|
De regering van CDA, LPF en VVD verdiept de economische neergang, vergroot de werkloosheid en laat de sociale verschillen verder toenemen. Dat doet zij door te weigeren metextra overheidsuitgaven de economie te stimuleren (zie kader). Dat doet zij ook door in te zetten op verdere loonmatiging. In de vooruitblik op het komende jaar van het CPB worden de gevolgen van dit beleid duidelijk, want in de MEV valt te lezen dat volgend jaar zowel de overheidsuitgaven als de consumptieve bestedingen van burgers slechts in geringe mate zullen bijdragen aan de economische groei. Alle kaarten worden gezet op een toename van de export, terwijl het CPB meldt dat de voor Nederlandse bedrijven relevante groei van de wereldhandel sinds 2000 sterk is teruggevallen en ook volgend jaar nog achter zal blijven bij de groei in dat jaar. Om desondanks toch meer te kunnen exporteren is volgens de regering verdere loonmatiging noodzakelijk. Recent gepubliceerd onderzoek van de economen Kleinknecht en Naastepad laat echter niets heel van deze stelling (zie kader). Waarom dan dit beleid? Allereerst om economische redenen. Door de economische teruggang dalen de rendementen en de regering richt daarom haar beleid op het verhogen van de winsten van de ondernemers. Hoe slechter het gaat des te groter de kans dat de lonen gematigd worden, want een hogere werkloosheid verzwakt de positie van vakbonden en werknemers. Dat verklaart ook waarom de werkloosheid wordt verhoogd door gesubsidieerde banen te schrappen, 57-plussers weer te laten solliciteren, en het inkomensverschil tussen werkenden en niet-werkenden te vergroten. Het argument dat voor dit beleid gegeven wordt is dat hogere winsten tot meer investeringen en werkgelegenheid leiden, maar dat automatisme bestaat niet. En ondernemers zullen al helemaal niet investeren als er geen vraag is naar de producten en diensten die ze aanbieden. Maar behalve deze economische verklaring is ook een politieke interpretatie mogelijk voor het kabinetsbeleid, aan de hand van de theorie van de 'politieke business cycle'. Die komt erop neer dat het kabinet nu de economische problemen laat oplopen om over twee à drie jaar in het zicht van nieuwe verkiezingen cadeautjes uit te kunnen delen en zodoende de eigen herverkiezing veilig te stellen. Naar die cynische overweging verwijzen de ministers en fractievoorzitters die zeggen dat 'eerst het zuur komt en pas later het zoet'. Het gelijk van Alfred KleinknechtEconoom Alfred Kleinknecht promoveerde begin jaren negentig van de vorige eeuw in één klap tot bekende Nederlander toen hij zich in zijn oratie op economische gronden keerde tegen loonmatiging. Terwijl de meeste collega-economen en veel beleidsmakers hem verketterden, gingen zijn analyses er bij kritische vakbondsleden in als Gods woord in een ouderling. Dat veranderde overigens weinig aan het beleid van de vakbondsleidingen, die de noodzaak van voortgaande loonmatiging nog steeds onderschrijven.Ten onrechte blijkt uit een recent artikel van Kleinknecht en zijn collega Ro Naastepad in het economenweekblad ESB (6 september 2002). Zij onderzochten hoe de arbeidskosten per eenheid product ('apep') van Nederlandse bedrijven zich de afgelopen veertig jaar hebben ontwikkeld ten opzichte van de belangrijkste concurrenten. Uit die berekeningen blijkt dat de Nederlandse arbeidskosten per eenheid product in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw respectievelijk 3,1 en 2,2 procent sneller stegen dan het gemiddelde van de belangrijkste concurrenten. In de jaren zestig was dit sterk aan loonstijgingen te wijten, maar al in de jaren zeventig droegen de lonen juist negatief bij aan de groei van de relatieve loonkosten. Dat effect werd toen ongedaan gemaakt doordat de gulden duurder werd. In de jaren tachtig daalden de relatieve loonkosten met 2,7 procent, uitsluitend als gevolg van loonmatiging. Anders dan in de jaren zeventig was de groei van de productiviteit in de jaren tachtig minder dan gemiddeld in de andere landen, en de daling van de relatieve loonkosten werd daardoor negatief beïnvloed. Dat was ook het geval in de jaren negentig: de relatieve loonkosten daalden in die jaren met 1,4 procent als gevolg van loonmatiging en - vooral - de lagere wisselkoers. Kleinknecht en Naastepad berekenen vervolgens dat het relatieve exportaandeel van Nederlandse bedrijven in de jaren zeventig is toegenomen van 7,5 naar 8,5 procent, terwijl de relatieve arbeidskosten in die jaren én de tien jaar daarvoor juist waren gestegen. Omgekeerd heeft de daling van de relatieve loonkosten in de jaren tachtig en negentig niet tot een vergroting van het exportmarktaandeel geleid, maar tot een daling van 8,5 naar 7,4 (jaren tachtig) en 6,9 procent (jaren negentig). Deze uitkomst ondergraaft de claim dat de loonkosten gematigd moeten worden om de exportpositie te verbeteren. In Het Financieele Dagblad van 20 september wordt deze conclusie nota bene onderschreven door directeuren van exporterende bedrijven die stellen dat de loonkosten het probleem helemaal niet zijn: 'Als de Nederlandse export terugloopt, zoals het CPB stelt, ligt dat eerder aan een verminderde vraag door de economische teruggang in Europa, dan aan hogere loonkosten en een verminderde arbeidsproductiviteit', zegt bijvoorbeeld de directeur van Aalberts Industries. Loonmatiging goed voor de export? Het tegendeel is volgens Kleinknecht en Naastepad het geval: 'Loonmatiging leidt (...) tot een vicieuze cirkel van daling van arbeidsproductiviteitsgroei, verlies van concurrentiekracht door (a) erosie van kostenvoordeel en (b) verlies van technologische voorsprong, gevolgd door een roep om nog meer loonmatiging en lastenverlichting.' Als alternatief zien zij meer investeringen in onderzoek en ontwikkeling en het sneller invoeren van arbeidsbesparende procestechnologie, waarbij dreigende werkloosheid wordt beantwoord met arbeidsduurverkorting. In plaats van voortgaande loonmatiging pleiten zij daarom voor meer investeringen in onderwijs en de publieke kennisinfrastructuur én voor een selectievere werving van buitenlandse investeringen. Want 'er zijn teveel voorbeelden van bedrijven die naar Nederland zijn gehaald met het lokkertje dat de arbeidskrachten flexibel en goedkoop en de belastingen laag zijn.' (R.W.) Schrikbeeld overheidsschuld'Het huishoudboekje van de staat moet kloppen' want anders 'zadelen we onze kinderen met onbetaalbare schulden op'. Met dit soort Jip en Janneke taal verdedigen voorstanders van bezuinigingen dat 'de broekriem aangehaald moet worden', waar 'we allemaal ons steentje aan bij moeten dragen'. Gevolg?Terwijl gezinnen en bedrijven zich in de schulden mogen - nee: moeten - steken met hypotheken en leningen om meer te kunnen consumeren en investeren opdat de economie blijft groeien, zou de staatsschuld in 2030 tot nul gereduceerd moeten zijn. Volgens de regering is dit nodig omdat de rentelasten anders zo uit de hand lopen dat de hogere kosten als gevolg van de vergrijzing niet meer te betalen zijn. Om de schuld naar nul te krijgen mag het financieringstekort niet omhoog en zou zelfs op zo kort mogelijke termijn een financieringsoverschot nodig zijn. Straffe bezuinigingen en de weigering extra overheidsgeld uit te geven om de haperende economie te stimuleren zijn het gevolg.Onder economen is het streven om de staatsschuld af te lossen zeer omstreden. Maar zelfs als je meegaat met deze - nogmaals: dubieuze - argumenten volgt daar niet uit dat het financieringstekort omlaag moet. Het aardige is namelijk dat de staatsschuld als percentage van het nationaal inkomen elk jaar vanzelf minder wordt door de economische groei. Zoals uit onderstaande cijfers uit de MEV (pagina 19) van het CPB blijkt is de staatsschuld sinds 1999 sterk gedaald. En de daling zet door in 2002 en 2003, terwijl in deze jaren sprake is van een financieringstekort. | | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | | Financieringstekort (%) | 0,7 | 2,2 | 0,1 | -0,5 | -0,4 | | Schuld collectieve sector (%) | 63,1 | 55,8 | 52,8 | 51,3 | 49,4 | |
Deze daling van de schuldquote is het gevolg van de groei. Ook als de reële economische groei minimaal is wordt de schuld relatief minder omdat de prijzen stijgen. Bij een groei van vijf procent leidt een structureel begrotingstekort van één procent tot een schuldquote van twintig procent in 2030. De rentelasten daarvan zijn ongeveer één procent van het nationaal inkomen. Geen bedrag om van achterover te vallen, er is dus geen serieuze economische reden het financieringstekort niet wat verder op te laten lopen, voor bijvoorbeeld kortere wachtlijsten, de minima en goed openbaar vervoer. |
|
