Flauwiteit
Voor de Nederlandse film was 2011 een goed jaar. Van alle bioscoopbezoekers kwam ruim 20 procent af op Nederlandse waar. Of ze ook altijd echt waar voor hun geld kregen is wat anders. In ieder geval is het voor een gewone filmliefhebber al bijna niet meer mogelijk om alle Nederlandse producten te gaan bekijken. Er is een enorm aanbod. De kwaliteit is helaas niet gegarandeerd. Sonny Boy was bijvoorbeeld nog een mooie film van internationale allure. De New Kids-serie dreigt na een aardig begin nu al ten onder te gaan aan flauwiteit en smakeloosheid. Ook een kaskraker als Nova Zembla zinkt als een baksteen, ondanks mooie plaatjes. Die slotscène met dat applaus in de kerk voor De Kus. In de 16e eeuw in godvruchtig Holland. Wie verzint zoiets? En het acteerwerk. Robert de Hoog en Doutzen Kroes doen hun ding niet slecht, maar de rest? Op een filmset verdwaalde toneelspelers. Gruwelijk! Pieter Kuijpers laat gelukkig zien dat het maken van volwassen films in Nederland wel degelijk tot de mogelijkheden behoort.

Mens of monster
TBS uit 2008 was bepaald geen aangename belevenis. Wel een aangrijpende. Het is een indringende portret van een onvoorspelbare crimineel, die op zijn vlucht een jong meisje gijzelt. De afschuw over de afloop is gegrift in je ziel. Theo Maassen houdt je als de tbs’er de hele film in angstige spanning. Gaat het goed, gaat het mis? Mens? Monster? Een gemakkelijk antwoord is er niet. Heb je oog voor de worsteling van een gemankeerd mens die zichzelf probeert te verbeteren? Of zie je alleen de bijna onafwendbare monsterlijke mislukking? Poeh! En wat moet je er mee? Misschien is er niet een enkele stelregel, maar blijft het altijd zoeken naar een op concrete omstandigheden meest passende antwoord. En gaat het soms mis…

Held of moordenaar
Zeker mis gaat het in Doodslag. Theo Maassen is hier ambulancechauffeur Max. Net als in TBS vertolkt Theo zijn rol weergaloos. Weinigen weten zo goed als hij om pijn, vertwijfeling, gekte op de kijker over te dragen. Aanvankelijk is Max een goeie lobbes. Dan, op weg naar een spoedbevalling, wordt hem de weg versperd door een groep jongeren, waaronder Marokkanen. Getergd haalt hij uit en slaat één van die jongens in een klap dood. Niet bedoeld, maar onherstelbaar. Bij zijn vrijlating na een jaar gevangenis, ‘ontfermt’ de populaire cabaretier Felix zich over hem. Felix is een sterke rol van Gijs Scholten van Aschat. Felix staat voor ‘de media’ die met een verhaal als van Max op de loop gaan. Redder van een benauwde baby? Onbeheerst gevaar voor zijn omgeving? Held? Moordenaar? Poeh! En wat moet je er mee? In ieder geval niet wat Felix en dus sommige media doen: in overslaande superlatieven, hetzerig, eenzijdig, opgefokt overdrijven. Doodslag begint niet voor niets met de projectie van de uitspraak van minister-president Rutte, waarin hij oproept om Nederland te ‘heroveren op de hufters’. Een hetzerige, eenzijdige, opgefokte uitspraak. En woorden worden soms daden. Juist als ze de werkelijkheid verdraaien. Liegen. Waarschijnlijk is ook deze film een verkapt pleidooi om nuances te zoeken. De realiteit is niet zwart-wit. Een pleidooi om dicht bij concrete situaties een zo verstandig mogelijke weg te kiezen. En dan nog zal het soms mis gaan.

André Gorz werd in 1923 als Gerard Horst geboren in het ‘Rode Wenen’, waar tussen 1918 en 1934 de sociaaldemocraten de macht hadden en een reeks hervormingen als de achturige werkdag en een werkhoosleiduitkering doorvoerden en in 1934 de sociaaldemocratische militie een vertwijfelde poging deed het wassende fascistische tij te keren.
Het is verleidelijk om Gorz’ politieke opvattingen te zien als een reflectie van de politiek van het Rode Wenen. In 1972 vatte hij zijn ideeën over een socialistische transformatie van de maatschappij samen als een ‘socialistische hervormingsstrategie’: ‘welbewuste actie op lange termijn’, welke ‘kan beginnen met het trapsgewijs tot stand brengen van een samenhangend geheel van hervormingen, maar die alleen voortgezet kan worden met een reeks min of meer heftige krachtmetingen die nu eens gewonnen, dan weer verloren worden’ en zou bijdragen tot de verspreiding van socialistische idealen en de ‘socialistische wil van de werkende klassen’ (Het moeilijke socialisme).

Nieuw Links
Toch was de weg die Gorz naar deze ideeën bracht geen rechte lijn. Zijn vader was een Joodse handelaar, zijn moeder een katholieke secretaresse. Toen hij zeven jaar oud was, bekeerde zijn vader zich tot het katholicisme en werd Horst ‘Gorz’; alles onder druk van het opkomende antisemitisme. Ternauwernood ontsnapt aan de anschluss van Oostenrijk aan Nazi Duitsland in 1939 studeerde hij in Zwitserland. Op zoek naar een eigen identiteit omarmde de twaalf jaar oude Gorz een strikte interpretatie van het katholicisme en flirtte zelfs voor een ogenblik met fascisme. Het werk van Jean-Paul Sartre, waarin de dilemma’s van een individu dat zonder de garanties van God, kerk of staat een identiteit moet scheppen centraal staat, had een grote aantrekkingskracht op Gorz. De twee ontmoeten elkaar in 1946. Een paar jaar later verhuisde Gorz naar Parijs. Al snel werkte hij als journalist voor prestigieuze Franse bladen. En werkte hij mee aan Les Temps Modernes, het door Sartre gedirigeerde tijdschrift waarin zoveel van de leidende intellectuelen van naoorlogs Europa en voorlopers van het nieuwe links van de jaren zestig schreven.

De gebeurtenissen van mei 1968 maakten grote indruk op Gorz. Een aantal jaren eerder had hij al het socialisme en marxisme omarmd. Het was een soort marxisme waarin de invloed van Sartre nadrukkelijk aanwezig was. Gorz had weinig op met de verkalkte staatsideologie van de Sovjet-Unie. Hij had ook weinig met het structuralistische marxisme van Louis Althusser. Daarin lag de nadruk op de rol van sociale verbanden en speelde het individu of vrije keuze maar een kleine rol. Voor Gorz, en Sartre, stonden mensen en hun keuzes centraal. De socialistische omwenteling was geen historische wetmatigheid, maar iets waar mensen bewust naar moesten streven om het werkelijkheid te maken. Het doel was niet het afschaffen van een verouderd kapitalisme voor een zogenaamd historisch hoger ontwikkeld systeem, zoals marxistische dogmatici stelden; het doel was bevrijding. Ja, socialisme had als doel het beëindigen van uitbuiting op de werkvloer, maar ook het beëindigen van vervreemding waardoor mensen elkaar als dingen zien en hun leven slijten in afstomping en machteloosheid. ‘Mei ‘68’ bevestigde voor Gorz voor eens en altijd hoeveel er mogelijk wordt op het moment dat mensen in beweging komen. Gorz moet er zelf verbaasd van hebben gestaan: twee jaar eerder verklaarde hij een dergelijke crisis voor zeer onwaarschijnlijk.

In de periode 1968 tot eind jaren zeventig was Gorz’ bekendheid het grootste. In Nederland bracht de bekende ‘Kritiese bibliotheek Van Gennep’ vier boeken uit met zijn werk: Het moeilijke socialisme (1972), De actualiteit van de revolutie (1972) en iets later Ecologie en vrijheid (1978) en Afscheid van het proletariaat (1980), stuk voor stuk boeken die de paar euro die ze tweedehands kosten meer dan waard zijn. De markt voorbij voegt hier een bloemlezing van vooral meer recente artikelen en interviews aan toe.

Ecologische armoede
In zijn voorwoord voor de bundel merkt Jan Blommaert over het ‘Nieuw Links’ waarin Gorz zo’n prominente stem was op dat het ‘zeer invloedrijk was aan de universiteiten in het Westen maar niet in de parlementen en aan de fabriekspoorten’. Voor Gorz kunnen daar enige kanttekeningen bij geplaatst worden. In boeken als het al geciteerde Het moeilijke socialisme richtte hij zich niet tot een denkbeeldige geïdealiseerde arbeidsklasse, ook onder linkse vakbondsactivisten in bijvoorbeeld Italië, Duitsland en België vond hij een gehoor. Gorz’ aandacht voor hoe de moderne arbeidersklasse een radicale rol kan spelen onderscheidde hem van een deel van zijn geestverwanten in Nieuw Links voor wie de arbeidersklasse hopeloos bourgeois geworden was of gewoon opgehouden had te bestaan. Niet voor niets heet een van de opstellen in De actualiteit van de revolutie ‘De mythe van de ingekapselde arbeidersklasse’. Mei 1968, niet alleen een studentenopstand maar ook een grootse wilde stakingsgolf, gaf hem gelijk. De militante rol van industriële arbeiders in de strijd tegen bijvoorbeeld de Zuid-Koreaanse of de Braziliaanse dictaturen van de jaren tachtig laten ook zien dat moderne productieverhoudingen niet onherroepelijk het einde van het proletariaat als politieke kracht betekenen. En zoals de Amerikaanse socialist Mike Davis in een recent artikel opmerkte zijn de 200 miljoen Chinese fabrieksarbeiders, mijnwerkers en bouwvakkers de meest subversieve klasse ter wereld (‘Just ask the State Council in Beijing’).

Uitbuiting alleen leidt niet tot opstand, laat staan tot socialistische revolutie. De ideologische rechtvaardiging van uitbuiting en ongelijkheid is overal aanwezig in kapitalistische samenlevingen, ook op de werkvloer, en wordt ook daar gevoed door ongelijke verhoudingen en onderlinge competitie. André Gorz zag dat duidelijk en beschreef helder hoe belangrijk de rol van ideologie is. Een socialistische partij moet drager zijn van universele waarden en moet ‘als zodanig erkend worden door een meerderheid van al diegenen wier menselijkheid geloochend en ontwricht wordt door de maatschappelijke orde’ (Het moeilijke socialisme).

Omdat Gorz verder keek dan de fabrieksvloer was hij een van de eerste marxisten die zich bewust werd van het belang van de ecologische kwestie. Al in De actualiteit van de revolutie (1972) liet hij zien hoe achterstelling en armoede onder andere betekenden dat de mensen met het minste geld gedwongen werden in de meest vervuilde delen van de stad en het land te leven. Met alle gevolgen voor de gezondheid en levensverwachting van dien.

Afscheid van het proletariaat?
De manier waarop in het kapitalisme productie voor de winst alsmaar moet groeien, als gevolg van de concurrentie en een groeiende advertentie-industrie die belooft dat we het gebrek aan zeggenschap over onze levens kunnen compenseren door nieuwe spullen te kopen, ging Gorz in de laatste drie decennia van zijn leven steeds meer bezighouden. Tegen dit productivisme stelde Gorz immateriële waarden als het recht op vrije tijd en de mogelijkheid om je als individu te ontplooien. Maar hier zat een tegenstrijdigheid in zijn denken: enerzijds zag hij alleen de werkvloer als de plaats waar sociale tegenstelling vorm kregen, anderzijds erkende hij dat deze tegenstellingen ook daarbuiten bestonden.

Naarmate Gorz zag hoe het oude Fordistische productiemodel van lopende banden en gestandaardiseerde handelingen in de Westerse landen vervangen werd door een informatie-economie waarin de productie van niet-materiële waar als kennis en vaardigheden steeds belangrijker werd, begon hij ook zijn opvattingen over de arbeidersklasse bij te stellen. Een mijlpaal daarin is zijn boek Afscheid van het proletariaat waarin hij betoogde dat de ‘klassieke’ arbeidersklasse (lid van een vakbond, gezegend met een arbeidscontract en een collectieve arbeidsovereenkomst) nog slechts een ‘geprivilegieerde minderheid’ is, een minderheid die geen revolutionaire rol kán spelen. Gorz stelde in plaats daarvan een ‘postindustrieel nieuw proletariaat’ van mensen ‘zonder klasse’ die werken als ‘hulpkracht, tijdelijke kracht, gelegenheidsarbeider, uitzendkracht, deeltijd-employee’ – de vergelijking met wat tegenwoordig flexwerkers genoemd worden is onvermijdelijk.

De tegenstrijdigheid in zijn eerdere werk loste hij op door te stellen dat alleen mensen die uitgesloten zijn van de productie een werkelijk antikapitalistische rol konden spelen. In een spiegelbeeld van zijn eerdere stelling dat sociale tegenstellingen alleen vorm krijgen op de werkvloer, stelde hij in Afscheid van het proletariaat dat alleen de ‘non-klasse’ van uitgeslotenen ervoor kon kiezen te vechten voor een bevrijde samenstelling. Dat is het weggooien van het kind met het badwater. Het is ook nogal eurocentrisch. In een sympathiek in memoriam haalt de Zuid Afrikaanse socioloog Ari Sitas aan hoe in de jaren tachtig in Zuid-Afrika, waar de vakbond COSATU zo’n grote rol speelde in de antiapartheidsstrijd, dit boek op weinig begrip kon rekenen.

Gorz’ werk was tegenstrijdig en imperfect, zoals het werk van pioniers nu eenmaal is. Door te kiezen voor een bloemlezing met vier thema’s, afscheid van het kapitalisme, ecologie, zelfbeheer en bevrijde tijd en politieke strategie, hebben de samenstellers van Voorbij de markt uit Gorz’ oeuvre een stimulerend boek samengesteld, een boek om te lezen, over te discussiëren, hartgrondig over van mening te verschillen en naar te handelen.

André Gorz: De markt voorbij. Voor een hedendaagse politieke ecologie, 262 blz, 14,95 euro. Voor 12 euro te bestellen door een e-mailtje naar winkel@grenzeloos.org.

In 1936 brak in Spanje een burgeroorlog uit. Aan de ene kant de linkse krachten: een democratisch gekozen linkse regering, en progressieve liberalen, socialisten, communisten en anarchisten. Aan de andere kant rechtse coupplegers: politie, leger, de katholieke kerk en de fascisten onder leiding van Franco. Het linkse kamp, ook wel Republikeins genoemd, kreeg steun van de Sovjet Unie onder Stalin. Het rechtse kamp, de Nationalisten, werd geholpen door Hitler Duitsland en het Italië van Mussolini. Het werd een strijd op leven en dood – een half miljoen mensen kwam om. In 1937 ontstond een extra complicatie toen ter linkerzijde de Communisten op initiatief van Stalin de revolutionaire trotskisten en anarchisten te lijf gingen. De stalinisten wonnen deze burgeroorlog binnen de burgeroorlog, maar verloren uiteindelijk in 1939 van de nationalisten. Tot 1975 zou Franco Spanje in de greep van een rechtse dictatuur houden.

Geëmancipeerd type
Fanny Schoonheyt (1912-1961) was in 1934 in Barcelona gaan wonen met het voornemen Spaans correspondent van een Nederlandse krant te worden. Onmiddellijk na het begin van de gevechten sloot ze zich aan bij de Republikeinen. Na de verovering van Barcelona ‘door en voor het volk’ begaf ze zich naar het Catalaanse front. Daar onderscheidde ze zich als een dappere ‘koningin van de mitrailleur’. Fanny was voor Spaanse begrippen een avontuurlijk en geëmancipeerd type: ze vocht met de mannen mee, rookte op straat, droeg broeken ook buiten diensttijd en was technisch heel handig. Ze was tot op het bot gemotiveerd om de fascisten te bestrijden en behoorde tot de door Moskou aangestuurde Communisten. Na de nederlaag van de Republiek verdwijnt ze enige tijd in Franse interneringskampen en in 1940 wordt ze verscheept naar de Dominicaanse Republiek. Daar bevalt ze van een dochter. Vanaf dat moment – ze zal ook nog enige tijd op Curaçao wonen en uiteindelijk in 1961 in Nederland overlijden aan hartfalen – zwijgt ze als het graf over haar Spaanse periode. Zelfs haar dochter krijgt er niets over te horen. Het is Yvonne Scholten die de ‘koningin van de mitrailleur’ weer tot leven wekt met haar boek Fanny Schoonheyt – een Nederlands meisje strijdt in de Spaanse Burgeroorlog.

Het boek van Yvonne Scholten is een beschrijving van het leven en strijden van Fanny, een verhandeling over de Spaanse burgeroorlog en een verslag van de speurtocht die Scholten heeft moeten afleggen om Fanny’s verleden boven tafel te krijgen. Het is een bewonderenswaardig boek geworden. Scholten heeft alle relevante literatuur geraadpleegd, is in archieven gedoken en waar mogelijk betrokkenen geïnterviewd. Gelukkig heeft ze ook kunnen putten uit brieven van Fanny aan haar beste vriendin in Rotterdam. In het wat ouderwetse, verzorgde taalgebruik van die brieven klinkt de stem door van een enthousiaste en bewogen jonge vrouw. Dat geeft veel kleur aan het geheel. De meer zakelijke passages van het boek, met de toestand in de wereld en het verloop van de Spaanse burgeroorlog, halen soms de vaart uit de persoonsbeschrijving, maar zijn zeer informatief en onontbeerlijk om de persoon Fanny te kunnen plaatsen.

Raadsel
Yvonne Scholten geeft aan dat ze op lang niet alle vragen rond de ‘koningin van de mitrailleur’ een antwoord heeft kunnen vinden. Zo is nog duister wie de vader van Fanny’s dochter is geweest. En ook het raadsel van het verzwijgen van de Spaanse jaren na 1940 wordt niet helemaal opgelost. Yvonne Scholten geeft wel mogelijke motieven aan. De belangrijkste daarvan is dat het aannemelijk is dat Fanny heeft meegewerkt met de Russische geheime dienst, de NKVD. En in 1937 heeft ze enige tijd in een ziekenhuis in Barcelona gelegen in een kamer naast Ramon Mercader. Er zijn aanwijzingen dat ze met deze Mercader een verhouding heeft gehad. Mercader was de man die in 1940 in opdracht van de NKVD in Mexico Leon Trotsky vermoordde.

Yvonne Scholten sluit niet uit dat Fanny niet meer in verband gebracht wilde worden met de wandaden van het stalinisme. Contacten met Russische geheime dienst waren natuurlijk ook geen aanbevelingen voor iemand die graag haar Nederlandse nationaliteit wilde herkrijgen. Die was haar afgenomen vanwege ‘vreemde krijgsdienst’ voor de Spaanse Republiek. Misschien zullen de archieven in Moskou ooit de antwoorden op de openstaande vragen rond het leven van Fanny Schoonheyt prijsgeven. Tot zolang is het goed toeven bij het informatieve, inspirerende en boeiende boek van Yvonne Scholten.

Fanny Schoonheyt, een Nederlands meisje strijd in de Spaanse Burgeroorlog – Yvonne Scholten. Meulenhoff Amsterdam 2011. Paperback €19,95.

De federale regering is een coalitie van christendemocraten ( CD&V/cdH), sociaaldemocraten (PS/sp.a) en liberalen (Open VLD/MR). Ze wordt geleid door de Waals-Belgische Elio Di Rupo. De akkoorden over de splitsing van het tweetalige arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde (BHV) de nieuwe financieringswet van Gemeenschappen en Gewesten en bevoegdheidsoverdrachten naar de Gewesten en Gemeenschappen openden de weg naar het regeerakkoord.

Na de val van de regering Leterme werden er op 13 juni 2010 vervroegde verkiezingen uitgeschreven. De rechts nationalistische N-VA werd de grootste partij in Vlaanderen (28,20 procent). Aan Franstalige kant werd dat de PS (36,60 procent).

Op 11 oktober werd een akkoord bereikt over de communautaire kwesties. Twee dagen later werd beslist, op aandringen van de liberalen en de christendemocraten, dat de groene partijen niet deel zouden nemen aan verdere onderhandelingen. De Vlaamse Groenen beloofden wel het communautair akkoord te ondersteunen. Op 26 november 2011 bereikten de zes overige partijen een akkoord over de begroting. Op 10 december kreeg de regering van 13 ministers en 6 staatssecretarissen het vertrouwen van het parlement.

Radicaal neoliberaal programma
Het regeerakkoord bevat een nooit geziene aanval op de sociale rechten van de arbeidersklasse. De belangrijkste besparingen zijn te vinden in de regeling voor pensioenen en in de werkloosheid. De minimale pensioenleeftijd wordt opgetrokken van 60 tot 62 jaar. Vervroegd pensioen (brugpensioen) wordt enkel mogelijk na 40 jaar werken en vanaf 60 jaar. Duizenden arbeiders zullen gedwongen worden in de ziektewet te gaan wegens gezondheidsproblemen. De werkloosheidsuitkering wordt lager bij langdurige werkloosheid. Het begrip ‘passende betrekking’ wordt herzien, een werkzoekende zal nu werk moeten aanvaarden tot op een afstand van 60 kilometer (vroeger was dat 25 kilometer) ongeacht de reistijd naar het werk.

Er zullen door de verplichte langere arbeid van ouderen, minder banen vrij komen voor jongeren. Bovendien krijgen schoolverlaters minder snel een wachtuitkering, hun ‘gedrag’ wordt in die periode van die wachtuitkering ‘geëvalueerd’ en die uitkering wordt beperkt tot drie jaar.

Er wordt ook bespaard op de gezondheidszorg, defensie, de spoorwegen en de post. Donaties voor ontwikkelingssamenwerking worden bevroren.

In naam van een soort feminisme dat we alleen maar burgerlijk kunnen noemen, wordt het fonds voor weduwen en weduwnaars afgeschaft. Dit fonds, waaraan werkgevers en werknemers bijdragen voor de ‘overlevingspensioenen’, betreft 600.000 mensen, vooral vrouwen waarvan de partner is overleden en die geen pensioenrechten hebben opgebouwd omdat ze nooit buitenhuis hebben gewerkt. Vrouwen vormen ook de meerderheid van de langdurig werklozen, zij zullen een nog lagere werkloosheidsuitkering ontvangen dan nu het geval is. Bovendien telt die werkloosheidsuitkering niet mee bij de berekening van pensioenrechten.

De formules waardoor vrouwen dankzij tijdskrediet toch op de arbeidsmarkt konden blijven met alle sociale rechten die hieraan verbonden zijn, worden afgeschaft. Deeltijds werken, met deeltijdse sociale rechten, wordt de enige mogelijkheid.

Dictaat van de bazen
Nu de ‘communautaire’ kwesties blijkbaar opgelost zijn (wat niet helemaal zeker is) kan de Belgische regering zich toeleggen op haar kerntaken, namelijk de winsten herstellen in het kader van Europa en de Belgische banken redden.

Dat gebeurde met Fortis en Dexia een eerste keer in 2008, toen kostte dat 17,6 miljard euro. Vandaag is een tweede reddingsoperatie opgezet voor Dexia: het prijskaartje is een staatswaarborg van 27 miljard euro! Alle partijen, van de groenen tot de NV-A, steunen het bezuinigingsbeleid. Bart De Wever van de NVA had eerder al verklaard dat zijn echte baas de Vlaamse werkgevers zijn. Hij stelt dat de besparingen nog verder moeten gaan: verdere beknotting van uitkeringen en pensioenen, minder belastingen voor de rijken.

De vakbonden hebben geschokt gereageerd. Een eerste betoging in december bracht 80.000 mensen naar Brussel. Op 22 december was er een 24-uurs staking van de openbare diensten en op 30 januari een algemene staking van 24 uur. Maar die mobilisaties dienen op dit moment eerder om stoom af te blazen dan als start van een radicaal actieplan rond een alternatief programma.

De vakbondsleidingen eisen ‘meer overleg’ maar beseffen dat de begroting met een overgrote meerderheid is goedgekeurd door het parlement. In februari komt er een tweede besparingsronde onder druk van Europa, de regering zal dan nog eens 1,2 tot 2 miljard extra moeten bezuinigen.

Linkse activisten in de vakbonden eisen dat er een politiek alternatief plan wordt opgesteld om het geld te halen waar het zit. Laat ons hopen dat België opnieuw bekend wordt door de radicaliteit van het arbeidersverzet en niet meer door onbegrijpelijke communautaire geschillen.

Keuterboeren
Ethiopië is een geweldig groot land in het oosten van Afrika. Om precies te zijn: in de Hoorn van Afrika. Dertig maal de oppervlakte van Nederland. Met 85 miljoen inwoners. Er leven in totaal 76 verschillende volkeren met evenveel verschillende talen. Van zwarte Afrikanen in het zuidwesten tot lichtgetinte ‘Arabieren’ in het noordoosten. Met ongeveer 40 procent orthodoxe christenen, nauw verwant aan de Koptische kerk, 40 procent moslims en 10 procent animisten. Er is inderdaad ellende. Naar schatting worden momenteel 2 miljoen Ethiopiërs direct door de hongersnood bedreigd. Bijna 45 procent van de bevolking leeft onder de armoedegrens. Dat betekent dat 40 miljoen mensen het moeten doen met minder dan één euro per dag. Er zijn nauwelijks grondstoffen en er is weinig industrie. Zo’n 80 procent van de beroepsbevolking werkt in de landbouw. De meesten als keuterboeren voor wie de opbrengst van het land net genoeg is om het hoofd boven water te houden. Minder dan de helft van de mensen, en slechts één op de drie vrouwen, kan lezen en schrijven.

Daartegenover staan streken met een overweldigende natuur. Jungle, graanvelden, grazige weiden. Groen, groener, groenst. Met uitgestrekte akkers en enorme veestapels. Niet iedereen komt iets tekort. Steeds vaker zijn het buitenlandse ondernemingen die profiteren van de Ethiopische natuur en goedkope arbeidskracht. De grootste exporteur van in dit land gekweekte bloemen is bijvoorbeeld een Nederlander. En Saoedi-Arabië, Koeweit en Zuid Korea hebben in Oost Afrika een gebied gekocht dat even groot is als heel Frankrijk, voor de productie van palmolie en biobrandstoffen. Duizenden kleine boeren zijn daarvoor van hun grond gejaagd.

Relatieve vrijheid
Vanwege de openstelling van de Ethiopische economie voor buitenlandse ondernemers wordt het land wel als voorbeeld gesteld voor andere Afrikaanse landen. Ook de relatieve rust dankzij een grote mate van zelfstandigheid voor de 11 regio’s én de betrekkelijk gunstige mensenrechtensituatie dragen bij aan die voorbeeldrol. Voeg daarbij de bereidheid van het huidige regiem om mee te doen aan ‘de oorlog tegen het terrorisme’ en de populariteit van Ethiopië in brede westerse kring is verklaard. Echter, de massale honger en armoe zijn er niet minder om. En het autonomiebeleid voor de regio’s moge inderdaad verstandig zijn, op het gebied van de democratische vrijheden vallen nog heel wat appeltjes te schillen. De laatste vrije verkiezingen dateren al weer van 2005 en van de toen opstomende oppositie zijn er flink wat leden in de gevangenis gegooid. Kritische intellectuelen geven aan dat het nog steeds gevaarlijk is om openlijk al te kritisch te zijn. Als remmende factor op verandering van de bestaande verhoudingen wijzen zij ook nog op iets anders. Slechts weinig mensen zijn bereid hun nek uit te steken omdat ze het vergeleken met vroeger zo slecht nog niet hebben. Het kan immers allemaal nog veel erger….

Marxisme-leninisme
In 1974 heerste er hongersnood in Ethiopië. Vermoedelijk 200.000 mensen vonden de dood. Het werd de directe aanleiding voor een revolutie. In het hele land kwamen studenten, arbeiders en boeren in opstand. Uiteindelijk werd het feodale bewind van keizer Haile Selassie aan de kant geschoven door een groep legerofficieren. Zij vormden een comité dat zich de ‘Derg’ noemde. Mengistu werd daarin de ‘sterke man’. De Derg koos voor een marxistisch-leninistisch politiek program. De monarchie werd omgezet in een republiek en er werd een grootscheepse alfabetiseringscampange gestart. Het grootgrondbezit werd afgeschaft, het land verdeeld onder de boeren mét de aanmoediging om in collectieven te gaan werken, en alle banken en grote bedrijven werden gesocialiseerd. De relatie met de imperialistische Verenigde Staten werd verbroken en er werd een stevig bondgenootschap gesloten met de Sovjet Unie en Cuba. In veel opzichten vertoonde de omwenteling in Ethiopië de kenmerken van een socialistische revolutie. Maar op enkele wezenlijke punten was dat juist helemaal niet het geval. Als het socialisme bedoeld is als een beweging naar méér sociale rechtvaardigheid, naar méér vrijheid, naar méér humaniteit, dan schoot de Ethiopische revolutie ernstig tekort. Er kwam geen vrije meningsuiting, er kwamen geen vrije verkiezingen. De studentenbeweging, die zich ook als marxistisch-leninistisch afficheerde, werd fel bestreden. De afscheidingsbewegingen in de provincies, die zich overigens óók marxistisch-leninistisch noemden, werden hard aangepakt. Oplopende spanningen en uiteindelijke een openlijke oorlog met Somalië brachten de situatie in Ethiopië tot een kookpunt. In 1977 gingen de Derg en Mengistu expliciet over tot een politiek van Rode Terreur. Leden van de oude elite werden zonder vorm van proces geëxecuteerd. Anarchisten, zoals de studenten werden genoemd, en bandieten, zoals de separatisten werden betiteld, die in de handen van de Derg vielen werden met duizenden doodgemarteld. Hun mismaakte lijken werden als waarschuwing op straten en pleinen gedumpt. Wreedheid kende geen grenzen.

Dwang
De uitgaven voor de repressie, vooral voor de strijd tegen de regionale bevrijdingsbewegingen, zoals die in Eritrea, liepen enorm op. In 1974 werd ongeveer 50 miljoen euro aan militaire uitgaven gespendeerd – 18 procent van de totale begroting. In 1991 was dat opgelopen tot ruim 1 miljard euro. Natuurlijk ging dit ten koste van investeringen in sociale en economische projecten. Steeds meer was dwang het enige ordewoord van de Derg bij de hervormingen. Die kwamen mede daardoor niet van de grond. De kolven en de kogels van de AK-47’s bleken niet de middelen te zijn om een grotendeels middeleeuwse maatschappij te moderniseren. In 1984 kwam dit falen pijnlijk duidelijk aan het licht toen een hongersnood uitbrak die in omvang die van voor de revolutie in de schaduw stelde. In 1991 tenslotte stortte het regime in het kielzog van de Sovjet Unie in elkaar. Mengistu werd door de ‘anarchisten en bandieten’, die hij niet had weten uit te roeien, uit de hoofdstad Addis Abeba verdreven. Tot op heden verblijft hij bij zijn vriend Mugabe in Zimbabwe.

Humaan
Wanbeleid en onderdrukking in de zeventien jaar van het ‘communisme’ van de Derg hebben samen ongeveer één miljoen slachtoffers gemaakt.

De woorden waren links. De retoriek was revolutionair. De daden waren desastreus. De praktijk was misdadig. Het optreden van de Derg was vergelijkbaar met dat van de Rode Khmer in Cambodja. Losgeslagen en dolgedraaid stalinisme. Hooggestemde idealen werden gesleurd door een modder vol etter en bloed. Geen wonder dat dat heel veel Ethiopiërs huiverig zijn voor nieuwe politieke, economische en maatschappelijke experimenten. Toch zullen die er moeten komen. De bestaanszekerheid kan nu al voor miljoenen mensen niet worden gegarandeerd. Wat als dat voor tientallen miljoenen gaat gelden? De bevolking groeit explosief. Volgens prognoses telt Ethiopië in 2025 zo’n 125 miljoen inwoners, waarvan de helft jonger zal zijn dan 20 jaar. De landbouw kan niet onbeperkt worden uitgebreid, grondstoffen zijn schaars, industrie is nauwelijks voorhanden. Wie gaat zoveel mensen voeden? Tussen de diverse bevolkingsgroepen bestaat een kwetsbaar evenwicht en er is reeds vrees voor een aanwas van het fundamentalisme onder de moslims. De huidige regering van Meles Zenawi weet met veel pragmatisme, waarbij regionale autonomie de belangrijkste troef is, de stabiliteit aardig te handhaven. Maar hoe lang nog? De oppositie is na de successen bij de verkiezingen in 2005 verdeeld geraakt, uiteengevallen en machteloos. Een duidelijk alternatief is momenteel niet voorhanden. Hopelijk ontstaan er op tijd nieuwe krachten die bereid zijn om te leren van het verleden én die zich ook niet door dat verleden laten kluisteren. Ethiopië staat voor een geweldige uitdaging en dat is om ditmaal op humane wijze een nieuwe poging te wagen de noodzakelijke vooruitgang te verwezenlijken.

Volgens veel economen vind het faillissement plaats op 20 maart, de dag waarop Griekenland een mega-obligatie van 14 miljard euro moet herfinancieren. Is voor die dag het nieuwe leningsverdrag (de zogenoemde PSI) niet gerealiseerd, dan is Griekenland niet in staat deze mega-obligatie te herfinancieren. Maar ook als de PSI wel doorgaat, krijgt het faillissement slechts een paar maanden uitstel.

De Griekse bevolking heeft de afgelopen tijd een lijdensweg meegemaakt met als enige garantie dat de situatie alleen maar slechter wordt. De werkloosheid heeft de 18,5 procent bereikt en voor jongeren is die 45 procent. Salarissen en pensioenen zijn verlaagd met 30-50 procent. Belastingen zijn zoveel verhoogd dat een gemiddeld huishouden tenminste een jaarsalaris moet inleveren om de verhogingen te betalen. Het aantal daklozen en hongerigen in de grote steden groeit snel. NGO’s zoals ‘Artsen zonder Grenzen’ hebben medewerkers teruggetrokken uit Afrika en Azië om het groeiende aantal Grieken dat de stijgende zorgkosten niet meer kan opbrengen te helpen. Voor het eerst sinds de burgeroorlog in de jaren veertig kregen leerlingen dit jaar geen schoolboeken omdat de regering het benodigde bedrag niet op tijd vrij maakte. In 2011 zijn 500 kleine kinderen (twee keer zo veel als in 2010) door hun ouders gedumpt in zorginstellingen, gewoon omdat de ouders niet meer kunnen rondkomen.

Zelfs voor de meest anti-Griekse media, zoals het Duitse Bild en de Nederlandse pers in z’n geheel, is het inmiddels duidelijk dat het beleid van de ‘trojka’ (EU, ECB en IMF) om de staatsfinanciën van Griekenland in orde te brengen mislukt is. Dit beleid had twee doelen. Aan de ene kant moest het de Europese banken en de euro redden. Zoals de voormalig president van de Bundesbank Karl Otto Pohl in mei 2010 in Der Spiegel zei, ging het bij de bail-out ‘om het beschermen van Duitse, maar vooral van Franse banken, tegen het afschrijven van schulden. [...] Als je daarnaar kijkt, zie je waar dit over ging, namelijk over het redden van de banken en de rijke Grieken’. Aan andere kant zien de Griekse en Europese elite de crisis als een grote kans om een fortuin te verdienen.

De gekozen strategie van de trojka en de regering Papandreou, de zogenoemde ‘interne devaluatie’, diende deze doelen. Deze strategie was niets anders dan het bekende beleidspakket van het IMF dat herhaaldelijk – met rampzalige gevolgen – is geïmplementeerd in landen in Latijns Amerika, Azië en Oost Europa. Het idee is eenvoudig: Griekenland mocht de Eurozone niet verlaten (en mag dit nog niet, tenminste niet binnen een paar maanden) omdat dit tot een faillissement van veel banken zou leiden. De Europese belastingbetaler moest staatsleningen voor Griekenland financieren zodat Griekenland zijn schulden kan herfinancieren en de banken overeind blijven. Tegelijkertijd voerde de Griekse regering keiharde bezuinigingen door om de arbeidskosten te verlagen en het land weer competitief te maken. Bovendien verwijderde de regering alle obstakels voor financiële en andere investeringen: arbeidsbescherming is afgeschaft, publieke voorzieningen worden massaal geprivatiseerd en verkocht voor ver beneden de marktprijs.

Deze aanpak heeft tot een economische ramp geleid. De verlaging van de rijksuitgaven veroorzaakte een stagnatie van de economie. De overheid is gestopt met de betaling van projecten in de bouw, het onderwijs, de energiesector et cetera. Dit betekende voor bijna 65.000 bedrijven het faillissement. Daardoor nam de werkloosheid enorm toe. Door de hoge werkloosheid, gecombineerd met de sterke salaris- en pensioenmatigingen en de financiële onzekerheid, is de consumptie enorm afgenomen. Hoewel Griekse banken meer dan 110 miljard euro financiële steun hebben ontvangen in de vorm van subsidies en garanties weigeren ze via leningen geld in de economie te pompen. Zelfs de financiering van verschillende EU projecten is gestopt omdat banken weigeren de benodigde tien procent van die projecten te financieren.

Angst
De marionettenregering van de bankier Papademos heeft brede steun in het parlement en de media en blijft verklaren dat ‘de oplossing’ niet ver weg is. Toch lijkt een officieel faillissement nabij. De Griekse elite gedraagt zich als bandieten die alles proberen te stelen voordat ze het huis verlaten. Ook bedrijven die geen last hebben van de crisis en torenhoge winsten maken verlagen de salarissen drastisch, introduceren allerlei vormen van flexibele arbeid en overtreden de arbeidswetgeving zonder dat daar enige sanctie op volgt. Het voorbeeld van de Greek Steelworks SA is representatief: ondanks dat het bedrijf in 2010 een winst maakte van 227 miljoen euro en dat in de laatste twee jaar de productie met 15 procent is verhoogd, eist het dat arbeiders hetzelfde werk doen in minder uren en voor een lager loon. In dit bedrijf zijn werknemers al twee en een halve maand in staking omdat de werkgever 30 procent van het personeel wil ontslaan, de werkdag naar 5 uur per dag wil verlagen en de salarissen naar 500 euro per maand. Volgens de plannen van de regering en de trojka worden er 150.000 ambtenaren ontslagen voor 2015. De salarissen van overgeblevenen worden sterk gekort. Een nieuwe leraar op een basisschool verdient bijvoorbeeld maar 560 euro per maand.

Belastingen zijn niet langer een manier om geld in te zamelen om overheidskosten te betalen of de staatsschuld terug te betalen, maar worden gebruikt als een manier om mensen hun eigendom te ontnemen. De nieuwe belasting op onroerend goed eist van huiseigenaren een belasting die op kan lopen tot 10 euro per vierkante meter. Deze belasting is niet progressief, dus bijvoorbeeld ouderen met een pensioen van 500 euro die eigenaar zijn van een oud huis moeten 400 euro per jaar extra belasting betalen. Toen een regeringswoordvoerder gevraagd werd of mensen door deze belasting niet hun huizen dreigden te verliezen zei hij botweg dat het percentage van Grieken met een eigen huis ‘te hoog is’. Er bestaat voor privatiseringen geen enkele grens meer. Alles is te koop: stranden, eilanden, bergen, bossen, archeologische monumenten. Milieubescherming en bescherming van cultureel erfgoed vormen geen obstakel voor deze uitverkoop.

Defensie wordt grotendeels ontzien bij bezuinigen. In ruil voor de EU-leningen blijft Griekenland bijdragen aan de Duitse militaire industrie. In 2010 is de waarde van in Duitsland gekochte wapens met 42 procent toegenomen. Duitse scheepswerven hebben al twee miljard euro ontvangen voor nieuwe onderzeeërs.

Verzet
De Griekse situatie kan beschreven worden als een sociale oorlog die voorlopig door de Griekse elite tegen de Griekse bevolking gevoerd wordt. Daarbij wordt de Griekse bevolking niet alleen geconfronteerd met een neoliberale regering maar ook met de EU en de Europese elite als een geheel. Griekenland is het proefkonijn van de EU, de Europese elite wil daar het beleid toetsen dat men in heel Europa wil doorvoeren. Met de huidige aanpak van de Griekse crisis willen banken en financiële elite er voor zorgen dat mensen hun winsten en verliezen blijven financieren. Voor de bevolking is er voorlopig geen uitweg uit de crisis.

De Griekse bevolking lijkt met angst geslagen te zijn. Na de massale manifestaties afgelopen zomer – die met keiharde repressie van de politie werden geconfronteerd – voerde de regering Papandreou een propagandacampagne om de bevolking te overtuigen dat de gekozen oplossing het minst slechte scenario was. Ze hamerde er ook op dat als dit scenario niet gerealiseerd werd Griekenland uit de Eurozone zou worden gezet en failliet zou gaan. Tot nu toe hebben deze argumenten een groot deel van de bevolking overtuigd. Met de vorming van de marionettenregering van Papademos – waaraan ook de conservatieven (Nieuwe Democratie) en ultrarechts (LAOS) deelnemen – werd de elite een van haar laatste politieke alternatieven ontnomen: de conservatieven die vroeger tegen de bezuinigingen waren, voeren die nu als regeringspartij door. Zolang het leven van de bevolking echter elke dag moeilijker wordt, verliezen de argumenten van de elite snel aan kracht.

De Griekse bevolking balanceert tussen angst en woede. Voor de eerste keer in de geschiedenis werd op 28 oktober de militaire optocht ter herdenking van het verzet tegen de invasie van de Italiaanse fascisten in 1940 in Thessaloniki omgevormd tot een demonstratie tegen het regeringsbeleid. In tegenstelling tot wat mensen in West-Europa denken is de regering Papandreou omver geworpen door deze acties en niet door Angela Merkel. Ook na de formatie van de regering Papademos vinden er wilde stakingen plaats, zonder enige steun van de grote vakbonden. Veel mensen weigeren de nieuwe belastingen, de torenhoge tolheffingen en de peperdure kaartjes voor het openbaar vervoer te betalen. Volgens de eerste gegevens heeft 42 procent van huiseigenaren geweigerd de nieuwe belasting voor onroerendgoed te betalen.

Het belangrijkste is dat de bevolking zich steeds meer realiseert dat de EU en de euro het probleem, en niet de oplossing, zijn. Ze realiseren zich ook dat er alleen een uitweg uit de crisis is als ze zelf voor hun belangen opkomen. Mensen hebben steeds minder te verliezen in de komende strijd. Op dit moment is er geen politiek alternatief omdat links geen duidelijke politieke weg aan kan geven om de regering en het EU-beleid omver te werpen. Echter, de zwakheid van links zal de strijd van de bevolking niet verhinderen. Er komt een nieuwe confrontatie aan. De uitkomst van deze confrontatie zal mede worden bepaald door de vraag of die tot een kettingreactie in de rest van Europa zal leiden.

Dimitris Pavlopoulos is universitair docent economie aan de Vrije Universiteit, Amsterdam.

Het deed me genoegen dat de organisatoren van deze dag, het Comité voor de Herdenking van de Eerste Verjaardag van de Revolutie van 17 December, de Tunesische opstand naar zijn begin vernoemde, en niet naar de veertiende januari toen de despoot Ben Ali wegvluchtte. Ik ben er sterk voorstander van de revolutie naar de begindag te vernoemen vanwege dezelfde reden dat ik de gebeurtenissen in de Arabische wereld beschouw als een langdurig revolutionair proces, en niet als een afgeronde revolutie die beperkt blijft tot het verjagen van de dictator. Ben Ali’s vlucht op 14 januari en Moebarak’s aftreden op 11 februari waren slechts de eerste stappen in een revolutionair proces dat wel eens nog lang kan duren.

Sociaaleconomische basis
Iedereen die nadenkt over de huidige opstanden begrijpt dat deze diepgewortelde sociaaleconomische drijfveren hebben, ook in de landen waar de volksbeweging voor democratie en politieke vrijheden vocht of nog steeds vecht. Dit is duidelijk als men de revoluties in de context van de groeiende sociale strijd tijdens de voorgaande jaren plaatst. Het was niet in de eerste plaats Mohamed Bouazizi’s onvrede met het Tunesische politieke systeem dat hem het pad naar het martelaarschap op dreef. Belangrijker waren de miserabele levensomstandigheden van hem en zoveel andere jonge Tunesiërs die gedwongen zijn rond te komen van kleine en onzekere inkomens. In wat het ‘bekken van de revolutie’ genoemd wordt, hier in Bouazizi’s Sidi Bouzid en de omringende verarmde provincies, overheersten slogans die hier uitdrukking aan gaven, slogans als ‘werk is een recht, dievenbende!’ Dit was een echo van de opstand van 2008, die in in het mijnbouwdistrict Gafsa uitbrak als een protest tegen werkloosheid.

Van het motto van de Tunesische revolutie, ‘werk, vrijheid, nationale waardigheid’, is alleen het tweede al werkelijkheid. Wat betreft de eis van werkgelegenheid, deze is nog lang niet vervult en het beëindigen van Ben Ali’s despotische onderdrukking van de Tunesiërs vervulde de derde eis slechts gedeeltelijk. Alleen bevrijd van de vernederingen van werkloosheid en armoede is een waardig leven mogelijk.

Sociale wortels
De Arabische regio heeft vergeleken met de rest van de wereld twee bijzondere kenmerken: ten eerste is onze regio thuis aan ‘s wereld hoogste concentratie van despotische regimes. Het tweede kenmerk wordt vaak uit het oog verloren, namelijk dat we al tientallen jaren lang record werkloosheidcijfers hebben.

Onze regio heeft niet alleen ‘s werelds hoogste werkloosheidcijfer voor vrouwen – een belangrijk kenmerk van de onderontwikkeling hier – maar ook voor mannen en vrouwen jonger dan 25. In de regio van het Midden-Oosten en Noord Afrika bedraagt de jongerenwerkloosheid ongeveer 24 procent. En dit zijn de officiële cijfers, in werkelijkheid is de werklooshei nog groter. Iedereen die al niet langer poogt om werk te vinden of wiens werk niet meer is dan ‘verborgen werkloosheid’ valt buiten beeld.

De sociale omstandigheden zijn de fundamentele oorzaak van de revolutionaire uitbarstingen. Hoge werkloosheid is het gevolg van onderontwikkeling en verergert deze: onze landen zijn gevangen in een vicieuze cirkel die tot sociale uitsluiting en materiële en morele ellende leidt. Vanuit dit oogpunt gezien zijn de overwinningen in Tunesië, Egypte en Libië slechts het eerste stadium van een revolutionair proces in landen waar het ontbrak aan vrijheid en democratie.

Dit eerste stadium bestond uit het winnen van politieke vrijheid en een formele democratie. Werkelijke democratie is echter onmogelijk zolang vrijheid niet gepaard gaat met gelijkwaardigheid – niet alleen gelijke rechten in formele zin maar ook gelijkheid in materiële middelen.

De voornaamste tekortkoming van de westerse democratieën, zichtbaar in de lage opkomst voor verkiezingen, is dat deze in de woorden van een Amerikaanse criticus ‘the best democracy money can buy’ vertegenwoordigen. Verkiezingen in zo’n haperende en illusoire democratie hangen in hoge mate af van geld, bijvoorbeeld om toegang te hebben tot het grootste propagandamiddel: televisie.

In enkele westerse landen hebben overheden een limiet voor campagnebudgetten ingevoerd en steunen zij de verkiezingscampagnes om iedereen een kans te geven hun platform te presenteren. Dit zijn, vergeleken met de enorme invloed van geld op het politieke proces, slechts kleine stappen maar in ieder geval wordt het probleem erkend.

In Tunesië en Egypte is een formele maar onvoldoende vorm van democratie gewonnen: democratie waarin, trouw aan het losgeslagen kapitalisme dat we in de regio zien, weinig beperkingen worden opgelegd aan de invloed van geld. In beide landen hadden degene met het meeste geld verreweg de beste kansen in de verkiezingen voor de constitutionele vergaderingen.

Het geld dat religieuze partijen ontvingen van oliestaten in de Golf was van groot belang. Daarnaast kregen deze partijen volop aandacht van het belangrijkste Arabische televisienetwerk, Al Jazeera, een station dat zoals iedereen weet met hen in verband staat en met hen sympathiseert.

Ook de Volks Petitie van Mohamed Hechmi Hamdi in Tunesië en de Partij van Vrije Egyptenaren van Naguib Sawiris, deden het goed in deze vorm van democratie: beide politici zijn zakenmensen en eigenaar van belangrijke televisiestations.

De religieuze partijen hadden de beschikking over grote middelen en veel prestige omdat zij de laatste decennia de belangrijkste oppositiekrachten waren. Daarnaast maken zij gebruik van religieuze demagogie en manipuleren zij de emoties van gelovigen. Het kwam dus niet als een verrassing dat deze partijen zo snel mogelijk verkiezingen wilden; zogenaamd om de revolutie veilig te stellen maar in werkelijkheid om snel hun slag te slaan voordat andere krachten de kans kregen zich te organiseren. De werkelijke problemen, de sociale kwesties die tot de revoluties leidden, werden vrijwel genegeerd in verkiezingen die gedomineerd werden door de retoriek van groepsidentiteiten; religieus, sektarisch, regionaal en zelfs tribaal.

Een tweede stap
Voor zover zij programma’s hebben, verschillen die van de dominante politieke partijen in economisch en sociaal opzicht weinig van de oude regimes. De dominante politieke groeperingen bieden slechts holle slogans en vage beloften. Al deze politieke groeperingen vertrouwen op neoliberale principes en geloven in marktwerking, de privé sector en vrije handel: dezelfde dogma’s die onze landen in de problemen brachten. Naast de dominante rol van olie-inkomsten is het soort kapitalisme dat we in deze regio zien de oorzaak van de onderontwikkeling hier; het is een kapitalisme dat gokt op snelle winsten en geen werkt maakt van productieve investeringen voor de lange termijn.

Kapitalisten worden afgeschrikt door politieke instabiliteit en de waarheid is dat het revolutionaire proces en de steeds sterkere roep om sociale voorzieningen hun nog meer zal afschrikken.
We kunnen dus niet op privé kapitaal vertrouwen voor economische ontwikkeling. Een duidelijke breuk met het neoliberalisme is nodig om de overheid en de publieke sector opnieuw een leidende rol te geven in het ontwikkelen van de economie, mogelijk gemaakt door een progressief belastingstelsel en nationaliseringen. De massa’s weten nu hun stem te laten horen. Dit is de voornaamste voorwaarde voor democratische controle over de economische middelen van de natie en het beëindigen van corruptie.

Gelokaliseerd in het hart van de productie en het thuis van de kennis en expertise van de arbeidersklasse is een onafhankelijke arbeidersbeweging bij uitstek geschikt om het economisch beleid te overzien. De arbeidersbeweging speelde een cruciale rol in de eerste fase van de Tunesische en Egyptische revoluties. Niemand kan de rol van de Tunesische Algemene Vakbond of die van de stakingen in Egypte negeren. Binnen een paar maanden groeide de nieuwe Egyptische Federatie van Onafhankelijke Vakbonden tot 1,5 miljoen leden.

Dit is de paradox van het revolutionaire proces; mannen en vrouwen verenigd in de vakbeweging maakten de Tunesische en Egyptische revoluties mogelijk maar zijn afwezig van het electorale toneel. De vakbeweging is de enige progressieve kracht met de worteling en bereik nodig om de conservatieve partijen te verslaan. Maar zij nam geen deel aan de electorale strijd, het ontbrak haar aan een politieke vertegenwoordiging. De dominante partijen negeerden de problemen van de arbeidersklasse bijna volledig.

Hetzelfde geldt voor de jongerenbeweging waarin vrouwen zo’n grote rol spelen, en die het startsein gaf voor de opstand en overal nog steeds vooraan staat in de strijd. Ook deze beweging was bijna compleet afwezig in de verkiezingen. De oudere mannen die het electorale toneel domineren en hun puriteinse en obscurantistische culturele opvattingen worden door een diepe kloof gescheiden van de grote meerderheid van de revolutionaire jongeren.

Kortom, de situatie wordt gekenmerkt door een tegenstelling tussen de krachten die de revolutionaire bewegingen vormen en het revolutionaire proces willen verdiepen enerzijds en de dominante krachten in de parlementen, gevormd door groeperingen die zich pas in later stadium en na deze aanvankelijk afgekeurd te hebben, aansloten bij de opstand, anderzijds. De laatsten willen de strijd verminken tot een tussen ‘secularisme’ en de ‘islam’ die de oplossing zou zijn voor alle problemen. Het is een goede illustratie van de kritiek op religie als het ‘opium van het volk’, als een middel om mensen af te leiden van de dagelijkse problemen.

Deze tegenstelling kan alleen overwonnen worden door de opbouw van een politieke stem van de arbeidersbeweging, als bondgenoot van de onafhankelijke jongeren- en vrouwenbewegingen. Zolang deze niet aan de macht komen, zullen de oorzaken van de revolutionaire onrust zich verdiepen.

Dit is een verkorte versie van Achcar’s toespraak op de viering van de eerste verjaardag van het begin van de Tunesische revolutie. Gilbert Achcar is professor van Development Studies and International Relations aan de School of Oriental and African Studies (SOAS) in London.

Op Times Square in New York verkondigde een enorme en zeer dure videoboodschap dat ‘menselijke overbevolking’ tot de uitsterving van diersoorten leidt. In de drukste metrostations van London verkondigden elektronische posters dat zeven miljard mensen niet ecologisch duurzaam zijn. In 1968 schreef Paul Ehrich in zijn bestseller The Population Bomb dat overbevolking betekende dat de slag om de wereldbevolking te voeden voorbij was en de jaren zeventig een decennium van wereldwijde hongersnood en alsmaar stijgende sterftecijfers zou zijn. Er klopte niks van zijn voorspellingen, maar vier decennia later gebruiken mensen nog steeds zijn slagzin – ‘te veel mensen’ – om ecologische problemen te verklaren.

Maar de meerderheid van de zeven miljard is geen bedreiging voor het ecosysteem. De meeste mensen kappen geen bossen, roeien geen bedreigde diersoorten uit, vervuilen de rivieren en oceanen niet en produceren nauwelijks broeikasgassen. Zelfs in de rijke landen van het wereldwijde Noorden worden de meeste ecologische problemen niet veroorzaakt door individuen of huishoudens maar door mijnbouw, fabrieken en energiecentrales die gerund worden door bedrijven die meer interesse hebben voor winstcijfers dan voor het overleven van de menselijke soort.

Hoe groot of klein de bevolking van de Verenigde Staten ook geweest zou zijn, BP had in 2010 de Golf van Mexico toch wel vervuild. Een daling van geboortecijfers zal geen einde maken aan de oliewinning uit Canadees asfaltzand. Vrije toegang tot anticonceptiemiddelen en de mogelijkheid om gezinsgroei te plannen zouden de rechten van iedereen moeten zijn – maar dit zou geen verschil hebben gemaakt voor de vernieling door Shell van de ecosystemen in de delta van de Niger of de onbeschrijflijke schade die Chevron toebracht aan de regenwouden in Ecuador.

Terwijl een deel van de milieubeweging zich drukt maakte om de zeven miljard, identificeerde de Occupy beweging de werkelijke bron van de verwoesting van het ecosysteem: de één procent, het handjevol miljonairs en miljardairs die samen meer bezitten, meer consumeren, meer controleren en meer vernietigen dan de de rest van de wereld tezamen.

De echte vervuilers
In de Verenigde Staten bezit de rijkste een procent van de bevolking de meerderheid van alle aandelen en effecten. Dit geeft hen een absolute controle over de bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de meeste schade aan het milieu. Volgens een recent rapport dat het Britse adviesbureau Trucos opstelde voor de Verenigde Naties zijn niet meer dan 3000 ondernemingen verantwoordelijk voor 2,15 biljoen dollar aan schade aan het milieu per jaar. Dat cijfer is schandalig genoeg – er zijn slechts zes landen met een Bruto Nationaal Product hoger dan 2,15 biljoen dollar – maar de werkelijke schade is nog veel groter. Kosten die het gevolg zijn van ‘processen met potentieel grote gevolgen als visserij of de ineenstorting van een ecosysteem’ en de ‘externe kosten die het gevolg zijn van het gebruik en het wegwerpen van producten en het gebruik door bedrijven van andere natuurlijke hulpbronnen en de uitstoot van afval verder in de productieketen of door leveranciers’ worden niet meegerekend.

In het geval van oliebedrijven bijvoorbeeld, vallen ‘normale procedures’ onder de berekening maar doden en vernieling als gevolg van klimaatverandering niet. Net zomin worden de gevolgen van het wereldwijde gebruik van hun producten en de miljarden die het kost om olievlekken op te ruimen meegerekend. Elk jaar richten deze bedrijven voor veel meer 2,15 biljoen dollar schade aan.

Dezelfde kleine groep die deze bedrijven controleert, controleert en vormt de overheid die zogenaamd deze vernietigende bedrijven aan banden zou moeten leggen. Elke Amerikaanse president sinds Eisenhower, en 46 procent van het huidige Congres en 54 van de 100 senatoren, zijn miljonair. De Amerikaanse regering controleert het Amerikaanse leger, de grootste verbruiker van olie ter wereld en een van de grootste veroorzakers van uitstoot van broeikasgassen. Militaire operaties produceren meer giftig afval dan de vijf grootste chemische bedrijven samen. Meer dan tien procent van het ongecontroleerde, niet verwerkte giftige afval in de VS is te vinden op militair terrein.

Mensen die denken dat het vertragen van de bevolkingsgroei de aftakeling van het milieu zal stoppen of vertragen negeren dit soort directe bedreigingen voor het leven op onze planeet. Bedrijven en legers vervuilen de wereld en vernietigen ecosystemen niet omdat er teveel mensen zijn maar omdat het winstgevend is. Ook als het geboortecijfer in Irak of Afghanistan nul zou zijn, zou het Amerikaanse leger geen druppel olie minder gebruiken. Ook als elk Afrikaans land een een-kind-beleid zou invoeren, zouden energiebedrijven in de VS, China en elders kolen blijven stoken en ons steeds dichter naar een klimaatramp drijven.

Een limiet aan groei?
Vaak wordt critici van het idee dat overbevolking de oorzaak van de schade aan het milieu is, verweten te denken dat er helemaal geen beperking bestaan voor groei. Wat ons betreft is dat gewoon niet waar. Wat we wel zeggen is dat in een wereld die in ecologisch opzicht rationeel is en waarin sociale rechtvaardigheid bestaat, grote families niet langer voor honderden miljoenen een economische noodzaak zullen zijn. In zo’n wereld zou de bevolkingsgroei afnemen. In de woorden van de feministische en ecologische activiste Betsy Hartmann is ‘het beste bevolkingsbeleid ons te richten op het verbeteren van alle aspecten van het menselijke welzijn. Draag zorg voor de bevolking en de bevolkingsgroei zal afnemen’.

De wereld wordt geconfronteerd met een veelvormige ecologische crisis, we moeten snel en doortastend handelen – maar dit kunnen we niet zolang we niet beseffen wat de oorzaak van deze crisis is. Als we een onjuiste diagnose maken, verkwisten we in het beste geval kostbare tijd aan oplossingen die niet werken, in het slechtste geval maken we de crisis nog erger.

Het idee dat overbevolking het probleem is, misleidt de energie en aandacht van toegewijde activisten naar campagnes die geen enkele tastbaar effect zullen hebben. Tegelijkertijd bemoeilijkt het de pogingen om een daadwerkelijk effectieve, wereldwijde milieubeweging op te bouwen. Het overbevolkingsargument geeft de mensen in de arme landen van het Zuiden met de hoogste bevolkingsgroei, de eerste slachtoffers van de ecologische crisis, de schuld voor problemen die zij niet veroorzaakt hebben.

Ten slotte negeert deze manier van denken de enorm schadelijke rol van een irrationeel economisch en sociaal systeem dat niet anders kan dan verspilling en verwoesting voort te brengen. Het kapitalisme en de macht van de een procent, niet bevolkingsgroei, zijn de oorzaak van de ecologische crisis. Zoals de ecologische pionier Barry Commoner eens zei; ‘vervuiling begint niet in de slaapkamer maar in de directiekamer’.

Ian Angus en Simon Butler zijn de auteurs van ‘Too Many People? Population, Immigration, and the Environmental Crisis.’ Dit artikel is overgenomen van www.links.org.au.

Mensen kunnen hun onvrede met de Europese Unie op diverse wijzen gestalte geven. Emotionele verontwaardiging is er een van, en een belangrijke, want ze motiveert ons om iets te doen. Aan redenen tot verontwaardiging geen gebrek, de kloof tussen de propaganda over het ‘Europa met zijn unieke waarden’ en de daadwerkelijke politiek is groot. Om maar een voorbeeld te noemen: het akkoord dat op 17 januari getekend werd in Portugal tussen regering, werkgevers en de vakbond UGT. Om aan de wensen van de geldschieters tegemoet te komen werd de arbeidsreglementering aangepast. De jaarlijkse vakantie wordt van 25 naar 22 dagen teruggebracht, er sneuvelen 4 officiële feestdagen, de ontslagvergoedingen worden verminderd van 20 naar 12 (of zelfs 8 ) dagen per gewerkt jaar, de werkloosheidsvergoeding wordt nog verder ingeperkt. Overuren bestaan niet meer, want bedrijven beschikken over een ‘krediet’ van 150 uren per werknemer, per jaar waarin ze zonder extra’s de werknemers kunnen opeisen… De grootste vakbond, de CGTP, heeft het akkoord niet ondertekend en bestempelde het als een terugkeer naar het feodalisme. Toch wordt dit akkoord in de businesswereld als een halve mislukking beschouwd, want het oorspronkelijk vlaggenschip van het regeringsvoorstel hield in dat elke werknemer dagelijks een half uur extra zou werken, zonder enige vergoeding. Het was door het schrappen van deze maatregel dat de conservatieve regering de UGT over de streep kreeg om te tekenen. De CGTP roept samen met andere bewegingen op tot een grote betoging op 11 februari.

De ‘hervorming’ van de arbeidswetgeving in Portugal is natuurlijk maar één facet van het Europese neoliberale offensief. De Griekse arbeidersklasse is ongetwijfeld het zwaarst getroffen, in die mate dat de gezondheid en zelfs het leven van de Grieken erdoor in het gedrang komen, zo bleek uit een rapport van het medische tijdschrift The Lancet. Over de levensomstandigheden van een werkloze Spaanse jongere, een Ierse of een Hongaarse arbeider of zelfs een Duitse ‘ein Euro-Arbeiter’ weten we nauwelijks iets, en het zijn niet de media die ons met informatie daarover overstelpen. Vooral over de leefomstandigheden in de nieuwe lidstaten in Oost-Europa horen we weinig, want die behoren ‘niet eens’ tot de eurozone.

Verzet
Als velen verontwaardigd zijn, kan dit leiden tot sociale actie en verzet. Daarvoor moet dan wel een organisatorisch kader bestaan of gecreëerd worden, en een zeker perspectief om resultaten te kunnen boeken. Als dit binnen nationale grenzen al een probleem is, lijkt het op Europees vlak een bijna onoverkomelijke horde. Alle grote politieke stromingen in Europa belijden een linksere of meer rechtse variant van het neoliberalisme, de linksere (groenen en sociaaldemocraten) met wat meer nadruk op regulering, de meer rechtse op orthodoxie in de begrotingspolitiek. Maar alle zijn ze verenigd door het geloof in de markt en de concurrentie waaraan de werkende klasse zich moet onderwerpen zoals een steen aan de zwaartekracht. Dat is ook de analyse die men kan maken van de stemming van het ‘wettelijk pakket’ (sixpack) in september. Was er in de commissievoorstellen wat meer sprake geweest van groeistimulerende maatregelen (wat tot niet veel verbindt in een Unie waarvan het totale budget maar een procent van het BBP bedraagt) dan had het sixpack over de hele lijn op een overweldigende meerderheid kunnen rekenen.

Een linkse strategie die gericht is op een institutioneel-politieke overwinning is niet realistisch. Er is trouwens geen institutionele weg om de Raad van ministers, partij bij elke goedkeuring van een Europese wet, af te zetten of via verkiezingen te verwijderen. Of het zou een wonderlijk getimede gelijktijdige champagne in tien of twintig lidstaten moeten zijn…

Het lijkt realistischer om op de vakbeweging te rekenen om krachten te verzamelen tegen het neoliberaal Europa. Het is voor iedereen zonneklaar dat de georganiseerde arbeidersbeweging het mikpunt is van de Europese economic governance, en dat haar bestaansgrond zelf – de collectieve verdediging van arbeidsbelangen – op het spel staat. In haar ‘aandachtspunten’ voor 2012 heeft de Commissie het bijvoorbeeld expliciet over ‘de wetgeving inzake arbeidsbescherming hervormen in overleg met de sociale partners, buitensporig rigide bepalingen van overeenkomsten voor onbepaalde tijd aan banden leggen’ en ‘herziening van de mechanismen van loonvorming’.

Genoeg redenen dus om in de georganiseerde arbeidersbeweging een belangrijke kracht te zien om de neoliberale EU te bevechten; we kunnen er nog aan toevoegen dat een vakbondsbureaucratie niet de mogelijkheid heeft om van ‘vakbondspubliek’ te veranderen zoals een partijbureaucratie haar beoogde kiezerspubliek kan veranderen.

Van onderop
In werkelijkheid is er echter van een Europees georganiseerde arbeidersbeweging weinig te bespeuren. Het Europees Vakverbond (EVV) speelt officieel die rol, maar beperkt zijn rol tot ‘Europese sociale partner’ voor de Europese Commissie, lobbyen in de instellingen, en speelt niet eens een beduidende rol als Europese informatiebron voor de bonden in de lidstaten. Maar uiteindelijk is het EVV zo sterk of zo zwak als de nationale bonden het willen; fundamenteel kan de EVV niet veranderen zolang niet een aantal belangrijke nationale bonden de noodzaak van een Europese vakbeweging ingezien hebben. Initiatieven in die richting hoeven zeker niet te wachten tot alle neuzen in dezelfde richting staan. Niets belet Nederlandse, Franse, Belgische, of andere vakbondsactivisten initiatieven te nemen, een solidariteitsbijeenkomst te organiseren met de Grieken, symposia te beleggen die activisten uit diverse landen bijeen brengen om elkaar te informeren, enzovoorts.

Maar opdat het zover kan komen, zijn eerst grassroots-initiatieven nodig die zich kunnen onttrekken aan de bureaucratische routine en inspiratie bieden aan andere ‘verontwaardigden’. Een dergelijk initiatief bestaat sinds ongeveer een jaar in België: de ‘Comités Action Europe/Actiecomités Europa’ in Brussel. Het verenigt activisten van CSC-ACV en FGTB-ABVV, politieke en andersglobalistische activisten, en staat open voor iedereen die het Europees antisociaal beleid wil bestrijden; dat betekent natuurlijk ook en vooral: de Belgische versie van het bezuinigingsbeleid. Op het vlak van de informatieverspreiding werd over het ‘Europees economisch bestuur’ een brochure uitgegeven en een studiedag georganiseerd. Op diverse manifestaties werden pamfletten verdeeld. Op 15 oktober trok een bijeenkomst (Frans-Nederlands-Spaans) 200 belangstellenden, die zich daarna bij de betoging van indignados voegden. Op 6 juni 2011, toen over het sixpack nog gestemd moest worden, werd de Thalystrein met europarlementsleden naar Straatsburg tegengehouden in Brussel-Zuid. En op 17 januari 2012 werd het kantoor van de werkloosheidsadministratie bezet als protest tegen de ingrepen in de werkloosheidsvergoeding door de regering Di Rupo.

Momenteel worden nieuwe comités opgericht, die hopelijk ook voor een betere Nederlandstalige aanwezigheid zorgen. Hoe bescheiden ook , hoe groot ook het contrast tussen de ambities (‘de EU bestrijden!’) en de krachten, het is door een vermenigvuldiging van dergelijke initiatieven dat grotere delen van de vakbondsapparaten in beweging kunnen komen. Misschien kunnen ze zelfs de weg tonen naar gecoördineerde actie over de grenzen heen.

Reflectie
De Europese Unie, haar monetaire politiek en ‘economisch bestuur’ doen ook vanuit theoretisch standpunt heel wat vragen rijzen. We spreken bijvoorbeeld van het ‘neoliberaal beleid’ van de EU, en het lijdt geen twijfel dat de hele ‘eenmaking’ sinds Delors en de Eenheidsacte (1986) zich plaats in de wereldwijde overgang van het beheer van het kapitalisme van het fordisme naar het neoliberaal model. Men kan de politieke constructie EU beschouwen als het ‘lokale agentschap’ van deze transformatie, met als belangrijke kenmerken de overdracht van ongeveer een tiende van het BBP uit de post ‘lonen’ naar de post ‘winsten’, de afbouw van de fiscaliteit op deze winsten, en de ombouw van de staat van een (overdreven gesteld) herverdelingsinstrument naar een bewaker van het contractrecht, dit alles met de bedoeling de winstvoet te herstellen.

De Europese bezuinigingspolitiek, bewerkstelligd via het ‘Europees economisch bestuur’, is ongetwijfeld een facet van deze poging tot herstel van de winstvoet, waarbij de eurocrisis gebruikt wordt voor het toedienen van een shocktherapie aan de werkende klasse. Maar kan men werkelijk spreken van het veiligstellen van de winstvoet als de meeste economen, het IMF inclusief, uit dit alles alleen maar een zware en langdurige recessie zien voortkomen? Bovenop de inconsistenties van het neoliberalisme als dusdanig, zorgt de EU en vooral haar muntunie voor een blijvende patstelling. De linkse econoom Michel Husson stelt het zo: ‘Naast het improviseren van dag tot dag, bevindt Europa zich op een kruispunt: ofwel een stap voorwaarts naar een federalisme dat toelaat de schulden onmiddellijk gemeenschappelijk aan te pakken, ofwel het uiteenspatten van de eurozone. Aangezien de Europese heersende klassen noch voor de ene noch voor de andere optie willen kiezen, volgt een bestendige crisis.’

Herman Michiel is actief in het Comité Ander Europa, www.andereuropa.org.

Laten we om te beginnen nog eens doornemen wat nodig is om te voorkomen dat de temperatuur niet te ver boven de twee graden Celsius stijgt en maximaal met 2,4 graden. Ten eerste is er een reductie van 50 tot 85 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen nodig voor 2050. Die reductie moet op zijn laatst in 2015 beginnen. Vergeleken met de uitstoot in 1990 is een reductie van 80 tot 95 procent van de uitstoot van de ontwikkelde landen voor 2050 nodig. Voor 2020 moet dit al een reductie van 25 tot 40 procent zijn. Ten slotte is vergeleken met de verwachtingen zoals die er nu zijn een reductie van de uitstoot door ontwikkelingslanden van 15 tot 30 procent nodig.

Als al deze doelstellingen gehaald zouden worden, zou de zeespiegel als gevolg van uitzetting van het warmere water alleen al toch met tussen de 40 en 140 centimeter stijgen. ‘Alleen al’ omdat hierin het smelten van de ijskappen nog niet is meegerekend.

Deze doelen worden niet aangenomen. Aan de vooravond van de klimaattop in Durban gaven de ontwikkelde landen toe dat het Kyoto protocol pas op zijn vroegst in 2016 vervangen zal worden. Gezien de tijd die het ratificeren van een nieuw akkoord kost, betekent dit dat een eventueel nieuw internationaal akkoord niet voor 2020 ingevoerd zal worden. Dat is te laat om de temperatuurstijging te beperken tot 2 tot 2,4 graden Celsius, om nog maar te zwijgen om onder de twee graden temperatuurstijging te blijven.

Zonder een internationaal bindend akkoord dat de overdracht van schone technologie regelt en de verantwoordelijkheid om de uitstoot terug te brengen in overeenstemming met de historische verantwoordelijkheid van verschillende landen, is het onvermijdelijk dat kapitalistische wedijver tot een toename van de uitstoot, en daarmee tot opwarming van de aarde, leidt. Volgens cijfers van het Internationaal Energie Agentschap steeg de uitstoot van koolstofdioxide als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen in 2010 met vijf procent, en dit ondanks de ernstigste recessie sinds de jaren dertig.

Regeringen ontkennen de ernst van de situatie. Zij doen nog steeds alsof het doel het beperken van de opwarming tot minder dan twee graden Celsius is en alsof zij niet beseffen dat dit, door hun eigen schuld, al niet meer mogelijk is.

De Europese Unie verdient wel de eerste prijs ‘mensen zand in de ogen te strooien’. De EU presenteert zich als kampioen van de strijd voor de planeet met zijn ‘energie/klimaat pakket’. Dat pakket behelst de broeikasgasuitstoot tegen 2020 met minstens 20 procent te verminderen, vergeleken met 1990, in afwachting van een wereldwijd akkoord, en tegen 2020 twintig procent van de energievraag met duurzame energie te voldoen. Niet alleen is de voorgestelde reductie totaal onvoldoende, niet alleen zou zo’n reductie geen moeite kosten (in 2009 was de uitstoot van de EU al 17,6 procent minder vergeleken met 1990) en niet alleen wordt de uitstoot als gevolg van productie in ontwikkelingslanden bestemd voor Europese consumptie niet meegerekend, de EU kent ook geen enkele schroom meer om in arme landen het ‘recht om te vervuilen’ te kopen.

Een temperatuurstijging van vier graden Celsius tussen nu en het einde van de eeuw zal waarschijnlijk al voor de eeuwwisseling tot een metershoge stijging van de zeespiegel leiden. Deze stijging zal in het bijzonder het gevolg zijn van het afsmelten van de ijskappen. James Hansen, de belangrijkste klimatoloog van NASA, waarschuwt hier al 20 jaar voor.

De klimaatcommissie van de Verenigde Naties, het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), bracht onlangs een rapport uit over extreme weersverschijnselen. Bob Ward, directeur van de London School of Economics en niet iemand die je er van verdenkt een linkse radicaal te zijn, vatte het rapport samen door te stellen dat zonder een onmiddellijke reductie van de uitstoot van broeikasgassen, hittegolven, droogtes en overstromingen ‘waarschijnlijk alle pogingen van de menselijke bevolking om zich aan de impact hiervan aan te passen te boven zullen gaan’.

De politici die uiteindelijk de beslissingen nemen zijn bekend met al deze gegevens. Zij negeren deze omdat zij anders de energiesector uit handen van de markt zouden moeten nemen en geld zouden moeten halen waar het zit om een geplande overgang naar een zuinige, niet-productivistische economie te bekostigen, een economie zonder fossiele of nucleaire brandstoffen.

Toen het kapitalisme nog jong was, nam het soms besluiten die op de korte termijn tegenstrijdig waren met de belangen van individuele kapitalisten omdat deze nodig waren voor de lange termijn stabiliteit van het kapitaal in zijn geheel. Tegenwoordig is dit niet meer mogelijk. Zelfs geconfronteerd met de dreiging van vreselijke, onherstelbare rampen, blijven de beleidsmakers apathisch.
Erger nog; de meest cynische onder hen gokken op het gebruik van deze rampen als wapens in de geopolitieke machtsstrijd. De groeiende macht van Chinees of Indisch kapitaal wordt vervelend? Wie het laatst lacht, lacht het beste; laten we zien hoe zij om gaan met de stijgende zeespiegel, het smelten van de gletsjers van de Himalaya en miljoenen klimaatvluchtelingen…

Er is geen betere illustratie mogelijk van hoe diep de aard van de heersende verhoudingen verrot is. Geconfronteerd met deze ecologische barbarij is het een illusie om onze hoop te vestigen op lobbywerk richting regeringen. Alleen grootschalige mobilisaties voor doelen die zowel sociaal als ecologisch, ecosocialistisch, zijn kunnen een alternatief bieden.

Daniel Tanuro schrijft voor Rood/La Gauche, het blad van de Belgische zusterorganisatie van Grenzeloos. Hij is auteur van L’impossible capitalisme vert.

Meer lezen over de klimaatcrisis
In samenwerking met Grenzeloos en WISE (World Information Service on Energie) gaf het Comité Ander Europa twee brochures uit over de klimaat crisis. In de brochures wordt ingegaan op de oorzaak en achtergrond van de klimaat crisis en er wordt gepleit voor een radicaal omschakeling naar een duurzame economie. De brochures zijn tegen verzendkosten te bestellen bij het comité.
Maak € 3.00 over op rekening 3002840 van Stichting Ander Europa te Amsterdam, onder vermelding van ‘klimaatbrochures’ en vermeld duidelijk naar welk adres ze gestuurd moeten worden.