straat.

Wat kunnen we er tegen doen? Staan vakbonden en ondernemingsraden machteloos tegenover Hedge-fondsen en internationalisering? Door de bonden en links wordt gediscussieerd over uitbreiden van bevoegdheden. Ondernemingsraden zouden de helft van de raad van commissarissen moeten benoemen, aldus bijvoorbeeld de SP bedrijvenkrant Solidair. De internationale vakbeweging moet versterkt worden. En er moet Europees onderhandeld worden; er moet een wet komen die het aan winstgevende bedrijven verbiedt te sluiten of mensen te ontslaan. Allemaal waar, en dat moeten we zeker doen! We kunnen er alleen niet op wachten. En wees eerlijk: zijn het niet te makkelijke woorden van te machteloze onderhandelaars, opzij gezet door de managers die hun bijdrage niet meer nuttig vinden? Menig OR roept dat er overlegd moet worden, maar staat met de mond vol tanden als het niet gebeurt, omdat ze verzuimd had de achterban te organiseren en te betrekken bij het maken van een eigen plan.

We hebben meer bevoegdheden en faciliteiten dan we vaak denken. Hoeveel OR-en maken gebruik van hun advies en instemmingsrechten, het recht de achterban te raadplegen? Hoeveel komen hun kantoren uit en gaan zelf op onderzoek uit?

Democratie is meer dan een set regels en procedures en de verdeling van bevoegdheden. Wat wettelijk is vastgelegd, is het resultaat geweest van strijd van onderop. De Wet op de Ondernemingsraden is een antwoord op het vakbondsbedrijvenwerk van de jaren zestig. Alle huidige faciliteiten zijn bevochten. Democratie is een werkwijze die er uit bestaat mensen actief te maken en te organiseren. Mensen worden dat niet voor grotere bevoegdheden van organen die ze als machteloos ervaren of niet vertrouwen. Samen een plan uitwerken, dat uitgaat van eigen belangen, uitgaat van werkzekerheid, van grenzen aan flexibiliteit, van eigen ideeën om het werk aantrekkelijk en beter te maken, dat zet meer zoden aan de dijk. Het hoeven geen hemelbestormende en revolutionaire ideeën te zijn, als ze maar een uitgangspunt vormen voor gezamenlijk handelen. Dat maakt onafhankelijk en dat is misschien geen garantie voor succes maar wel belangrijk voor een sterke motivatie van verzet.

Een extra lid in de Raad van Commissarissen helpt niet. Het is de zoveelste plek waar je wordt afgehouden een band op te bouwen met de mensen om je heen. Begin met wat je hebt. Organiseer betrokkenheid. Op je mening sluit je geen compromis, elk concreet resultaat is een tussenstation naar meer.