Vlak voor dat het wetsvoorstel over de identificatieplicht in de Tweede Kamer werd besproken, veranderde minister Donner het woordje 'draagplicht' in 'toonplicht': strikt genomen betekent dit dat niemand verplicht is om altijd een identiteitsbewijs te dragen, maar alleen dat men op verzoek een identiteitsbewijs moet laten zien. Een nuance die bedoelt was om de wet erdoorheen te krijgen en waar in de praktijk geen rekening mee gehouden wordt.

Vanaf de eerste dag regende het bekeuringen, zelfs moeders met kleine kinderen werden opgepakt omdat ze niet onmiddellijk een geldig identiteitsbewijs konden tonen. Ook mensen die aanboden hun identiteitsbewijs even thuis of uit de auto op te halen werden direct op de bon geslingerd. De ID-plicht wordt vaak gebruikt als 'boeteverdubbelaar'; mensen die bijvoorbeeld een boete krijgen omdat hun fietsverlichting niet werkt worden indien mogelijk ook op de bon geslingerd voor het niet voldoen aan de ID-plicht. Na 23 maanden ligt het gemiddelde aantal ID-boetes op 130 per dag. Van de 100.000 ID-boetes is ongeveer 8,6 procent uitgedeeld aan kinderen tussen 14 en 16 jaar. Niet bekend is hoeveel zaken er direct geseponeerd worden zodat het aantal uitgeschreven bonnen waarschijnlijk veel hoger ligt.

Volgens minister Donner was de identificatieplicht nodig om de politie een hulpmiddel te geven bij het handhaven van de openbare orde. De enige beperking was dat er slechts om identificatie gevraagd mag worden binnen wat 'een redelijke taakuitoefening' genoemd werd. In de praktijk blijkt die beperking veel te ruim en te vaag. Een greep uit de klachten die bij het meldpunt binnenkwamen maken overduidelijk dat de identificatieplicht veel ergernis veroorzaakt en zelfs leidt tot onnodige en onrechtmatige arrestaties. Zo werd in Arnhem een man die net na sluitingstijd bij een winkel probeerde of de deur nog open was gevraagd een ID-bewijs te tonen. Omdat hij die niet bij zich had werd hij gearresteerd. Ook veel kinderen werden beboet omdat ze geen origineel maar een kopie van hun ID-bewijs bij zich hadden. Ouders vinden het vaak gevaarlijk en onverantwoord dat kinderen met een origineel document over straat gaan sinds bekend werd dat veel jongeren beroofd worden van hun mobiele telefoon en ID-kaart. En zoals al van tevoren gevreesd werd is het aantal vermiste en gestolen ID-bewijzen na invoering van de wet flink gestegen. Veel mensen werden om hun ID-bewijs gevraagd enkel vanwege het feit dat ze 's nachts op straat liepen. Vooral daklozen worden regelmatig aangehouden en krijgen tientallen bekeuringen. Ook mensen met een donker uiterlijk worden vaak gevraagd om een ID-bewijs. Precieze cijfers hierover zijn niet bekend en ook de reden is vaak onduidelijk.

Na twee jaar wet op de identificatieplicht lijkt de wet vooral gebruikt te worden als pressiemiddel. Actievoerders en demonstranten hebben veel hinder van de wet, ook tijdens demonstraties waarvoor een vergunning is gegeven. Met name de politie Haaglanden, Amsterdam en Arnhem proberen met de identificatieplicht zoveel mogelijk demonstraties te ontmoedigen. Mensen worden niet enkel opgepakt wanneer ze legaal hun mening uiten, ook omstanders worden gearresteerd als ze geen ID-bewijs kunnen tonen.

De identificatieplicht wordt daarmee niet enkel onrechtmatig ingezet, maar ook gebruikt als instrument om van burgers gegevens in politie- en justitieregisters te verzamelen. Dieptepunt was het politieoptreden tijdens een anti-fascistische demonstratie op 27 mei in Amsterdam. Er werden op basis van de ID-plicht 21 aanhoudingen verricht.

Na twee jaar ID-plicht is de veiligheid niet toegenomen. Tot op heden kan het OM geen voorbeeld noemen van een misdrijf dat met de identificatieplicht is opgelost. Wat wel is toegenomen, is de onvrede over het willekeurige en repressieve politieoptreden.

Website Meldpunt Misbruik Identificatieplicht