Na 16 weken staken in 2012 hebben 3000 schoonmakers weer een overwinning in de wacht gesleept. Behalve een loonsverhoging van 4,85 procent in twee jaar en verhoging van de eindejaarsuitkering, hebben zij afspraken afgedwongen over opleidingen en meer zekerheid voor uitzendkrachten. De stakers krijgen hun loon uitbetaald over de gestaakte dagen. Eerder werden de eisen van de schoonmakers door hun bazen nog als onhaalbaar gekwalificeerd. Gezien de hardnekkigheid waarmee de schoonmaakbazen steevast weigerden om over de brug te komen is dit volgens de stakers dan ook ‘de mooiste cao in crisistijd’. De strijd was harder en vergde meer van iedereen dan in 2010.

‘Niemand kan meer om ons heen. We zijn in tijden van economische storm hoger op de ladder geklommen. We zijn nog lang niet boven, maar we staan ook niet meer in de put,’ zegt een trotse Khadija Tahiri. Tahiri is ziekenhuisschoonmaker en gekozen als President van de Vakbond van Schoonmakers. ‘We hebben misschien wel de hoogste loonsverhoging van Nederland afgedwongen, maar we zijn het meest trots op de respect-afspraken over werkdruk, opleidingen, uitzendkrachten en behandeling bij ziekte.’

Respect is de belangrijkste winst van de staking. Niet alleen door de steun die de stakers wisten te krijgen uit alle hoeken van de samenleving: van de Internationale Socialisten tot aan Jort kelder. Ook omdat nu geregeld is dat er voortaan in werktijd kan worden gesproken over het organiseren in de vakbond. Vanwege veel voorkomende intimidatie op de werkvloer is dit een grote stap vooruit. Boven alles staat het zelfvertrouwen dat de stakers hebben gekregen. Dat is belangrijker dan wat er op papier is afgesproken.
Een ander belangrijk resultaat betreft de uitzendkrachten. Tegen de trend van toenemende flexibilisering in, wordt het voor degene die een jaar als uitzendkracht in de schoonmaak werkt mogelijk om daarna anderhalf jaar een tijdelijk contract bij een schoonmaakbedrijf te krijgen, om vervolgens een vast contract te tekenen.
En in tegenstelling tot 2010 zijn er nu wel afspraken gemaakt over het ziekteverzuimbeleid. De schoonmakers knokten al lang voor het afschaffen van de twee niet betaalde wachtdagen bij ziekte, maar dat is ook bij deze ronde niet gelukt. In plaats daarvan wordt er nu bij een aantal opdrachtgevers een experiment aangegaan voor het verbeteren van het ziekteverzuimbeleid. Hierin wordt een betere ziekteregeling getest, met onder andere doorbetaling bij ziekte. Aan de resultaten van de experimenten met het verzuimbeleid beloofden de werkgevers zich te zullen binden.
De strijd houdt dus niet op. Gezien het hardnekkig verzet van de werkgevers en de blijvende druk op de kosten zal er op de werkvloer aandacht moeten blijven voor het nakomen van de afspraken omtrent uitzendkrachten, werkdruk en ziekteverzuim. De noodzaak om de vakbond op bedrijfsniveau beter te organiseren is hiermee groter geworden. De afspraken over vakbondswerk in de baas zijn tijd zijn daarom ook belangrijk. Ze zijn een kans om meer schoonmakers te organiseren en zelfvertrouwen te geven.

Bij deze en de volgende strijd zal daarnaast verbreding hard nodig zijn naar andere groepen werknemers toe. Er zijn veel meer mensen die flexibele, slecht betaalde tijdelijke banen hebben. Ook werknemers met een vast contract voelen de toenemende druk van flexibiliteit en werkdruk. Er moet een band gesmeed worden met de mensen die bij de opdrachtgevers werken en de andere beroepsgroepen die bij ingeleende bedrijven werken. Dit zijn grote bedrijven die naast schoonmakers vaak ook bewaking, catering en andere diensten organiseren.

De schoonmakers hebben hun solidariteit laten zien tijdens de acties voor behoud van de sociale werkplaatsen. Dit voorbeeld verdient navolging. Kaderleden van de verschillende bonden zullen die handschoen op moeten nemen. Als kaderleden van nu nog verschillende bonden en met verschillende bazen moeten we elkaar steunen. We werken immers op hetzelfde kantoor of op dezelfde fabriek of werkplaats. We ervaren dezelfde problemen en vaak hetzelfde gebrek aan respect. Dat begint met in gesprek met elkaar komen en met wederzijdse hulp met kleine problemen. De vakbond zal zelf ook moeten veranderen. Vakbondswerk houdt niet op bij de grens van het eigen bedrijf, van de eigen CAO. We zijn allemaal onbekende helden. Jort Kelder’s daad is het verbinden van zijn naam aan een actie. De ‘onbekende Nederlanders’ moeten er hun eigen daden aan verbinden. Alleen dan kunnen we de werkgevers dwingen stappen terug te doen op het pad van de kostenverlaging en flexibilisering. Bij de volgende acties moeten niet alleen meer schoonmakers betrokken zijn maar ook veel meer andere werknemers. Dan is de toekomst aan ons.

Public Talk by Boots Riley and The Coup in Concert from IIRE on Vimeo.

De Occupy beweging nodigt ons uit het concept van organisatie opnieuw te overdenken. Wie er van uitgaat dat democratie alleen functioneert door middel van partijen en parlementaire vertegenwoordiging, moet zich door die uitnodiging aangesproken voelen. Is de vraag hoe we ons organiseren inderdaad zo’n belangrijke politieke kwestie?

Discipline tegenover hartstocht
De kwestie kwam ook in vroegere periodes van de arbeidersbeweging aan de orde. Bijvoorbeeld in 1903 naar aanleiding van Lenin’s kritiek (Wat te doen?) op de politieke vrijblijvendheid van de Russische marxisten, of in 1905, naar aanleiding van de ervaringen met de arbeidersraden in Petersburg, en in 1914-19 met de oprichting van de Derde Internationale na het bankroet van de Tweede. Ook Nederlandse socialisten roerden zich in die debatten, soms met een groot theoretisch gewicht, zoals Henriëtte Roland Holst in haar pleidooi voor de massastaking of Herman Gorter en de sterrenkundige Anton Pannekoek, die vurige verdedigers werden van het radencommunisme. En daarvoor, Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919), de lutherse predikant die socialist werd en die als een der eersten vraagtekens plaatste bij de vanzelfsprekendheid waarmee sommigen met een verwijzing naar de gelijkheidsbelofte van de Franse Revolutie voor de arbeidersbeweging een plaats opeiste in de burgerlijke democratie, met alle respect voor parlementair vertegenwoordigende principes van dien.

Legendarisch was een felle woordenwisseling met Troelstra in februari 1892 in een afgeladen Klein Walhalla, het volksgebouw van de Franeker socialisten. Domela dreef de spot met de parlementairen. Echte socialisten verwachtten alleen heil van de revolutie; ‘Wij willen geen verzorging van de armen, maar ‘de afschaffing van de armoede’’, riep hij geëmotioneerd. Niet zonder recht antwoordde de Friese advocaat dat in afwachting van die socialistische machtsovername toch alvast heel wat onrecht kon worden aangepakt.

Troelstra droomde van een massale, in het parlement verankerde partijorganisatie. Het ging hem om de verovering van de staatsmacht als begin van de overgang naar het socialisme. In dat streven hechtte hij sterker aan een gedisciplineerd partijbewustzijn dan aan emoties of ijle utopieën. Die zouden op de ineenstorting van het kapitalisme geen enkele invloed hebben. Domela bekommerde zich juist wel om die hartstochten. Revolutie moest het wel degelijk hebben van spontaniteit, van haat en woede. Niet de economische factor maar strijdlust bepaalde de uitkomst van de sociale kwestie. Wie het socialisme wilde dienen, moest dus aan de hartstocht ruim baan geven. Domela’s verhalen over de offers van de vroege christenen, over Thomas Münzer, over de Franse revolutie, de Parijse Commune van 1871, de martelaren van Chicago of over de algemene staking tegen de oorlog stonden dan ook in dat teken. Het waren vooral verlossingsverhalen, geen historische analyses, maar mobiliserende mythes.

Uitgestoten
Revolutionairen en parlementairen stonden in de jaren negentig van de negentiende eeuw scherp tegenover elkaar. Volgens Domela was er in de arbeidersbeweging een klassenstrijd gaande. Een bevoorrecht deel van het proletariaat, op sleeptouw genomen door de kleine bourgeoisie, vocht tegen het ongeorganiseerde proletariaat, de zogenaamde ‘vijfde stand’ van verstotenen en paria’s. Kleinburgerlijke elementen joegen hun conservatieve eigenbelang na en waren volop bereid water in de wijn te doen. ‘Wee dan het beginsel,’ aldus Domela, die de vrees uitsprak dat de arbeiders alleen nog gebruikt werden om de kleinburgers ‘ten troone te heffen’. Hij sloot zelfs niet uit dat de kleinburgerij samen met de arbeidersaristocratie het regeringsroer overnam.

Domela’s weerzin tegen de zogenaamde ‘heeren’, tegen Troelstra cum suis, stoelde op de overtuiging dat ze met hun fetisjering van discipline en hiërarchie iedere kritische balans onmogelijk maakte. Dat werd, volgens Domela, goed zichtbaar op het derde internationale socialistencongres dat in augustus 1893 in Zürich bijeenkwam. Daar werden dissidente anti-parlementaire en anarchistische groepen buitengesloten. Alleen de voorstanders van parlementaire actie hadden toegang. Zo kreeg de vleugel die zich met Domela tegen het reformisme kantte, een geduchte knauw.
Domela raakte meer en meer betrokken bij een breed internationaal netwerk van oppositionele socialisten en anarchisten dat de parlementaire sociaaldemocratie het eerstgeboorterecht betwistte.

Aanvankelijk oefende hij vooral kritiek uit op personen, maar geleidelijk nam hij de sociaaldemocratie als geheel op de korrel, niet alleen het allesoverheersende belang dat deze hechtte aan de rol van de staat in het veranderen van de maatschappij, maar ook haar centralistische en ondemocratische partijorganisatie. Aan een Zwitserse geestverwant schreef hij: ‘zonder hen in alles gelijk te geven, moet men erkennen dat alleen de anarchisten oog hebben voor het individu en zijn verlangens.’ In Domela voltrok zich een soort innerlijke revolutie, een bekering, zoal niet onmiddellijk tot de anarchie, dan toch tot een onafhankelijk libertair socialisme. Vanuit die positie probeerde hij met de Socialistenbond (de voortzetting van de roemruchte SDB na de afscheuring van de antiparlementaristische SDAP in 1894) een alternatief te vormen voor de SDAP. In die Socialistenbond krioelde alles door elkaar: verstokte parlementairen die Domela trouw waren gebleven, maar ook oude en nieuwe anarchisten van allerlei snit. Als het om organisatie ging, waren ze niet bang zich aan koud water te branden. Ze hadden de arbeidersklasse ontdekt als een alternatief voor de chaotische strategie van terreur die het anarchisme in de jaren zeventig en tachtig naar de afgrond voerde. De grote havenstakingen van 1889 in London, gevolgd door die in Rotterdam en Amsterdam, droegen tot dat inzicht bij.

Domela hoopte op een fusie van alle revolutionaire krachten, ook internationaal, maar dat was geen sinecure. En al helemaal niet toen in de tweede helft van de jaren negentig de strijdbaarheid wegebde en een parlementaire vleugel ook in de Socialistenbond aan kracht won. Domela klaagde dat hij zich geen raad wist in een partij die zich antiparlementair noemde maar individuen wel toestond deel te nemen aan verkiezingen. Toen er geen klaarheid kwam, hield hij het in 1897 voor gezien. Hij zou zich nooit meer politiek organiseren.

Robert Michels
In De Vrije Socialist, het blad dat hij tot zijn dood in 1919 redigeerde, propageerde hij nu zogenaamde ‘vrije groepen’, losse plaatselijke verbanden van anarchisten die af en toe voor een concreet doel konden samenwerken. Hij presenteerde ze als een alternatief voor de kille (partij)organisatie met haar centralisme en autoritaire gezag. Hij sloot vakorganisatie weliswaar niet uit, maar alleen als er behoefte aan was. Organisatie moest vrijwillig en tijdelijk zijn en in niets verplichtend. Zelf zag hij het als zijn opdracht te zaaien en af te wachten. Toch keerde hij zich niet principieel tegen organisatie. Dat werd duidelijk uit een briefwisseling met Robert Michels, de Duits-Italiaanse socioloog die naam zou maken met de ‘IJzeren Wet van de Oligarchie’. Domela ontmoette Michels voor het eerst in april 1905 toen deze in Amsterdam een aantal lezingen hield. De syndicalist Michels moest van bureaucratie en parlementarisme niets hebben. Hij kwam tot de conclusie dat de SPD onderhevig was aan een onomkeerbaar proces van oligarchisering. Hij meende zelfs dat het verschijnsel van meer universele aard was: iedere maatschappelijke organisatie, ook socialistische partijen, brengen een elite voort en maken daarmee bureaucratisering onvermijdelijk. Iedere hoop op een revolutionaire verandering was om die reden ijdel.

Domela moest niets van de conclusie hebben. Hij kende de elites als geen ander. Hij had er in de Kerk tegen gevochten en was er in de Tweede Internationale zo scherp tegen tekeergegaan dat de bonzen hem vervloekt hadden. Van antropologische verklaringen als machtswellust of egoïsme moest hij niets hebben. In ieder mens stak wel een tiran of een anarchist; het hing er maar vanaf of die mens wel of niet met macht bekleed werd. Om machtsusurpatie tegen te gaan, moest volgens Domela iedere vaste organisatie en iedere machtsuitoefening vermeden worden. De leiding had zich te beperken tot louter administratieve zaken.

Michels hield Domela’s oplossing voor onhoudbaar. Hij zou geen oog hebben voor informele machtsuitoefening. Die was op zijn minst zo fnuikend. Domela kon dat volgens Michels niet toegeven, omdat hij niet wilde erkennen dat bureaucratisering ook de eigen beweging moest treffen. Theoretisch was Domela inderdaad niet bereid die handreiking te doen. De these ging uit van onvermijdelijkheid, en daarmee postuleerde Michels dat massa-activiteit en zelforganisatie niet of alleen op een minimaal niveau mogelijk waren. Die gedachte leek Domela, met de algemene spoorwegstaking van 1903 achter de rug, moeilijk houdbaar, en bovendien reikte de consequentie verder dan het probleem van organisatie en bureaucratie alleen: het lot van het proletariaat zelf stond ter discussie. Zonder zijn zelfemancipatie was het socialisme ondenkbaar. In het beste geval bleef alleen een hervorming van het kapitalisme over. Had Domela die conclusie getrokken, dan zou hij in een radicaal andere politieke en culturele werkelijkheid terecht zijn gekomen. Dat viel met zijn levensloop niet te rijmen. Zolang het vertrouwen in het vermogen van de arbeidersklasse om zichzelf te bevrijden intact bleef, verdedigde hij, hoe abstract ook, het principe van organisatie en week hij niet van de overtuiging dat politieke democratie mogelijk was. Dat was geen zelfbedrog, zoals Michels betoogde, maar uitdrukking van zijn geloof in het socialisme.

Jan Willem Stutje is schrijver van de biografieën van Ernest Mandel en Paul de Groot. In april/mei 2012 verschijnt bij uitgeverij Atlas van hem Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Een Romantische Revolutionair.

‘Sinds we als GVB verzelfstandigd zijn en niet meer onder de gemeente CAO vallen, is het ons gelukt om elke keer betere CAO’s dan die van de gemeente binnen te halen. De enige reden waarom we dat kunnen bereiken is dat we sterk staan. Hier op de werkvloer hebben we een sterke vakbondsmacht en dat komt tot uiting in de onderhandelingen. En zo’n sterke vakbond draagt ook bij aan het functioneren van het bedrijf – de directie noemde de OR grappend wel eens de quality control. Dan loop je soms fouten van de directie recht te breien, vooral natuurlijk als die probeert beleid te formuleren zonder contact met mensen op de werkvloer. Wij betrekken de mensen om wie het gaat bij het formuleren van onze voorstellen, wij gaan naar afdelingen toe om met mensen te overleggen en organiseren hoorzittingen. Ons vertrekpunt in onderhandelingen met de bedrijfsleiding zijn de opvattingen die we daar horen, als mensen zeggen ‘niet doen’ is dat onze insteek in de onderhandelingen. De achterban betrekken is de sleutel. Natuurlijk wordt dat moeilijker als het om grotere groepen gaat, we hebben hier bijvoorbeeld zo’n 900 buschauffeurs, die roep je niet zomaar even samen. Dan zorgen we er in ieder geval voor met vertegenwoordigers van de verschillende vestigingen te spreken. Omdat we overal kaderleden hebben, weten wij beter dan de directie wat er speelt in het bedrijf.’

Toen de wet op de ondernemingsraden werd ingevoerd was die bedoeld om de invloed van de bonden in te perken. Maar jullie maken er juist gebruik van.
‘Ja, wij gebruiken alle mogelijkheden die de werkgever geeft. Als er iemand bij ons in de OR wil, moet die actief zijn als kaderlid, anders gebeurt het niet. OR leden moeten zich bereid verklaren dat de mening van de achterban het uitgangspunt van het beleid moet zijn. In vergaderingen van de leden en het vakbondskader worden de belangrijke besluiten genomen, dat is een enorme klus. Democratie is tijdrovend. Maar op die manier creëer je ook draagvlak voor je besluiten. We hebben op het moment 14 van de 21 zetels in de OR, een twee derde meerderheid. Als AbvaKabo FNV-fractie hebben we wel te maken met een ander bondje dat vooral aanhang heeft omdat hun contributie veel lager is – dat verleidt natuurlijk mensen met een kleine portemonnee. Maar de organisatiegraad bij ons ligt rond de tachtig procent, waarvan een groot deel voor onze rekening komt.

Toen we begonnen in de vakbond was er niks in het GVB, er waren een paar mensen die zeiden het personeel te vertegenwoordigen maar die hadden geen binding meer met de werknemers. Toen hebben we ideeën geformuleerd over het betrekken van onze achterban en het opleiden van mensen om actief te zijn in de bond. Zo zijn we langzaam gegroeid, zodra we iemand zagen die zich ergens boos over maakte over hoe het er in het bedrijf aan toeging, over de roosters of waardeloos materiaal of wat dan ook, dan probeerden we die er meteen bij te betrekken. Dat is continu werk, je moet de groep levend houden.’

Hoe reageert de werkgever daarop? Wat zijn hun tegen strategieën?
‘In 1996 kregen we een nieuwe algemeen directeur, een jonkheer. Die moest de arbeidsverhoudingen zogezegd ‘normaliseren’, oftewel: de bond een kopje kleiner maken. Voor die tijd stonden we al sterk maar ik moet zeggen, ik ben hem eeuwig dankbaar: ik ben toen de wet op de ondernemingsraden pas echt gaan napluizen en die biedt zoveel mogelijkheden, als je maar goed op de hoogte bent. Ik heb zo vaak discussies meegemaakt of we wel in de AbvaKabo FNV moesten blijven; dat was toch maar een rechts zooitje en wat moesten wij als arbeiders tussen al die ambtenaren? Maar zowel de vakbond als de OR moeten een stuk gereedschap zijn om de belangen van je achterban te verdedigen, waar je voor kiest is een tactische overweging. Een sterke vakbeweging is een democratische en strijdbare vakbeweging, dat is ook onze insteek in de vorming van ‘De Nieuwe Vakbeweging’.

Er is enige tijd geleden actie gevoerd door werknemers van het GVB en van het personeel van het openbaar vervoer in Den Haag en Rotterdam. Die acties liggen nu stil, waarom?
‘De acties zijn opgeschort, er is geen totaalakkoord. De minister had het OV in de drie grote steden een bezuiniging opgelegd van 120 miljoen die geleidelijk ingevoerd zou worden. Er is in de stadsregio Amsterdam met ingang van januari 2013 voor 100 buschauffeurs minder werk, er zijn 11 lijnen opgeheven, maar dat is veel minder erg dan we vreesden. Voor dit jaar is er 13 miljoen bezuinigd op het openbaar vervoer en de komende jaren zijn er meer bezuinigingen te verwachten. Voor de toekomst ligt nog niks vast, wij zijn nog steeds tegen die bezuiniging. Maar om eerlijk te zijn; we krijgen het niet voor elkaar, in Den Haag lopen we te pletter tegen de politieke onwil.

Sinds de jaren negentig wilde de landelijke politiek het OV in de grote steden al openbaar aanbesteden en in 2006 werd dat definitief doorgedrukt maar nog geen datum vastgesteld. Er kwam toen een voorstel dat als we eerst alleen de bus lieten aanbesteden, de aanbesteding van de tram uitgesteld zou worden. Dat wilden wij absoluut niet, wij stelden; ‘wij zijn één bedrijf’. In 2007 kwam de Europese verordening over openbaar vervoer, die hield in dat er aanbesteed moest worden. We hebben toen intensief contact gehad met de rapporteur voor Nederland Erik Meijer. Maar in de Europese Commissie weegt uiteindelijk de stem van Frankrijk en Duitsland het zwaarst en die verplichting tot aanbesteding kwam er. Er werd toen een uitzondering gemaakt voor het OV in de drie grote steden, onder andere met steun van de PVV. Die hadden daar nogal bizarre redenen voor: het ging hen niet om de aanbesteding zelf maar dat deze zou betekenen dat het OV in buitenlandse handen kwam en natuurlijk dat het een EU verdrag was. In oktober 2010 kwam er een nieuw kabinet, nadat wij in Amsterdam al de onderhandse gunning gekregen hadden: de minister had ons steeds voorgehouden dat de uitzondering wet zou worden. Maar de nieuwe regering zei; wij gaan gewoon aanbesteden en 120 miljoen bezuinigen.’

Volgens het kabinet zou dat geld hen vanzelf in de schoot vallen…
‘Ja, volgens hen zou door aanbesteding 120 miljoen vanzelf bezuinigd kunnen worden omdat daardoor het OV zogenaamd meer efficiënt zou worden. Oftewel; de minister stelde dat wij tientallen miljoenen verspillen. Maar volgens onderzoek is er misschien 20 miljoen te winnen door meer efficiëntie, 68 miljoen van het bedrag zou bespaard worden door het schrappen van lijnen en 32 miljoen door hogere prijzen. Het kan ook efficiënter, daar zijn we continue mee bezig. Maar het schrappen van lijnen en tariefsverhoging, dat was niet de afspraak. Aanbesteding maakt het niet efficiënter, door aanbesteding ontstaan er allerlei grote controlerende organen die na moeten gaan of er wel het beloofde product geleverd wordt. Dat is pas bureaucratisch. Dat heb je ook in de zorg.
De bezuinigingen die we nu op ons dak krijgen verwerken we zo goed mogelijk. Die honderd buschauffeurs hebben bijvoorbeeld een garantie dat ze niet gedwongen ontslagen worden en op vrijwillige basis krijgen ze ander werk.’

Hoe staat het met de bereidheid om opnieuw actie te voeren? Je zei net al dat jullie je kapot lopen op Den Haag en de acties dit jaar hadden ook geen aanzuigende werking.
‘We hebben verbinding gezocht met andere groepen maar het is niet gelukt. Het is nu relatief rustig, maar de toekomst is onzeker. De acties hebben mensen wel aan het denken gezet, er zijn nogal wat mensen in de drie vervoersbedrijven die zich ontzettend belazerd voelen door de PVV. Die stonden zogenaamd aan onze kant maar ze hebben gewoon koehandel met ons gepleegd in de onderhandelingen met het CDA en de VVD die wel wilden aanbesteden. Bij ons in Amsterdam is de bond er niet zwakker uitgekomen. En een sterke bond zal ook in de toekomst hard nodig zijn. Een bedrijf kan de aanbesteding alleen maar winnen door op arbeidskosten te bezuinigen, een bus kost nu eenmaal een bus, een liter benzine een liter benzine, welk bedrijf het ook is. In het begin van 2015 moet de aanbesteding afgerond zijn. Tot die tijd kan het kabinet nog vallen… We hebben er werk van gemaakt om oppositiepartijen zich uit te laten spreken voor een regeling die onderhands gunnen mogelijk maakt, daarom hadden we ook zo vaak parlementsleden als sprekers op onze acties. Laten ze zich maar aan hun woord houden.’

Het kabinet Rutte heeft de afgelopen tijd geoefend op onze Griekse collega’s en de zwaksten uit de samenleving: de mensen in de bijstand en de sociale werkplaatsen. En terwijl zijn CDA haar zogenaamde uitgangspunten als gerechtigheid, gespreide verantwoordelijkheid, solidariteit en rentmeesterschap ‘hertaald’, zet minister De Jager de hardvochtige toon.

De broekriem aanhalen?
‘Het wordt nooit meer zoals het is geweest’ sprak Joop den Uyl bij de oliecrisis in de jaren zeventig. Daarna is er veel bezuinigt en verandert. Maar de hardste klappen komen nu. Onze kinderen gaan het slechter krijgen dan wij, alleen de rijken worden nog rijker. Tien procent van de Nederlandse huishoudens bezit 61 procent van het totale vermogen. De onderste 60 procent bezit slechts een procent. Een kleine belasting op de hoogste vermogens zou makkelijk negen miljard opbrengen, maar in plaats daarvan gaat dit geld gehaald worden bij de onderste 60 procent. Die worden neergezet als klaplopers terwijl de rijkste tien procent – erfgenamen, speculanten, bankenjongens die zichzelf riante bonussen gunnen – hun geld zogenaamd ‘eerlijk verdiend hebben’.

Een ander voorbeeld: de pensioenfondsen dreigen in 2013 pensioenen te korten. Met een gemiddeld kortingspercentage van 2,3 procent verdwijnt er negen miljard, geld van werknemers. Minister Kamp kan dit voorkomen door een wet voor te stellen die de oude rekenrente van 4 procent hersteld. Dat wil hij niet want het beeld van onbetaalbare pensioenen rechtvaardigt het snoeien en hakken… Als je toch al van plan was de pensioenen te versoberen past het niet dat de pensioenkassen voller zijn ooit. De rechtse retoriek over mensen die arm zijn omdat ze lui en onwelwillend zijn doet denken aan het begin van de twintigste eeuw. En blijft zonder weerwoord: over het korten op de pensioenen was de FNV net zo muisstil als over de overval op Griekenland.

Het kapitalisme gaat dus terug naar zijn roots. Maar wat gaat die Nieuwe Vakbeweging hier tegen doen? Agnes Jongerius pretendeert het antwoord te hebben: ‘als vakcentrale hebben we de heilige plicht representatief te zijn voor werkend en niet-werkend Nederland, jong en oud. Arbeidspatronen veranderen, maar door jongeren een eigen stem in de vakcentrale te geven, laten we zien dat het ook hun vakbeweging is. Laten zij maar aangeven wat de arbeidsverhoudingen in de 21ste eeuw moeten zijn.’ Dennis Wiersma, voorzitter FNVjong, de bond voor jonge FNV bestuurders, valt haar bij; ‘werkgevers praten te weinig met werknemers over wat hun dromen zijn en hoe je dat als bedrijf faciliteert. Mensen moeten langer doorwerken. Duurzame inzetbaarheid moet in alle cao-afspraken verankerd worden. Zet daar een stel jongeren tussen die afgestudeerd zijn op een interessant sociaal thema en leer ook de wensen van lager opgeleide jongeren kennen.’

Hun Nieuwe Vakbeweging verzet zich niet meer tegen de gevolgen van marktwerking of van meer tegen flexibilisering. Die verzet zich niet tegen banenverlies en verlies van rechten en uitkeringen. Die wil zich legitimeren door representatief te zijn. En de jongeren, de toekomst, zijn dat volgens hen bij uitstek.

Het verzet van jongeren tegen autoriteit, hun drang naar vrijheid wordt neoliberaal uitgelegd. Vroeger ging de slogan: we willen niet meer van de koek, we willen de hele bakkerij overnemen. Dennis en Agnes vinden dat we allemaal onze eigen koekenbakker moeten worden. De jonge professionals van deze Nieuwe vakbeweging gaan ons daarbij helpen; ‘hulp bij solliciteren, of bij conflicten met hun baas, of leren hoe ze met geld om moeten gaan. Laat jongeren zelf aan de knoppen zitten.’

Waar neoliberalen als Wiersma niet aan willen is dat de achterstelling van veel mensen helemaal niet komt door een gebrek aan vaardigheden of omdat er ‘niet naar ze geluisterd’ wordt maar omdat de ongelijkheid structureel is. Een bakkerij heeft nu eenmaal niet alleen een bakker maar ook bakkersknechten en een eigenaar. Het spookbeeld dat opdoemt is dat individuele dienstverlening in de plaats komt van collectieve belangenbehartiging. Een bond zonder actieve leden, maar met donateurs.

Afbraak
De verschillen tussen arm en rijk zijn groter geworden, verworven rechten afgebroken. Onze oude vakcentrale heeft zich daar tegen verzet. Te weinig, en te vaak ook alleen maar om daarna een wat betere uitgangspositie te hebben bij het polderen. Was er een andere strategie gekozen, dan had Nederland er wellicht beter uit gezien. De gekozen strategie van alsmaar terugtrekken, van het accepteren van verslechteringen in ruil voor de (tijdelijke) afwending van nog erger breekt de vakcentrale nu ernstig op. Leden hebben gewoon de hoop dat er nog gewonnen kan worden verloren. Zij zien het sociale in hun bedrijf en de maatschappij kapot gaan. Kaderleden en bestuurders hebben nog nauwelijks contact hebben met leden, gericht als ze zijn op de onderhandelingskamer. Velen gaan naar een vergadering zonder een idee te hebben wat ze daar moeten doen. Er is een werkorganisatie die los staat van de vereniging en die bestuurt wordt als een bedrijf, soms volkomen top-down.

Door de rechtlijnige opstelling van werkgevers is er steeds minder ruimte om te repareren en te polderen. Het jarenlang door rechts weg zetten van migranten of ‘anderen’ als profiteurs, klaplopers of concurrenten heeft zijn sporen nagelaten. Solidariteit is niet meer vanzelfsprekend. Mensen houden zich vast aan de illusie dat hen niks zal gebeuren. Lossen we dit op door daar de illusie voor in de plaats te geven dat het wel goed komt als we ons zelf maar goed scholen? Dat we dan allemaal succesvolle professionals kunnen worden? Er zijn nu al professionals te veel. Dat heet in goed Nederlands werkloosheid.

Leden of donateurs?
Naar echte representativiteit bestaat geen shortcut door met meer organisaties te fuseren en te zeggen dan iedereen te vertegenwoordigen. Hoe representeer je mensen die niet georganiseerd zijn? Of die alleen in naam georganiseerd zijn en niets doen of kunnen? Via enquêtes en mediacampagnes? De meerderheid in Nederland wil geen korting op haar pensioen en geen kortingen op onderwijs. Toch gebeurt dat allemaal. De regering treed niet af als ze geen meerderheid meer heeft in de peilingen. Werkgevers luisteren niet naar de bond omdat ze ‘geen afspiegeling is van de maatschappij’.

Maar de bond vertegenwoordigt nu eenmaal die onderste 60 procent van de maatschappij – of zou dat moeten doen. Er wordt nu niet geluisterd naar de bond omdat die meerderheid niet zichtbaar is op straat, er wordt geen macht mee gevormd die voor het eigen belang opkomt. Wat dit betreft valt te leren van hoe de bovenste tien procent consequent elkaars belangen verdedigt.

Als anderhalf miljoen leden niet genoeg is, zijn twee of drie miljoen dat ook niet. Onzichtbare, passieve leden tellen nooit mee. Leden moeten bewust gemaakt worden van wat er aan de hand is in de wereld en aangezet worden dat te veranderen. De tegenstellingen die er zijn tussen mensen met een vaste baan en zelfstandige professionals los je niet op door de leiding van de bond bij de tweede groep te leggen onder het motto dat deze ‘de toekomst is’. De vrijheid van veel zelfstandige professionals is schijn, ze werken niet zonder baas maar onder een anonieme, onzichtbare baas: de markt. En als die even geen behoefte heeft aan hen, zitten ze vaak als eersten zonder werk.

Het is niet alleen een kwestie van groot of klein maar ook van welke visie je uitdraagt en dat je je leden daar voor mobiliseert. Het valt te prijzen dat FNV Jong een missie heeft om te helpen. Maar de vakbeweging is geen goed doel dat slachtoffers van onrecht wil helpen, het is een gezamenlijke beweging van mensen die geen slachtoffer willen zijn. Representatiever zijn is geen oplossing als de werkgevers geen ruimte bieden. Sterker nog, ‘representatief’ zijn is gewoon contraproductief als je tegengestelde meningen en opvattingen probeert te verenigen, zoals nog harder korten op de pensioenen aan de ene kant en het korten voorkomen door een andere rekenrente aan de andere kant. Mensen helpen leidt niet vanzelf tot lidmaatschap, hooguit tot donateurs. Je kan daar tevreden mee zijn, maar het lijdt niet tot een levende organisatie, tot een sociaal verband.

We hebben niks aan drie miljoen slachtoffers of donateurs. We hebben veel meer aan anderhalf miljoen betrokken leden die het voor het zeggen hebben in hun eigen vereniging. Actieve leden die met elkaar opkomen voor hun belangen en sociale verbanden opbouwen. Dat is verloren gegaan de afgelopen jaren. Weinig contact met de leden is de eerste klacht die gehoord wordt als gevraagd wordt wat er bij de bond moet veranderen. Die klacht komt van zowel van leden als van niet-leden, jong en oud, met een vast of een flexibel contract. Als we niet samenwerken op het bedrijf bij het aanpakken van problemen dan stemmen mensen met hun voeten. Dan gaan ze weg. De vakbeweging moet leiders opleiden in plaats van weglopen stimuleren.

‘In mensen met een flexbaan’, constateert Agnes Jongerius, ‘wordt onvoldoende geïnvesteerd als het gaat om loopbaanontwikkeling. Er zijn bedrijven die hun vaste werknemers kerstpakketten geven, maar de flexwerkers niet. Misschien een detail, maar het zegt genoeg over hoe je je werknemers definieert’. Het zijn juist de vaste medewerkers die er voor zorgen dat dit wel gebeurt. Omdat ze die flexwerkers kennen en er mee samen werken. Het gebeurt niet omdat Jongerius dat aan de werkgevers vraagt.

De werkgever vindt opleiden eigen verantwoordelijkheid. De vakbeweging moet de verantwoordelijkheid voor investeren in opleiding leggen bij de werkgever. Die besluit immers ook hoe hij investeert en reorganiseert en maakt winst met het hebben van die goed opgeleide werknemers – waarom zouden die er dan voor moeten betalen?

De agenda van de tien procent is duidelijk: meer winst, de rest is ideologie. In het verleden vocht de vakbeweging voor een kortere werkdag, tegen zware werkomstandigheden en voor goede opleidingen. Dat wordt nu allemaal teruggehaald, de kosten worden weer op de schouders van individuele werknemers afgewenteld met het argument van ‘eigen verantwoordelijkheid’. Het antwoord daarop is niet meegaan in dat verhaal en doen alsof collectieve belangen en de tegenstellingen tussen bazen en arbeiders niet bestaan. Dat riep de tien procent een eeuw geleden ook al. Dat geloofden we toen niet en nog steeds niet.

‘De vergrijzing is een demografische tijdbom’, waarschuwt Dennis Wiersma, voorzitter van FNV Jong, de vakbond van jonge FNV bestuurders; ‘Over dertig jaar genieten drie keer zoveel mensen als nu van de AOW. Veel gevestigde instituten worden gedomineerd door een elite van hoog opgeleide, oudere mensen.’ Die verrijken zichzelf en beleggen verkeerd met pensioengelden. ‘Jongeren van nu willen zelf keuzes maken en geen knellende collectieve regelingen’. De toon is gezet. Het mes moet in de pensioenen.

Pensioengeld verkeerd belegd?
Er zijn een aantal kleine pensioenfondsen waar fouten gemaakt zijn. Maar eind 2011 is het gemeenschappelijk vermogen van alle pensioenfondsen in Nederland 875 miljard euro. Dat is hoger dan voordat de bankencrisis toesloeg en de banken gered moesten worden met miljardeninjecties van de overheid. De rendementen over 2011 van de 5 grootste pensioenfondsen zijn: PME (Groot Metaal) 9,4 procent, PMT (Klein Metaal) 6,9 procent, ABP 4,6 procent, Zorg en Welzijn 9,1 procent en Bouw 10 procent. Een fonds als PMT moet ondanks het feit dat hun vermogen groter is dan ooit en het rendement over 2011 6,9 procent was, begin 2013 zes procent korten op de pensioenen als de financiële markt voor eind 2012 niet is hersteld. Waarom?

Dagrente
In 2006 is afgesproken dat pensioenfondsen met de dagrente moet rekenen voor het berekenen van haar verplichtingen voor de komende 40 jaar. Daarvoor was dit een vaste rekenrente van vier procent. Die dagrente kan per dag anders zijn (vandaar de naam) en wordt sinds 2010 kunstmatig laag gehouden. De ECB geeft sinds december alle Europese banken onbeperkt krediet tegen een rente van één procent. Deze banken kopen met dit gemaakte ‘Mickey Mouse geld’ de schuld op van Europese landen. Schulden gemaakt om diezelfde banken niet om te laten vallen. ‘Hoera, het systeem is gered’, maar pensioenfondsen die geen enkele vorm van staatssteun hebben gehad zien hun vermogen met die lage rente in de toekomst verdampen, 100 euro met een rente van één procent is over 40 jaar immers minder dan 100 euro met een rente van vier procent.
Dagrente heeft niets met ‘de markt’ te maken. Het invoeren daarvan is destijds een politieke beslissing geweest. Er kan dus ook besloten worden deze weer op een vast percentage van vier procent te zetten. Die vier procent is altijd nog lager dan het gemiddelde rendement op aandelen en staatsobligaties vanaf 1965. Het is dus zeker geen onbetrouwbaar getal en zeker niet het doorschuiven van de rekening naar toekomstige generaties.

Bonussen en malversatie?
Directeuren verdienen veel geld. Snelle beleggingsjongens ook. Dus ook bij pensioenfondsen. Bonussen bestaan in deze wereld ook. Zoals overal is dit een zaak die de vakbeweging moet aankaarten. Bij verzekeringsmaatschappijen zijn de kosten voor pensioenopbouw hoger dan bij pensioenfondsen. Bij banken en in de verzekeringswereld is ook sprake van een totaal andere cultuur. Zij moeten winst maken, een pensioenfonds niet. Zij hebben bonussen gekoppeld aan het zoveel mogelijk verkopen van bijvoorbeeld waardeloze hypotheekproducten. Er zijn talloze rechtszaken geweest tegen verzekeringsmaatschappijen die spaar/levensverzekeringen aanboden die de deelnemers meer kosten dan ze opbrachten. De verzekeraar vaarde er wel bij.
Prima als jongeren zelf keuzes maken. Maar denk dan aan de keuze tussen samen met anderen individuen de boot in met het Spaarbeleg sprint plan. Of samen met anderen in de vakbeweging opkomen voor collectieve regelingen zonder winstbejag.

Europa op de loer
Samen opkomen voor collectieve regelingen is belangrijk om pensioenen betaalbaar te houden en om nog wat over te houden van wat er opgebouwd is. Europa zou graag de verschillen tussen pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen op heffen. Dat staat in een onlangs verschenen witboek van de Europese commissie. Pensioenfondsen moeten dan nog hogere reserves op bouwen, net zo hoog als verzekeringsmaatschappijen. Daar moet ze hoger zijn juist vanwege het winstbejag en de risico’s die daar mee gepaard gaan. Tot nu toe is deze maatregel nog tegengehouden, juist omdat pensioenfondsen besloten en verplichte regelingen zijn. Dus pleiten tegen een ‘knellende’ collectieve regeling is de weg vrij maken voor deze Europese richtlijn.

Jong en oud samen.
De bestuurders van FNV Jong kunnen beter samen met andere vakbondsleden optrekken tegen de kortingen dan roepen dat er nóg harder gekort moet worden op onze pensioenen. Samen optrekken voor een andere rekenrente. Samen opkomen tegen de pensioendeal die toestaat minimale buffers aan te houden en zo in te teren op het toekomstig vermogen. Samen opkomen tegen aparte jeugdlonen en te lage start salarissen. Want laag loon betekent lage pensioenopbouw, zeker nu bijna alle regelingen middenloon regelingen zijn. Op talloze vlakken zijn meer overeenkomsten te vinden tussen generaties dan tussen de boven- en onderkant van de samenleving. Met flexibele, onzekere baantjes bouwt niemand een goed pensioen op. Alleen de goed betaalde ZZP adviseur haalt genoeg geld binnen om voor zichzelf een Zwitserleven toekomst te verzekeren, bijgestaan door zijn eigen deskundige. Maar daar is de vakbond toch nooit voor opgericht?
De nieuwe vakbond moet na gaan denken over hoe we een oudedagsvoorziening kunnen opbouwen die niet afhankelijk is van beleggen, verzekeren en de grillen van de markt. Een voorziening die er op gericht is iedereen vanaf 65 een werkelijk sociaal inkomen te geven. En niet een kleine groep een berg geld die ze in geen 100 jaar op krijgt.

De werknemers van het ziekenhuis verklaarden dat de problemen in het nationaal Gezondheidssysteem (het ESY) die al geruime tijd voortduren, niet opgelost konden worden.

De werknemers hebben met de bezetting van het ziekenhuis gereageerd op het versneld opleggen door de regering van impopulaire besparingsmaatregelen. Ze hebben het ziekenhuis onder de directe en volledige controle van het personeel gesteld. Alle beslissingen worden vanaf nu genomen door de “algemene vergadering van de werknemers”.

Het ziekenhuispersoneel verklaarde dat “de regering echter niet van haar financiële verantwoordelijkheid is ontheven, als aan hun verzuchtingen niet wordt voldaan, zullen zij zich richten tot de plaatselijke gemeenschap om een zo breed mogelijke steun te krijgen om zo de gratis openbare gezondheidszorg te garanderen en de regering en alle neoliberale maatregelen omver te gooien.”

Vanaf 6 februari zal het personeel van het ziekenhuis enkel nog dringende zorgen verlenen, tot hun loon en al de hun verschuldigde bedragen zijn betaald. Zij vragen eveneens dat de lonen die ze nu ontvangen worden opgetrokken tot op het niveau van voor de inwerkstelling van de besparingsmaatregelen.

Volgende verklaring werd door de werknemers verspreid:

1. Wij stellen vast dat de huidige en blijvende problemen van het ESY (het nationaal gezondheidsstelsel) en aanverwante organisaties niet opgelost kunnen worden door specifieke en geïsoleerde vragen over wat onze specifieke belangen aangaat, want al die problemen zijn het resultaat van een globale antivolkse regeringspolitiek en van het mondiaal neoliberalisme.
2. Wij stellen ook vast dat wanneer we specifieke eisen stellen, we in feite het spel spelen van een brutale regeringsmacht. Deze macht doet er alles aan om zich tegen haar vijanden te richten – een macht die door het verzwakte en verdeelde volk in het zadel is geholpen, om te verhinderen dat er een eenheidsfront van het volk komt op nationaal en wereldvlak rond onze gezamenlijke belangen en eisen tegen de sociale verarming die door de politieke autoriteiten is gecreëerd.
3. Om die redenen kaderen wij onze specifieke verzuchtingen in een algemeen kader van politieke en economische eisen die door een zeer groot deel van de Griekse bevolking worden gesteld, het deel dat vandaag onder de meest brutale aanval van het kapitalisme gebukt gaat. Deze eisen moeten tot de finish verdedigd worden om ze te bekomen en dit in samenwerking met de middenklassen en de volksklassen in onze maatschappij.
4. De enige manier om er te geraken is niet enkel in de actie de legitimiteit van de regeringspolitiek in vraag te stellen, maar ook de wettelijkheid van een willekeurige, autoritaire en antivolkse politiek die met grote passen richting het totalitarisme snelt.
5. De werknemers van het algemeen ziekenhuis van Kilkis antwoorden op dit totalitarisme met democratie. Wij bezetten het openbaar ziekenhuis en wij plaatsen het onder onze directe en volledige controle. Het ziekenhuis van Kilkis zal vanaf nu werken onder zelfbeheer. De enige rechtmatige manier om beslissingen te nemen, zal de algemene vergadering van de werknemers zijn.
6. De regering is niet ontheven van haar economische verplichtingen om in personeel en uitrusting te voorzien. Als zij deze verplichtingen blijft miskennen, dan zien wij ons verplicht de bevolking te informeren over deze situatie en aan de lokale overheid, maar vooral aan de civiele maatschappij, te vragen ons met alle middelen te steunen voor:
7. • het overleven van ons ziekenhuis;
   • steun aan het recht op openbare en gratis gezondheidszorg;
   • omverwerping, door een gemeenschappelijke volkstrijd, van de huidige regering en van elke andere neoliberale politiek, vanwaar deze ook komt;
   • een diepgaande en aanzienlijke democratisering, met andere woorden ee, democratisering die aan de reële maatschappij, en niet aan derden, toelaat om beslissingen te nemen die hun toekomst aanbelangen.
8. De vakbond van het Kilkis-ziekenhuis zal vanaf 6 februari starten met een staking. Wij zullen enkel dringende zorgen verzekeren, tot de volledige betaling van de gewerkte uren en de verhoging van onze lonen tot het niveau dat ze hadden voor de aankomst van de troïka (EU-ECB –IMF). Intussen, zeer goed wetende wat onze sociale missie en onze morele verplichtingen zijn, beschermen wij de gezondheid van de burgers die naar het ziekenhuis komen door hen die het nodig hebben, gratis zorg te verlenen. We roepen de regering op haar verantwoordelijkheid te nemen, en hopen dat zij op het laatste moment zal terugkomen op haar ongeremde sociale wreedheid.
9. Wij beslissen dat een nieuwe algemene vergadering zal plaats vinden op maandag 13 februari in de hall van het nieuwe gebouw van het ziekenhuis om 11 uur, om zo de noodzakelijke procedures af te spreken, die nodig zijn om op een afdoende manier de bezetting van de administratieve diensten in werking te stellen en met succes het zelfbestuur van het ziekenhuis te realiseren. Zelfbeheer dat vanaf heden zal beginnen. De algemene vergaderingen zullen alle dagen plaats vinden en zullen het voornaamste beslissingsinstrument zijn wat betreft de werknemers en de werking van het ziekenhuis.

Wij roepen het volk en de werknemers van alle sectoren op tot solidariteit. Wij roepen op tot medewerking van alle vakbonden en progressieve organisaties, alsook tot steun van alle media die er voor hebben gekozen de waarheid te vertellen. Wij zijn vastbesloten om verder te gaan totdat de verraders die ons land en onze mensen verkopen, het aftrappen. Het is wij of zij!

De hierboven vernoemde beslissingen zullen openbaar worden gemaakt door het organiseren van een persconferentie waarop alle media uitgenodigd zijn op woensdag 15/2/2012 om 1u30. Onze dagelijkse vergaderingen beginnen vanaf 13 februari. Wij gaan de burgers informeren over elk belangrijk evenement dat in ons ziekenhuis zal plaatsvinden door middel van persberichten en –conferenties. Wij gaan gebruik maken middelen die ons ter beschikking staan om deze evenementen bekend te maken en zo deze mobilisatie te lukken.

Wij roepen er toe op:

• dat onze medeburgers hun solidariteit betonen met onze beweging;
• dat elke burger in ons land die onrechtvaardig is behandeld protestacties voert en zich verzet tegen zijn/haar onderdrukkers;
• dat collega’s van andere ziekenhuizen gelijkaardige beslissingen nemen;
• dat andere werknemers in de openbare diensten en privé, alle vakbondsleden en progressieven ook op die wijze zouden reageren, om zo onze mobilisatie vooruit te helpen, en tot een veralgemeend arbeiders- en volksverzet te komen en tot een opstand, tot de uiteindelijke overwinning op de economische en politieke elite die vandaag ons land en de gehele wereld onderdrukt.

Een andere zelfbeheeractie van werknemers staat in de steigers bij de krant Elefthertypia, die zo’n 800 mensen tewerk stelt. Ook bij deze krant wordt het personeel al maanden niet meer betaald. Dit artikel verscheen oorspronkelijk op Libcom.org. Geschreven door het personeel van het ziekenhuis van Kilkis.

STEUN de schoonmakers, MAIL de bazen.
http://www.schoongenoeg.nu/2012/01/steun-de-schoonmakers-stuur-een-mail-naar-de-schoonmaakbaas/

Roep al je vrienden op om de schoonmakers te steunen.

De stakende schoonmakers van Nederland

De aangekondigde vernieuwing is een rechtstreeks gevolg van het doordrukken van het pensioenakkoord door Agnes Jongerius. Dit akkoord is een splijtzwam geworden binnen de vakbeweging die al langer kampte met een reeks problemen. We hebben hierover in de vorige nummers Grenzeloos meerdere malen geschreven: een afbrokkelend ledental, vergrijzing en een gebrekkig antwoord op wijzigende arbeidsverhoudingen zoals flexibilisering. De vakbeweging leidt aan een gebrek aan zelfvertrouwen en achteruitonderhandelen over zaken als pensioenen en ontslagrecht. Schijnbare verbeteringen voor nieuwe groepen werknemers worden bereikt in ruil voor verslechteringen voor de rest. Waar het aan ontbreekt is een strategie om de solidariteit tussen verschillende groepen werknemers te organiseren en samen in actie te komen. Binnen FNV Bondgenoten en andere bonden wordt al langer gediscussieerd over de vraag wat het antwoord moet zijn op de dilemma’s waar de vakbeweging voor staat. Dat zijn discussies die zowel over inhoud als over de structuur gaan, over nieuwe vormen van democratie en draagvlak. Over verdeling van geld en tijd.

Het drama rond het pensioenakkoord heeft tot een patstelling geleid. De resultaten van het achteruitonderhandelen worden niet meer als vanzelfsprekend geaccepteerd door de achterban. Hierdoor is in de ogen van werkgevers en overheid het federatiebestuur niet langer een betrouwbare onderhandelingspartner. Agnes Jongerius mag nog wel mee op staatsbezoek naar Oman om het poldermodel aan te prijzen maar thuis loopt dit model spaak. De aangesloten vakbonden, met name de meer strijdbare delen daarvan, laten zich gelukkig niet zomaar meer beheersen. Maar een akkoord afwijzen is nog niet genoeg. De logische volgende stap zou moeten zijn: acties om een beter akkoord af te dwingen – en die stap ontbreekt.
Dat die stap niet gezet wordt, is niet alleen te wijten aan een leiding die de voorkeur geeft aan achteruitonderhandelen. Deze aanpak van de vakbondsleiding is een groot obstakel voor het daadwerkelijk organiseren van verzet en vooral voor de meer strijdbare kaderleden een enorme bron van frustratie. Maar het uitblijven van acties heeft ook te maken met het ondergraven van de machtspositie van de vakbeweging. Er zijn bijvoorbeeld bijna een miljoen ZZPers. Wie heeft er nog een normale proeftijd? Losse contracten zijn de normaalste zaak. Hoe organiseer je die mensen en voorkom je dat ze tegen elkaar uitgespeeld worden?
Het federatiebestuur had op die vragen geen antwoord. De toenemende spanningen leidden uiteindelijk tot het dilemma: of een gespleten vakbeweging of een vlucht naar voren, naar een nieuwe vakbeweging. Met de verklaring van Dalfsen werd voor het tweede gekozen.

Half vol of half leeg.
Een ding is zeker, dit voorjaar zullen we niet te maken krijgen met de ultieme botsing tussen degenen die willen polderen en degenen die een strijdbare bond willen. Ondanks het goede voorbeeld van de schoonmakers en de stijging van de SP in de peilingen kunnen we in Nederland niet spreken van een hoog niveau van klassenstrijd en klassenbewustzijn. Dat zijn woorden die de meeste mensen in de oren klinken als iets uit grootvaders tijd.
Maar het federatiebestuur kan ook niet zomaar terug naar een tijd dat de vakbond nog als sociale ANWB werd neergezet en men er op kon vertrouwen dat deze op basis van ledenaantal en argumenten wel tot enigszins aanvaardbare akkoorden zou komen. Werkgevers doen nog altijd alsof ze best willen praten, zolang de vakbeweging zich maar ‘redelijk’ (lees: inschikkelijk) opstelt. Maar in toenemende mate negeren ze de vakbeweging gewoon. Vertegenwoordigers van het personeel in de OR en vakbond worden geïnformeerd maar verder niet bij het maken van beslissingen betrokken. Werkgevers passeren hen en maken afspraken met individuele werknemers. Dat wordt goedgepraat met retoriek over ‘eigen verantwoordelijkheid’ en ‘mensen weten het zelf het beste’ – maar ondertussen staan individuele werknemers wel veel zwakker dan hun baas. En de bonden passeren gaat des te makkelijker als de leden wel op papier bestaan maar niet zichtbaar zijn op straat en in acties.
De oprichting van de nieuwe vakbeweging geeft de gelegenheid om een antwoord te geven op de veranderingen in de economie en de arbeidsverhoudingen en op het steeds meer doorwegen van het neoliberale denken over maatschappij en arbeid. Maar hoe zal dit antwoord eruitzien? Het risico dat in plaats van een strijdbaar alternatief er een nog verdere aanpassing aan deze neoliberale tendensen komt is reëel. Dat zou betekenen dat het voor bijvoorbeeld de schoonmakers lastiger gaat worden in de nieuwe bond. Mensen die een strijdbare en solidaire vakbeweging van en voor leden willen moeten opletten. Enkel het benadrukken van het belang van zo’n vakbond is niet genoeg, zo’n bond moet daadwerkelijk worden opgebouwd.
Een groot risico voor iedereen die op zoek is naar een strijdbaar en solidair alternatief is als het hele proces van het vormen van de nieuwe vakbeweging zich binnenskamers afspeelt. Vanaf de aankondiging in Dalfsen tot 16 januari – het bekend maken van de kwartiermakers – was het oorverdovend stil in de richting van (kader)leden. Het zijn mensen van buiten de bond die een voortrekkersrol spelen en het zijn de huidige voorzitters van de bonden die het uiteindelijke voorstel aan het FNV congres in juni gaan voorleggen. Hoop dat zij een strijdbare vakbond zullen aankondigen is volstrekt misplaatst.
Al het mogelijke moet in het werk worden gesteld om dit proces open te breken, om de leden erbij te betrekken. Als we een bond willen die dicht bij leden staat, waarin leden het voor het zeggen hebben, dan moeten die leden ook bij de organisatie ervan betrokken worden. Niet alleen via internetfora en informatie via de pers, maar juist met elkaar. Liefst met gezamenlijke regionale bijeenkomsten van alle aangesloten bonden. Ook moeten ledengroepen in bedrijven en sectoren actief in het besluitvormingsproces worden ingeschakeld. Daarnaast moeten de voorzitters van de bonden bij elke inbreng hun bondsraden betrekken. Een levende vereniging van 1,5 miljoen mensen richt je niet op met een clubje van nog geen twintig mensen.

Organizing of internet?
De laatste jaren zijn er veel zaken binnen de bonden veranderd die het waard zijn te behouden. De langdurige staking van de schoonmakers voor betere beloning en respect heeft veel losgemaakt. De staking heeft aangetoond dat het wel degelijk mogelijk is om moeilijk bereikbare groepen te organiseren, sterk te maken en de strijd voor hun eigen eisen te laten voeren. En die te winnen. Dit succes stimuleert niet alleen de organisatie van andere groepen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, maar heeft ook inspirerend gewerkt naar heel andere groepen werknemers. Die zagen een bond die echt wat doet voor mensen die het meest achtergesteld worden en in de meest slechte positie zitten en werden lid.
Deze staking en andere acties hebben laten zien dat nieuwe sociale media belangrijk zijn maar dat er alleen een duurzaam sterke beweging van de grond komt als dit een goed georganiseerd samenwerkingsverband is van zelfverzekerde mensen die weten wat ze willen. Dat zijn de schoonmakers met hun schoonmaakparlement van gekozen vertegenwoordigers waar bepaald wordt wat er gaat gebeuren en hoe. Een parlement waar lief en leed gedeeld wordt, niet een parlement waar de schijndemocratie van de coalitie regeert. Niet de media of de beeldvorming maar de mensen zelf die in beweging komen bepalen het succes.
Ook in andere sectoren worden organizing initiatieven genomen of wordt er geprobeerd regionale samenwerkingsverbanden tussen actieve leden te organiseren. Deze pogingen moeten doorgaan. En daar moet liefst meer geld en tijd voor komen. Er moeten prioriteiten gesteld worden. Komt er meer geld voor marketing en internetspeeltjes? Of ligt de prioriteit bij kaderopleiding en bij bestuurders en kaderleden die in bedrijven en sectoren actief zijn?

Democratie en zeggenschap.
Leden meer zeggenschap geven, dichter bij leden staan en leden betrekken zijn uitgangspunten die genoemd worden in de verklaring van Dalfsen. Zo geformuleerd ligt het initiatief dus niet bij de leden maar bij een andere groep die iets met die leden moet.
Een democratische vakbond veronderstelt twee zaken: het primaat moet bij de vereniging liggen en de kaderleden die deze vereniging leiden moeten democratische gekozen zijn. Zij zijn echte vertegenwoordigers, geen pluche zitters. Een bond waar de macht bij de directie van de werkorganisatie ligt is geen democratische bond en zal alleen in naam dicht bij de leden staan.
Er zijn genoeg goede voorbeelden die als inspiratie kunnen dienen, maar helaas hebben we de laatste jaren te vaak gezien hoe het niet moet. We herinneren ons allemaal het gedoe rond de referenda over de sociale akkoorden. Het referendum over het sociaal akkoord in het voorjaar van 2009 was hierin het dieptepunt. Mensen die de euvele moed hadden tegen te stemmen kregen in de in de schoenen geschoven dat ze mede verantwoordelijk waren voor de verergering van de crisis! De vraagstelling voor referenda, het kiezen van het moment van een referendum en het besluitvormingsproces moeten in de handen van de vereniging, de bondsraad blijven liggen. Besluiten moeten door een bondsparlement genomen worden en bestuurders moeten door de leden gekozen worden op congressen. Iedereen kan zich daarvoor kandidaat stellen en bij de kandidaatstelling laten zien dat hij of zij draagvlak heeft. Dat geldt ook voor iedereen en voor elk orgaan dat voorstellen indient en kandidaten stelt. Draagvlak kan bijvoorbeeld zichtbaar gemaakt worden met 50 handtekeningen van leden, zoals op het laatste congres van FNV Bondgenoten werd besloten.
Er is geen alternatief voor een structuur waarin mensen zelf actief zijn en bij elkaar komen. Internetenquêtes en bedrijfsbezoekjes zijn niet alleen onvoldoende om te weten wat mensen bezig houdt, het is ook niet democratisch om op basis daarvan een organisatie te runnen. Op internet kan iedereen wat roepen. maar dit is geen democratische besluitvorming. Het verplicht tot niks, er vindt geen uitwisseling van ideeën en ervaringen plaats. Een bestuur dat op deze manier te werk zal gaan, zal vroeg of laat net zo hard als Agnes Jongerius de deksel op de neus krijgen.
Als er werkelijk één FNV komt, waarvan iedereen rechtstreeks lid kan zijn, zou een rechtstreeks gekozen bondsparlement dat bepaalt wat er gebeurt en de bestuurders controleert een grote verbetering zijn. Als dat niet gebeurt blijft de huidige versnipperde besluitvorming en de afstand tussen leden en top in stand. Als de nieuwe vakbeweging toch over sectoren versnipperd blijft moet binnen elke sector zo veel mogelijk de macht bij gekozen leden komen te liggen.
Leden moeten ruimte houden om initiatieven te nemen en samenwerkingsverbanden te organiseren. Niet alleen op papier zoals al eerder is besloten, maar ook in de praktijk. Dat betekent dat daar geld en tijd beschikbaar voor moet zijn. Een initiatief zoals de Palestina werkgroep binnen de Abvakabo moet blijven bestaan en juist niet opgesloten en dichtgetimmerd worden in een project van de werkorganisatie met een strak budget, targets, voortgangsreportages en andere bureaucratische rompslomp.
Ook dwarsverbanden tussen bedrijven en sectoren, landelijk en regionaal moeten onderdeel zijn van de nieuwe structuur. Een nieuwe vakbond moet plaats hebben voor de mensen van het vakbondscafé in Amsterdam, de leden van FNV lokaal in Oss, de schoonmakers en hun parlement. Anders zullen de goede ontwikkelingen van de laatste jaren weer vastlopen in oeverloos overleg, terwijl de wereld voorbij gaat aan een steeds minder relevante vakbeweging. De komende tijd moet alles in het werk worden gesteld om de kiemen van een solidaire en strijdbare bond te bewaren, opdat uit de kritiek op de overlegeconomie in dienst van de 1 procent een alternatief kan ontstaan. Een Hollandse lente.

Het personeel in het VO staakt om twee redenen. De minister heeft besloten om leerlingen in plaats van 1000 uur 1040 uur naar school te sturen. Daarbovenop heeft de minister in dezelfde wet ingebroken in de vrije CAO-onderhandelingen door zelf normen op te stellen voor de invulling van roostervrije dagen. Als deze wet door de Eerste Kamer wordt aangenomen houdt dit in dat de zomervakantie terug wordt gebracht naar 6 weken en we meer vrije dagen kwijt raken.

Hiet staat geen enkele compensatie tegenover, kortom, we moeten meer werken voor hetzelfde geld. De 40 uren die extra worden ingeroosterd moeten uit het schoolbudget betaald worden, als daar extra personeel voor moet worden ingezet dan zullen scholen dit zelf moeten betalen. De belachelijke afschaffing van het speciaal onderwijs betekent ook al een aanslag op dit budget. Kinderen uit het speciaal onderwijs moeten verplicht geplaatst worden en extra ondersteuning moeten scholen zelf regelen en betalen, ook daarvoor is geen compensatie.

De kwaliteitsverbetering van het VO die met name de PVV zegt na te streven, “kwantiteit leidt tot kwaliteit”, is daarom onzinnig. Om urenverhoging te verwezenlijken moet er namelijk bezuinigd worden op mentoraat, bijscholing, begeleiding, hulpmiddelen, etc. De kwaliteit van het onderwijs zal dus minder worden. Bovendien is er op geen enkele wijze aangetoond dat meer uren op school, beter prestaties opleveren. In een rapport van de OESO blijkt dat Finland aan kop staat qua prestaties maar veel minder lesuren heeft, ca 750. Nederland behoort tot de top wat betreft lesuren, 100 meer dan het EU gemiddelde. Wat is de logica om dit verder op te voeren?

De inkorting van de vakantiedagen is volgens minister Bijsterveldt een manier om de werkdruk te verminderen, het zelfde werk verdelen over meer dagen, maar de werkdruk zal juist toenemen. In de media wordt het beeld neergezet van de docent als iemand die steeds op vakantie is en zich continu ziekmeldt. Wat men niet weet is dat docenten 41,5 per week werken en dus een groot deel van die vakantie zelf verdienen. De gemiddelde ambtenaar werkt 36 of 38 uur, de vakantiedagen die wij extra hebben verdienen wij door 40 uur per week verplicht meer uren te werken.

De maatregel van Bijsterveldt gaat in tegen verschillende onderwijsrapporten waaruit blijkt dat de werkdruk in het onderwijs snel terug gedrongen moet worden. Haar voorganger heeft daarvoor zelfs afspraken gemaakt in het Actieplan Convenant Leerkracht. In plaats daarvan wil Bijsterveldt het aantal werkuren per docent verhogen. Geen enkele zichzelf respecterende beroepsgroep zou zo’n aanslag op werktijd zonder compensatie accepteren.

Uiteindelijk is dit een verkapte bezuinigingsmaatregel. Onder het mom van werkdrukverlaging mogen wij langer werken en de kosten daarvan moeten scholen verhalen op het personeel en de onderwijsmiddelen. Toch wordt dit naar buiten toe gepresenteerd als kwaliteitsverbetering. Personeel, leerlingen en ouders mogen de directe gevolgen dragen. De manier waarop de verlenging van de werkdagen tot stand komt, door bij wet vrije in te grijpen in afspraken die in de CAO zijn gemaakt, maakt deze maatregel nog verwerpelijker.

Amsterdamse scholen waarvan docenten deelnemen aan het actiecomite zijn: Caland Lyceum, Geert Groote College, Gerrit van der Veen College, Vechtstede, St. Michaëlcollege, Kennemercollege, MCO, Joke Smit, Ignatius Gymnasium, Bredero Lyceum, Barlaeus Gymnasium, Amstellyceum en de OSB. Stuur deze e-mail door naar vrienden, kennissen en collega’s.

Actiecomité Linke Leraren
actiecomite@linkeleraren.nl
www.facebook.com/linkeleraren

Wie meer wil weten:
http://www.oecd.org/dataoecd/61/2/48631582.pdf
http://www.tno.nl/downloads/TNO-KvL_NEA_Totaalrapport2007.PDF
http://www.rijksoverheid.nl/bestanden/documenten-en-publicaties/convenanten/2008/04/16/convenant-leerkracht-van-nederland/convenant-160408.pdf