|
De redenen hiervoor zijn ten eerste dat het machtsblok van Europa en Verenigde Staten de handel in emissierechten tot een pijler van hun beleid voor het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen hebben gemaakt en ten tweede dat de twee grootste veroorzakers van co2 uitstoot in de Derde Wereld – China en India – ook het meeste geld opstrijken voor het opzetten van CDM. De problemen begonnen toen Al Gores officials in 1997 gedaan kregen dat er allerlei toezeggingen aan het bedrijfsleven gedaan werden in het verdrag van Kyoto in ruil voor een Amerikaanse ondertekening (en we weten hoe het daarmee afliep!) en ze zullen hierdoor nog groter worden. We zullen nog heel lang met de gevolgen ervan te kampen hebben – tenzij de onderhandelaars in Kopenhagen een heel andere koers zullen kiezen. En dat gaat niet gebeuren. En er zal ook geen brede overeenstemming zijn, zo blijkt uit een hint van de voormalig neoliberale premier van Nieuw Zeeland en huidig voorzitter van ontwikkelingsprogramma’s van de Verenigde Naties, Helen Clark; ‘Of de top in Kopenhagen een succes is hangt niet af van het sluiten van een internationale overeenkomst’. Met andere woorden; bereid je voor op een patstelling tussen egoïstische, olieslurpende grootmachten. Er worden misschien zeer bescheiden doelstellingen geformuleerd (of helemaal niet, zoals de vorige keer in Bali) maar opnieuw zullen marktmechanismen aangehaald worden als ‘de oplossing’ – alles om de vervuilende bedrijven en de regeringen die naar hun pijpen dansen, vooral die van Barack Obama, tevreden te stellen. Er bestaan echter ook aantrekkelijke, eenvoudige mechanismen om zowel klimaatverandering tegen te gaan als Derdewereldlanden in Afrika te helpen. Bijvoorbeeld de eis van ‘ecologische herstelbetalingen’ van milieuactivisten van de Afrikaanse Unie en de vraag van Jubilee Africa om rentebetalingen te stoppen zodat Afrika weer financiële ademruimte krijgt. Vier jaar geleden beschreef ik de Make Poverty History- campagne van rocksterren en NGO’s als een farce. De enige schuld die toen werd geannuleerd was er een die toch onmogelijk te betalen was; voor arm Afrika was de ‘kwijtschelding’ slechts een gimmick en het echte streven van de grootmachten die in Gleneagles bijeenkwamen was om Afrika nog verder uit te knijpen – zoals nu ook uit IMF-cijfers blijkt betalen de armste Afrikaanse landen meer, niet minder, rente. De rol van de Afrikaanse UnieDe vraag of iets dat door de leiding van de Afrikaanse Unie gezegd wordt wel serieus genomen kan worden is gerechtvaardigd. Dit orgaan functioneert normaliter, in de woorden van Tendai Biti, de nieuwe minster van financiën van Zimbabwe, als ‘de vakbond van de dictators’. Voorzitter van de klimaatcomissie van de AU is Mele Zenawi, de sterke man van Ethiophië. Alhoewel soms gezien als een marionet van de VS, vooral na de rampzalige, door de Amerikanen gesteunde, invasie van Somalië in 2007, is Zenawi een complex figuur. Ooit noemde hij zichzelf marxist maar nu is hij een gewelddadige tiran wiens troepen tientallen studenten en andere betogers gedood hebben. Belachelijk dat zo iemand nu tot 2020 65 tot 200 miljard per jaar van het westen vraagt? Niet als we in aanmerking nemen hoe rampzalig de klimaatverandering zal zijn voor Afrika – en dat hangt niet af van Zenawi. De Afrikaanse stemmen zullen een cruciale rol spelen in de strijd om de uitkomst van Kopenhagen – en het zal een belangrijke strijd zijn. Het meest schokkende, waarschijnlijke gevolg van de klimaatverandering is dat volgens de VN tegen 2100 als gevolg van droogte, overstromingen, slecht weer, ziektes en daaruit volgende politieke instabiliteit 90 procent van de Afrikaanse boeren hun bedrijf verloren zullen hebben. In de Climate Change Vulnerability Index, in 2009 vastgesteld op basis van ‘tientallen variabelen die het vermogen van een land om met klimaatverandering om te gaan meten’ staan 22 Afrikaanse landen in de categorie ‘extreem risico’. De VS is een van de landen die het minste risico lopen, ook al wordt daar per hoofd van de bevolking de grootste bijdrage aan klimaatverandering geleverd. Er bestaat geen twijfel dat degene die de meeste verantwoording dragen voor klimaatverandering de plicht hebben om hun daden te compenseren – er bestaat geen onduidelijkheid meer over de schade die broeikasgassen aanrichten of over de gevolgen van de hardnekkige weigering van de rijke landen om de uitstoot ervan terug te dringen. De omvang van herstelbetalingen kan onderwerp van discussie zijn; 65 miljard per jaar voor heel Afrika is gewoonweg te weinig om te compenseren voor de schade die al gedaan is en die nog gaat komen als gevolg van haperende economieën en het verlies van talrijke unieke soorten. Maar de wereld wordt zich langzaam bewust van het risico. De Wereldraad van Kerken heeft bijvoorbeeld een motie aangenomen die wijst op ‘de zware morele verplichting van het westen om ecolgische rechtvaardigheid te betrachten door onze schulden aan de meest getroffen mensen’ te erkennen. Als compensatie voor de aantasting van de leefomgeving, de uitbuiting van natuurlijke grondstoffen, het dumpen van afval en de uitstoot van broeikasgassen zijn fondsen noodzakelijk die uitgekeerd worden middels een eerlijk en transparent systeem. Een experiment in Namibië met een basisinkomen zou een model kunnen zijn: op die manier kunnen bedrijven en dictators niet bij het geld. Het sprookje van de marktKyoto staat bedrijven en regeringen toe om de rechten om bepaalde hoeveelheden broeikasgassen uit te stoten onderling te ruilen en bijvoorbeeld het recht te krijgen om meer co2 uit te stoten in ruil voor ‘CDM’ projecten in de Derde Wereld. Bedrijven kunnen een maximum aan de totale uitstoot ontlopen door de uitstootrechten van anderen te kopen. Maar het idee van een markt in emissierechten deugt niet. Het creëren van een recht om te vervuilen komt in feite neer op het privatiseren van de lucht. Dezelfde bedrijven die de meeste vervuiling genereren zijn, samen met de Wereldbank - de grootste financierder van het verbruik van fossiele brandstoffen - verantwoordelijk voor het bedenken van deze markt en er kan verwacht worden dat zij ook deze nieuwe markt zullen proberen te manipuleren - de markt voor emissierechten kan een nieuwe speculatieve bubbel worden. Veel van de projecten die zouden moeten compenseren voor de uitstoot van broeikasgassen – zoals het grootschalig aanplanten van een enkele plantensoort en ‘bosbescherming’ - hebben rampzalige gevolgen voor de lokale leefomgeving en voor de lokale gemeenschappen. En ten slotte gaat de beoogde beperking in uitstoot lang niet ver genoeg. Het idee dat handel in emissierechten een oplossing is verbergt de noodzaak van radicale veranderingen in het delven van grondstoffen en in de wijze van distributie, consumptie enzovoorts. Dat na het grootste falen van de financiële markt ooit nog steeds het idee bestaat dat de markt de oplossing voor alles is laat zien hoe onzinnig die ideologie is. Wat nu nodig is, is een heel andere aanpak, zoals het inlossen van de ecologische schuld van het Westen. Maar vooral de Afrikaanse sociale bewegingen zullen er hard aan moeten trekken om dit soort punten op de agenda te zetten en om te voorkomen dat corrupte regeringen en lokale elites de controle krijgen over de betalingen. Een ‘Seattle’ in KopenhagenZolang marktmechanismen de kern vormen van de onderhandelingen in Kopenhagen betekent elke overeenkomst een stap achteruit. Universteit van KwaZulu professor Dennis Brutus brengt het goed onder woorden; ‘In mijn ogen wordt er een corrupte deal voorbereid, met de actieve medeplichtigheid van NGO’s die door geld van vooral olie- en transportbedrijven verpest zijn. Hun bedoelingen zijn misschien goed maar ze zoeken het antwoord in de verkeerde richting’. Brutus is voorstander van een ‘Seattle aanpak’; samenwerking van de insiders van de AU en het massaprotest buiten om een deal die enkel westerse belangen dient, en de belangen van Afrika en de hele wereld schaadt, te blokkeren. Tien jaar geleden werd op deze manier de milleniumovereenkomst van de Wereld Handels Organisatie in Seattle gestopt en in 2003 werd dit herhaald in Cancun. De tijd dringt maar het is mogelijk, een Seattle in Kopenhagen zou ons de mogelijkheid geven om de alternatieve energiebronnen en reductie van broeikasgassen te verwezenlijken die de wereld zo dringend nodig heeft. |
