De aardverschuiving wordt ook mede veroorzaakt door de steile terugval van de sociaal-democratische PASOK. Die partij verliest twee derde van haar aanhang, van 44 procent naar 13,9 procent en verliest 119 parlementsleden (van 160 naar 41). PASOK betaalt hiermee de prijs voor het bikkelharde bezuinigingsbeleid dat ze aan de Griekse bevolking heeft opgelegd en verder wilde uitvoeren. Zorgwekkend is de doorbraak van de neonazi’s van Gouden Dageraad, dat uit het niets 7 procent van de stemmen binnenhaalde, wat gelijk staat aan 21 zetels.

De communistische KKE gaat lichtjes vooruit van 7,5 naar 8,4 procent en ziet haar zetels groeien van 21 naar 26. De KKE blijft daarmee onder de eigen verwachtingen en lijkt vooral krediet verspeeld te hebben door haar eigengereide aanpak en haar afwijzing van linkse eenheid en samenwerking. Voorts is er nog Democratisch Links (Dimar), een afsplitsing van Syriza, met 6 procent. De groenen halen slechts 3 procent en zijn daarmee niet zeker van een zitje in het parlement. Het uiterst linkse Antarsya stagneert rond het procent.

Met deze uitslag ziet het ernaar uit dat alles wat links staat van de PASOK (Dimar, KKE en Syriza) samen 96 zetels behalen, ten opzichte van 34 in 2009. Het valt nu af te wachten hoe Syriza met dit electorale succes zal omspringen maar haar doorbraak is zeer goed nieuws. De coalitie schoof immers bijzonder interessante eisen naar voren tijdens de campagne: een onmiddellijk opschorten van het betalen van de Griekse schulden tijdens drie jaar, het terugschroeven van de bezuinigingsmaatregelen die sinds 2010 werden doorgevoerd en een breuk met de akkoorden die afgesloten werden met de trojka. Heel wat parlementsleden van Syriza steunden ook de campagne voor een ‘audit’, het openen van de boeken, van de Griekse overheidsschuld. In heel wat grote steden kwam Syriza als grootste partij uit de stembusslag. De Griekse bevolking heeft dus overduidelijk gekozen voor dit soort voorstellen.

De Griekse situatie wordt nu uiteraard zeer wankel, gezien de erg verspreide uitslag van deze verkiezingen. We kunnen enkel maar hopen dat Syriza het been stijf houdt en verdere toekomstperspectieven weet aan te reiken aan de Griekse bevolking, waardoor een echte linkse lente kan ingezet worden.

In Frankrijk werd 6 mei de dag waarop Francois Hollande tot president werd verkozen. Gezien de bijzonder lage populariteit van Sarkozy en de grote aanhang van Marine Le Pen, die de rechterzijde leek te verdelen, was die uitslag niet erg verrassend. Verrassend was eerder dat het gebeurde met nauwelijks 52 procent van de stemmen. De overwinning van Hollande betekent een ideologische nederlaag voor de rechterzijde, ook in Europa. Het brengt mogelijk een zekere dynamiek te weeg in de Franse linkerzijde. Maar voorts zal Hollande allicht netjes in de neoliberale pas van de Europese Unie blijven lopen. Het is dan ook vooral interessant om te volgen welke houding het Front de Gauche (11,11 procent in de eerste ronde) en de NPA (1,15 procent in de eerste ronde) verder zullen aannemen ten aanzien van het beleid van Hollande.

Dit artikel verscheen eerder op socialisme21.be

In de Antieke oudheid betekende in schuld vervallen dat je als lijfeigene moest werken voor de rijken. Duizenden jaren lang hadden de armen over het algemeen geen ander onderpand voor hun leningen dan hun lichaam en hun arbeidskracht. In het oude Griekenland betekende dit, in de woorden van Aristoteles, dat ‘de armen….door de rijken tot slaaf gemaakt werden’.¹

Meer dan 2600 jaar geleden brak een reeks opstanden van de arme bevolking van Athene, de demos, de macht van aristocratie. Dit leidde tot een langdurig democratiseringsproces. Het gewone volk, uitgeperst door schuldeisers en de groei van schuldslavernij, maakte het bestuur van hun aristocratische samenleving onmogelijk. In 594 voor Christus deed de aristocratie een poging om stabiliteit te herstellen en deed zij grote concessies aan de demos; alle schulden werden geschrapt, de schuldslavernij afgeschaft. Voor het eerst verwierven arme mannen substantiële politieke rechten. Ze gebruikten deze rechten om systematisch de macht van de aristocratie in te perken door van de volksverzameling en de directe democratie die hierin vorm kreeg de hoogste politieke instanties te maken.² Voor Aristoteles waren de principes van democratie en economische rechtvaardigheid zo verweven dat hij de essentie van een democratische staat definieerde als ‘heerschappij van de armen’. ‘In democratieën’, legde hij uit, ‘hebben de armen meer soevereine macht dan de rijken’.³ Daarom namen pogingen van de rijken om hun sociale en economische macht te vergroten altijd de vorm aan van een strijd tegen democratie.

Ondanks de zeer grote verschillen in sociale en historische context zien we nu een soortgelijke strijd in Griekenland. Natuurlijk, de aristocratische landbezitters van de Oudheid zijn vervangen door een kapitalistische ‘financiële aristocratie’.⁴ Maar eens te meer is de Griekse samenleving in ban van de strijd tussen democratie en schuldeisers.

Sinds het begin van de ‘schuldencrisis’ – een crisis die volgde op de wereldwijde steun aan banken en de recessies die voortkwamen uit de financiële crash van 2008 – liggen de internationale financiële instituten op een ramkoers met democratie. Steeds opnieuw is de volkswil terzijde geschoven voor de belangen van banken. Neem bijvoorbeeld deze gebeurtenissen van begin november vorig jaar: op 3 november hakken leiders van de Europese Unie ongenadig in op de Griekse premier George Papandreou omdat hij een bezuinigingspakket onderwerp wil maken van een referendum. Aangezien het vertrouwen van de financiële markten geen volksraadpleging kon verdragen werd Papandreou gedwongen af te treden.⁵ Een week later werd Lucas Papedemos, het voormalige hoofd van de Griekse nationale bank en voormalig vicepresident van de Europese Centrale Bank, maar nooit verkozen tot welk publieke ambt dan ook, de nieuwe Griekse premier.

Twee weken later werd in Italië een nieuwe premier aangesteld die al net zo min verkozen was; het voormalige Goldman Sachs bestuurslid Mario Monti. Als argument voor het terzijde schuiven van de grondregels van een liberale democratie verklaarde de president van het land dat ‘in tijden van een marktcrisis Italië zich geen verkiezingen kan veroorloven’.⁶

Over verkiezingen gesproken, de Spanjaarden zaten midden in verkiezingstijd terwijl de Grieken en Italianen niet verkozen premiers opgelegd kregen. Maar zoals een journalist scherpzinnig opmerkte toonde de bevolking er weinig interesse in. ‘Dat bijna niemand geïnteresseerd is in de verkiezingen’, stelde hij, ‘komt omdat de verkiezingsuitslag als grotendeels irrelevant gezien wordt: de markt is de werkelijke heerser’.⁷

Sindsdien is steeds duidelijker geworden dat ‘de markt koning is’ en zelfs de meeste elementaire democratische principes afkalven. De aantasting van democratie was bijzonder duidelijk in de aanloop naar het laatste ‘reddingsplan’ voor Griekenland – een plan dat natuurlijk neerkwam op het redden van de Europese banken.⁸ Terwijl de Griekse regering de eigen bevolking veroordeelt tot armoede om de banken terug te betalen is de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetaire Fonds tot openlijke kolonisatie van het land overgegaan. Het ‘reddingsplan’ verplicht Griekenland het betalen van de schuld grondwettelijk tot een prioriteit te maken. Een politiek document dat bedoeld was om de rechten van de bevolking te waarborgen wordt nu gebruikt om de rechten van banken voorrang te geven.

De ‘leningen’ aan Griekenland komen op speciale rekeningen die alleen gebruikt kunnen worden om betalingen te doen aan banken. Het is de Grieken expliciet verboden het geleende geld voor pensioenen of gezondheidszorg te gebruiken.

Buitenlandse schuldeisers krijgen het recht de goudreserves van de Griekse nationale bank in beslag te nemen. Een speciale missie van de Europese Unie zal ‘uitgebreid en permanent’ aanwezig zijn in Athene om toezicht te houden op het financiële en politieke beleid van de Griekse regering. Voor zover in een kapitalistische samenleving een schijn van democratie mogelijk is, is deze in Griekenland verdwenen. Instituten van verkozen vertegenwoordigers zijn weinig meer dan schaamlapjes voor de invloed van wereldwijd kapitaal. De Grieken zijn onderworpen aan een moderne vorm van schuldslavernij, de armen en arbeiders zullen moeten betalen om de schuld af te lossen. Deel van het reddingsplan is bijvoorbeeld de verlaging van het minimumloon met 22 procent (nog meer voor jongeren); 150.000 banen in de publieke sector verdwijnen, pensioenen worden gekortwiekt. Levensstandaarden, al gemiddeld met 30 procent afgenomen, worden met nog eens 15 procent naar beneden geduwd.

De Griekse economie, die al vijf jaar in recessie verkeert en met meer dan 20 procent is gekrompen, wordt verder de neerwaartse spiraal in geduwd. Naar verwachting zullen 60.000 middelgrote en kleine bedrijven ten onder gaan en in de private sector zal een kwart miljoen banen verdwijnen. De jeugdwerkloosheid zal boven de 50 procent komen.⁹ Daklozen en bedelaars zullen nog veel meer in aantal toenemen.

Niemand kan zeggen hoe lang deze situatie nog kan voortduren. Sinds het begin van de economische crisis in 2008-9 heeft Griekenland verschillende algemene stakingen, massale demonstraties en rellen gezien. De woede en frustratie kunnen tot een explosie leiden. Zoals een vakbondsactivist het uitdrukte: ‘mensen hebben letterlijk honger en het aantal daklozen groeit dagelijks….lang zullen ze het niet meer pikken. Er komt een volksopstand’.¹⁰ Om succesvol te zijn, moet zo’n opstand het oude verband tussen democratie en economische rechtvaardigheid duidelijk maken. Democratie moet nieuw leven krijgen als ‘de heerschappij van de armen’ – de armen als machtshebbers in volksverzamelingen. Een dergelijk radicaal democratische project moet de liberale kaders doorbreken, en de volkssoevereiniteit uitbreiden van de politieke naar de economische sfeer.

Liberaal kapitalistische democratie betekent, zo stelt Ellen Meiksins Wood vast, dat ‘grote delen van ons dagelijks leven – op de werkvloer, in de distributie van arbeid en grondstoffen – niet aan democratische controle onderhevig zijn maar het domein zijn van de macht van bezit en markt’.¹¹ De machten van bezit en markt hebben getoond niet samen te gaan met werkelijke democratie. Voor radicaal links ligt de taak om de zaak van democratie opnieuw op te nemen en deze opnieuw te verbinden met de strijd tegen schuldslavernij. Dat betekent niet alleen leren van de grootste Atheense democratie, zoals C.L.R. James adviseerde.¹² Het betekent ook aandacht geven aan de nieuwe vormen van democratie in algemene verzamelingen in recente bewegingen als Occupy Wall Street en in Egypte op het Tahrir plein.¹³ Dit betekent dat radicaal links onvoorwaardelijk voorstander moet zijn van de uitbouw van directe democratie als een onmisbaar deel van de bewegingen tegen afbraak en onrechtvaardigheid.

Public Talk by Boots Riley and The Coup in Concert from IIRE on Vimeo.

Ben Bella werd op 25 december 1916 in Maghnia geboren uit ouders die uit Marokko afkomstig waren. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vocht hij tegen de Duitsers in een Marokkaans regiment o.a. na de geallieerde landing bij Monte Casino in Italië en werd een aantal malen onderscheiden – onder andere ook persoonlijk door generaal De Gaulle – voor betoonde moed.

Na het begin van het Algerijnse verzet tegen de Fransen op 1 november 1954 sloot hij zich bij de nationalistische Algerijnse beweging aan. Op 22 oktober 1956 werd hij gevangen genomen, terwijl hij op weg was naar Tunesië. Het vliegtuig, dat gecharterd was door de sultan van Tunis, werd in het internationale luchtruim door Franse jagers gedwongen in Algiers te landen waar de Franse politie stond te wachten.. Met Ben Bella werden tevens vier andere leiders van de Algerijnse revolutie: Mohamed Boudiaf, Hocine Ait-Ahmed, Mohammed Khider en Mostafa Lacheraf gevangen genomen.

Pas na het ondertekenen van het vredesakkoord tussen Frankrijk (De Gaulle) en de leiders van het Algerijnse Bevrijdingsfront (FLN) zes jaar later, werden Ben Bella en de vier andere leiders van het FLN vrijgelaten.

Ben Bella werd kort daarop tot de eerste president van het onafhankelijke Algerije gekozen. Tevens werd hij algemeen secretaris van het FLN, minister van Binnenlandse zaken en minister van Buitenlandse zaken.

In augustus 1965 werd Ben Bella afgezet als president tijdens een militaire staatsgreep onder leiding van kolonel Houari Boumediene en kwam hij opnieuw in de gevangenis terecht, dit keer een Algerijnse.. Een groot internationaal opgezette actie voor zijn vrijlating had geen succes ook al stonden de handtekeningen van de Egyptische president Nasser, ayatollah Komeini van Iran, de Chileen Salvador Allende, J.P.Sartre, Simone de Bauvoir, Francoise Sagan, Ives Montand, Simone Signoret, Daniël Guerin, Catherine Sauvage en van duizenden anderen in de hele wereld, onder het verzoek tot vrijlating. De gevangenschap van Ben Bella en de andere vier leiders duurde tot juli 1979 zonder ooit door een rechter te zijn veroordeeld. Na die datum kregen ze echter huisarrest, die tot oktober 1980 duurde en de derde Algerijnse president Chadli Benjedid hen gratie verleende. Na zijn vrijlating vestigde Ben Bella zich in Zwitserland. Pas in 1990 keerde hij naar Algerije terug.

De politieke betekenis van Ben Bella
Ben Bella was een socialist en meende dat de Islam een hulpmiddel was om het socialisme in Algerije in te voeren. Hij vaardigde wetten uit die een volledig zelfbeheer van de boeren over de landbouw ten doel hadden en de algehele nationalisatie van de industrie en de handel. Begonnen werd met het grootgrondbezit van de Fransen, die het land ontvlucht waren, onder de boeren te verdelen en die aan te moedigen coöperaties te vormen op volstrekt vrijwillige basis. Hetzelfde geschiedde in de fabrieken en handelsondernemingen die Frans waren geweest. Deze ideeën kwamen niet uit de lucht vallen en waren vooral afkomstig van de belangrijkste adviseur van Ben Bella in Algiers Michel Raptis, die vele jaren algemeen secretaris van de Vierde (trotskistische) Internationale, was geweest. Deze Michel Raptis had tot 1962 anderhalf jaar in Amsterdam in de gevangenis gezeten samen met Sal Santen ( die een grote rol speelde in de Nederlandse trotskistische organisatie) voor hulp aan de Algerijnse revolutie. (hulp bij het opzetten van een wapenfabriek voor het FLN in Marokko en hulp bij de vervaardiging van valse Franse francs ten bate van het FLN in een Duitse fabriek).
In Nederland waren in die periode actief de Stichting Nederland-Algerije, die een informatiebulletin uitgaf over de ontwikkelingen in Algerije en de stichting El Djil el Djadid, die een kindertehuis in Algiers had gesticht voor voormalige schoenpoetsertjes. De revolutionaire bevrijdingsorganisaties uit allerlei landen, die in Algerije gastvrijheid genoten, waren gedwongen elders onderdak en ruimte voor hun activiteiten te vinden. Het proces van beginnende socialistische opbouw in Algerije werd afgebroken door de militaire staatsgreep van Boumediene c.s. Met het overlijden van Ben Bella is nu een historische periode afgesloten.

Jongeren herinneren zich de tijd vanaf het midden van de jaren negentig toen de meerderheid van de plattelandsbevolking in de drie districten bewoond door de etnische bevolkingsgroep de Acholi gedwongen naar kampen overgebracht werd. Volgens de regering om hen te beschermen tegen de LRA. Maar er waren beschuldigingen van moord en het bombarderen en platbranden van hele dorpen – eerst om de bevolking de kampen in te dwingen, daarna om hen te dwingen daar te blijven. In 2005 was het aantal mensen in de kampen gegroeid van een paar honderdduizend tot meer dan 1,8 miljoen verspreid over de regio – meer dan een miljoen van hen kwamen uit Acholi gebieden.

Dit was nagenoeg de volledige plattelandsbevolking van deze drie districten. De mensen waren afhankelijk van hulpgoederen van humanitaire organisaties. Volgens gegevens van het ministerie van volksgezondheid van Oeganda zelf stierven in deze kampen ongeveer 1000 personen per week meer dan gemiddeld – een aantal dat doet denken aan de hoeveelheden slachtoffers van de LRA toen hun geweld op het hoogtepunt was.

Vastbesloten om een politieke oplossing te vinden voor deze ellende, bood het parlement van Oeganda in december 1999 de gehele leiding van de LRA amnestie aan, op voorwaarde dat ze hun wapens neer zouden leggen. President Yower Moeseveni blokkeerde het voorstel. Een tegenstander van amnestie, nodigde de president het ICC zodra dit in 2002 gevormd werd uit om de LRA leiders aan te klagen voor misdaden tegen de menselijkheid. ICC aanklager Luios Moreno-Ocampo greep de kans met beide handen aan; Joseph Kony kreeg de eerste aanklacht door het ICC op zijn naam.

Critici vroegen waarom het ICC alleen de LRA leiders in staat van beschuldiging bracht en niet ook het regeringsleger. Ocampo vroeg om geduld. In zijn woorden was ‘het criterium voor het kiezen van de eerste zaak de ernst ervan. We onderzochten de ernst van alle misdaden begaan in noord Oeganda door de LRA en de Oegandese strijdkrachten. Misdaden begaan door het LRA waren talrijker en ernstiger dan misdaden begaan door het het UPDF (Uganda Peoples Defence Force). We begonnen daarom met een onderzoek naar het LRA’. Deze ‘eerste zaak’ was in 2004. In de acht jaar sinds is de Oegandese regering niet aangeklaagd.

Terwijl burgers voor een tweede decennium in kampen geïnterneerd werden, werd er een tweede poging gedaan om een politieke oplossing te vinden, ditmaal door de nieuwe regering van Zuid Soedan. Onder zware druk van het parlement en de bevolking stemde de Oegandese regering in met onderhandelingen met het LRA, gefaciliteerd en bemiddeld door Zuid Soedan. Deze onderhandelingen sleepten zich sinds 2006 voort . Toen de twee kanten het eens werden over een mogelijke overeenkomst groeide de hoop op een eind aan het geweld.

Opnieuw was het obstakel voor vrede een amnestie voor de hoogste leiding van het LRA, in het bijzonder voor Joseph Kony en Vincent Otti. Otti. De nummer twee van het LRA, stelde dat ‘om naar buiten te komen moet het ICC het vonnis intrekken…als Kony of Otti niet naar buiten komen, zullen er ook geen andere rebellen naar buiten komen’. Het ICC weigerde en riep op tot een militaire operatie om Kony te arresteren. De regering van Oeganda weigerde zijn veiligheid te garanderen. Zoals te verwachten was mislukten de onderhandelingen. Het LRA trok zich terug, eerst naar de Democratische Republiek van Congo (DRC) en daarna naar de Centraal Afrikaanse Republiek.

Opnieuw reageerde de Oegandese regering met militaire operaties. Eerst kwam de rampzalig verlopen Operation Lightning Thunder waarbij duizenden Oegandese militairen in december 2008 de DRC binnenvielen. Daarna kwam het verzoek om Amerikaanse militaire adviseurs. Het ICC verzocht AFRICOM, het African Command van het Amerikaanse leger, als haar verlengstuk op te treden en meer troepen te sturen om Kony op te pakken. Onder Obama stuurde het Amerikaanse leger een onbekend aantal adviseurs en onbemande vliegtuigjes (onbewapend volgens de VS) naar het gebied.

Met hun populaire internetfilmpje KONY 2012 roept nu ook Invisible Children de VS op tot een militaire oplossing – daarin zogezegd gesteund door miljoenen mensen die het filmpje bekeken. Waarom staat de LRA opeens in het centrum van de belangstelling van Hollywoodsterren, voorstanders van ‘humanitaire interventie’, AFRICOM en talloze westerse jongeren? Het LRA is een gehavend zooitje van een paar honderd strijders, slecht uitgerust, slecht bewapend, slecht getraind. De meesten van hen werden als kind ontvoerd en gehersenspoeld om zich aan te sluiten bij hun mishandelaars. Het verhaal verschilt niet zoveel van dat van mishandelde kinderen die als volwassenen zelf kinderen mishandelen. Kortom, het LRA is geen militaire macht.

Het probleem ‘LRA’ kan niet militair opgelost worden. Toch wordt de LRA als de reden genoemd waarom het leger continu in actie moet zijn, eerst in noordelijk Oeganda, nu in de gehele regio. De LRA is het argument om het militaire budget van Oeganda de hoogste prioriteit te geven en de reden waarom de VS nu soldaten en wapens moet sturen. De LRA is niet de reden voor militaire operaties in de regio, maar slechts een excuus ervoor.

De reden waarom de LRA blijft bestaan is dat hun slachtoffers – de burgerbevolking – noch het LRA noch de regeringstroepen vertrouwen. Ingeklemd tussen de twee, moeten deze burgers bevrijd worden van voortdurende militaire operaties en vooruitzicht krijgen op een politieke oplossing. Maar dit is niet de boodschap van Invisible Children dat juist oproept tot militaire interventie. De vraag dringt zich op of hun campagne niet een nieuw wapen zal zijn in de handen van hen die naar verdere militarisering van de regio streven. Zo ja, dan verdiept de Kony 2012 campagne de crisis alleen meer verder.

De miljoenen kijkers van de Invisible Children video moeten beseffen dat de LRA – zowel de leiding als de kinderen die zij dwingen hen te volgen – niet uit de hemel zijn komen vallen. Hen integreren in de Oegandese samenleving, niet eliminatie, is de oplossing. De Oegandese en Amerikaanse regering, en Invisible Children, dragen samen met de LRA verantwoordelijkheid voor de uitbreiding van het conflict. Maar in de kern blijft de LRA een Oegandees probleem en de oplossing moet uit Oeganda komen.

Mahmood Mamdani is professor en voorzitter van het Makerere Institute of Social Research in Kampala en professor aan Columbia University, New York City. Dit artikel verscheen eerder op www.pambazuka.org.

De ‘Kony 2012’ video van de Amerikaanse NGO Invisible Children is met tientallen miljoenen kijkers een internetsensatie. Het filmpje roept kijkers op om ‘te helpen’ om Joseph Kony, leider van de Oegandese rebellengroepLord Resistance Army (LRA), voor het Internationaal Strafhof (ICC) te brengen dat hem in 2005 veroordeelde voor misdaden tegen de menselijkheid. Invisible Childrenroept op tot militaire steun van de Verenigde Staten – dat het ICC niet erkent – aan het leger van Oeganda om Kony op te pakken. Miljoenen steunen de campagne, maar is er is harde kritiek op gekomen.

Het Pentagon en Oeganda

Al jarenlang streeft het Pentagon naar een permanente militaire aanwezigheid in centraal Afrika. Een van de redenen daarvoor is de recente ontdekking van olie in Oeganda. De VS wedijveren met zowel China en met Europese machten als Frankrijk om de toegang tot grondstoffen in Afrika. Het leger van Oeganda speelt daarnaast een groeiende rol als Amerikaanse bondgenoot in de regio. Zo zijn sinds 2009 Oegandese troepen betrokken bij pogingen om Somalië onder de controle van een pro-Amerikaanse regering te brengen. Meer in het algemeen is de VS op zoek naar een Afrikaans land dat AFRICOM – dat sinds de oprichting ervan in 2008 gevestigd is in Duitsland – wil huisvesten.

(bron: Green Left Weekly)

Wat is volgens jouw de oorzaak van deze paradox?
We moeten een onderscheid maken tussen de jongerenbeweging, de arbeidersbeweging en links. Linkse organisaties waren, en zijn, marginaal. In crisissituaties spelen linkse organisaties vaak vergeleken met hun omvang een buitenproportioneel belangrijke rol maar ook als ze een grote rol spelen als coördinatoren van een massabeweging wil dit nog niet zeggen dat linkse ideeën dominant zijn in de beweging. De jongerenbewegingen die zo’n cruciale rol speelden in de val van Ben Ali en Moebarak zijn niet ‘links’ in de strikte zin van het woord, progressief is een beter woord. Ze zijn ‘liberal’ in de Amerikaanse zin het woord; voorstander van democratische rechten en een zekere mate van sociale gelijkwaardigheid.

Maar ook hier heb je het verschil tussen het vermogen om een coördinator te zijn, omdat niemand anders het doet, en daarmee in een crisissituatie een cruciale rol te spelen en daar vervolgens politiek kapitaal mee vergaren. De arbeidersbeweging speelde een beslissende rol in Egypte en Tunesië. In beide landen heeft deze beweging nu sterke organisaties, in het geval van Tunesië al heel oud, in Egypte veel jonger in de vorm van de onafhankelijke vakbonden die floreren sinds de val van Moebarak. In beide landen spelen deze organisaties een belangrijke rol in de sociale bewegingen, in de intense klassenstrijd die er nu woedt. Maar de arbeiders- en jongerenbeweging speelden geen rol in de verkiezingen. Bij verstek als het ware, waren het bewegingen met de grootste politieke organisaties en meeste ervaring met verkiezingen die overwinningen boekten in de verkiezingen, de religieuze partijen dus. Bovendien krijgen deze partijen financiële steun uit de Golfstaten. Hun verkiezingsoverwinning was te voorzien. De conclusie die we hieruit kunnen trekken is dat de nieuwe regeringen niet de krachten die de revolutie dreven vertegenwoordigen, geen uitdrukking zijn van de beweging. De verkiezingen zijn niet het einde van het proces maar slechts het begin.

Je zegt dat linkse organisaties marginaal waren. Een activist van de Tunesische radicaal linkse organisatie Ligue de Gauche Ouvrière stelde dat het weinig zin had links te beperken tot leden van linkse organisaties. Hij schatte dat slechts zo’n tien procent van de linkse activisten lid was van een politieke organisatie en dat de meesten van hen nooit lid zouden worden van de bestaande organisaties vanwege hun sektarisme, de onderlinge twisten enzovoorts. Wat is jouw kijk daarop?
Wat betreft Tunesië is het het zeker waar dat er veel meer activisten zijn die zich als links beschouwen dan dat er leden van linkse organisaties zijn. Tunesië kent een lange traditie van sterke linkse studentenbewegingen. Veel activisten die uit die bewegingen voortkomen vormen een links milieu maar willen inderdaad niet lid worden van de bestaande organisaties. Wat er gebeurde was dat de vakbeweging voor veel van hen een soort vervanging werd voor een politieke organisatie. Radicaal linkse vakbondsactivisten die hun politieke wortels hadden in de studentenbeweging speelden een belangrijke rol. Maar de meerderheid van hen is niet politiek georganiseerd. Misschien kan dit veranderen omdat sinds de val van Ben Ali linkse organisaties in Tunesië zich aan het herorganiseren zijn. Maar ook Tunesisch links speelt geen eensgezinde politieke rol, de linkse partijen zijn verdeeld, stellen zich sektarisch op, het is een bedroevend plaatje. Maar in sociale bewegingen, in de klassenstrijd, kunnen radicaal linkse activisten samenkomen. De Tunesische vakbond, de UGTT, is een bijzonder geval, het is een mengvorm van de staatsvakbond zoals we die in zoveel Arabische landen kennen en een vakbond die echt de belangen van de arbeiders vertegenwoordigt. Normaliter speelt de staat een doorslaggevende rol in het bepalen van de koers van de UGTT maar in tijden van crisis en heftige confrontaties kan de basis de bond dwingen zich tegen het regime te verzetten, dat is al enkele malen gebeurd. Na het begin van de beweging in Tunesië waren het lokale vakbondsactivisten die een cruciale rol speelden in het verspreiden en radicaliseren ervan. Hierdoor werd de druk op de nationale leiding steeds verder opgevoerd waardoor deze de beweging wel moest steunen en zelfs moest oproepen tot een algemene staking. Dit was een doorbraak in de strijd tegen Ben Ali. Sindsdien is er een nieuwe leiding verkozen met veel betere activisten, met linksere ideeën. Het is geen toeval dat de nieuwe regering de UGTT nu hard aanvalt, inclusief het gebruik van knokploegen om hun hoofdkantoor aan te vallen. De regering beschuldigt de UGTT ervan onrust te zaaien, economische problemen te veroorzaken et cetera. De vakbond is echter zeer populair en deze confrontaties laten zien dat de sociale strijd doorgaat – maar met dit verschil dat de islamitische partijen nu duidelijk aan de kant van de tegenstanders van verandering staan.

Je zou verwachten dat in deze situatie de arbeidersbeweging er naar zou streven ook een politieke rol te spelen. Waarom gebeurt dit niet?
Dit gaat echt om het onvermogen van de leiding van linkse organisaties om samen te werken: hoe meer het om politiek gaat, hoe sektarischer ze zich opstellen. Het tegenovergestelde gebeurt in sociale bewegingen, hoe groter die zijn, hoe meer de linkse krachten samenkomen. In de jaren vijftig nam de UGTT deel aan de verkiezingen, dat is een historisch voorbeeld dat nu aangehaald zou kunnen worden.

Je sprak over de jongerenbeweging als progressief en als ‘liberal’. Zou je dat uit kunnen leggen? Hoe schat jij het politieke potentieel van deze jongeren in?
Deze jongeren zijn voorstander van individuele vrijheden en democratie en ook van sociale rechtvaardigheid. Regeringen hebben de controle over de informatievoorziening verloren en Arabische jongeren zijn dankzij satelliettelevisie en internet veel meer in contact met de westerse cultuur dan voorheen. Dat droeg bij aan de groei van nieuwe aspiraties in een situatie waarin de economische vooruitzichten van veel van hen belabberd waren. Jeugdwerkeloosheid is extreem hoog in de regio. Als je al hun ideeën zou samenvatten in een politiek programma zou het eerder sociaaldemocratisch zijn, zeker niet neoliberaal. Hun ideeën zijn nog niet uitgekristalliseerd in een politieke ideologie, er is een groot potentieel voor een verdere evolutie naar links op basis van hun eigen ervaringen. Hun uitgangspunt is progressief en dat is in scherpe tegenspraak met de religieuze partijen. Een partij als de Moslim Broeders, die als slogan hanteren dat ‘islam het antwoord is’, heeft een heel ander wereldbeeld dan deze jongeren.

In deze situatie zou links moeten proberen in contact te komen met deze jongeren en proberen hen een politieke stem te te geven. In de meeste Arabische landen zou radicaal links de arbeidersbeweging als prioriteit moeten hebben; dit is de beweging met het grootste potentiële sociale gewicht – en deze beweging omvat natuurlijk ook jongeren. In Tunesië is radicaal links veel groter dan in Egypte waar dit soort jongeren ook proportioneel een veel belangrijkere rol spelen maar ook daar kan links niet op eigen kracht het verschil uitmaken. Je kunt niet vanuit het niks partijen oprichten. In Egypte hebben de onafhankelijke vakbonden binnen een paar maanden anderhalf tot twee miljoen leden verworven. Natuurlijk zijn dit niet allemaal overtuigde socialisten maar de sleutelkwestie is de klassenstrijd en hun toewijding hieraan, in tegenstelling tot de manier waarop de religieuze partijen sociale eisen afdoen en sociale bewegingen aanvallen als ‘schadelijk voor het land’.

Op welke manier zou zo’n arbeidersbeweging contact kunnen maken met de jeugdbeweging?
Dit zijn samenlevingen met veel jongeren, de bevolking is jong. De jeugdwerkeloosheid is erg hoog maar het aandeel van jongeren in het deel van de bevolking dat wel een baan heeft dus ook. Het potentieel voor dat contact is er dus. In een land als Marokko heb je al jarenlang een organisatie van werklozen die zeer actief is, in Tunesië en Egypte heb je zoiets nog niet, maar de vakbeweging zou werklozen kunnen organiseren en hen vertegenwoordigen. De vakbeweging kan zelf een politieke rol spelen, in welke vorm hangt af van de plaatselijke situatie. In Egypte is het probleem van sektarisme minder groot en zijn er allianties gesloten tussen verschillende groepen. Zo vormden verschillende groepen de lijst ‘Voortzetting van de revolutie’ die zeven procent van de stemmen en negen parlementszetels won. Maar ook deze lijst kan niet claimen de radicaliserende jeugd en arbeidersbeweging te vertegenwoordigen. In mijn optiek zou een partij gebaseerd op de vakbeweging de eerste mogelijkheid moeten zijn die onderzocht wordt. Er vindt een proces van radicalisering plaats, onafhankelijk van de linkse partijen. Het potentieel is veel groter dan wat bestaande radicaal linkse groepen kunnen organiseren, als linkse organisaties zich concentreren op zichzelf opbouwen, zullen ze de boot missen.

Laat ik één kern naar voren halen, die me opviel bij het navrante schouwspel van de laatste weken, en het zegt ook iets over de mindset van waaruit Bouterse c.s. opereren.

Bouterse hield zich als regisseur van dit vanuit zijn partij, de Nationale Democratische Partij, geregisseerde toneelstuk ogenschijnlijk op de achtergrond. Zijn coulissen waren in Guyana, een van de weinige plekken waar hij zich nog kan vertonen, en zijn zeer aanwezige afwezigheid was erop gericht het belang van zijn ambt te benadrukken. Als president had hij immers belangrijkere verplichtingen dan dat hij zich met gesteggel bezig kon houden.

Intussen voerden zijn toneelknechten het gooi- en smijtwerk in de Assemblee uit. Wij moesten begrijpen dat het hier om een staatsbelang ging en niet om een particulier belang; de functie van president van de Republiek mocht niet bezoedeld worden met een vonnis. Die combinatie van het inroepen van hoge rechtsstatelijke principes door een club die zulks normaliter op allerlei manieren aan zijn laars lapt, zou lachwekkend zijn, als het niet zo treurig, onbeschaamd en angstwekkend was. Of het nu om de buiten alle reguliere kanalen om verleende gratie voor zijn stiefzoon gaat, die als moordenaar nog een jarenlange gevangenisstraf uit te zitten had; om de exorbitante beloningen die hij zichzelf en zijn entourage toeschuift of om de oprichting van zijn eigen particuliere gewapende knokploeg, het zijn allemaal gestes die de rechtsorde terzijde schuiven.

Bouterse’s opvatting is dat hij, met God on his side, boven de wet staat en hij wordt daarin slaafs gevolgd door zijn medestanders. Ik zag twee subthema’s in het toneelstuk: het eerste was dat we de Decembermoorden als een éénmalige misstap moesten interpreteren. Het tweede was dat Bouterse wil dat we hem bekijken zoals hij bij voorkeur over zichzelf spreekt, namelijk als de kleine Indiaanse jongen, die het ver geschopt heeft en die het beste met land en volk voor heeft: Gods gave aan de Surinaamse mensheid. Met dit beeld toont hij zich buitengewoon toegeeflijk tegenover zichzelf, narcistisch, en hij maakt duidelijk niet gebukt te gaan onder overmatige zelfreflectie. Hij eist replicatie van zijn eigen selectieve blindheid, want alleen dan komt het goed.

Maar Suriname was niet de enige ergerniswekkende speler in dit treurspel. Ook van de Nederlandse rol werd ik niet blij. Ook hier valt weer iets te zeggen over mindset. Het was weinig verheffend Nederland te zien worstelen met de rol die het zou spelen in deze volgende episode in het postkoloniale drama, waarbij de boter van de operatie Zwarte Tulp – toen Nederland, begin tachtiger jaren, middels ene kolonel van der Valk, Bouterse in het juntazadel hielp – nog niet is gestold. Er was de nobele rol die hoort bij Den Haag als zetel van het Internationale Strafhof voor misdaden tegen de menselijkheid, maar ja, dan had je wel een beetje cojones nodig, juist wanneer het gaat om een ex-kolonie waarmee de verhoudingen verre van gladgestreken zijn. Dat vereist een andere houding dan tegenover de uitsluitend zwarte staten in Verweggistan, die nu een abonnement hebben op vervolging voor het hof.

In dapperheid had Nederland de laatste decennia niet uitgeblonken, getuige het gebrek aan tekst bij andermans of eigen internationale schendingen van mensenrechten, zoals bijvoorbeeld rond de amnestiewet in Zuid Afrika, waarbij de folteraars van Steve Biko en duizenden anderen vrij uit gingen of bij het drama van Srebrenica. Dus die rol van kleine, maar dappere, ethische natie, hoe verleidelijk ook, kon nu maar beter achterwege blijven.

Wat bleef er dan over? Vrij algemeen was het gevoel dat het Nederland paste zich op de achtergrond te houden, dat wil zeggen geen al te grote globale broek aan te trekken. Dus eerst maar eens rustig kijken hoe de Verenigde Staten, Frankrijk en Canada zich opstellen en dan kon Minister Rosenthal altijd nog zijn verontrusting over de gang van zaken in Suriname uitspreken.

Ook hier dringt het beeld van een klein jongetje zich weer op, maar dit keer één die schuilt achter de brede rug van zijn grotere vriendjes en dan ook zijn stok tevoorschijn durft te halen. Suriname zal er nog van lusten, dreigde premier Rutte die moed gevat had en ja hoor, daar was de bekende toon weer: ouderwets koloniaal, doortrokken van een fundamenteel gebrek aan gelijkwaardigheid tussen onafhankelijke staten. Tegenover de grote buitenwereld kruipt Nederland in zijn schulp, maar tegenover Suriname durft het, met een zetje in de rug tegenwoordig, écht wel. Nederland wordt nog steeds achtervolgd door een dominant zelfbeeld als koloniale natie: tegen wil en dank, maar steeds streng doch rechtvaardig; met zichzelf ingenomen om de eigen voortreffelijkheid en tegelijkertijd bangig. Het is hoog tijd om ook deze selectieve blindheid, die onder andere tot uiting komt in het zelfbeeld en in het buitenlandse beleid, op grond van het koloniale verleden, onder ogen te zien.

Gloria Wekker doceert Gender en Etniciteit aan de Universiteit Utrecht.

Het is altijd bijzonder moeilijk te voorspellen hoeveel van de gekke dingen die Amerikaanse presidentskandidaten zeggen werkelijkheid zullen worden als ze eenmaal verkozen zijn. Dit jaar is dat nog moeilijker geworden vanwege de flink toegenomen invloed van het grote geld. Die invloed kon verder groeien dankzij het zogenaamde ‘Citizens United’ besluit. Al voor dit besluit oefenden grote bedrijven enorme invloed uit de politiek. Maar met dit besluit – in januari 2010 door het Hooggerechtshof aangenomen, zoals inmiddels gebruikelijk, met een krappe meerderheid van vijf tegen vier – gingen alle remmen los. Bedrijven hebben nu dezelfde vrijheid van meningsuiting als individuele burgers. Iedere beperking van hun campagnebestedingen is daarmee ongrondwettelijk.
Het besluit maakte publiciteitsoffensieven mogelijk van het soort dat Mitt Romney gebruikte om de Republikeinse voorverkiezingen te winnen in Florida. Zijn tegenstander Newt Gingrich beschreef dat offensief als een ‘tapijtbombardement’. Het was haast onmogelijk de televisie aan te zetten zonder een aanval op de kandidaat met minder rijke geldschieters te zien. Hoe persoonlijker de aanval, en hoe minder gesteund door feiten, hoe beter.
Dit maakt het nog moeilijker te voorspellen hoeveel van zijn verkiezingsprogramma een kandidaat zal uitvoeren. Dat was eerder natuurlijk ook al moeilijk. George W. Bush, bijvoorbeeld, voerde in 2000 campagne als een ‘conservatief met medelijden’: een ‘gematigde’ Republikein, vergelijkbaar met zijn vader George H.W. Bush. Maar eenmaal president bleek hij veel rechtser.
Dit jaar is het nog moeilijker te voorzien wat kandidaten echt van plan zijn. Alle vier de Republikeinen (ook de ‘gematigde’ Romney) zijn op zoek naar Tea Party-stemmen en daardoor ver naar rechts geschoven. Dit komt deels omdat de opkomst bij voorverkiezingen laag is en het electoraat niet representatief. Naar verhouding hebben deze kiezers hogere inkomens en net als Nederlandse SGP-ers zijn Amerikaanse fundamentalisten buitengewoon trouwe kiezers. Dit verklaart deels het felle verzet van Republikeinse kiezers tegen het homohuwelijk (waarvoor steeds meer Amerikanen open staan) en zelfs contraceptie. Maar ook Amerikaanse kiezers in het algemeen zijn sinds jaren aan het polariseren. Dit jaar noemde 71 procent van de Republikeinen in een peiling zichzelf conservatief. Zoveel conservatieve Republikeinen zijn er nog nooit geweest. En hun presidentskandidaten verschuiven in dezelfde richting.
Wat menen die kandidaten echt? Is Romney van een voorstander van abortusrechten en een zorgverzekering voor iedereen (zoals toen hij gouverneur was van Massachusetts) echt een tegenstander daarvan geworden? Is Rick Santorum echt zo extreem orthodox-christelijk als hij zich voordoet? Zouden de Republikeinen echt de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem verhuizen (zoals veel presidentskandidaten, zelfs Democraten, hebben beloofd maar nooit gedaan)? Niemand die het weet.
De crisis doet er nog een schepje onzekerheid bovenop. Ook in het verleden hebben Republikeinse kandidaten beloofd om de federale overheid flink kleiner te maken en Social Security, het programma van door de staat georganiseerde oudedagsvoorzieningen, te privatiseren. In het verleden is daar nooit iets van gekomen. Dat zal deze keer ook niet gebeuren, zeggen commentaren geruststellend. Maar deze crisis is met niets in de afgelopen 70 jaar te vergelijken. Wie heeft ooit voorspeld hoe erg de bezuinigingen in Griekenland zijn? Wie kan zeggen hoe ver rechts in de VS wil en kan gaan?

Neergang
De crisis gaat gepaard met de neergang van de VS als wereldmacht, terwijl landen als China en Brazilië juist opkomen. Het bedrijfsleven in de VS heeft veel baat gehad bij het wereldleiderschap van het land, maar er ook een prijs voor moeten betalen. De Republikeinse kandidaten, elk op hun eigen manier, lijken aan te geven dat een groot deel van het bedrijfsleven die prijs denkt niet meer te kunnen betalen.
Alle vier doen bijvoorbeeld alsof ze klimaatsceptici zijn. Waarschijnlijk zijn ze niet allemaal even dom. Maar allemaal even kortzichtig en zelfzuchtig zijn ze waarschijnlijk wel. ‘Laat de toekomst en de rest van het planeet maar voor zichzelf zorgen’, is de boodschap. Voor het bedrijfsleven zijn de winsten immers te laag en deze moeten snel omhoog…
De relatief hoge scores van Ron Paul in de voorverkiezingen – en nog meer de loyaliteit van de miljardairs die zijn geldschieters zijn – laten nog duidelijker zien hoe een deel van de Amerikaanse heersende klasse lak heeft aan de rest van de wereld. Paul is nauwelijks een Republikein te noemen; in 2008 steunde hij een onafhankelijke rechtse kandidaat in plaats van de Republikein John McCain. Economisch is hij de meest rechtse van de kandidaten: hij wil alle sociale programma’s opheffen, zonder uitzonderingen. Maar op militair vlak staat hij links van Obama. De andere drie Republikeinen zeggen dat Obama niet genoeg doet om Iran en China militair uit te dagen (al stuurt Obama meer oorlogsschepen naar het Oost-Aziatische gebied dan enige andere president, inclusief Bush). Paul daarentegen wil troepen en schepen terugtrekken, niet alleen uit Irak en Afghanistan, maar uit de hele wereld: ze kosten gewoon te veel. Dat zou voor het eerst sinds 1941 zijn…
Die isolationistische tendens was er altijd al bij rechts in de VS. Maar met de crisis en de neergang van het land is deze nog toegenomen.
Al weten we niet hoe rechts een Republikeinse president zou zijn, een Republikeinse overwinning zou zeker flinke verrechtsing brengen. Zelfs de ‘gematigde’ Romney zou gegijzeld worden door een heel rechts Republikeins Congres, ook op sociaal gebied.

Obama
De gekheid en verdeeldheid van de Republikeinen doen de kansen van Obama toenemen. De toestand van de economie lijkt de oppositiepartij een voordeel te geven. Al zijn de groeicijfers in de VS iets minder slecht dan in de eurozone, het begrotingstekort en de staatsschuld – en de armoede – zijn er hoger. Maar in Romney, de Republikein die net aan kop weet te blijven, heeft Obama de ideale tegenstander in crisistijd gevonden.
Romney is een rijkeluiszoon die het gewoon niet lukt zich als iets anders voor te doen. Zijn draaien over abortus en de zorg komt waarschijnlijk voort uit onverschilligheid; zolang de rijken rijker kunnen worden, kan de rest hem niets schelen. Dat blijft hij ook onderstrepen met botte uitspraken als: ‘ik vind het leuk mensen te ontslaan’ en ‘ik geef niet om de allerarmsten’.
Romney wordt ook het meest door andere rijkelui gesteund, en met miljoenen. In het laatste kwartaal van 2011 kreeg hij bijna twaalf keer zoveel geld van de meest politiek actieve firma’s van Wall Street als Obama. Zijn rol als lievelingskandidaat van het grootkapitaal wordt versterkt doordat hij de enige overgebleven halve gek is onder de Republikeinse gekken.
Het kapitaal heeft dus zijn eigen kandidaat; de arbeid niet. Veel linkse mensen die Obama een enorme teleurstelling vonden zullen dit jaar opnieuw op hem stemmen, uit vrees voor erger. Zeker zwarten en Latino’s, die schrikken van het haast openlijke racisme en de hetze tegen migranten van de Tea Party. In de afgelopen weken heeft Obama ook weer de links-populistische thema’s opgepakt die hij drie jaar lang heeft laten liggen.
Toch geeft dat geen reden te verwachten dat Obama in een tweede termijn linkser zal worden. Bijna alle voorspellingen geven aan dat zelfs als hij wint, de Republikeinen, net zoals nu, in ten minste een kamer een meerderheid zullen hebben. En misschien zelfs in beide – onder de een-derde van de senators die dit jaar herkozen moeten worden zijn meer Democraten dan Republikeinen niet verzekerd van herverkiezing.
In ieder geval overtuigt het linksige taalgebruik van Obama niet. Hij heeft vier jaar lang laten zien dat hij de neoliberale consensus deelt. In de tweedeling van ‘gek’ en ‘half gek’ rechts hoort hij gewoon bij de halve gekken.

Groenen
In principe zou dit bedroevende plaatje ruimte moeten scheppen voor radicaal-links. Ralph Nader heeft laten weten dat hij dit jaar geen kandidaat is, dus hij laat het veld open voor de kandidaat van de Groenen. Dat wordt waarschijnlijk Jill Stein, een welbespraakte activiste uit Massachusetts met consequent progressieve standpunten.
Toch is dit nog niet het jaar van de Groenen. De indrukwekkende activisten van Occupy hebben duidelijk gemaakt dat ze geen heil van Obama verwachten, maar ze zijn nog niet achter een links alternatief te verenigen. Veel van hen, evenals de Griekse en Spaanse indignados, hebben niets met politiek. Anderen zullen ondanks alles hun stem aan Obama geven. Maar als links in de VS een toekomst heeft, is die toch aan de Groenen.

De bonden eisen onder andere een nationaal vastgesteld minimumloon, vast werk voor 50 miljoen mensen met een tijdelijk contract, overheidsmaatregelen om de stijging van de kosten van het levensonderhoud te beperken en een eind aan het verkopen van aandelen in staatsbedrijven. Publieke banken, havens, spoor, verzekering, transport, energie en mijnbouw waren enkele van de sectoren waarin gestaakt werd.

In Mumbai lag de hele banksector plat. Zo’n 100 activisten werden opgepakt omdat ze het verkeer gehinderd zouden hebben. De laatste maanden groeien protesten van arbeiders in India; zo organiseerde personeel van de vliegtuigmaatschappij Air India een wilde staking, werd een fabriek van autofabrikant Hyundai twee dagen bezet om erkenning van de vakbond af te dwingen en legden telecom werkers en mijnwerkers het werk neer uit protest tegen plannen om deze sectoren verder privatiseren. Sinds India in de jaren negentig begon de arbeidsmarkt te liberaliseren zijn er volgens schattingen bijna een miljoen vaste banen verdwenen.

Hoe zou jij de situatie van Europese Unie lidstaten met een grote publieke schuld, zoals Griekenland, beschrijven?

De twee crises zijn vooral vergelijkbaar wat betreft hun politieke gevolgen?
Inderdaad, de maatregelen die nu aan Griekenland, en ongetwijfeld binnenkort aan andere landen, opgelegd worden doen sterk denken aan het Brady Plan in Latijns Amerika eind jaren tachtig. Toen slaagden de schuldeisers van Latijns Amerika, de Wereldbank, het IMF, de Club van Parijs (een groep officials van 19 van ‘s werelds grootste economieën), de VS en Britse bankiers erin hun agenda op te leggen aan het continent. Multilaterale instellingen en overheden namen een deel van de bij private schuldeisers uitstaande leningen over. Andere bankleningen werden omgezet in waardepapieren met een vaste rente. Het Brady Plan speelde een belangrijke rol in het opleggen van bezuinigingsmaatregelen en het verdedigen van de belangen van bankiers.
Het zogenaamde reddingsplan voor Griekenland doet hetzelfde: de waarde van de schuldpapieren wordt verlaagd en deze worden net zoals in het Brady Plan ingeruild voor nieuwe waardepapieren. Op die manier verkleinen privé-banken hoeveel geld ze uit hebben staan in Griekenland, net zoals ze eerder in Latijns Amerika deden. Geleidelijk maar op grote schaal worden de schulden overgenomen door publieke instellingen die verzekeren dat de nieuwe waardepapieren volledig, inclusief rente, worden terugbetaald aan de banken. Elke cent van de reddingsplannen voor Griekenland wordt gebruikt om die schulden te betalen. De publieke schuldeisers, de trojka, zorgen daarvoor en eisen permanente bezuinigingsmaatregelen – lagere publieke uitgaven, grootschalige privatiseringen, afbraak van sociale rechten. Van landen die ongelukkig genoeg zijn om schulden bij hen uit te hebben staan wordt voor een groot deel de soevereiniteit ontnomen. Dit wordt in Latijns Amerika de ‘lange neoliberale nacht’ genoemd. Daar dwongen schuldeisers ook landen om lonen, pensioenen en sociale uitgaven te verminderen en ten koste van alles de schuld terug te betalen.

De politieke uitkomst van de schuldencrisis in Latijns-Amerika was de creatie van neoliberale staten. Zullen we dat ook zien in Europa?
Dit is niets nieuws, in Europa wordt al drie decennia lang een neoliberaal beleid gevoerd. Het antwoord op de crisis geformuleerd door het IMF, door regeringen die de belangen van de heersende klassen vertegenwoordigen, door grote banken en bedrijven is het soort shock therapie dat Naomi Klein heeft beschreven. Regeringen zijn nu begonnen het sociale model af te breken en de sociale rechten die verworven werden tussen 1945 en 1970 te schrappen. Dit proces begon met Thatcher in Groot-Brittannië. De crisis biedt de kans om maatregelen te treffen vergelijkbaar met die welke de schuldeisers en de heersende klassen Latijns-Amerika oplegden in de jaren tachtig en negentig.

In Latijns Amerika werd als deel van dat beleid een veiligheidsdoctrine opgelegd die zelfs vakbonden als terroristisch definieerde. Gaan we iets vergelijkbaars zien in Europa?
Er is een duidelijke trend richting meer autoritair bewind, naar het criminaliseren van sociaal protest, ook al is er natuurlijk geen sprake van het soort eliminaties dat Latijns Amerika zag in de jaren tachtig. In Europese landen wordt de macht van parlementen uitgehold, wil men het stakingsrecht inperken, piketten verbieden en worden demonstraties verboden. De trojka schuift nationale parlementen terzijde met het argument dat er geen tijd is voor discussie, sommige van hun plannen komen met een deadline van 24 uur. In het geval van Griekenland eiste de trojka een nieuw plan – dat werd uiteindelijk laat in de avond van 12 februari aangenomen door het parlement. De volgende dag verklaarde de Europese Commissaris voor Economische Zaken dat er voor nog eens 325 miljoen euro extra bezuinigd moest worden en dat het parlement binnen 48 uur daartoe moest beslissen. Dit laat zien dat de trojka, niet het parlement, de werkelijke macht heeft.

Dit leidde tot grote protesten.
Niet alleen in Griekenland maar ook in Portugal, Spanje, Frankrijk en Italië. De protesten daar zijn nu nog kleiner maar dat zal veranderen.

Wat zou Griekenland moeten doen om uit de problemen te raken?
Ophouden met het opvolgen van de dictaten van de trojka, betaling van de schuld opschorten en schuldeisers dwingen te onderhandelen. Als Griekenland stopte met betalen, zoals Ecuador deed in november 2008, zullen de houders van schuldpapieren deze voor hoogstens 30 procent van hun officiële waarde doorverkopen. Dit brengt de positie van houders van waardepapieren in gevaar en geeft de Griekse regering, zelfs in deze precaire omstandigheden, meer ruimte om te manoeuvreren.
Na een onderzoek naar de opbouw van de schuld stopte Ecuador in 2008 met het betalen voor waardepapieren, ook al was het niet zo slecht af als Griekenland. In 2001, in een situatie vergelijkbaar met Griekenland, stopte Argentinië voor drie jaar met betalen aan de financiële sector. Na tien jaar betaalt Argentinië de Club van Parijs nog steeds niet. Terwijl Argentinië dit deed herstelde de economische groei zich en dwong de regering de schuldeisers om 40 procent van de waarde van de leningen af te schrijven.

Het gevolg was wel dat Argentinië uitgesloten werd van de financiële markten, tot op de dag van vandaag.
Dat klopt, maar Argentinië, zonder toegang tot de financiële markten en zonder de Club van Parijs terug te betalen, kent een gemiddelde jaarlijkse economische groei van acht procent. Het laat zien dat een land buiten de financiële markten om alternatieve bronnen van financiën kan vinden. Het bnp van Griekenland viel met zeven procent in 2011.

Veel commentatoren, jij inclusief, stellen dat het grootste deel van de Griekse schuld niet legitiem is.
Natuurlijk.

Maar om dat vast te stellen is een ‘audit’, een controle van de boeken, nodig.
Een deel van de Europese sociale bewegingen heeft geleerd van de Latijns Amerikaanse ervaringen. Het voorstel van CADTM voor een zogenaamde ‘citizens audit’ heeft brede steun gekregen. In verschillende Europese landen (Griekenland, Frankrijk, Portugal, Spanje, Ierland, Italië, België) worden nu zonder overheidssteun dergelijke onderzoeken opgezet.

Kan dit leiden tot een officieel onderzoek, vooral in Griekenland?
We zullen zien, daar is een regeringswissel voor nodig. Dat betekent dat de sociale beweging sterk genoeg moet zijn om een eind te maken aan regeringsbeleid in het voordeel van schuldeisers en om een alternatieve regering aan de macht te brengen. In Latijns-Amerika koste dit proces 20 jaar. Er moet nog veel gebeuren voor we echt een verandering zullen zien in de oriëntatie van de Europese regeringen. Deze crisis kan tien, vijftien jaar duren en we staan nog maar aan het begin van het organiseren van verzet. Internationale solidariteit met de Grieken en een gemeenschappelijke Europees actieplan van verzet tegen de bezuinigingen zijn noodzakelijk voor het schrappen van illegitieme schulden.

Dit is een bewerking van een interview dat oorspronkelijk verscheen in de Peruaanse krant La Primera en gepubliceerd werd op internationalviewpoint.org.