|
Tezelfdertijd als de Irak-oorlog intervenieerden de Fransen eenzijdig in de burgeroorlog in Ivoorkust met 4000 militairen zonder dat hier veel aandacht aan werd geschonken. De inzet van troepen werd pas achteraf door de Veiligheidsraad gelegitimeerd. In Sierra Leone deden de Britten met duizend militairen een paar jaar geleden hetzelfde. De Afrika-specialist van de Duitse Tageszeitung Dominic Johnson vroeg zich onlangs terecht af of nu de grondstofrijke Kongo het derde toneel van een Europese militaire interventie zal gaan vormen, waarbij de VN-besluiten hoogstens een decoratief karakter hebben. Volgens Johnson zouden deze interventies tot een nieuwe verdeling van invloedssferen kunnen leiden: het Midden-Oosten voor de VS en Afrika voor de Europeanen. Inmiddels lijkt de zaak in een stroomversnelling te zijn gekomen en is het plan om een voornamelijk Franse EU-troepenmacht van 1400 soldaten onder VN-mandaat uit te sturen naar de Kongolese provinciehoofdstad Bunia voor een uiterst riskante ordehandhavingsmissie zonder NAVO-ondersteuning. En in Duitsland impliceerde een eerste versie van de Verteidigungspolitische Richtlinien van SPD-minister Struck een onvervalste oproep tot een vorm van preventieve (‘vroegtijdige’) oorlogsvoering tegen vooral bedreigingen door ‘niet-statelijke acteurs’ (lees: terroristen) waarvan men dacht dat de Amerikanen er het patent op hadden. Na tumult in de media werd in de definitieve versie van dit voor het Duitse ministerie van defensie richtinggevende document het woord ‘vroegtijdig’ weer geschrapt. ConcurrentieInmiddels is er op het gebied van de vorming van snelle interventiemachten nu duidelijk sprake van rivaliserende projecten. Enerzijds de vorig jaar in Praag overeengekomen NATO Reaction Force van 12.000 man en het plan om het commando van de geallieerde ISAF-macht die het regime in Kaboel beschermt, over te dragen aan de NAVO. Zoals bekend bevindt de NAVO zich sinds zij na de aanslagen van 11 september 2001 door de VS niet werd ingeschakeld in een ernstige crisis. Dit was het gevolg van de les die de VS hadden getrokken uit de Kosovo-oorlog, toen de bondgenoten Frankrijk en Duitsland invloed probeerden uit te oefenen op de bombardementstactiek. Voortaan is het devies: de missie bepaalt de alliantie en niet langer de alliantie bepaalt de missie. En in het voorspel voor de oorlog met Irak blokkeerden Europese landen eerst de pogingen van de VS om via Turkije een noordelijk front te openen en daarbij de NAVO als hulpje in te schakelen en vervolgens weigerde NAVO-lid Turkije de VS-troepen de doortocht. Het gevolg was dat de hele militaire planning voor de Irakese grondoorlog moest worden omgegooid. In dit licht is een missie voor de NAVO in Afghanistan (en mogelijk in Irak) een poging om een aan functieverlies lijdende organisatie alsnog een rol te geven binnen de regie van de VS. Daarnaast vervult de NAVO voor de VS nog een rol als vehikel voor de druk op de Europese leden om hun militair technologisch niveau aan te passen aan dat van de VS, omdat anders in de toekomst dreigt dat de Europese legers niet eens meer samen met de VS kunnen optreden. Dit kan worden gezien als een onverbloemd pleidooi om de superieure Amerikaanse militaire waar te kopen. Anderzijds is voor de concurrerende EU-reactiemacht de langdurige blokkade door Turkije van de inzet van NAVO-middelen voor Europese operaties eind vorig jaar opgeheven. Hierdoor kan het EU nu de kleine Operatie Consortia in Macedonië gaan overnemen. De volgende stap zou zijn om de vredesmacht SFOR in Bosnië Europees te maken. Vier landen (België, Frankrijk, Duitsland en Luxemburg) zijn eind april bij elkaar gekomen om de conclusies te trekken uit Europese verdeeldheid tijdens de Irak-oorlog voor het gezamenlijke leger. Hoewel het op dat moment om diplomatieke redenen al niet meer uitkwam om nog verder tegen de VS te polariseren, maken de besluiten duidelijk welke kant het opgaat. De operaties en structuren zullen de vorm aannemen van versterkte samenwerking van een aantal EU-leden die qua militair optreden verder willen gaan dan de rest. De vier landen zullen beginnen met het opzetten van een eigen planningscapaciteit in de vorm van gezamenlijke hoofdkwartieren en staven. Vergelijkingen met de manier waarop het Verdrag van Schengen en de euro werken liggen voor de hand. Dit betekent gebrekkige democratische controle en weinig of geen openbaarheid. Dit alles moet worden afgedekt door de besluitvormingsprocedures die worden uitgewerkt in de Europese Conventie. Bij die Conventie zal eveneens een Europees wapenagentschap worden opgericht dat de militair-industriële basis moet gaan vormen voor het Europese leger. Verre oordenInmiddels zijn het Britse en het Franse leger nagenoeg volledig omgebouwd van territoriale verdediging naar expeditionair optreden ter verdediging van de Europese belangen in verre oorden. Ook in Duitsland is die beslissing genomen en wordt hard gewerkt aan de opzet van de luchtmobiele divisies en 'special forces' (gezamenlijke omvang 150.000 militairen) die daarvoor nodig zijn. De dienstplicht die de SPD vooralsnog wil handhaven voor hoofdzakelijk binnenlandse inzet (terreurbestrijding, rampen) vormt hier nog een zekere rem, althans zolang men de militaire uitgaven niet wil opvoeren. Wie de ontwikkeling naar een Europese staatsvorm als een historisch vermoedelijk onomkeerbaar proces van schaalvergroting ziet hoeft op zich geen voorkeur te hebben voor nationale legers boven een Europese militaire macht. Er is bovendien reden om een Europese coördinatie bij vredesmissies zoals op de Balkan niet bij voorbaat af te wijzenà . De manier waarop momenteel Europese militaire structuren tot stand komen noopt echter tot verzet hiertegen. Een strategisch concept voor het Europese leger ontbreekt. Met andere woorden, niemand weet welke belangen het gaat dienen en in welke regio’s men invloed wil uitoefenen. In tegenstelling tot het Amerikaanse project van de nieuwe veiligheidsdoctrine, is het Europese leger een puur technocratisch project. Mogelijkheden tot democratische controle zijn ver te zoeken. Reden genoeg om het af te wijzen. Kees Kalkman is medewerker van VD AMOK. |
