|
Venezuela Caracas
|
Volgend jaar is de vijftigste verjaardag van de Cubaanse revolutie. Wat betekent Cuba voor jou en welke plaats heeft het in de huidige draai naar links van Latijns Amerika? 'Ik ben geen Cuba-expert maar ik kan wel wat zeggen over de relatie tussen Cuba en de rest van Latijns Amerika. Wat we op het moment zien is volgens mij niet zozeer dat Cuba links in Latijns Amerika beďnvloedt. We zien juist het tegenovergestelde: de opkomst van links in het continent beďnvloedt Cuba. Het land heeft meer geleerd van de nieuwe linkse stromingen dan andersom.' Hoe zie jij deze nieuwe stromingen ontwikkelen? 'De jaren tachtig en negentig waren net zoals in de rest van de wereld een periode van neoliberale herstructurering. Daar kwam in veel landen de overgang van een autoritaire regime naar een zeer beperkte vorm van democratie bij. Dat zijn democratieën die voor de grote meerderheid van arbeiders en boeren in het geheel niet democratisch zijn. Tegen het einde van de jaren negentig zag je al het begin van een ideologische en in sommige gevallen economische crisis van het neoliberale model. Dit was een resultaat van de Azië crisis van 1997 die in 1998 oversloeg naar Rusland. Met de financiële crisis van Brazilië datzelfde jaar arriveerde de crisis in Latijns Amerika en in 2001 leidde deze tot de diepe crisis in Argentinië.' 'De late jaren negentig leveren het beeld op van een neoliberalisme in verval en van de opkomst van een hele serie linkse bewegingen. Electoraal gezien begon die opkomst in 1998: de verkiezing van Hugo Chávez werd gevolgd door het aantreden van een aantal links en centrum-linkse regeringen in Brazilië met Lula, Kirchner in Argentinië, nu opgevolgd door zijn vrouw, Christina Fernández. En verder heb je Michelle Bachelette in Chile en Tabares Vazquez in Uruguay. Vorig jaar kwam daar Fernando Lugo in Paraguay bij, Mauricio Funes gaat waarschijnlijk winnen in El Salvador, Rafael Correa in Ecuador en natuurlijk Evo Morales in Bolivia. Het punt is dat er in electoraal opzicht een verschuiving heeft plaatsgevonden. Maar belangrijker maar minder vaak besproken is de explosieve groei van massabewegingen van boeren en delen van de informele arbeiders.' 'In Ecuador, Bolivia en Argentinië zagen we in de vroege jaren 2000 massamobilisaties die verschillende regeringsleiders ten val brachten. Dit waren anti-neoliberale bewegingen van onderop. En dat is het echte links, het links waar Cuba iets van geleerd heeft. Het is niet een poging om de Cubaanse revolutie te imiteren. Het is een poging om iets nieuws uit te vinden, een vorm van socialisme van onderop, gebaseerd op de zelf-emancipatie van arbeiders en boeren.' Hoe zie jij de verbanden tussen de sociale omwentelingen in Bolivia en Ecuador en de ‘Bolivariaanse revolutie’ in Venezuela? 'Volgens mij kunnen we tegenwoordig over één groot proces spreken. Maar de toekomst ervan hangt natuurlijk af van wat elders in de regio gebeurt. Per land zijn er natuurlijk verschillen. Ik zou willen stellen dat niet Venezuela maar Bolivia het startpunt van het hele proces is geweest. Hier vond in 2000 de zogenaamde Cochabamba wateroorlog plaats, een beweging tegen het privatiseren van water. De legitimiteit van neoliberalisme liep toen zware averij op. De Federatie van Fabrieksarbeiders van Oscar Olivera speelde daar een belangrijke rol in. Deze beweging was het begin van een vijfjarige cyclus van linkse en inheemse opstanden die twee neoliberale presidenten ten val brachten: Sánchez de Lozada in 2003 en Carlos Mesa Gisbert in 2005 tijdens de ‘gas-oorlog’. Dit waren de grootste mobilisaties op het westelijk halfrond in de eerste vijf jaar van dit decennium en volgens mij begon het hier allemaal. Pas na de electorale zege van Chávez en de gedeeltelijke radicalisering van het Bolivariaanse proces zag je in Venezuela mobilisatie van onderop in reactie op de coup-poging van april 2002 en de sabotage van de olievoorziening door de grote bedrijven in 2002-2003. Het enige voorbeeld van massamobilisatie voor de verkiezing van Chávez was de Caracazo, de stedelijke opstand tegen neoliberalisme in 1989 maar dat was een geisoleerd gebeuren. Volgens mij was de verkiezing van Chavez niet het resultaat van de sterkte van links en de sociale bewegingen maar juist van hun zwakte. Hugo Chávez was het enige alternatief en in ieder geval in 1998 was hij nog een gematigde reformist.' En Ecuador?'Het proces daar is tegenstrijdig. Al sinds de jaren negentig had je daar grote bewegingen onder leiding van de inheemse bevolking, bewegingen die verschillende regeringen ten val brachten. Veel organisaties die hier aan deelnamen, zoals CONIE, de grootste federatie van inheemse groepen, raakten gedesillusioneerd en verloren legitimiteit door hun associatie met president Lucio Gutiérrez Borbúa. Deze kwam aan de macht met een links programma maar draaide radicaal naar rechts. De inheemse organisaties en veel van de sociale bewegingen zijn door deze ervaring behoorlijk sceptisch ten opzichte van het presidentschap van Rafael Correa – gezond septisch denk ik. De nieuwe Grondwet en het proces dat hiertoe leidde kan zeker positieve gevolgen hebben. Maar aan de andere kant blijven olie- en mijnbouw maatschappijen uit imperialistische landen hun activiteiten uitbreiden, in vrijwel hetzelfde tempo als eerst. Regelmatig zie je ook repressie van inheemse en milieuactivisten die actie voeren tegen deze bedrijven. Je ziet een toenemende onafhankelijkheid van verschillende linkse en inheemse organisaties ten opzichte van de regering Correa. In Ecuador heb je een geschiedenis van inheemse bevrijdingsstrijd en arbeidersbewegingen en de mogelijkheid om hierop verder te bouwen. Maar of en welke omwentelingen er in Ecuador plaatsvinden hangt niet van Correa persoonlijk af maar van de kracht van de organisaties van de onderklassen en de onderdrukte inheemse naties.' Wat is volgens jou de reden dat Evo Morales zo voorzichtig omgaat met de gewelddadige, rechtse oppositie? 'Voor een antwoord op deze vraag moet je naar de voorgeschiedenis kijken. Tussen 2000 en 2005 vond tijdens de gas-oorlog van oktober 2005 het hoogtepunt van de links-inheemse strijd plaats. De MAS van Morales speelde maar een kleine rol in deze opstanden, in feite liepen ze vaker achter de feiten aan dan dat ze leiding gaven. De rol die ze in 2003 en juni 2005 speelden was het loodsen van een pre-revolutionaire situatie richting een constitutionele uitgang. Tijdens de verkiezingen van december 2005 was er geen partij die de sociale lagen die de bulk van de opstanden vormen vertegenwoordigden. Evo Morales was echter de eerste inheemse kandidaat in een land dat sinds de stichting in 1825 bestuurd werd door een informeel apartheidssysteem en daarvoor door koloniale raciale verhoudingen had. Dus in dat opzicht was de verkiezing van Morales een doorbraak maar niemand die Bolivia nauw volgt had veel illusies in zijn regering. Het was geen verrassing dat hij liever met extreem-rechts onderhandelde dan de sociale bewegingen verder te laten gaan met bijvoorbeeld de bezettingen van grote landerijen.' 'De MAS riep radicale boerenoprganisaties op dit soort acties te staken en faalde om de gasvoorraden daadwerkelijk te nationaliseren. Allemaal omdat ze kracht van rechts toentertijd overschatten. Ze hadden de kans om radicale hervormingen door te voeren maar ze kozen ervoor om te onderhandelen. Door deze keuzes voor onderhandelingen en gematigde hervormingen werd de machtsbasis van de economische elite niet aangepakt en kreeg rechts de kans zich te hergroeperen voor een nieuw project van autonomie voor de rijkste regio’s. Dit rechts is intens racistisch en veel sterker dan drie jaar geleden toen Morales aantrad. En volgens mij is de MAS regering daar in hoge mate verantwoordelijk voor. Maar de sleutelvraag is in hoeverre sociale bewegingen de regering Morales zowel kunnen uitdagen als verdedigen tegen manoeuvres van de Verenigde Staten en tegen aanvallen van de rechtse oppositie. De bewegingen moeten hun onafhankelijkheid bewaren en de MAS regering onder druk zetten om veel radicalere stappen te ondernemen; werkelijke nationalisatie van de grondstoffen, herverdeling van landbezit, arbeiderscontrole en nationalisatie van de belangrijkste sectoren van de economie.' Zou jij voorstander zijn geweest van militair ingrijpen, van het afkondigen van de noodtoestand? 'Op de lange termijn kan een revolutionaire omwenteling natuurlijk niet vertrouwen op de kapitalistische staat om de veiligheid van de onderklassen en democratie te garanderen. Op 11 september vertrokken inheemse boeren uit het district Pando bijvoorbeeld in een optocht naar een manifestatie ter ondersteuning van Morales in de districthoofdtad Cobija. Onderweg werden ze met machinegeweren beschoten door paramilitairen die zich verplaatsten in voertuigen van de districtsregering. Er waren minstens 15 doden en 30 gewonden, 100 mensen worden nog vermist. Het was een bloedbad. Gewapende organisaties voor de zelfverdediging van arbeiders en boeren – de grote meerderheid zijn inheems - zijn gewoon noodzakelijk. Pas toen de regering Morales eindelijk de noodtoestand uitriep en de rechtse prefect van Pando, Leopoldo Fernández, arresteerde kwam een einde aan het geweld.' |
