Op woensdag 16 december voegden duizenden klimaatactivisten de daad bij het woord. In een geweldloze actie van burgerlijke ongehoorzaamheid trachtten we zo dicht mogelijk bij het Bella Center te geraken om er een alternatieve volksverzameling te houden. Honderden vertegenwoordigers van sociale bewegingen (en van enkele regeringen, onder andere de Boliviaanse) uit het globale zuiden zouden zich van binnen de conferentie bij ons voegen, om samen een alternatieve agenda uit te werken, één die de klimaatproblematiek effectief wil aanpakken, en deze ook ziet als een kwestie van sociale rechtvaardigheid. De politie verhinderde de fusie hardhandig. De verzameling vond toch plaats, op straat, op een steenworp van het conferentiegebouw. De stem die binnen werd gefnuikt, kreeg hier gehoor. Een vrouw uit Mexico vertelde hoe een multinational honderden windmolens wil neerplanten in haar regio, en de lokale bevolking daarvoor van haar grond wordt verdreven. Er volgden aanklachten tegen biobrandstoffen en tegen de aanleg van monoculturen die geacht worden koolstof op te slaan. Een Canadese vakbondsman laakte hoe men de huidige economische crisis tracht op te lossen door een nieuwe miljardenbusiness te ontwikkelen: de emissiehandel, even vatbaar voor speculatie en crises als elke markt, maar deze keer met het ecosysteem als inzet.

De volksverzameling maakt duidelijk dat er in Kopenhagen twee opties aanwezig zijn om de klimaatswijziging tegen te gaan. De eerste is die van een (ver)groen(d) kapitalisme. De theorie is dat uitstootrechten een prijs krijgen en bedrijven zo gestimuleerd worden om kostenefficiënt hun emissies te reduceren. De praktijk is dat het noorden zijn industrieel-economische dominantie veilig kan stellen, en compensaties afkoopt door in het zuiden bijvoorbeeld (doorgaans een armoedige vorm van) ‘natuur’ te creëren die koolstof moet opslaan. Dat is koolstofkolonialisme: ontwikkeling in het noorden en stilstand in het globale zuiden, klinkt het bij vertegenwoordigers van boerenbewegingen uit Azië, Afrika en Latijns-Amerika. Nadat bedrijven de wereld afstroopten op zoek naar goedkope arbeid en grondstoffen, volgt nu het gevecht om de private toe-eigening van de koolstofputten. In naam van natuurbehoud worden boeren van hun land verdreven. Niet enkel in de straten van Kopenhagen wordt klimaatpolitiek gemilitariseerd.

De andere optie is diegene die het internationale netwerk van sociale bewegingen ‘Climate Justice Action’ voorstaat: laat fossiele brandstoffen in de grond, herstel de ecologische schuld van het noorden aan het zuiden, kies voor voedselsoevereiniteit, herstel het publieke bezit in plaats van het te privatiseren, maak van energie een zaak van de gemeenschap in plaats van economische privébelangen. Dring de logica van de markt en de groei terug, ten voordele van een logica van democratisering en decentralisering. 'System change, not climate change': een systeem van oneindige groei is onmogelijk op een eindige planeet.

De afgelopen week was een voorlopig hoogtepunt van een mondiale sociaal-ecologische strijd die de komende decennia voluit op de voorgrond zal treden. Welke vorm zal de noodzakelijke overgang naar een duurzame samenleving aannemen? Zal die effectief zijn, en vooral: wie zal de rekening betalen? De strijd start ongelijk. Binnen de conferentie werden klassieke WHO-technieken gebruikt, waarbij de rijke landen één en ander op voorhand informeel bedisselen, om vervolgens te pogen het aan de rest van de wereld op te dringen. Buiten de conferentie werd het protest simpelweg gecriminaliseerd.

Exact tien jaar na Seattle is opnieuw een internationale top mislukt. In 1999 faalde de WHO, mede door het verzet van het zuiden en activisten. Nu stoot de klimaattop op de limieten van wat mogelijk is als landen en bedrijven hun economische belangen voorop stellen en de klimaatcrisis willen gebruiken als investeringsmogelijkheid. Er is nochtans een mogelijkheid voor iets anders en beter. Over één ding bestaat geen twijfel: op de volgende topbijeenkomst zullen we met nog veel meer activisten op straat zijn, en wie weet deze keer zelfs tot binnen de conferentie geraken…

De auteurs namen in Kopenhagen deel aan de acties georganiseerd door het internationale Climate Justice Action netwerk. Gepubliceerd in De Morgen (21 december 2009)