Natuurlijk, op een gegeven moment greep de marechaussee in, met machinegeweren stonden ze opgesteld voor een toilet, onderkruipers mochten niet meer gehinderd worden, anders werd iedereen gevorderd.

Toch was op die eerste stakingsdag Plaza een paar uur van hen: schoonmakend Schiphol.

Vier dagen lang duurde de staking van de Schiphol schoonmakers. Tot tweemaal toe probeerden werkgevers en Schiphol de staking via de rechter te verbieden. Tijdens de staking werden de kantoren van schoonmaakbedrijven CSU en Asito tijdelijk bezet en de plek van de onderhandelingen werd bezocht. Honderden schoonmakers vroegen KLM, naast Schiphol de grootste opdrachtgever van de schoonmaak op de luchthaven, om uitleg. Dat 50 cent extra reiskosten per dag slechts een fooi was, werd duidelijk gemaakt door massaal zulke muntjes aan de KLM woordvoerder te overhandigen. Maar bovenal maakten de actievoerende schoonmakers zich zichtbaar, eerst alleen voor het personeel van Starbucks, Burger King en de andere zaakjes op Schiphol, maar al snel hoorde heel het land hun schreeuw om respect. De media aandacht was overweldigend, van onzichtbaar naar BN-er in één dag.

Overweldigend was ook de intimidatie vanuit de bedrijven, de druk die werd uitgeoefend, vooral op uitzendkrachten en collega’s met tijdelijke contracten. Leidinggevenden stonden intimiderend, met de armen over elkaar, naar de stakers te staren. Ze werden uitgefloten, achterna gelopen en natuurlijk verjaagd. Maar vooral in de vier dagen bedenktijd voor de werkgevers, tussen de vier stakingsdagen in, werden alle registers open getrokken. Stakers werden bij de baas geroepen en persoonlijk aangesproken: “Weet je nog toen jouw vader ziek was? En ik voor jou vrijaf heb geregeld? Weet je dat nog? En dan betaal je me zo terug? En jij, toen je dat voorschot nodig had…” Op die tour. Het was lang geleden dat de bazen zich zo veelvuldig in de kantine hadden laten zien. Het had effect…op sommigen. Na de vier dagen bedenktijd, bleken de meesten sterk genoeg. Intimidatie, de beproefde stok van de schoonmaakbaas, had haar effect op velen verloren. De rollen waren omgedraaid. De mensen waren boos, boos over jaren van uitbuiting en onmacht én ze waren trots, trots op zichzelf en trots op elkaar. Van sommigen dacht ik dat ze nooit meer aan het werk zouden gaan.

Die trots pakt niemand ze meer af, het was hun historische staking én niet minder belangrijk, dit was hún vakbond. Niet dat instituut waar je 0900-9690 voor moet draaien maar een organisatie van vlees en bloed. Daar is iets aan vooraf gegaan. De manier waarop de Vakbond van Schoonmakers opereert: organizing. Nadat in eerste instantie twee organizers aan de slag waren geweest op de luchthaven en een zeer actieve kadergroep hadden opgezet, werd besloten hen te versterken. Iedere organizer kreeg een werkgebied toegewezen waarin de al bestaande contacten werden uitgebouwd door mensen op de werkvloer aan te spreken, een telefoonnummer te vragen en later thuis te spreken. In die gesprekken zochten we naar punten waar mensen zich druk om maakten en waar ze voor wilden gaan. Aan die punten verbonden wij een collectieve oplossing, een plan to win. In je eentje ben je tegenover de baas niets. Natuurlijk, via individuele dienstverlening valt het één en ander te regelen, maar de machtsbalans blijft onveranderd in het voordeel van de werkgever. Het veranderen van de machtsbalans is waar het om ging. Naast strijdpunten zochten de organizers ook leiders, simpelweg mensen die gerespecteerd en vertrouwd werden door hun collega’s. Dit is een belangrijk aspect van de methode. “Als we willen winnen, wie moeten er dan sowieso mee doen?” was een veelgestelde vraag. Deze leiders, mensen die anderen in beweging brengen, werden met andere leiders in contact gebracht in de kadergroep of het Organizing Comittee van Schiphol, het belangrijkste orgaan van de Vakbond van Schoonmakers.

Een week lang werden alle kantines bezocht, meer dan honderd leden werden ingeschreven, telefoonnummers verzameld, groepen geobserveerd en eerste contacten gelegd. Iedereen die we die week spraken werd gebeld, mee afgesproken en gepoogd te betrekken bij de campagne. “Wie woont er hier op Schiphol? Niemand? Waarom zijn jullie dan de enige werknemers op de luchthaven zonder fatsoenlijke reiskostenvergoeding? Maar…als jullie een vergoeding willen dan zullen jullie er zelf wat voor moeten doen, lid worden alleen is niet genoeg.” Verschillende delegaties, demonstraties, petities, sit-ins, twee rechtzaken en vier stakingsdagen later hadden de Schiphol schoonmakers hun reiskostenvergoeding binnen én een eenmalige uitkering. De grote vraag is nu wat de volgende stap zal zijn: ze zijn pas net begonnen.

Willem Dekker is organiser bij Schoonmaak FNV Bondgenoten.