|
Een rechts kabinet dat zijn ambitie om de winsten te doen groeien en de lonen en uitkeringen zo sterk mogelijk naar beneden te brengen niet onder stoelen of banken steekt. Je zou zeggen, een uitgelezen kans voor de vakbeweging om weer eens te doen waar ze voor bestaat: het door collectieve actie verdedigen van de belangen van de arbeiders (loonafhankelijken en uitkeringsgerechtigden). Ongunstig klimaatBehalve met een andere regering wordt de vakbeweging ook geconfronteerd met snel veranderde economische vooruitzichten. Leken niet zo lang geleden de nieuwe economische bomen nog tot in de hemel te groeien, inmiddels is het stagnatie, achteruitgang en dalende beurskoersen geblazen. Als gevolg daarvan moet de vakbeweging niet alleen haar beleid drastische herzien, maar wordt ze ook geconfronteerd met ernstige financiële problemen, onder andere omdat ze haar vermogen voor een belangrijk deel in aandelen had belegd. Voor de grootste FNV bond - FNV Bondgenoten – heeft het gecombineerde effect van een veel te zwaar apparaat; uit de hand gelopen kosten; een teruglopend ledental; en een slinkend vermogen geleid tot een zeer ernstige financiële crisis. Kortom, er is niet echt sprake van een gunstige uitgangspositie voor de krachtmeting met dit kabinet en met de werkgevers, die duidelijk laten blijken dat ze het voor hun prettige politieke klimaat ten volle willen benutten om de vakbeweging haar plaats te leren. Toch kunnen de bonden weinig anders dan zich tegen het kabinetsbeleid te keren en de belangen van hun leden verdedigen. Dat is wat hun leden van ze verwachten, vooral in de sectoren die het zwaarst getroffen zullen worden door de bijl van Balkenende. Dat is immers de reden dat ze (nog) lid zijn van een bond en waarom ze contributie betalen. KritiekDe reactie van de FNV op de regeringsverklaring en de miljoenennota laat er geen onduidelijkheid over bestaan. De FNV moet niet veel hebben van dit kabinet en haar beleidsvoornemens. De werkgelegenheid is natuurlijk een belangrijk punt. ‘De voorgestelde bezuinigingen, de lastenverzwaring in 2003, het door het kabinet gevoerde procyclische budgettaire beleid, dragen bij aan het verder oplopen van de werkloosheid. Daardoor creëert dit kabinet zelf vele tienduizenden extra werklozen.’ Ook het koopkrachtbeleid, wordt kritisch beoordeeld. ‘De gepresenteerde koopkrachteffecten voor werknemers in de collectieve sector zijn het meest dramatisch. Zij gaan er in 2003 zelfs meer dan twee procent op achteruit, omdat het kabinet zich voorneemt geen volwaardige arbeidsvoorwaardenruimte beschikbaar te stellen. De FNV vindt dit onaanvaardbaar.’ Ook merkt de FNV op dat het ook hier de zwakste schouders zijn die de zwaarste lasten te dragen krijgen. ‘Arbeidsongeschikten, werklozen, ontslagen WIW-ers, allochtonen met kinderen in het buitenland en degenen die voordeel hadden van het gemeentelijke minimabeleid zullen straks in hun koopkracht hard getroffen worden. In werkelijkheid zullen grote groepen mensen een veel sterker koopkrachtverlies ervaren dan nu uit de koopkrachtplaatjes blijkt.’ Ook op Balkenendes persoonlijke stokpaardje wordt niet mis te verstane kritiek geleverd. ‘Het levensloopbeleid van dit kabinet gaat uit van een geheel verkeerd uitgangspunt. Een tekortschietend huishoudinkomen moet niet worden verbeterd via inkomensafhankelijke toeslagen, maar moet worden voorkomen door het tweede inkomen te behouden. Een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen zorgt niet alleen voor een hoger huishoudinkomen, maar verbetert tevens hun economische zelfstandigheid. Voor het bevorderen van de integratie van allochtonen is het zelfs van groot belang om specifiek beleid te voeren om de arbeidsparticipatie van vrouwen te verbeteren. Maar de FNV zou de FNV niet zijn als ze ondanks deze kritiek ook niet haar poldersmoel zou laten zien. De brief met kritiek op het kabinet eindigt dan ook zo: ‘De FNV wil graag in een open dialoog met het nieuwe kabinet een beleid tot stand brengen dat burgers wel het vertrouwen in de overheid teruggeeft. Daar geeft de FNV de voorkeur aan boven het ontstaan van grote maatschappelijke onrust en daaruit voortvloeiende FNV-acties tegen deze kabinetsvoornemens.’ TweeslachtigDie tweeslachtige houding zien we ook terug in het publieke optreden van de vakcentrale. Na prinsjesdag werd een serie van zeven pamfletten uitgegeven waarin stelling werd genomen tegen de regeringsplannen: tegen de bezuinigingen; tegen de WAO plannen; tegen de bezuinigingen op gesubsidieerde arbeid; tegen de verkorting van de WW periode; voor het behoud van de spaarloonregeling; tegen verslechtering van pensioenregelingen en tot slot; tegen het voorgenomen beleid met betrekking tot de ziektenkostenverzekeringen. Stuk voor stuk belangrijke punten, maar de inhoud van de pamfletten zwabbert tussen oppositie en meepraten. Om een paar voorbeelden te geven: Over de WAO: ‘Belangrijke verslechtering ten opzichte van het SER-advies is dat gedeeltelijk arbeidsgehandicapten met een baan slechts een aanvulling krijgen tot 70 procent van het laatstverdiende loon. Maar misschien nog wel heftiger is de maatregel dat arbeidsgehandicapten zonder werk uiteindelijk in de IOAW belanden: een uitkering op bijstandsniveau, die afhankelijk is van het inkomen van een eventuele partner. Maar ook: ‘Natuurlijk zijn er ingrepen nodig in de WAO. […] En de FNV staat ook altijd nog vierkant achter het advies van de SER.’ Over het spaarloon en de verlofknip: ‘De verlofknip klinkt fraai, maar daar is ook alles mee gezegd. Het is de vlag op de modderschuit van een ordinaire bezuiniging.’ Over de pensioenen: ‘[Het kabinet wil] fors bezuinigen op de mogelijkheden om een goed pensioen op te bouwen. Om te beginnen door de jaarlijkse opbouw te beperken tot 1,75 procent, in plaats van twee procent nu. Hierdoor zijn voortaan geen 35 maar 40 dienstjaren nodig om 70 procent van het laatstverdiende loon op te bouwen.Verder wil het kabinet vennootschapsbelasting voor pensioenfondsen invoeren. Dat leidt tot een hogere premie, of anders tot een versobering van het pensioen.’ En dan vervolgens weer: ‘Het kabinet zou het best wat rustiger aan kunnen doen, vindt de FNV. Een groot deel van de bezuinigingen is gepland voor 2003. Als de maatregelen beter over de kabinetsperiode worden gespreid, wordt de pijn verdeeld.’ Hoeveel moeite de omschakeling van polderen naar actie voor de FNV kost blijkt wel uit het feit dat werd besloten de pamfletten wel te maken, maar niet te drukken of er de straat mee op te gaan. Dat wil zeggen: het kan wel en is eigenlijk ook wel de bedoeling, maar dan moeten leden, kaderleden en bestuurders de pamfletten ophalen op internet, ze printen en ze vervolgens verspreiden. Misschien een aardige manier om bij te dragen aan het terugdringen van de kosten maar niet echt stimulerend. Het tij kerenBehalve deze papieren verklaringen zijn er binnen de FNV wel degelijk initiatieven voor acties te ontwaren. Met name de FNV-bond voor de overheids- en gesubsidieerde sector, de ABVAKABO, lijkt wat minder moeite te hebben om te reageren op de veranderingen van het politieke en sociale tij. Op zich niet verwonderlijk, want het is precies in deze sectoren dat de zwaarste klappen vallen. De bond koerst aan op een fors conflict met minister Remkes over de CAO voor de rijksambtenaren en is serieus aan de slag gegaan ter verdediging van de gesubsidieerde arbeid. Na een regionale actie in Groningen zullen in oktober en november overal acties georganiseerd worden. Dat is een belangrijk begin, maar om het tij werkelijk te keren is er natuurlijk veel meer nodig. Niet alleen in de sectoren die het meest direct onder de maatregelen te lijden hebben zal het verzet georganiseerd moeten worden. Tegenover het brede offensief van de regering zal ook een breed antwoord gesteld moeten worden. De zeven punten uit de pamfletten van de FNV zijn hoe dan ook belangrijke prioriteiten van elke oppositiebeweging tegen de rechtse regering. We zullen erop moeten inzetten om een zo groot mogelijk deel van de vakbeweging mee te krijgen in het vormgeven van die oppositie. Dat kan door actief vakbonden, vakbondsleden en -groepen te betrekken bij initiatieven als ‘Keer het Tij’. Maar ook door andersom te laten zien dat we meedoen en solidair zijn met bijvoorbeeld de acties tegen de bezuinigingen op de gesubsidieerde arbeid en de WAO-plannen. V Zie voor de FNV-pamfletten www.fnv.nl/kabinet |
