“Jij bent de burgemeester van Gekkenstad, weet je dat?” Dit zegt Jesse tegen Céline. Hij doelt op haar niet altijd even rationele benadering van kwesties waarover zij discussiëren. Het is één van de blijken van de stereotype verschillen tussen man en vrouw die in de film Before Midnight verscholen zitten. In de derde Before-film pakken Jesse en Céline bij tijd en wijle flink tegen elkaar uit. Minder grof dan in bijvoorbeeld Who´s afraid of Virginia Woolf, maar niet minder venijnig.

Onderscheid
Als het gaat om het verschil tussen mannen en vrouwen in de maatschappij dan stuit je nog steeds op onrechtvaardigheid. Nog onlangs bleek dat vrouwen ondervertegenwoordigd zijn als het gaat om hogere posities in het bedrijfsleven. En dat vrouwen gemiddeld minder verdienen, ook als het om vrijwel dezelfde banen gaat. In sommige culturen worden vrouwen uit het openbare leven en onderwijs geweerd, in andere juist publiekelijk als lustobjecten weggezet. Niet voor niets komt de Italiaanse schrijfster Cinzia Arruzza in haar recente boek Dangerous Liaisons (2013) tot de conclusie dat “In de strijd tegen sociale onderdrukking moet het onderscheid man-vrouw even goed aangepakt worden als het het onderscheid rijk-arm.”

Patronen
Cinzia Arruzza geeft aan dat maatschappelijke verhoudingen ook doorwerken in de persoonlijke levenssfeer. Sociale posities hebben hun weerslag op de relaties tussen mensen in het dagelijkse leven. De effecten daarvan zijn echter niet altijd eenvoudig eenduidig. Er speelt soms meer. De biologe Martine Delfos heeft daar behartenswaardige zaken over geschreven. Bijvoorbeeld in Verschil mag er zijn (2008). Daarin laat zij zien hoe in de evolutie bij beide sexen patronen zijn ingeslepen die mannen én vrouwen parten spelen. Clichés zoals: mannen zijn zakelijk-rationeel-hard-geil en vrouwen zijn zorgend-emotioneel-gevoelig-teder, kloppen nooit over de hele linie, maar komen ook niet helemaal uit de lucht vallen.

En tot wat voor moeizame discussies en ruzies dát kan leiden, dat wordt ons voorgetoverd in Before Midnight.

Drie maal Before
Before Midnight (2013) is de nieuwste film van regisseur Richard Linklater. Eerder maakte hij Before Sunrise (1995) en Before Sunset (2004).

In Before Sunrise ontmoeten Jesse, een Amerikaanse student, en Céline, een Franse studente, elkaar in Wenen tijdens een Europa-trip. Ze zijn zeer geïnteresseerd in elkaar, maar verliezen elkaar aan het eind van de film toch uit het oog.

In Before Sunset komt Jesse negen jaar later uit Amerika naar Parijs om een boek te presenteren. Céline ontdekt dat en zoekt hem op. Jesse is inmiddels getrouwd en heeft een zoon. Céline heeft een vaste vriend. Ondanks dat verdwalen ze in elkanders armen.

Weer negen jaar later blijkt in Before Midnight dat Jesse is gescheiden, naar Parijs is getrokken en daar met Céline samenwoont. Ze hebben inmiddels een meisjes-tweeling van acht jaar.

In alle drie de films speelt Ethan Hawke de rol van Jesse en wordt de rol van Céline vertolkt door Julie Delpy. Bij het maken van de films hebben Hawke en Delpy niet alleen gespeeld, maar ook met Linklater meegeschreven aan het verhaal en de dialogen.

Ruzie
In Before Midnight zijn Jesse en Céline met hun dochters op vakantie in Griekenland. De film begint op een vliegveld waar Jesse afscheid neemt van zijn inmiddels veertienjarige zoon, die terugvliegt naar zijn moeder in Amerika. Dat afscheid valt Jesse erg zwaar. Hij wil zijn zoon vaker zien. Die wens wordt aanleiding tot een heftige botsing, een stevige ruzie tussen hem en Céline.

Tijdens wat bedoeld is als een als romantisch avondje zonder kids in een hotelkamer komt alles uit de kast. Ook zaken die op zich weinig met de oorspronkelijke inzet – Jesse wil meer betrokken zijn bij het opgroeien van zijn zoon – te maken hebben. Céline verwijt hem dat zij voor alles opdraait: werk, huishouden, opvoeding. Jesse ontkent dat dit zo is: hij haalt de tweeling elke dag uit school en kookt. Zij houdt vol dat zij in ieder geval de verantwoordelijkheid voor alle gezinszaken draagt en dat ze daar bovenop nu met een schuldgevoel wordt opgezadeld omdat meneer zijn zoon niet genoeg kan zien.

-Wil je misschien naar Chicago verhuizen? Mooi niet!
-Daar gaat het niet om! Jij bent de burgemeester van Gekkenstad, weet je dat?
Enzovoort…..

Sex
Bij een nabespreking in de filmclub van Theater Dakota in Den Haag liepen de meningen over de film sterk uiteen. Een enkeling had genoten van de scherpe dialogen. Een ander was erdoor geprikkeld. Maar weer een ander vond de film saai en was bijna in slaap gevallen. De meesten waren wat teleurgesteld. Te weinig actie, te veel gepraat. Meer een toneelstuk of een hoorspel dan een film eigenlijk. Wel goed geacteerd.

Opmerkelijk was dat de meeste vrouwen duidelijk minder positief over de film oordeelden dan de mannen. Maar op de vraag of Jesse en Céline na de komende negen jaar nog bij elkaar zullen zijn, lag de verhouding precies andersom. De meeste vrouwen verwachtten dat dit wél zo zal zijn, terwijl de aanwezige mannen zich een stuk pessimistischer toonden. Ik deel dat pessimisme. Jesse blijft zijn zoon missen en Céline blijft zich schuldig voelen en daardoor ongelukkig. Dat krijgt krijgt een negatief effect op de sex tussen hen beiden. Tot nu toe is het vooral Jesse die de barsten in de relatie heelt, die ´het goedmaakt´. Maar dan hoeft het voor hem ook niet meer. Ergens in de film wordt gezegd, over het belang dat mannen hechten aan sex: `Je kunt een kikker niet verwijten dat ie groen is.`Als Linklater, Hawke en Delpy dat volhouden dan krijgt de volgende film After Daybreak als titel, in ieder geval iets met After.

We kennen de vakbeweging als relatief grote, sterk gebureaucratiseerde organisaties die op allerlei niveaus ‘constructief mee denken’ en mee werken met werkgevers en de overheid. Maar is daarmee alles gezegd? Ik denk het niet. In de kern van de zaak is een vakbond een vereniging van arbeiders met als doel om gezamenlijk voor hun belangen op te komen. De vakbeweging is daarmee typisch een product van het kapitalisme. In een land als Nederland wordt vaak gedaan alsof bijna niemand meer arbeider is of dat arbeider zijn een kwestie is van hoeveel je betaald krijgt – voor ons heeft het woord een meer specifieke betekenis. In het kapitalisme is er een arbeidersklasse die geen controle heeft over de productiemiddelen. Om in hun levensonderhoud (en dat van de mensen die van hen afhankelijk zijn) te voorzien moeten deze mensen hun arbeidskracht verkopen aan iemand die wel over productiemiddelen beschikt. De koper van de arbeidskracht (ondernemer) wil natuurlijk zo min mogelijk voor de arbeidskracht betalen terwijl de verkopers ervan (arbeiders/sters) er juist zo veel mogelijk voor willen krijgen. Volgens deze definitie behoort dus ook in landen als Nederland de overgrote meerderheid van de bevolking tot de arbeiders.

Het belangrijkste machtsmiddel waar de verkopers van de arbeidskracht over beschikken om de prijs van hun arbeidskracht te verhogen – of de daling ervan tegen te gaan (A) – is het collectief neerleggen van het werk of het dreigen daarmee. Omdat dit alleen zin heeft als het collectief gebeurt is daar een vorm van organisatie voor nodig. Omdat de verkoop van de arbeidskracht geen eenmalig gebeuren is, maar iets dat zich steeds weer herhaalt, dag in dag uit, jaar na jaar, is het logisch dat organisaties die vaak als tijdelijk stakings- of actiecomités beginnen uitgroeien tot meer permanente organisaties: vakbonden.

Vrijgestelden
In eerste instantie ontstonden vakbonden – of werkliedenverenigingen zoals ze vaak genoemd werden – als lokale organisaties per bedrijf of bedrijfstak. Met de groei van de vakbeweging werden het grotere verbanden met landelijke en internationale koepels. De vroege arbeidersorganisaties kenden geen betaalde functionarissen. De eerste arbeiders die wel als zodanig gingen functioneren waren strijdbare arbeiders die bij een (verloren) arbeidsconflict geslachtofferd waren en uitgesloten. Omdat ze bij hun baas en vaak ook in de hele sector niet meer aan het werk konden gingen ze voor de bond aan de slag met het bijhouden van de administratie, het ophalen van de contributie en andere taken en werden daarvoor betaald. Zij werden de eerste betaalde vakbondsbestuurders of functionarissen. Het werd veelal de gewoonte om deze ‘vrijgestelden’ de onderhandelingen met de werkgever(s) te laten doen. Mede omdat zij niet door de werkgevers ontslagen en uitgesloten konden worden. Met de groei van de bonden en het ingewikkelder worden van hun werk werden er ook steeds meer deskundigen en professionals van buiten de beweging aangetrokken.

De ‘moderne’ bonden
In Nederland kwam aan het begin van de vorige eeuw de ‘moderne’ vakbeweging op, de voorloper van de huidige FNV. Deze moderne beweging, waaraan vooral de naam van Henri Polak en de door hem geleide diamantbewerkerbond is verbonden, was sterk geïnspireerd op de Engelse vakbeweging en verschilde sterk van de ‘oude’ beweging van het vaak als ‘anarchosyndicalistisch’ omschreven Nationaal Arbeids- Secretariaat NAS. Het Nederlands Verbond van Vakverenigingen NVV, zoals dat in 1905 op initiatief van Polak tot stand kwam stond onder leiding van sociaal democraten en verschilde in zijn organisatie en politiek sterk van het NAS. De ‘modernen’, kenden hoge vakbondscontributies, een sterke weerstandskas en een behoorlijk aantal goed betaalde bestuurders met grotere bevoegdheden en een sterke mate van centralisatie van de organisatie.

In de loop van de tijd liep de invloed en het ledental van het NAS steeds verder terug en werden de ‘moderne’ bonden en de qua organisatie daar sterk op lijkende katholieke en christelijke organisaties dominant. Het was een sterk gebureaucratiseerde vakbeweging met een zeer gematigde sociaal democratische of christendemocratische politiek. In 1977 fuseerde het NVV onder leiding van haar laatste voorzitter Wim Kok met het katholieke NKV tot de FNV.

Bureaucratisering
Behalve de groei van de vakbonden en het complexer worden van hun werkzaamheden leidden ook de steeds nauwere banden met het staatsapparaat tot de groei en een steeds grotere zelfstandigheid van de betaalde vakbondsfunctionarissen. Deze gingen als ‘werknemersvertegenwoordigers’ in allerlei organen en commissies meedraaien. Naast, of eigenlijk boven, de leden van de vakbonden groeide een omvangrijk apparaat van betaalde bestuurders en functionarissen met steeds meer invloed.

Er bestaan verschillen binnen dit apparaat en verschillende functionarissen stellen zich verschillend op, mede bepaald door hun plaats in het apparaat en hun persoonlijke en politieke opvattingen. Maar toch zijn er sterke gemeenschappelijke kenmerken van het apparaat als geheel. In plaats van het oorspronkelijke doel van de organisatie, het verbeteren van de positie van de leden en van de arbeidersklasse in het algemeen, wordt voor hen het belang van de organisatie zelf steeds belangrijker. Het is immers deze organisatie die hun salaris betaalt, waarvoor ze elke dag werken en waarmee ze vertrouwd zijn. Overleggen en nog eens overleggen om een voor alle partijen acceptabel resultaat te bereiken wordt het gebruikelijke werk van veel vakbondsbestuurders. Zoals iedere bureaucratie is ook de vakbondsbureaucratie wars van het nemen van risico’s en heeft sterk behoudende trekjes. Een staking kan tot een succes leiden, maar ook tot een nederlaag die de stakingskassen uitput en zelfs het voortbestaan van de organiserende vakbond op het spel zetten – en daarmee de banen van de bestuurders.

Behalve het materiële belang van vakbondsbestuurders en functionarissen spelen er ook sterke politieke en psychologische factoren een rol in het verzelfstandigen van de bureaucratie ten opzichte van de leden en de aanpassing aan heersende verhoudingen. Veel vakbondsbestuurders, met name in de top van de organisatie, brengen meer tijd door met overleggen en onderhandelingen met werkgevers en overheidsfunctionarissen dan met hun eigen leden. Ze gaan zich dan ook steeds meer aanpassen aan de daar heersende normen en waarden en gaan zich verantwoordelijk voelen voor allerlei zaken die helemaal niet in het belang van hun leden zijn.

Ook het persoonlijke carrière perspectief speelt een rol. Een flink deel van de (top) bestuurders van de vakbeweging maken – al dan niet via een Kamerzetel voor de PvdA – verder carrière in het staatsapparaat of het bedrijfsleven. Alleen al de gedachte aan die mogelijkheid brengt een vakbondsbestuurder er snel toe om maar niet al te hard de confrontatie aan te gaan met degenen aan de andere kant van de tafel.

Kortom de groei van het apparaat en de inpassing in de burgerlijke staat leidt tot het ontstaan van een vakbondsbureaucratie die een rem vormt op de strijdbaarheid en de activiteit van de leden zelf (B).

Dit is één kant van de zaak. Maar er is ook een andere kant. De vakbondsbureaucratie kan nog zo ver af komen te staan van haar basis, ze komt daar nooit helemaal los van te staan. Het is en blijft immers de bureaucratie van een arbeidersbeweging, en ze blijft, of ze wil of niet, afhankelijk van die beweging. Het ernstig verzwakken of irrelevant worden van die beweging vormt een bedreiging ook voor de banen van de vakbondsbureaucraten.

Een dergelijke bedreiging van de positie van de vakbondsbureaucratie kan verschillende vormen aannemen: een forse daling van het ledental, het ontstaan van sociale strijd buiten haar controle, het opkomen van andere (radicalere of sectorale) bonden, of een combinatie hiervan. In zo’n geval ziet de vakbondsleiding zich genoodzaakt om te reageren, al was het maar om haar eigen bestaan veilig te stellen, en om haar relevantie te bewijzen. Aan de ene kant remt de bureaucratie dus de strijd af, van de andere kant kan ze zich er niet helemaal aan onttrekken. Soms is ze door de omstandigheden gedwongen haar basis te mobiliseren. Dit ‘dubbelkarakter’ van de vakbondsbureaucratie is cruciaal om de ontwikkeling van de vakbeweging te begrijpen en een adequate vakbondspolitiek te ontwikkelen (C).

Zo was de hervitalisering van de vakbeweging in de zeventiger jaren door het opzetten van bedrijvenwerk met name door de industriebond NVV (de voorloper van FNV Bondgenoten) een reactie op de verzwakking van de bond door haar actieve steun aan de beperking van de loonstijgingen in de periode daarvoor. En een van de motivaties voor het opzetten van ‘organising’, in eerste instantie in de schoonmaaksector en nu ook in de zorg en bij de distributiecentra, voor de vakbondsleiding was dat deze nieuwe leden wilde winnen om de vergrijzende vakbeweging nieuw leven in te blazen.

Het interessante is natuurlijk als mensen zelf met dit soort ontwikkelingen aan de slag gaan en dergelijke initiatieven een eigen dynamiek krijgen. De opkomst van bedrijfsledengroepen in de jaren zeventig leidde net als organising nu tot het ontstaan van nieuwe radicalere sectoren en groepen in de bond.

FNV in beweging
Op dit moment maken we in de FNV een uiterst interessant proces mee. Na een lange periode van steeds verdere aanpassing en de ontwikkeling in de richting van de vakbond als zaakwaarnemer zien we de reactie daarop: een stroming die streeft naar een strijdbare en democratische vakbond. De resultaten van organising is daar een aspect van, de vernieuwing van de vakbeweging, of het terugveroveren van de vakbeweging, zoals dat in gang is gezet door de ‘kloofdichters’ in de AbvaKabo sluit daar op aan. Het hierdoor in gang gezette proces van vernieuwing van de FNV heeft inmiddels de eerste resultaten opgeleverd: kleine stappen vooruit in de democratisering van de beweging en meer ruimte voor een activerende vakbondspolitiek. Linkse activisten speelden en spelen in dit proces een doorslaggevende rol.

Peter Storms noemt in zijn bijdrage een aantal methodieken die toegepast kunnen worden om te komen tot wat hij noemt strijdbonden. Deze methodieken komen sterk overeen met de aanpak zoals die bij organising gebruikt wordt en met de manier van werken bij activerend vakbondswerk zoals dat bijvoorbeeld door de kloofdichters en hun medestanders wordt bepleit en in de praktijk gebracht. Het idee dat je voor dat soort vakbondswerk nieuwe, zuivere, syndicalistische bondjes op moet zetten is een misvatting. Een misvatting die mede voortkomt uit een gebrek aan begrip van het wezen van vakbonden. Vakbondswerk is in allerlei opzichten politiek werk. Maar een vakbond is geen politieke organisatie, geen organisatie waar mensen zich op basis van een bepaalde ideologie of een politiek programma achter scharen. Het is en blijft een organisatie waar mensen zich bij aansluiten, of voor gewonnen kunnen worden, om voor hun belangen op te komen.

Die belangenstrijd wordt, zeker in het huidige kapitalisme in crisis als het ware vanzelf heel snel ook een politieke strijd. Zorgwerkers die opkomen voor hun belangen als werknemers en voor die van hun cliënten hebben het al heel snel over de politiek van bezuinigingen op de zorg. Openbaar vervoerders die hun banen en een goed systeem van openbaar bedreigd zien door marktwerking, verplichte aanbesteding en de belangen van de olie- en asfalt lobby voeren een vakbondsstrijd met een sterk politiek karakter. Ze kunnen niet anders.

Naast sociale organisaties als de vakbeweging zijn er – om de maatschappij in de door ons gewenste richting te veranderen – natuurlijk ook andere organisaties nodig. Politieke organisaties, waarin mensen zich verenigen op basis van hun ideologie en programma. Het op een hoop gooien van deze verschillende soorten organisaties leidt er toe dat linkse activisten zich isoleren van de grote groepen mensen die ze juist willen bereiken. Linkse activisten moeten actief zijn in de vakbeweging. Juist nu liggen daar kansen.

(C) Het is op dat punt dat de zeer informatieve brochure van Maina van de Zwan ‘Van onderop en samen sterk’ mijns inziens tekort schiet. Het is te simpel om de vakbondsbureaucratie alleen maar te zien als een rem op iedere vorm van strijd en mobilisatie. In sommige omstandigheden heeft ook de vakbondsleiding belang bij acties en mobilisaties. Een goed voorbeeld daarvan is bijvoorbeeld de Museumplein demonstratie van 2004. Dat was een directe reactie op de opstelling van de toenmalige regering die de vakbeweging irrelevant begon te verklaren.

Op vrijdag 31 mei, de dag waarop een administratieve rechtbank in Istanbul de plannen voor de heropbouw van de kazerne opschortte, viel de politie de vreedzame bezetters aan en werden ze verwijderd uit het Gezipark. De agressie van de politie lokte massale verontwaardiging uit bij de bevolking die zich solidair toonde met de parkbezetters. Na enkele gewelddadige confrontaties, moest de politie een stap terugzetten en verloor ze de controle over het Taksimplein De stratenoorlog bleef duren, dag en nacht, in meerdere delen van het centrum van Istanbul.

Hoe kon de vonk zo overlaan in een massale explosie? Heel wat elementen hebben tot deze explosie geleid. De Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) die al tien jaar aan de macht is, heeft een autoritaire draai doorgemaakt en richt zich tegen iedereen die niet tot hun kamp behoort. Op economisch vlak voert deze partij een neoliberaal beleid, wat tot scherpe reacties leidde onder bredere segmenten van de jeugd. Voorts was er de politie-interventie, die de bezetters en hun kinderen brutaal evacueerden en hun tenten in brand stak. Allemaal elementen die hebben geleid tot de huidige situatie.

De AKP beschikt met vijftig procent van de stemmen over een comfortabele electorale basis. De partij wordt al tien jaar onbedreigd, maar lijdt nu een eerste nederlaag en wel in de straat. De AKP, die beschouwd wordt als een partij die belangrijke veranderingen doorgevoerd heeft voor de helft van de bevolking, startte net onderhandelingen op met de Koerden om een vreedzame oplossing te vinden voor de nationale kwestie. Tot hier toe werd het beleid van de AKP enkel bekritiseerd in militante, linkse milieus, die weinig invloed hebben. Vandaag gaat het om een geheel van zeer uiteenlopende en moeilijk te definiëren mensen die het centrum van de stad hebben ingenomen, na moedige confrontaties met de politie.

Ondanks het belang van de deelname aan de manifestaties van kemalistische, vrijzinnige milieus die ontevreden zijn met het beleid van de AKP of van linkse organisaties, zijn het toch vooral mensen van 20-30 jaar die nooit eerder deelnamen aan een politieke strijd, die nu op straat komen. Ook willen we onderlijnen dat het jonge vrouwen waren die de eerste rijen vormden tijdens de botsingen met de politie. Het feit dat een aantal arme wijken niet ver van het centrum gelegen zijn, maakte deelname van de bewoners van die wijken mogelijk. Mensen van zowat overal zijn opgetrokken naar het centrum. ’s Ochtendsvroeg stak een belangrijk konvooi van mensen de brug over de Bosporus over om de acties te versterken. Hoewel beperkt, namen ook leden van de extreem-rechtse partij MHP deel aan de manifestaties, maar de leiding van die partij gaf meteen het order aan haar militanten om de acties te verlaten. Bij de acties ging het dus om een mix van jonge vrouwen mét hoofddoek, “antikapitalistische moslims”, fanclubs van voetbalploegen, holebi-groepen, Koerden, kemalisten, linkse militanten en vooral de vele gewone mensen die het ontslag van Erdogan eisten. De belangrijkste ordewoorden waren: “Tayyip Erdogan” oftewel ontslag voor Erdogan, “schouder aan schouder tegen het fascisme”, “’t Is maar een begin, wij gaan door met de strijd”… al dient gezegd dat het al bij al bij vage ordewoorden bleef.

Hoewel het “Initiatief van Taksim” bijvoorbeeld wel het ontslag eist van de minister van Binnenlandse Zaken, merken we dat eis eigenlijk weinig gedragen wordt door de menigte. Wel erg hoopvol is dat voor de eerste keer honderdduizenden mensen zich naar publieke plaatsen begeven, zonder dat ze daartoe opgeroepen worden door een erkend instituut (partij, vakbond of staat), om zich te verzetten tegen het beleid van de regering, die steeds meer kiest voor een autoritaire draai. Hoewel er dus nog geen erg duidelijke sociale eisen naar voor worden gebracht, is het evident dat de verontwaardiging van de massa’s uitgelokt wordt door de neoliberale politiek.

Antwoord op de gebeurtenissen van 1 mei

De regering had het Taksimplein op 1 mei afgesloten voor manifestaties, onder het voorwendsel dat er werken gaande waren. Het plein heeft nochtans een sterke symbolische waarde. Ook het zee- en wegverkeer werden stilgelegd om de 1-meimanifestaties te dwarsbomen. Er ontplooide zich een politiemacht in de straten van Istanbul. De stad werd verlamd door een regering die steeds meer naar de recepten van Poetin grijpt om de sociale oppositie te verstikken.

Er is een echte oorlog aan de gang tussen de linkerzijde en de regering als het gaat over de geschiedenis van het Taksimplein, dat ook bekend staat als het Plein van de Eerste Mei. Terwijl de linkerzijde het plein willen linken aan de geschiedenis van de arbeidersklasse en de dood van 42 personen die op het Plein van de eerste mei stierven in 1977, wil de regering met de heropbouw van de artilleriekazerne haar eigen kijk op de geschiedenis in de verf zetten en via de bouw van dat commercieel centrum haar eigen invulling geven aan het plein.

De manifestanten van het Taksimplein werden vernederd en gestigmatiseerd als « stropers en provocateurs ». Zeer consistent voor een man als Erdogan die zich recent nog verzette tegen de Israelische repressie in Gaza of tegen de aanpak van Assad in Syrië. Tijdens de komende twee jaar zullen er zowel lokale als parlementsverkiezingen en presidentsverkiezingen plaatsvinden in Turkije. Analisten waren het erover eens dat het zo goed als zeker was dat Erdogan verkozen zou worden tot president. Erdogan zou bovendien graag de grondwet willen aanpassen om een soort presidentieel regime als dat van Poetin mogelijk te maken. De gebeurtenissen van de jongste dagen vormen dan ook een onverwachte nederlaag voor Erdogan.

We hebben nu vooral nood aan nieuwe massa-ervaringen in Turkije.

Masis Kürkçügil is lid van de leiding van Sosyalist Demokrasi İçin Yeniyol, Turkse zusterorganisatie van de SAP. Dit artikel verscheen oorspronkelijk op International Viewpoint. Nederlandse vertaling: Socialisme 21. Dit artikel is overgenomen van SAP-Rood

In de jaren tachtig voerden sociaaldemocratische regeringen in Zweden de eerste privatiseringen door en werd er begonnen met neoliberaal economisch beleid. Het tempo waarmee neoliberale veranderingen werden doorgevoerd steeg verder in de jaren negentig. Het pensioenstelsel is gedeeltelijk geprivatiseerd en afhankelijk van de aandeelkoersen. Op bezuinigingen volgden belastingverlagingen voor bedrijven en de rijken. De laatste zes jaar heeft Zweden een conservatieve regering en neemt het tempo van de neoliberale afbraak alleen maar toe. De spoorwegen werden gederegulariseerd en geprivatiseerd, net als de elektriciteitsvoorziening en het telefoonnet. Ondertussen zijn de meeste staatsbedrijven verkocht en zijn ook onderwijs en gezondheidszorg gedeeltelijk geprivatiseerd.

De vermogensbelastingen werden in 2007 afgeschaft en de inkomstenbelasting en bedrijfsbelastingen zijn verlaagd. Ondertussen wordt er bezuinigd op sociale voorzieningen, uitkeringen en ziektekostenvergoeding. De rijken profiteren er ook van dat de kosten voor diensten als het verbouwen van je huis, ook al is dit een kapitale villa, of het inhuren van personeel aftrekbaar zijn van de belastingen. Het resultaat van dit alles is dat Zweden de snelst groeiende sociale ongelijkheid van West Europa heeft. Ooit was Zweden volgens OECD-cijfers het meest egalitaire land ter wereld, tegenwoordig staat het op nummer 14.

De werkloosheid groeit ondertussen. Het officiële werkloosheidcijfer is 8 procent, vooral jongeren en migranten hebben moeite werk te vinden. Onder bijvoorbeeld Somalische migranten is het werkloosheidcijfer 30 procent en onder jongeren is het 20 procent. Dit cijfer zou nog veel hoger liggen als veel jongeren niet gingen werken in het buitenland – ongeveer 80.000 Zweedse jongeren werken in Noorwegen en nog eens 20.000 Denemarken. Dit is rond de één procent van de totale Zweedse bevolking.

Het werkelijke werkloosheidcijfer ligt bovendien boven de 8 procent. Ook mensen die officieel geregistreerd staan als werkloos krijgen vaak nauwelijks een uitkering maar zijn afhankelijk van hun familie. Duizenden mensen zijn helemaal niet geregistreerd en het is eigenlijk een raadsel hoe ze overleven. De rond de 50.000 mensen zonder papieren in Zweden zijn van alle uitkeringen uitgesloten maar kunnen wel gebruik maken van openbare ziekenhuizen en scholen.

Een ander groeiend probleem is de woningnood. In Göteborg, de tweede stad van Zweden, is een tekort van 30.000 woningen, in Stockholm is de nood nog groter. Vooral in de voorsteden wonen mensen vaak in kleine woningen en brengen jongeren mede daarom veel tijd door op straat.

Dit alles heeft geleid tot groeiende sociale spanningen. Sinds 2008 zijn er elk jaar rellen in Zweedse voorsteden, vaak in het industriële centrum van het land, Göteborg. De hevigste rellen vonden daar plaats in 2009. Tussen augustus en november braken er in de voorsteden van Göteborg periodiek rellen uit. Zes van de tien armste wijken van Zweden liggen in Göteborg maar de rellen waren geconcentreerd in ietwat welvarender arbeiderswijken, niet in de allerarmste wijken waar ook de hoogste concentraties migranten wonen. Verschillende groepen namen deel aan de rellen, van straatcriminelen tot enkele politieke activisten. De groeiende werkloosheid en dalende welvaart als gevolg van het neoliberale beleid gaan sinds twee decennia gepaard met een groei van de georganiseerde misdaad. In enkele arbeiderswijken in Göteborg en het zuidelijke Malmö spelen bendes ondertussen een belangrijke rol.

Brandstof voor de recente rellen zijn de zichtbare ongelijkheid en een gevoel van hopeloosheid, maar de rellen op zich zijn geen politieke actie. Elke keer was de aanleiding voor de rellen het wangedrag van de Zweedse politie, zoals in de meest recente golf die opkwam nadat de politie een oudere man neerschoot en vervolgens leugens verspreidde over de omstandigheden waarin dit gebeurde.

Enkele vreedzame protesten en oproepen tot een onafhankelijk onderzoek werden gevolgd door kleinschalige plunderingen en het in brand steken van auto’s in Husby, een noordelijke voorstad van Stockholm. De politie reageerde met buitensporig en vaak racistisch geweld. Het uitbreiden van de rellen over verschillende voorsteden van Stockholm en enkele andere steden was het onmiddellijke antwoord van jongeren in deze wijken.

Anders Svensson is lid van de Zweedse Socialistische Partij.

Traangas en waterkanonnen werden direct gericht op de lichamen en gezichten van het publiek. Tientallen demonstranten liggen nu gewond in het ziekenhuis. De toegang tot het park is geblokkeerd zonder legale gronden. De Turkse media, die ofwel onder regeringscontrole staat of er politieke- of financiële banden mee heeft, weigert over deze incidenten te berichten. Persagentschappen blokkeren de berichtgeving hierover eveneens.

Wij vragen U dit bericht zo veel mogelijk te delen zodat de hele wereld het ware gezicht kan zien van deze politiestaat, gecreëerd door het AKP van premier Erdogan die wordt gezien als model voor het Midden Oosten.

De Turkse democratie heeft Uw hulp nodig.

Dank U wel!!

Deze oproep werd eerder gepubliceerd op: Eagainst.com

Half maart waren Ton Heerts en Bernard Wientjes van werkgeversorganisatie VNO-NCW het ook al eens, namelijk over het feit dat het moeilijk zou worden om tot een akkoord te komen. Wientjes: ‘Het is een moeilijk proces, maar we gaan aan de gang.’ Heerts: ‘Hoe ver we komen, weten we niet, het worden bijzonder lastige weken.’ De duur van de onderhandelingen duidde in ieder geval op moeilijkheden. Terwijl bij het begin van de onderhandelingen de hoop werd uitgesproken dat er medio april een akkoord zou liggen, duurde het uiteindelijk tot 9 mei voordat het zover was. Tijdens het onderhandelen benadrukte Heerts steeds hoe moeilijk het traject wel niet was; ‘zelfs als er een akkoord komt, wordt het geen stuk om geweldig trots op te zijn’, liet hij begin april weten.
En toen kwam de omslag. Plotseling waren Heerts en Wientjes het weer eens, en wel over een akkoord waar volgens Heerts ‘FNV-leden trots op kunnen zijn’. Anderhalve week later kreeg het akkoord unaniem de steun van alle 18 FNV-bonden. Eerder al had 83 procent van de leden van het voorlopige ledenparlement er voor gestemd.

Stappen achteruit
Is dit akkoord daadwerkelijk iets om als vakbeweging trots op te zijn? In een interview op socialisme.nu wees Ger Geldhof, voorzitter van de OR bij het Gemeentelijk Vervoerbedrijf (GVB) in Amsterdam, bestuurslid van Abvakabo FNV en een van de tegenstemmers in het voorlopig ledenparlement, op twee grote verslechteringen in het akkoord: een verkorting van de WW en verlaging van de ontslagvergoeding. De verkorting van de WW zou via Cao-onderhandelingen gerepareerd moeten worden. Maar het is duidelijk dat dit werknemers in de onderhandelingen in het defensief brengt en minder ruimte laat om bijvoorbeeld loonsverhogingen te eisen. Deze verslechteringen steken extra omdat begin maart het voorlopig ledenparlement een motie had aangenomen waarin Heerts geen mandaat kreeg om op deze punten toe te geven. Heerts deed dan ook zijn uiterste best om deze verslechteringen af te schilderen als verbeteringen. Het hielp hierbij natuurlijk dat hij eerder allerlei onheilspellende geluiden had laten horen.

De sterkste troef van Heerts was dat in het akkoord een extra pakket van 4,5 miljard euro aan bezuinigingsmaatregelen voorlopig van de baan is. Daarmee zou ook de nullijn voor ambtenaren, zorgwerkers en leraren uitgesteld zijn. Ook wordt pas in 2016 het ontslagrecht versoepeld. Dit uitstel van executie wordt door Heerts gevierd als een stap vooruit. De verkorting van de WW duur en de versoepeling van het ontslagrecht zijn echter behoorlijke klappen voor de positie van werkende mensen. De werkelijke stap vooruit in het akkoord is de aanpak van enkele excessen in flexwerk, zoals nulurencontracten in de zorg.

Uitstel van executie?
Het vermijden van de 4,5 miljard aan extra bezuinigingen lijkt slechts uitstel van executie te zijn. In wezen is het vooral een retorische truc. De toezegging van dit uitstel is namelijk op voorwaarde dat de economie de komende paar jaar weer aantrekt en op die manier het geld dat anders bezuinigd zou worden binnenkomt. Vrijwel niemand gelooft werkelijk in zo’n miraculeus economisch herstel. Het uitstel gaat in wezen dan ook niet verder dan een paar maanden, namelijk als de begroting voor 2014 vastgesteld wordt. Tegen die tijd zal iedereen wel moeten constateren dat ook in 2016 de economie nog niet hersteld zal zijn.

Hoe weinig serieus de toezegging genomen wordt laat het politieke debat over het akkoord zien. Voor de VVD is het uiteindelijke doel begrotingsevenwicht en fractievoorzitter Halbe Zijlstra speculeerde al dat in augustus, als de begroting van 2014 besproken zal worden, er zelfs nog meer dan het eerder genoemde bedrag van 4,3 miljard euro aan bezuinigingen gepland zal worden. Diederik Samsom stemde met zoveel woorden in met Zijlstra’s constatering dat het uitstel van de bezuinigingen betekenisloos was door te stellen dat het akkoord ‘herleeft’, en dus weer van inhoud kan veranderen, als de economische groei te kort schiet vergeleken met het fantasie-scenario van economisch herstel in 2016. Hij verklaarde zich expliciet bereid te praten over eventuele extra bezuinigingen.

Terugkijkend op het tot stand komen van het akkoord is het duidelijk dat niet de FNV-leden, maar Ton Heerts zelf alle reden heeft om tevreden te zijn. Ten eerste was er het traject in de aanloop naar het akkoord. Heerts had er alle belang bij om onheilspellende vergezichten te schilderen om de geesten rijp te maken voor verslechteringen. Alles wat positief afstak bij die doemscenario’s zou hij dan als ‘succes’ op zijn eigen conto kunnen schrijven. Hierin kon hij rekenen op medewerking van zijn onderhandelingspartners, de werkgevers en het kabinet die ook graag brede steun zagen voor het akkoord. Hierin zijn ze succesvol geweest, zoals de enthousiaste reacties op het akkoord in de vakbeweging lieten zien.

De grote winnaar
De grote winnaar van het akkoord is Heerts zelf. Hij wachtte lang totdat hij zich kandidaat stelde voor het voorzitterschap van de FNV maar zijn uiteindelijke kandidatuur kwam voor niemand als een verrassing. Als een goed politicus had Heerts zijn kandidatuur uitgesteld tot na het bekend worden van het akkoord. Zijn uiteindelijke verkiezing was voor een groot deel te danken aan de positieve uitstraling van het akkoord. De enthousiaste reactie van minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher op de verkiezing van zijn partijgenoot was voorspelbaar. Heerts en de PvdA in het algemeen hebben een duidelijke opvatting over de rol van de leiding van de vakbeweging als schakel tussen de regering en de achterban van de vakbeweging.

Zij hopen dat onder de nieuwe leiding de stroming binnen de vakbeweging die prioriteit wil geven aan de verdediging van positie van werkende mensen terug gedrongen kan worden. In de ogen van de PvdA moet de vakbeweging vooral een verlengstuk zijn van hun politieke beleid. Dit bleek ook uit de manier waarop PvdA’ers in de werkorganisatie van de FNV, min of meer openlijk, hun positie gebruikten om campagne te voeren voor hun kandidaat. Na de verkiezing van Heerts met bijna twee derde van de stemmen lijkt hun toekomstdroom van een vakbeweging die de leden vooral rustig houdt terwijl de leiders akkoorden sluiten voorlopig uitgekomen te zijn. De euforie over het Sociaal Akkoord duurde inderdaad lang genoeg om Heerts zijn positie te verzekeren – maar hoe zal de stemming zijn als in augustus de gevreesde bezuinigingen weer ter tafel komen?

Voor vakbondsactivisten die de FNV niet als een verlengstuk van de PvdA zien maar als een organisatie die moet opkomen voor de belangen van werkende mensen, is er geen reden om te wanhopen. Belangrijk is om te wijzen op positieve ontwikkelingen, of dit nu de aanpak van flexwerk is of de langzame maar zekere democratisering van de FNV. Op die manier kan het zelfvertrouwen van de leden versterkt worden. Een sterke vakbeweging is er een waarin de leden het voor het zeggen hebben en waarvan de leden verslechteringen en uitstel van executie niet zien als iets positiefs. Zo’n vakbeweging hebben we nog niet, maar er wordt aan gewerkt.

In een historische en filosofische uiteenzetting geeft Arruzza de lezer een introductie in de opkomst en samenwerking van socialisme en feminisme. Haar toegankelijke taalgebruik en heldere argumentatie zorgen ervoor dat een eeuw aan complexe relaties en ontwikkelingen makkelijk te bevatten worden.

Arruzza plaatst verschillende activisten uit deze bewegingen binnen hun tijd en schuwt daarbij geen kritiek op zowel het marxistische, feministische als later het pyschoanalytische gedachtegoed. Deze kritische noten staan als bewijs van Arruzza’s wetenschappelijke kwaliteiten en de historisch-filosofische achtergrond van Dangerous Liaisons is goed onderbouwt. Geheel in de visie van de onderzochte politieke stromingen is het boek ook voor niet-specialisten toegankelijk.

Arruzza’s sterke punt is dat ze in haar kritiek niet roekeloos doorslaat. Ze onderzoekt steeds wat de mogelijkheden en verschillende kanten van verschillende activisten en stromingen waren. Een voorbeeld hiervan is haar behandeling van Alexandra Kollontai en andere Russische bolsjewieken begin twintigste eeuw. Deze socialisten waren zich ervan bewust dat oude maatschappelijke systemen pas kunnen worden afgebroken als ook vrouwen uit hun onderdrukkende positie worden bevrijdt. Voor Kollontai en haar mannelijke kameraden gold dat de strijd voor de sociaaleconomische vrijheid van de vrouw een grote rol speelde – maar Arruzza toont ook de tegenstrijdigheden en fouten in hoe ze deze strijd voerden.

Arruzza toont hoe de klassenstrijd gepaard kan gaan met de (re-) creatie of instandhouding van sociale hiërarchieën. De sociaaleconomische onderdrukking van de ene groep bleef bestaan na de bevrijding van de ander. Burgerlijke feministes lieten de arbeidersvrouwen achter zich, de strijd voor de emancipatie van de arbeidersklasse is beheerst door blanke mannen, in de strijd van Afro-Amerikanen in de Verenigde Staten werden Afro-Amerikaanse vrouwen achtergesteld. We hebben de afgelopen decennia dan misschien wel geleerd wát seksuele onderdrukking is, maar niet hoe we die kunnen overkomen. Sterker nog, dezelfde onderdrukking die activisten willen ondermijnen, wordt vaak in de bewegingen zelf in stand gehouden. Arruzza benadrukt dat ook in linkse politieke bewegingen vrouwen last hebben van geïnternaliseerde opvattingen over genderrollen. Niet alleen durven vrouwen vaak niet een leidende rol op zich te nemen, mannelijke activisten nemen (onbewust) een discriminerende houding aan die de vaardigheden en rol van vrouwen verzwakt.

Dergelijke kritiek op activisme in heden en verleden is hard maar terecht. Zoals Arruzza laat zien is het niet genoeg om individuen hun persoonlijke gedrag en opvattingen te verwijten maar moet er gekeken waar dit uit voorkomt en hoe het deel uitmaakt van hun context. Een illustratie van het belang hiervan is Arruza’s behandeling van het idee dat in het verleden in enkele culturen vrouwen de dominante sekse waren. Arruzza refereert aan theoretici die de ontkenning van matriarchale samenlevingen in twijfel trekken en willen aantonen dat er wel samenlevingen waren met gelijkwaardige rollen voor mannen en vrouwen. Toen deze culturen in contact kwamen met Europese kolonialisten keken deze met hun eigen geïnternaliseerde opvattingen in gedachten naar deze gemeenschappen. De Europeanen waren gewend aan vaste, hiërarchisch gestructureerde rollen van mannen en vrouwen maar konden deze niet ontdekken in samenlevingen zonder een vast omlijnde hiërarchie tussen de seksen. Hierdoor ontstond de opsplitsing van culturen in twee duidelijke modellen: patriarchaat en matriarchaat. Arruzza’s conclusie is dat ook activisten zich er bewust van moeten zijn dat ook zij risico lopen dat zij in hun handelen dezelfde soort geïnternaliseerde sociale structuren herhalen die ze juist willen doorbreken.

Arruzza dringt aan op een beweging die zich tegelijkertijd tegen klassenverschillen en seksisme keert. Deze twee vormen van onderdrukking kunnen voor haar niet afzonderlijk opgelost worden; socialisme en feminisme hebben elkaar dus nodig maar zoals ze heeft laten zien heeft die noodzakelijke samenwerking in het verleden vaak niet plaatsgevonden. Beide bewegingen moeten dus in een geheel nieuw licht worden bekeken om vooruit te kunnen. Volgens haar is daarvoor nuttige inspiratie te vinden in queer theory, een stroming die onderzoekt hoe seksuele en gender-verschillen doorwerken in de hele maatschappij. Een veelgehoorde kritiek op queer theory is de manier waarop het overal onderdrukking, en daarmee ook subversie, ziet. Wat zijn deze termen dan nog waard? Als er overal onderdrukking is, waar zoek je dan het ideaal waarvoor je wilt vechten?

De complexiteit en kwaliteit van Arruzza’s betoog ligt in haar poging om in kaart te brengen hoe verschillende vormen van onderdrukken in elkaar grijpen en op elkaar doorwerken. Om onderdrukking zelf te boven komen, is het noodzakelijk om de samenhang te zien van verschillende sociale mechanismes, zonder gender of klasse boven de ander te verheffen.

Dangerous Liaisons: The Marriages and divorces of Marxism and Feminism. Cinzia Arruzza, voorwoord door Penelope Duggan, vertaald uit het Italiaans door Marie Lagatta & Dave Kellaway

Nederland zet met opzet uitgeprocedeerden in detentie om ze zo onder druk te zetten het land “vrijwillig” te verlaten. Deze ‘vrijwilligheid’ is voor de overheid noodzakelijk omdat veel landen van herkomst geen onvrijwillige terugkeer accepteren.

De autoriteiten treden keihard op tegen de stakers. In de gevangenis op Schiphol is de staking gebroken door de stakers in de isoleercel te zetten. Met de gevangenis in Rotterdam wist de Vereniging Asieladvocaten en -juristen Nederland (VAJN) op tijd af te spreken dat de isoleercel niet zou worden gebruikt tegen de stakers. Desalniettemin wordt ook daar de repressie opgevoerd.

In de schaduw van deze gebeurtenissen vraagt Vluchtelingenwerk aandacht voor een ander probleem. Elk jaar komen circa 500 mensen aan op het vliegveld en vragen asiel aan. Deze personen, inclusief gezinnen met kinderen, worden automatisch in vreemdelingendetentie gezet. Hun asielprocedure moeten ze in gevangenschap afwachten.

Nederland behandelt de net aangekomen vluchtelingen schandalig door ze te detineren en zorgt ervoor dat personen die vaak al getraumatiseerd zijn door detentie en marteling in het land van herkomst, opnieuw getraumatiseerd worden door hun detentie in Nederland. Ook is het volkomen onacceptabel dat kinderen worden gedetineerd.

Steun daarom de petitie die Vluchtelingenwerk organiseert via de website: www.leveninveiligheid.nl

De petitie staat hier. We vragen iedereen de petitie te tekenen, de petitie kan een belangrijk effect hebben op de Russische autoriteiten.

Waarom hebben we jullie solidariteit nodig?

Alexei Gaskarov

Op 27 april 2013 werd Alexei Gaskarov, een jonge Russische sociale activist en econoom, gearresteerd. Gaskarov werd bekend vanwege zijn antifascistische activisme en gedurende de laatste twee jaar is hij dankzij zijn inzet, intelligentie, passie en toewijding een bekende politieke activist geworden.

Gaskarov heeft zich er sterk voor gemaakt dat zijn thuisplaats, Zhukovsky nabij Moskou, zich ontwikkelt op een manier die tegemoetkomt aan de behoeften van gewone burgers. Hij zet zijn werk dat hij begon in de beweging voor het beschermen van de Khimki en Tsagovsky bossen voort en steunt lokale actiegroepen. In maart 2013 lieten zijn stadsgenoten hun waardering voor zijn inzet blijken door hem te verkiezen in de door de lokale bevolking opgezette alternatieve ‘Volksraad van Zhukovsky’.

Hij is sinds december 2011 actief in de protestbeweging tegen Poetin en hij verschijnt regelmatig in de media en als spreker bij demonstraties en openbare discussiebijeenkomsten. Hij werd in oktober 2012 gekozen als lid van de Coördinerende Raad van de Russische oppositie en heeft zich daar altijd ingezet voor de sociale bewegingen.

De Russische politie kan Gaskarov zijn belangrijke rol in sociale bewegingen niet vergeven. Zij beschuldigen hem ervan deel te hebben genomen aan ‘rellen’ op zes mei, 2012, tijdens een legale betoging van de oppositie op het Bolotnaya plein in Moskou, de dag voor de inwijding van Poetin. Het lijkt erop dat de politie hoopt dat deze aanklacht, die nu al veel aandacht trekt, zal eindigen met een lange gevangenisstraf voor Gaskarov. Je kunt hier meer informatie vinden over zijn zaak.

We vragen je de petitie voor de vrijlating van Alexei Gaskarov en andere in verband met zes mei opgepakte gevangenen te tekenen. De juridische verdediging van de gevangenen en de campagne voor hun vrijlating kosten veel geld – kun je een bijdrage leveren, dan kun je ons steunen via PayPal: dmitry.cw@gmail.com

Voor meer informatie en nieuws, in verschillende talen, kun je onze site volgen: gaskarov.info.

De verkiezingen binnen de FNV maken duidelijk dat er de afgelopen jaren een duidelijk kritische stroming is ontstaan die een behoorlijke steun aan de basis heeft. En door de democratische ruimte die er de afgelopen tijd is veroverd kan die kritische stroming zich verder uitbouwen en versterken.

Als eregasten zaten ze vooraan in de zaal: werkgevers voorman Bernard Wientjes, oud bankier Herman Wijffels, oud NS directeur en oud PvdA senator Han Noten, oud FNV voorzitster Agnes Jongerius (inmiddels commissaris bij postNL), minister van sociale zaken Lodewijk Asscher, voormalig kwartiermaakster en staatssecretaris Jette Klijnsma en natuurlijk Wim (van vakbondsbestuurder tot supercommissaris) Kok. En ze zagen met opluchting hoe hún man Ton Heerts de verkiezingen had gewonnen. Ze hadden zich allemaal ingespannen om het proces van vernieuwing van de FNV in goede banen te leiden, verdere radicalisering te voorkomen en Heerts in het zadel te houden.

Ook de pers was tevreden. NRC-Handelsblad noemde de uitslag van de verkiezingen een “opmerkelijke positionering naar het midden” en schreef: “Dit is een overwinning voor de gematigden die meer heil zien in polderen dan actievoeren.” “Hij (Ton Heers) kan ‘zijn karwei’ nu verder afmaken: afronding van de reorganisatie van de FNV en toezicht op naleving van het sociaal akkoord.”

De opluchting op rechts zegt meer over de angst die daar leefde voor de ontwikkelingen in de FNV dan over de werkelijke situatie in de vakcentrale. Drie jaar nadat de ‘kloofdichters’ in de AbvaKabo hun strijd om de kloof tussen de leden en de leiding van de bond te dichten begonnen zijn er opmerkelijke resultaten geboekt. De kloofdichters behaalden op het AbvaKabo congres in mei 2010 een grote overwinning. Samen met hun medestanders kregen ze een meerderheid in het bestuur en enige tijd later stapte ook voorzitster Edith Snoey op. Nadat het duidelijk was geworden dat zij tegen de wil van de meerderheid van haar leden en tegen de afspraken in het bestuur in het pensioenakkoord had gesteund.

Ook de positie van Agnes Jongerius die als FNV voorzitter tegen de wil van de meerderheid van haar achterban het pensioenakkoord had doorgedreven werd onhoudbaar. En het werd duidelijk dat de structuur van de vakcentrale – waarbij de voorzitters van de negentien aangesloten bonden het voor het zeggen hadden, ook als hun opvatting tegenover die van de meerderheid van de leden stond onhoudbaar was. Er moest een nieuwe FNV komen waar de leden zich wel in herkenden. Een hele serie PvdA kopstukken werd ingevlogen om dat proces in goede banen te leiden.

Richtingenstrijd
Achter de strijd om democratisering van de bond ging een duidelijke richtingstrijd schuil. Een strijd tussen degenen die de vakbond zien als een club die zijn verantwoordelijkheid in het beheer van het kapitalisme en de crisis op zich moet nemen en degene die vinden dat de vakbeweging er is om de belangen van haar (potentiële) leden te verdedigen. Kortom de vakbeweging als beheersinstrument of als strijdorganisatie.

Die strijd is nog lang niet beslist en zal voorlopig ook niet beslist worden, maar er is inmiddels veel bereikt. Kijken we eerst naar de democratisering. Met de nieuwe structuur is een belangrijke stap gezet op weg naar een ongedeelde FNV. Met de vervanging van de federatieraad – bestaande uit de voorzitters van de aangesloten bonden – door een ledenparlement is een belangrijke stap vooruit gezet, ook al moet er aan de manier waarop de ‘verkiezing’ van dat parlement plaatsvindt nog heel veel verbeterd worden.

Ook aan de verkiezing van het Algemeen Bestuur door het ledenparlement kan nog heel wat verbeterd worden. Zo is het op zijn minst vreemd dat – in tegenstelling tot wat daar in eerste instantie was bepaald – daar toch vakbondsbestuurders in dienst van de bond in gekozen kunnen worden. Ook de directe verkiezing van de voorzitter door de leden is een stap vooruit.

Ook op het vlak van de vakbondspolitiek is er de afgelopen jaren het een en ander in positieve richting veranderd. De schoonmakers hebben de toon gezet voor een strijdbare opstelling. Hun voorbeeld is gevolgd door de werkers in de zorg en de distributiecentra. Behalve de polderende FNV is er nu ook een strijdbare FNV zichtbaar. Een FNV die niet alleen actie voert om de onderhandelingen te ondersteunen, maar die met actie een sterke beweging op wil bouwen. Ondanks de sterke druk was er een duidelijke, zij het beperkte minderheid van het voorlopige ledenparlement die zich uitsprak tegen het sociaal akkoord. Het zorgakkoord werd door de AbvaKabo afgewezen.

De steun van 38 procent van de leden die hun stem uitbrachten voor Corrie van Brenk en de verkiezing van een redelijk aantal strijdbare kandidaten in het ledenparlement geeft aan dat er een kritische stroming van een behoorlijke omvang is aan de basis van de FNV. Natuurlijk hadden wij graag een grote overwinning van die stroming gezien, maar het is duidelijk dat daar de tijd nog niet rijp voor is. De komende tijd gaat de richtingenstrijd door. Binnen het nieuw gekozen bestuur, binnen het ledenparlement en in alle geledingen van de vakbeweging. Het is te hopen dat de kritische stroming steeds meer terrein zal veroveren en dat steeds meer vakbondsleden in gaan zien dat de vakbeweging een toekomst heeft als strijdorganisatie of geen toekomst.

Radicale praktijk
Hoe belangrijk die strijd in allerlei bondsorganen ook is, nog veel belangrijker is wat er aan de basis gebeurt. Lukt het om de lijn van de schoonmakers, de werkers in de zorg en de distributiecentra voort te zetten. Lukt het om steeds meer mensen – vakbondsleden en (nog) geen vakbondsleden – te betrekken bij de strijd tegen de verslechteringen die op ons af komen. Lukt het om steeds meer mensen er van te overtuigen dat de vakbond een effectief instrument kan zijn in die strijd en lukt het op die manier om nieuwe groepen: jongeren, migranten, flexwerkers, vrouwen bij de vakbond te betrekken. Lukt het op die manier om de vakbond van een club van oudere blanke mannen met een vast contract om te vormen tot een organisatie die representatief is voor de hele werkende bevolking.

De grote tegenvaller bij de FNV verkiezingen was de lage opkomst. Voor het ledenparlement bracht slechts 6,5 procent van de leden hun stem uit. Voor de voorzitter bracht 13 procent van de leden hun stem uit. Slechts een kleine minderheid van de FNV leden voelt zich dus voldoende betrokken om hun stem uit te brengen. Maar als we nader naar die cijfers kijken is het duidelijk dat naarmate er meer van een strijdbare opstelling van de bond sprake is de betrokkenheid van de leden groter is. Bij de AbvaKabo was de opkomst voor het ledenparlement met 8,3 procent het grootst, gevolgd door bondgenoten met 6,7 procent en FNV Bouw met 5 procent. Als we naar verschillende sectoren kijken zien we daar het zelfde beeld. Hoe meer strijdbaarheid hoe meer stemmers. Dat geeft hoop.

Strijd loont
Op een beperkt aantal punten heeft de regering inmiddels iets in moeten binden. De beperking van het aantal contracten voor bepaalde tijd tot 2 jaar, geen nul uren contracten in de zorg en aanpassen van de regels bij overgang van onderneming zijn resultaten in het sociaal akkoord die het directe gevolg zijn van de acties bij AH, de thuiszorg en Unilever. Dit kleine beetje minder slechter had voor de FNV natuurlijk geen reden moeten zijn om het sociaal akkoord te tekenen.

Het is nu zaak om druk op de ketel te houden. Het ledenparlement moet de uitvoering van de afspraken van het sociaal akkoord goed in de gaten houden. Vooral het wegschuiven van de aangekondigde bezuinigingen zijn cruciaal. Maar zelfs als die bezuinigingen niet door gaan is het werk rondom het sociaal akkoord nog lang niet af. Er zijn ook nog open punten zoals de aantasting van de pensioenen en natuurlijk de werkgelegenheid in de thuiszorg.

Daarnaast is het van groot belang dat de ramen en deuren van de FNV wijd open blijven staan. Het ledenparlement moet het land in gaan, de discussie aangaan over belangrijke thema’s als duurzaamheid, werkgelegenheid en armoede. Hoe gaan we daar samen weer een eigen agenda op ontwikkelingen en vooral hoe gaan we die problemen te lijf. Met de ervaringen in de acties en de energie van veel nieuwe mensen die echt iets van de vernieuwing willen maken kunnen we stappen vooruit zetten naar een democratische en strijdbare vakbeweging.