29 September 2020

Ander Europa

Abonneren op feed Ander Europa Ander Europa
www.andereuropa.org
Bijgewerkt: 1 uur 44 min geleden

Te giftig voor de EU, dus: exporteren maar

10/09/2020 - 15:33

10 september 2020 – Twee ngo’s, het Zwitserse Public Eye en Unearthed, een onderzoeksjournalistiek initiatief van Greenpeace UK, publiceren vandaag een studie die ronduit schokkend is. Pesticiden die sinds jaren in de EU verboden zijn, worden jaarlijks met tienduizenden tonnen (!) geëxporteerd naar landen met lage en midden-inkomens. De exporterende firma’s krijgen daarvoor de toestemming van hun nationale autoriteiten én van het Europees agentschap ECHA (European Chemicals Agency). Het heeft de onderzoekers veel moeite gekost om de gegevens te verzamelen, want in veel gevallen wordt het ‘handelsgeheim’ ingeroepen. Ze slaagden er evenwel in om voor 2018 de omvang van het schandaal in kaart te brengen. In dat jaar werden door EU-lidstaten aanvragen  gedaan voor de export van meer dan 81.000 ton (81 miljoen kilo) pesticiden met daarin 41 substanties die in de EU verboden zijn. Paraquat is bijvoorbeeld dodelijk in heel kleine dosissen, en kan leiden tot .Parkinson. De belangrijkste uitvoerders zijn het Verenigd Koninkrijk, Italië, Duitsland, Nederland, Frankrijk, Spanje en België:  

De importeerders zijn wereldwijd verspreid. Er zijn veel landen-in-ontwikkeling bij (Brazilië, Oekraïne, Marokko, Mexico, Zuid-Afrika) maar de belangrijkste is… de Verenigde Staten. Le Monde, die er vandaag een artikel aan wijdt, merkt op: “Als een boemerang zijn de belangrijkste invoerders ook de landen die de meeste voedingsproducten exporteren naar Europa. Sinaasappelsap, koffie, soja…, kunnen dus residu’s bevatten van uiterst giftige pesticiden op de tafels van Europese consumenten.” Natuurlijk zijn stoffen die giftig zijn voor consumenten het nog duizendmaal meer voor de boeren die ze hanteren. Welke zijn de belangrijkste corporate criminals? De gang wordt geleid door het in Zwitserland gevestigde, Chinees overgenomen Syngenta, het Amerikaanse, in Nederland actieve Corteva, verder Finchimica (Italië), AlzChem (Duitsland), Bayer en vele andere (een gedetailleerde inventaris hier). Le Monde vroeg de Europese Commissie naar een reactie. Is het stupiditeit of hypocrisie? Waarschijnlijk beide samen: “De Europese wetgeving is reeds strenger dan wat de internationale overeenkomsten eisen. Een verbod op export door de EU zal niet automatisch meebrengen dat derde landen deze pesticiden niet meer gebruiken, want ze kunnen ze van elders importeren. Het is efficiënter om deze landen te overtuigen deze pesticiden niet meer te gebruiken.” Telkens opnieuw moet men vaststellen dat er achter een positief initiatief van de EU een ander staat dat het teniet doet, of erger. Met REACH was een goede stap gezet om het milieu van chemische vervuiling te vrijwaren. Maar wat helpt het als men dit wetens en willens negeert wanneer bedrijven er hun winstkansen zien door verminderen? De EU wil zich als ‘humanitair imperium’ op de kaart zetten. Ondertussen is ze verantwoordelijk voor de verdrinkingsdood van duizenden wanhopige vluchtelingen, en blijkbaar ook voor de vergiftiging van ontelbare boeren en consumenten. De bekommernis om de 'rechtsstaat' klinkt als een gebarsten klok.Maar wat hoort men hiervan in de media? (hm)  

Eén stap vooruit, drie stappen terug

09/09/2020 - 13:23

Peter Wahl en Klaus Dräger (*) 9 september 2020   De resultaten van de EU-top (17-21 juli) werden gunstig tot uitbundig becommentarieerd. Weliswaar heeft de massieve overname van schulden door de Commissie het supranationale niveau versterkt, maar als puntje bij paaltje komt staat de EU er nog slechter voor dan vóór Corona.

Als het om geld gaat, vliegen in de EU altijd de stukken in het rond. Deze keer echter werd de strijd gevoerd in een extreme uitzonderingssituatie: de EU zit in een existentiële crisis. En dat heeft ook Angela Merkel begrepen. Nadat ze in april nog de aanzet van de zuiderse landen tot het lanceren van Corona-obligaties had verworpen en daarmee ook een gemeenschappelijk aangaan van schulden, bood het drama van de Coronacrisis nu de gelegenheid om minstens een light versie van gemeenschappelijke kredietopname voor te stellen. Er stonden te veel Duitse belangen op het spel als het conflict verder was geëscaleerd. Onder de aanhangers van ‘meer Europa’ leidde het ‘Herstelprogramma’ tot euforische reacties. Na tien jaar van permanente crisis geloven ze nu in een historische doorbraak. Raadsvoorzitter Michel schepte zelfs op dat dit nu het ‘Copernicaanse keerpunt’ was. De hype verbergt echter drie pijnlijke waarheden:
  • de economische impact van het herstelprogramma wordt ernstig overschat,
  • de conflicten over het geld zijn gebaseerd op diepere, structurele verschuivingen in de informele machtsstructuur van de EU
  • en de al geruime tijd smeulende principeverschillen over de verdere ontwikkeling van de EU breken nu open.
Maar laten we het eerst over geld hebben.   Het gewone EU-budget op besparingskoers  1,8 biljoen (1800 miljard) euro om ‘Europa te redden’ - dat klinkt bombastisch. Maar 1,074 biljoen hiervan komen uit de normale meerjarenbegroting 2021-2027, en deze begroting is een bezuinigingsbegroting. In 2018 was nog 1,346 biljoen euro voorgesteld. In vergelijking met de meerjarenbegroting 2014-2020 zijn de middelen voor het landbouwbeleid met 46 miljard euro verlaagd. Ook voor het cohesiebeleid is er tien procent minder. Aanzienlijk minder gaat ook naar het Europees Sociaal Fonds, het Erasmus-programma, naar onderzoek of naar het EU-investeringsfonds (Invest-EU). In tegenstelling tot het ontwerp van de Commissie werd ook op de bijkomende middelen voor onderzoek (Horizon Europa) gekort. De extra middelen voor migratie, nabuurschapsbeleid, gezondheid (8 miljard Euro) en de EU-programma's voor landen buiten de EU op het gebied van milieu, humanitaire hulp, enz. zijn zelfs volledig geschrapt. De hulp bij de klimaatneutrale herstructurering van de steenkoolregio's (Just Transition Fund) werd sterk verminderd. Von der Leyens Green Deal is duidelijk zwaar gehavend.   Het Corona-wederopbouwpakket: subsidies vs. leningen De zogenaamde 'spaarzame vijf' (Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden en Finland) konden duidelijke successen boeken. Het subsidiegedeelte werd gereduceerd van 500 miljard naar 390 miljard, het leninggedeelte werd opgetrokken van 250 miljard naar 360 miljard. De subsidies, met een looptijd van drie jaar, betekenen een jaarlijkse injectie van 130 miljard euro. Gemeten naar het BBP van de EU-27 (14,7 biljoen euro in 2019) gaat het nauwelijks om 0,8 % van het jaarlijkse BBP. Tegenover de omvang van de economische ineenstorting - en ook in vergelijking met de nationale reddingspakketten – blijkt de veel geciteerde 'bazooka' eerder een waterpistool. Daartegenover staat dat lidstaten met een hoge staatsschuld slechts zeer aarzelend een beroep doen op leningen. Bij het eerste Corona-pakket kon voor 240 miljard geleend worden uit het ESM (Europees Stabiliteits Mechanisme), maar tot nu toe werd daar helemaal geen beroep op gedaan. De landen vrezen het stigmatiseringseffect: wie ESM-leningen opneemt, moet op de internationale financiële markten rekening houden met hogere rentetarieven op staatsleningen. Het kernstuk van het Corona-pakket is het wederopbouwfonds (Recovery and Resilience Facility, RRF). Tot 2024 moet het 312,5 miljard aan subsidies ter beschikking stellen. De lidstaten moeten daartoe nationale wederopbouwplannen voorleggen, die door de Commissie zullen worden gekeurd en door de Raad met gekwalificeerde meerderheid van stemmen moeten worden goedgekeurd. De staten zullen er betalingen uit ontvangen, in zoverre ze op geloofwaardige wijze vooruitgang in overeenstemming met de EU-doelstellingen kunnen aantonen. Deze doelstellingen zijn nog niet concreet vastgelegd. Geld uit het Wederopbouwfonds is in elk geval onderworpen aan het zogenaamde Europees Semester, het instrument voor sturing van het economisch beleid door de Commissie.   Nog meer explosief materiaal: de voorwaarden voor Corona-hulp In het verleden heeft het Europees Semester aan verschillende lidstaten het doorvoeren van neoliberale structuurhervormingen als voorwaarde gesteld (b.v. verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd, pensioenverlagingen, loonplafonds, beperkingen op collectieve loonovereenkomsten, privatiseringen in de gezondheidssector). Het ‘bende van vijf’ dringt nu aan op verdere 'hervormingen'. Ze konden een 'noodremmechanisme' doordrukken. Zodra een lidstaat bedenkingen heeft bij een nationaal wederopbouwplan worden de betalingen stopgezet en moet de Raad opnieuw beraadslagen en dan hierover een beslissing vellen met gekwalificeerde meerderheid. Het tijdschrift Politico merkt op: “Als één nationaal hervormingsplan aan de staats- en regeringsleiders van de EU wordt voorgelegd, is het waarschijnlijk dat alle andere of een groot aantal ervan over dezelfde kam zullen geschoren worden. Dat kan de komende jaren voor verdeeldheid zorgen en tot giftige onderhandelingen leiden, met aanhoudende onzekerheid en politiek drama rond het tijdstip van de betaling”.   Wie wint, wie verliest? Ook de verdeelsleutel voor de gelden werd gewijzigd. Voor 2023 mag uitsluitend de daling van het BBP in 2020 en het cumulatieve verlies over 2020-2021 als basis worden genomen. Volgens een analyse van het officieuze Bruegel-instituut is dit in het voordeel van de grote EU-landen. Vergeleken met het oorspronkelijke voorstel van de Commissie zouden Duitsland en Frankrijk resp. 20,4 miljard en 7,4 miljard méér subsidies ontvangen. Andere EU-staten krijgen minder. Italië (-1 miljard), Spanje (-9,5 miljard) en Polen (-11,4 miljard) zouden de verliezers zijn, net als de kleinere EU-landen.   Transfers – nog een keer andersom Na de Brexit moesten de kortingen op de bijdragen, die Margaret Thatcher had afgedwongen, eigenlijk worden afgeschaft. Voor Duitsland blijft het bij 3,761 miljard euro per jaar. Voor Nederland, Oostenrijk, Zweden, Denemarken werden de kortingen zelfs nog opgetrokken. Ook van de douane-inkomsten van de EU moeten de lidstaten een grotere brok ontvangen. De kortingen worden uiteraard gefinancierd door de bijdragen van alle lidstaten.   Meer eigen middelen van de EU, voor een snellere schuldafbouw? Om aan meer eigen middelen te komen heeft de EU-top tot nu enkel ingestemd met de mogelijke invoering van een EU-heffing op niet-recycleerbaar plastic afval vanaf 2021. Alle andere instrumenten (digitale belasting, CO2-grensbelasting, belasting op financiële transacties) moeten de komende jaren nog worden bediscussieerd. Aangezien die allemaal omstreden zijn, zijn hun kansen op realisatie onzeker. Conclusie: de ’historische beslissingen’ van de EU-top zijn in vergelijking met de sanitaire (tweede Coronagolf!), economische en sociale uitdagingen van de pandemie en van de klimaat- en milieucrisis uiterst mager. “Too little, too late”, zoals ook vele mainstream economen bemerkten. Het noodprogramma zou een licht dempend effect kunnen hebben op de landen die het zwaarst getroffen zijn. Maar de dynamiek van economische en sociale desintegratie van EU zal er niet door tegengehouden worden.   Tectonische verschuivingen in de macht-architectuur  De EU is geen toonbeeld van basisdemokratie. De ‘informele machtsmechanismen' (Bourdieu) en de daaruit voortvloeiende hiërarchie zijn altijd een doorslaggevende factor geweest voor de integratie. Als men het heeft over de 'Frans-Duitse motor' is dat slechts een omschrijving van het feit dat er een hegemoniaal machtscentrum is. De topbijeenkomst van juli heeft hier echter een serieuze verschuiving aan het licht gebracht. Enerzijds aan de top van de hiërarchie. Tot aan de Duitse hereniging was Frankrijk de leidende partner, maar ondertussen verplaatste zich het zwaartepunt. In de financiële en eurocrisis is de relatie helemaal omgekeerd. Macron probeert nu Frankrijk weer op een redelijk niveau te tillen, en zegt dat openlijk: “Ik heb geopteerd voor een weg waardoor Frankrijk opnieuw zijn plaats onder de naties van Europa inneemt.” [efn_note] https://www.latribune.fr/entreprises-finance/industrie/aeronautique-defense/souverainete-de-la-france-et-de-l-europe-ce-que-veut-vraiment-emmanuel-macron-839283.html [/efn_note] Of het nu zijn voorstellen zijn voor een begroting en een minister van Financiën voor de eurozone, zijn harde kritiek op het onzinnige Duitse exportrecord of de recente toetreding tot de alliantie van zuidelijke lidstaten die ijveren voor coronabonds, het zijn allemaal pogingen om de economische problemen van Frankrijk ook met hulp van ‘Europa’ aan te pakken. “Make France great again!” Dit is ook duidelijk in het buitenlands beleid, waar hij probeert de Franse troeven uit te spelen, zoals de status van kernmacht en de permanente zetel in de VN-Veiligheidsraad. Ook zijn verklaring over de ‘hersendood’ van de NAVO, of over de Westerse medeverantwoordelijkheid voor de spanningen met Moskou, en zijn pleidooi voor een nieuwe ontspanningspolitiek moeten in dit licht gezien worden. [efn_note] Discours du Président de la République à la conférence des ambassadeurs, 27 augustus 2019. [/efn_note] Controversieel voor Berlijn zijn ook de digitale belastingen voor Amerikaanse bedrijven, het China-beleid, het verzet tegen de uitbreiding van de EU in de westelijke Balkan, of de steun voor generaal Haftar in Libië, waar Parijs aan hetzelfde zeel trekt als Egypte, de Emiraten en Rusland. Dat door de coronapandemie de economische voorsprong van Duitsland  - voorlopig althans - nog groter wordt, houdt de rivaliteit aan de top van de EU-hiërarchie op een hoog vuur.   Zwak leiderschap van het Centrum De dagen van het ‘condominium’, de onbetwiste heerschappij van het Frans-Duitse duo zijn nu echter voorbij. Nog vóór de top was het duo er niet in geslaagd het voorzitterschap van de Eurogroep aan de Spaanse Nadia Calviño toe te wijzen. In plaats daarvan kon een alliantie van Nederlanders, Scandinaviërs, Oostenrijkers en Balten de Ier Paschal Donohoe laten benoemen. [caption id="attachment_19442" align="alignleft" width="300"] De Frans-Duitse as, niet langer wat het was[/caption] Op de top werd uiteindelijk duidelijk dat Nederland, Denemarken, Zweden, Oostenrijk en Finland een machtspolitiek subcentrum gevormd hadden, dat over een enorm blokkeringspotentieel beschikt. Opmerkelijk is ook de partijpolitieke mix binnen deze alliantie. Terwijl de drie noordelijke landen worden geleid door sociaaldemocraten, zijn de regeringen in Den Haag en Wenen rechts-conservatief. Hier worden de eerste gevolgen van de Brexit zichtbaar. Londen was tot nog toe de aanvoerder van het kamp dat verdere soevereiniteitsoverdrachten aan Brussel op afstand hield. De anderen, die er eigenlijk hetzelfde over dachten, konden zich daarachter verstoppen. Maar nu moeten ze kleur bekennen. Zo had Mark Rutte al vóór de coronacrisis verklaard dat “Nederland na de Brexit een leidende rol tegen ‘meer Europa’ zal spelen”. [efn_note] Netherlands Has Responsibility to Lead After Brexit: Rutte, Atlantic Sentinel, 14 januari 2018 [/efn_note] Hij had dit ook al duidelijk gemaakt in een toespraak voor het Europees Parlement in 2018: “Meer en meer Europa is niet het antwoord op de vele problemen van de mensen in hun dagelijks leven. Voor sommigen is de 'steeds hechter wordende unie' nog steeds een doelwit op zich. Niet voor mij.” [efn_note] Speech by Prime Minister Mark Rutte on the future of the European Union - European Parliament, Strasbourg, 13 juni 2018. [/efn_note] Het nieuwe subcentrum is geen tijdelijk fenomeen, maar een uiting van tektonische verschuivingen die een blijvend effect zullen hebben op de verdere ontwikkeling. De moraliserende toespraak van de ''vrekkige vijf'' verbergt het feit dat het niet alleen om geld gaat – de onderliggende reden voor het conflict is uiteindelijk een andere visie dan de aanhangers van ‘Meer Europa!’ op de toekomst van de integratie. Met moraliserende, eurocentrische oordelen ziet men de zaken alleen nog onduidelijker. Want als het gaat om echte solidariteit zijn de zuidelijke landen niet beter, zoals bijvoorbeeld uit hun ontwikkelingshulp blijkt. Terwijl Denemarken met 0,70 procent van zijn BBP precies voldoet aan de doelstelling van de Verenigde Naties, Zweden zelfs 1% haalt en Nederland nog steeds 0,60%, komen Italië en Spanje voor hun solidariteit met de arme landen in het Zuiden maar tot 0,2%.  [efn_note] OESO Database [/efn_note]   Oost-West conflict Een ander subcentrum bestaat al lang: de Visegrád-groep [efn_note] Polen, Hongarije, Tsjechië en Slovakije. [/efn_note]. Hoewel het Hongaarse staatshoofd Orbán op de top van staats- en regeringshoofden in het middelpunt van de belangstelling stond, blijft de groep maar bij elkaar als het erom gaat zich terug te trekken bij kwesties over vluchtelingen en migranten, als het gaat over geld en de richtlijnen van Brussel over de rechtsstaat en de democratie, wat zij zien als een inbreuk op hun soevereiniteit. De poging om de crisis als hefboom te gebruiken om Hongarije te brandmerken is mislukt. Het compromis in de slotverklaring van de Raad komt erop neer dat de kwestie uitgesteld wordt en onbeslist blijft. Zoals president Michel zei: “Het is nog niet volledig duidelijk hoe we optreden.” [efn_note] Frankfurter Allgemeine Zeitung, 25 juli 2020.  [/efn_note] Vermoedelijk zal het conflict bij een volgende gelegenheid opnieuw losbarsten. Ook dit oostelijk subcentrum zal niet zo snel van de kaart verdwijnen, en kan nog verstevigd worden als het conflict escaleert.   Een fundamenteel probleem: imperiale ‘overstretch’  Naast de reeds lang bestaande fragmentering, zoals tussen de landen met de euro en landen daarzonder, NAVO-leden en niet-NAVO-leden [efn_note]Zweden, Finland, Oostenrijk, Ierland en Cyprus zijn geen lid van de NAVO. [/efn_note], binnen Schengen en erbuiten [efn_note]De Europese lidstaten Ierland, Bulgarije, Kroatië, Roemenië en Cyprus behoren niet tot de Schengenzone, terwijl de niet-lidstaten Zwitserland, Noorwegen en IJsland er wel toebehoren. [/efn_note], zal de kloof tussen Noord en Zuid en tussen Oost en West in toenemende mate een stempel drukken op de ontwikkelingsdynamiek van de EU. Corona laat eens te meer zien dat de structuren en procedures van de EU volstaan zolang het goed gaat, maar niet opgewassen zijn tegen grootschalige en complexe crisissen. Daarbij komt dat de problemen van voor de coronatijd niet verdwenen zijn, waaronder een steeds waarschijnlijker harde Brexit, conflicten met de Verenigde Staten, een Koude Oorlog met China, vluchtelingen en migranten, de mankementen van de euro en natuurlijk de klimaatverandering. Het totaalbeeld krijgt steeds meer de kenmerken die we kennen van het verval van de grote imperia. Door de overdreven uitbreiding (‘overstretch’) en de daaruit voortvloeiende heterogeniteit verliest de EU steeds meer de mogelijkheid tot controle en sturing. De Unie wordt steeds kwetsbaarder door externe schokken en interne conflicten. Natuurlijk, in tegenstelling tot de klassieke imperia is de EU op vrijwillige basis tot stand gekomen. Maar de groeiende zwakte van het centrum, het groeiend zelfvertrouwen van de periferie en de steeds sterkere subcentra versterken de middelpuntvliedende krachten en maken de kloven steeds dieper. Wellicht slaagt men er nog wel in om van crisismanagement een permanente toestand te maken, maar dan wel op een hellend vlak. (*) Peter Wahl is voorzitter van de ngo WEED (World Economy, Ecology & Development) en was medeoprichter van Attac-Duitsland. Hij schrijft over Europees beleid, ontwikkelingspolitiek en internationale betrekkingen. Klaus Dräger werkte als adviseur voor tewerkstelling en sociale zaken voor de linkse fractie (GUE/NGL) in het Europees Parlement. Hij is lid van de adviesraad van het Zeitschrift Marxistische Erneuerung Z. Dit artikel verscheen op 31 juli 2020 in Makroskop. (Magazin für Wirtschaftspolitik). Nederlandse vertaling Ander Europa. We danken de auteurs voor de toelating tot vertalen en publiceren.

Navalny en Nord Stream 2

09/09/2020 - 12:29
Bewaren als PDF

9 september 2020 – Moet Poetin voor het vergiftigen van de opposant Navalny gestraft worden door het opzeggen van de in aanbouw zijnde gaspijplijn Nord Stream 2? Dat is de vraag die veel columnisten en andere opiniemakers lijkt bezig te houden. Maar de Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft al laten weten dat dit niet echt een optie is.

Toch moeten de Europese leiders iets doen, anders komen ze in de ogen van de eigen publieke opinie als wel heel slap over. Er zijn ook lidstaten zoals Litouwen die historische appeltjes met Rusland te schillen hebben. Zelfs de Franse president Macron, nochtans een groot voorstander van strategische samenwerking met Moskou, heeft dus beslist dat zijn Minister van Buitenlandse Zaken en zijn Minister van Defensie een bezoek aan Rusland beter even uitstellen.

Het aantal mediastemmen dat vindt dat de EU harder moet optreden tegen Rusland, en, waarom niet, tegen China, neemt overhands toe. Zij lijken te denken dat de klok enkele decennia kan worden teruggedraaid, en de EU maar beter weer gaat schuilen onder de paraplu van het Atlantisch Bondgenootschap met de VS. Dat is misschien een optie die in de ogen van een aantal Tory’s perspectieven opent voor het VK, maar de Europese leiders snappen dat de EU eigen strategische ruimte nodig heeft om haar plekje onder de zon te handhaven. Ook als Trump de komende verkiezingen verliest zal dat niet veranderen. Het was al onder Obama begonnen.

Samenwerken met de energierijke en militair actieve Europese buur Rusland ligt dan voor de hand. Nord Stream 2 dat de Russische gasaanvoer naar de EU moet verdubbelen en loskoppelen van chaos in Oost-Europa wordt dan ook niet opgeofferd voor één vergiftige opposant.

Dat is ook de boodschap voor de oppositie in Wit-Rusland. Een herhaling van de chaos in Oekraïne komt de EU even niet uit. Zolang Poetin het daar niet te bont maakt mag hij er zijn gang gaan. (fs)

Hits: 7

Ach ja, je privacy…

07/09/2020 - 13:49

7 september 2020 – Gegevensbescherming, privacy, uw digitale rechten … altijd een vreselijk iets om zelfs maar te weten waarover het gaat, of het nu is over hoe Google je gangen nagaat of over de manier waarop de Europese Unie de privacy van de burgers meent te beschermen. Aan dit laatste moet weer een stukje toegevoegd worden, maar het zal niet overbodig zijn eerst te zeggen waar we gekomen waren. Het best kunt u Uw privacy als EU-geschenk aan Washington nog eens doornemen, maar als u gehaast bent, hier heel in het kort wat voorafgaat. Met de Europese verordening (2018) over gegevensbescherming, beter bekend als GDPR, wil de EU vermijden dat er heimelijk privé-informatie over u wordt verzameld. U merkt inderdaad dat sindsdien veel websites u vragen of u het eens bent met het gebruik van cookies, enzovoort. In de lidstaten werden ook al boetes uitgeschreven wegens overtredingen op de General Data Protection Regulation. Maar wat met niet-Europese bedrijven zoals Google, Facebook, Amazon … die ook in Europa de belangrijkste digitale spelers zijn, en met alle middelen hun miljardenbelangen verdedigen? De Europese Commissie sloot in het jaar 2000 al met Washington het Safe Harbor akkoord; ‘safe’ waren alleen de Amerikaanse bedrijven die hierdoor rustig konden doorgaan met het transfereren van persoonsgegevens uit Europa naar de USA.Maar op 6 oktober 2015 verklaarde het Europees Hof van Justitie Safe Harbor niet verenigbaar met het Europees recht… No problem, zei de Europese Commissie, en in februari 2016 sprak men niet meer van Safe Harbor maar van Privacy Shield , even lek als de vorige regeling. Vooral door toedoen van de Oostenrijkse privacy-activist Max Schrems en zijn organisatie NOYB werd ook de nieuwe regeling onder vuur genomen, en op 16 juli 2020 oordeelde het Europees Hof van Justitie dat Privacy Shield niet verenigbaar is met de bepalingen van GDPR. Op 3 september debatteerde Schrems hierover op een hoorzitting in het Europees Parlement met Europees Justitiecommissaris Didier Reynders. Schrems meldde er dat Amerikaanse bedrijven al gemeld hadden dat ze zich niet zullen storen aan de uitspraak van het Europees Hof. “We kregen zelfs een brief van Facebook, zeggend dat ze zich niet zullen houden aan de tweede uitspraak van het Europees Hof van Justitie”, aldus Schrems. Reactie van commissaris Reynders: verwacht niet te vlug een nieuw akkoord met de Verenigde Staten daarover, want er zijn presidentsverkiezingen, en er zouden zelfs stukken van de Amerikaanse wetgeving moeten gewijzigd worden voor een beter akkoord. De Foreign Intelligence Surveillance Act laat de Amerikaanse geheime diensten als NSA immers toe om informatie te verzamelen over niet-Amerikaanse burgers. (hm)

Einde coronacrisis niet in zicht

07/09/2020 - 10:49
Bewaren als PDF

7 september 2020 – Wat staat ons nog allemaal te wachten in de coronacrisis? Als je dit lange artikel van Politico leest over de economische impact van het virus in de EU denk je al snel: niemand weet het echt.

Het is ook een bizarre ervaring met dat virus: het is de eerste crisis die op ieders leven een onmiddellijke impact heeft, iedereen heeft op de een of de andere manier het virus ‘aan den lijve’ ondervonden. Maar als je op een zaterdag door het centrum van Utrecht struint krijg je de indruk dat alles wel meevalt: er zijn zelfs meer terrassen dan vroeger, wat fijn! De vreselijke cijfers uit India lijken dan een ver-van-mijn-bed-show.

Wat gaat er gebeuren? Dat hangt mee af van de evolutie van het virus in de komende koude maanden, wordt gezegd. Maar wat voorgesteld wordt als een ‘natuurlijke’ factor hangt in werkelijkheid af van de keuze die het beleid nu maakt tussen ‘economische druk’ en onze gezondheid. Wat bijvoorbeeld te denken van de Britse premier Boris Johnson die ageert tegen thuiswerken omdat dat slecht is voor de koffiebars in de City? Dat werpt dan weer een ander licht op de sfeer in het stadscentrum van Utrecht.

Zowat de helft van alle coronaberichten gaat over het zoeken naar een vaccin. Zo wordt een sfeer geschapen dat het allemaal binnenkort misschien wel voorbij is. Terwijl een vaccin echt geen wondermiddel is: het vaccineren wordt dan een enorme logistieke klus, terwijl momenteel de klus van het testen zelfs niet wordt geklaard. Het virus muteert. Hoelang en in welke mate je immuun blijft is onzeker. Enzovoort.

De economische en sociale impact van het virus blijft. Door een aanhoudend beleid van lage rentes en goedkoop geld aan te kondigen heeft de Amerikaanse Centrale Bank dat impliciet erkend.

Voor ontzettend veel mensen betekent dat dus economische en sociale onzekerheid: sectoren die afslanken of verdwijnen, bedrijven die over de kop gaan, economische activiteit die verdwijnt of zich verplaatst (wat voor de werknemers in kwestie op hetzelfde neerkomt). De Europese vakbond publiceerde cijfers die een beeld geven van wat op ons afkomt: de EU telt 14,3 miljoen officiële werklozen, een toename met 900.000 in deze crisis. Daarnaast zijn er nog 2 miljoen werknemers met contracten van zeer korte duur, voor wie werkloosheid een onmiddellijke dreiging is. En er zijn zomaar eventjes 45 miljoen werknemers (!) waarvan de job tijdelijk in stand wordt gehouden met overheidsgeld en vormen van voorlopige arbeidsduurvermindering.

De Britse regering maakt binnenkort een einde aan haar steunprogramma omdat ze ‘niet iedere baan kan redden’. Landen zoals Duitsland of Italië laten hun programma nog een tijdje doorlopen, maar overal gaan stemmen op dat dit voor de overheidsfinanciën niet houdbaar is. In Nederland is het programma over de verkiezingen in maart 2021heen getild, maar de afbouw is ingepland en geleidelijk verschuift het accent naar omscholing, wat er op neerkomt dat je als werknemer zelf moet zorgen dat je er uit komt (allemaal naar de zorg?).

Door de indruk van onzekerheid over het verloop van de crisis ga je door de bomen het bos niet meer zien: we zitten midden in een diepe sociale en maatschappelijke crisis, en al wie denkt te antwoorden met business as usual is ziende blind. (fs)

Hits: 0

Klaas Knot maakt zich zorgen

03/09/2020 - 18:00
Bewaren als PDF

3 september 2020 – Klaas Knot is de president van De Nederlandsche Bank (DNB), de centrale bank van Nederland. Hij gebruikte zijn HJ Schoo-lezing om ongerustheid uit te spreken over het gebrek aan draagvlak van de Europese Unie in Nederland. Aanleiding was natuurlijk de discussie over het Europese herstelfonds waar bijna alle Nederlandse politieke partijen – met in gedachten de komende verkiezingen – over elkaar heen rolden om te pleiten tegen Europese giften aan hard door het virus getroffen lidstaten.

De lezing van Knot deed zoals allicht de bedoeling was wat stof opwaaien in de media.

Knot benadrukt in de lezing en daarna in een gesprek met De Volkskrant het economisch belang van de EU voor Nederland: goed voor de export, ook al omdat de euro lager genoteerd staat dan de gulden zou zijn. Over de rol van Nederland als belastingparadijs heeft hij het niet.

Het groot probleem is volgens Knot de economische scheefgroei in de EU, zodat ook in de toekomst economische reddingsoperaties voor zwakkere lidstaten nodig dreigen te blijven, wat dan weer het draagvlak van de EU ondermijnt.

Hoe wil Knot die scheefgroei aanpakken? Een sterk land als Nederland moet meer ruimte scheppen voor hogere lonen en zo meer bijdragen aan de economische vraag in Europa, want het handelsoverschot van Nederland is te groot. Zwakkere landen als Italië en Griekenland moeten dan weer ‘hervormen’ om hun concurrentiekracht te versterken. Europese moet de teugels van de overheidsfinanciën strak houden, maar meer nadruk leggen op de regel van maximum 60 procent overheidsschuld dan op de 3 procent jaarlijks tekort, zodat het overheidsbeleid in elk geval in de lidstaten met een beperkte overheidsschuld soepeler kan inspelen op de conjunctuur. Dat zal men in Italië of Griekenland graag horen… Ook moeten nuttige productieve overheidsinvesteringen misschien buiten beschouwing gelaten worden bij het beoordelen van overheidstekorten.

Maar Knot doet geen oproep de financiële slagkracht van de EU te versterken om door gerichte investeringen scheefgroei in de EU tegen te gaan. Het herstelfonds was nodig, maar eenmalig, en wordt liefst niet te veel herhaald. Trouwens, geen enkele lidstaat wil altijd de hand ophouden. Schuldkwijtscheldingen zijn dan weer een goed idee maar in de praktijk moeilijk haalbaar. Dus de economische scheefgroei in de EU moet structureel worden aangepakt: de EU moet strenger toekijken op het beleid in de lidstaten om door hervormingen de economische kloof tussen lidstaten te dichten. Knot bepleit dus geen sterker Europees overheidsbeleid, maar strenger Europees toezicht op het neoliberaal beleid in de lidstaten.

Dat is wat men noemt oude wijn in nieuwe zakken. Eens marktfundamentalist, altijd marktfundamentalist? (fs)

Hits: 14

Een oproep aan de linkse krachten in het Europees Parlement

03/09/2020 - 13:03

3 september 2020   Op 23 juli keurde het Europees Parlement een resolutie goed waarin een standpunt ingenomen wordt over het akkoord dat de staats- en regeringsleiders twee dagen eerder bereikten over een corona-herstelplan en de Europese meerjarenbegroting. Terwijl de resolutie een aantal punten van terechte kritiek bevat, zoals het schrappen van steunmaatregelen voor de gezondheidssector en een verminderd bedrag voor steun aan de klimaattransitie, protesteert de resolutie echter ook tegen verminderde steun aan de militaire industrie (European Defence Fund) en aan het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer. Dit laatste komt neer op de vraag naar de versterking van Frontex, de steeds meer gemilitariseerde aanpak van het migratie- en asielbeleid, verantwoordelijk voor duizenden drenkelingen in de Middellandse Zee. De resolutie van het Europees Parlement [efn_note]Voor meer detail, zie bv. Europees radicaal links maakt zichzelf overbodig [/efn_note] werd goedgekeurd door christendemocraten (EVP), sociaaldemocraten (S&D), liberalen (Renew), Groenen en door 29 van de 39 leden van de linkse fractie (GUE/NGL, de fractie met de europarlementsleden van Die Linke, Podemos, Syriza, verschillende communistische partijen, de Belgische PVDA enz.) Vooral in de vredesbeweging werd hierop ontsteld en teleurgesteld gereageerd. In Duitsland deden meteen een aantal kopstukken uit die beweging een oproep aan Die Linke om “deze verkeerde beslissing te corrigeren, en bij elke besluitvorming consequent tegen iedere vorm van verdere militarisering van de EU en Europa te stemmen”.  De bezorgdheid in de Duitse vredesbeweging nam nog toe als ook een aantal Bundestag-verkozenen van Die Linke zich onlangs schamper uitlieten over het antimilitarisme van de partij; een petitie daarrond kreeg al meer dan 1100 handtekeningen. Een specifieke oproep aan de “linkse krachten in het Europees Parlement” werd gelanceerd door Ludo De Brabander, woordvoerder van de Vlaamse vredesorganisatie Vrede, en Herman Michiel, redacteur van Ander Europa. In verschillende Europese landen werden organisaties en personen uitgenodigd om een Oproep te steunen gericht aan de linkse en progressieve krachten in het Parlement. Ze worden dringend verzocht om zeker op drie punten een principieel standpunt in te nemen als het Parlement zich definitief over de Europese begroting moet uitspreken: geen steun voor de militarisering van Europa, noch voor het inhumaan migratie- en asielbeleid, en de weigering om financiële steun afhankelijk te maken van neoliberale hervormingen. De oproep werd vandaag verstuurd naar de 39 individuele leden van de linkse fractie GUE/NGL, en naar de voorzitters van de sociaaldemocratische en groene fractie. U vindt hieronder de Nederlandse versie van de Oproep, gevolgd door de lijst van ondertekenaars. Er is ook een Engelse, Franse, Duitse en Spaanse versie. [spacer size="40"] [note note_color="#cccddd" class=" notitie90procent" ] OPROEP AAN DE LINKSE PARTIJEN IN HET EUROPEES PARLEMENT Op 23 juli heeft de overgrote meerderheid van de linkse fractie (GUE/NGL) in het Europees Parlement samen met de sociaaldemocratische (S&D), groene en rechtse (EVP, Renew) partijen een resolutie goedgekeurd die zich verzet tegen het ‘Europees akkoord’ van 21 juli, waarin de Raad van de Europese staatshoofden en regeringsleiders een compromis had bereikt over een Europees herstelplan en de meerjarenbegroting. Er valt inderdaad veel te zeggen tegen dit akkoord, dat een compromis was om tegemoet te komen aan de bezwaren van de 'vrekkige' lidstaten, onder leiding van Nederland, die de problemen van zuidelijke staten als Italië en Spanje verklaren als gevolg van hun 'onverantwoordelijk' begrotingsbeleid. Het akkoord hield in dat een aantal posten van het herstelplan en de EU-begroting, waaronder gezondheid en klimaat, werden verlaagd. Dat is een geldige reden voor verzet, ook van links. Maar in de resolutie van het Europees Parlement wordt niet alleen gevraagd om de oorspronkelijke bedragen te respecteren voor maatschappelijk verantwoorde initiatieven, maar ook voor absoluut onverdedigbare doelen. De twee meest verwerpelijke punten zijn het Europees Defensiefonds en het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer. Het Defensiefonds is een heimelijke manier om Europees geld naar de militaire industrie te versluizen onder het mom van ‘industriebeleid’. Het akkoord van 21 juli geeft ‘slechts’ 7 miljard euro voor dit fonds. De militair-industriële lobby is natuurlijk teleurgesteld, want aanvankelijk was 13 miljard euro voorzien. We kunnen niet accepteren dat linkse en progressieve partijen een verzoek steunen dat meer geld voor de militarisering van Europa eist. En dan is er nog het 'Geïntegreerd Grensbewakingsfonds'. Door de resolutie van het Parlement te steunen, roept de linkse fractie op tot de versterking van Frontex, de steeds meer gemilitariseerde aanpak van het migratie- en asielbeleid van de EU, verantwoordelijk voor duizenden drenkelingen in de Middellandse Zee, voor het uitbesteden van de grensbewaking aan dictatoriale regimes. Dit beleid, dat al door verschillende humanitaire organisaties is veroordeeld, mag op geen enkele manier door progressieve krachten worden gesteund. Ook moet worden opgemerkt dat in de resolutie wordt gezwegen over de voorwaarden die volgens de Europese overeenkomst van 21 juli zullen worden verbonden aan de toekenning van subsidies en leningen uit het Herstelfonds aan de lidstaten. Door de resolutie te steunen, zwijgt men over de koehandel die neerkomt op ‘geld in ruil voor neoliberale hervormingen’. We concluderen hieruit dat de resolutie fundamenteel in tegenspraak is met progressieve standpunten in het algemeen en de programma's van de linkse partijen in de EU in het bijzonder. Door de resolutie goed te keuren maakt links zichzelf overbodig. De ondertekenaars van deze oproep dringen er bij de linkse fractie in het Europees Parlement en zijn leden op aan om haar strategische opties serieus te heroverwegen. Wij doen ook een oproep aan de progressieve krachten in de sociaal-democratische, groene en andere partijen om zich te verzetten tegen de militarisering van Europa en tegen een steeds onmenselijker en antisocialer beleid. □ [/note] [spacer size="40"] ONDERTEKENAARS: Ondertekenende organisaties: Agir pour la Paix (Belgium), Belgische Coalitie stop uranium wapens, Bruxelles Panthères, Comité Surveillance OTAN, (Belgium), Communist Party of Finland, International Coordinating Committee of "No to war - no to NATO", Leuvense Vredesbeweging (Belgium), Links Ecologisch Forum (LEF, Belgium), Mouvement Citoyen Palestine (Belgium), Socialist Democracy (Ireland), Stop Wapenhandel (Netherlands); Vredesactie (Belgium), Vrede vzw (Belgium) Individuele ondertekenaars: Dirk Adriaensens, Brussells Tribunal (Belgium); Tassos Anastassiadis, member TPT, journalist (Greece); Karel Arnaut, antropologist, KU Leuven (Belgium); Jean Batou, solidaritéS/Ensemble à Gauche, member Geneva  Parliament (Switzerland); Reiner Braun, Kampagne Stopp Air Base Ramstein (Germany); Ingeborg Breines, former president International Peace Bureau  (Norway); Bob Brown, All-African People's Revolutionary Party  (USA); Marijke Colle,  ecofeminist, member SAP (Belgium); Filip De Bodt, Climaxi (Belgium); Ludo De Brabander, Vrede (Belgium); Lieven De Cauter, Philosopher, RITCS, School of Arts, &  Department of Architecture KULeuven;  Herman De Ley, Em. Professor, Ghent University (Belgium); Klaus Dräger, former policy advisor of the GUE/NGL on employment & social affairs (Germany); Yannis Felekis, member TPT, immigrant support activist (Greece); Pierre Galand, former senator Parti Socialiste (Belgium); Eloi Glorieux, former member Flemish Parliament, peace and ecological activist; Kees Hudig, editor Globalinfo.nl (Netherlands); Anton Jäger,  University of Cambridge/Université Libre de Bruxelles; Ulla Jelpke, member of German Parliament (DIE LINKE); Dimitris Konstantakopoulos, editor defenddemocracy.press, former member of the Secretariat of SYRIZA (Greece); Stathis Kouvélakis; Costas Lapavitsas, Prof. of Economics, SOAS (London), former member of the Greek Parliament; Tamara Lorincz, PhD candidate, Wilfrid Laurier University, (Canada); Herman Michiel, editor Ander Europa (Belgium); Anne Morelli, honorary professor ULB (Belgium); Karl-Heinz Peil, Friedens- und Zukunftswerkstatt (Frankfurt, Germany); Lucien Perpette, member Fourth International (Slovenia); Stefanie Prezioso, member Swiss Parliament; Matthias Reichl, press speaker, Center for Encounter and active Non-Violence (Austria); Nordine Saïdi, decolonial activist (Belgium); Catherine Samary, Alter-European economist (France); Ingeborg Schellmann, member Attac (Germany); Rae Street, activist against NATO (UK); Daniel Tanuro, ecosocialist, author, member Gauche Anticapitaliste (Belgium); Eric Toussaint, spokesperson CADTM International; José Van Leeuwen, Docp/BDS, Netherlands, Willy Verbeek, president Beweging.net Herent (Belgium); Andy Vermaut, climate and peace initiative Pimpampoentje, president PostVersa (Belgium); Marie-Dominique Vernhes, in the name of 12 members of the working group ‘Europa’ of Attac Germany; Asbjørn Wahl, author and trade union adviser (Norway); Prof. David Webb, Campaign for Nuclear Disarmament (UK); Andreas Wehr, Marx-Engels-Zentrum Berlin; Thomas Weyts, member SAP (Belgium); Thodoris Zeis, member TPT, lawyer, refugees and immigrant support (Greece); Bob Zomerplaag, Enschede voor Vrede (Netherlands).

Hoe gaat het met het Wereld Sociaal Forum?

03/09/2020 - 09:41
Bewaren als PDF

3 september 2020 – Om maar meteen op de titel te antwoorden: niet zo goed… Enig scepticisme tegenover pogingen het Wereld Sociaal Forum (en misschien dan ook het Europees Sociaal Forum) uit de as te doen herrijzen is geraden. De verlamming van WSF en ESF houdt immers direct verband met het politiek failliet van krachten zoals de Braziliaanse PT, het Italiaanse Rifondazione of het Griekse Syriza, en veel nieuw perspectief hoeven we van die kant niet te verwachten. Maar als er nog potentieel is, is het jammer dat ongebruikt te laten. Dat vinden in elk geval een aantal mensen die nauw betrokken waren en zijn bij het lot van het WSF. Zij plaatsten een oproep die je hier vindt. (fs)

Hits: 2

Verkiezingsprogramma Die Linke

03/09/2020 - 09:07
Bewaren als PDF

3 september 2020 – Zoals Nederland maakt ook Duitsland zich langzaam maar zeker op voor de volgende landelijke verkiezingen. Met het oog daarop heeft Die Linke een eerste ontwerp van verkiezingsprogramma gepubliceerd, dat nu in gans de partij ter discussie ligt. Wie het programma aandachtig leest ziet dat Die Linke koerst op een linkse regering van SPD, Groenen en Die Linke. Alleen als de CDU/CSU uit het centrum van de macht wordt verwijderd is de koerswijziging mogelijk die de samenloop van ecologische, sanitaire en sociale crises noodzakelijk maakt, aldus het programma. Het ontwerp-verkiezingsprogramma staat bol van de goede voorstellen, maar breekpunten voor een regeringsdeelname staan er niet in, behalve halfslachtig over het gevoelige punt van de NAVO. Die Linke verzet zich tegen de militarisering van het Duitse buitenlands beleid, en over de NAVO luidt het: “We eisen de ontbinding van de NAVO om haar te vervangen door een collectief veiligheidssysteem met deelname van Rusland, en als centrale doelstelling ontwapening. Los van wat besloten wordt over over het NAVO-lidmaatschap van Duitsland zal Die Linke in eender welke politieke constellatie zich inzetten opdat Duitsland zich terugtrekt uit de militaire structuren van dit militair bondgenootschap en de Bundeswehr onttrokken wordt aan het NAVO-commando“. Alles hangt er van af wat bedoeld wordt met “inzetten”. Afwachten nu hoe de discussie in Die Linke loopt. Het volledige ontwerp van het verkiezingsprogramma vind je hier, natuurlijk wel in het Duits. (fs)

Hits: 5

Brexit op weg naar eindspel

30/08/2020 - 11:32
Bewaren als PDF

30 augustus 2020 – Eind dit jaar loopt de overgangsperiode na de Brexit af: tot dan blijft alles bij het oude, maar per 1 januari 2021 moeten er nieuwe afspraken zijn tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU, of de handelsbetrekkingen vallen vanaf dan onder de minimumregels van de Wereldhandelsorganisatie (WHO). Deze laatste optie wordt in Europese kringen als een potentiële catastrofe afgeschilderd. Of dit niet veel meer is dan een middel om druk te zetten op de onderhandelingen is onduidelijk.
Die onderhandelingen schieten ondertussen niet op. Volgens de EU is dit natuurlijk de schuld van de Britten. Nog steeds volgens Europese kringen moet er ten laatste in september een doorbraak komen.
Struikelpunten zijn de visserij en het ‘gelijke speelveld’. Dit laatste is merkwaardig. De EU wil afspraken waarin de Britten zich verbinden geen overheidssteun te gebruiken om Britse bedrijven een oneerlijk voordeel te geven op de Europese markt. Maar de Britten zeggen dat overheidssteun in de coronacrisis belangrijk is om te beletten dat bedrijven nodeloos kopje onder gaan. Ook in de EU zelf zijn de regels over overheidstekorten en overheidssteun aan bedrijven tussen haakjes geplaatst onder druk van de coronacrisis. Maar de Britten zouden zich dus moeten onderwerpen aan een regime dat de EU zelf niet meer volgt? (fs)

Hits: 0

Nederlands klokje loopt Europees achter

28/08/2020 - 21:05
Bewaren als PDF

28 augustus 2020 – De discussies rond het coronaherstelfonds hadden ons al geleerd dat Nederland wat achter loopt op de nieuwe ontwikkelingen in de EU, maar misschien voorzichtig aan een inhaalmanoeuvre bezig is. Hetzelfde lijkt nu het geval te zijn voor defensie. Onderzoekers van Buitenlandse Zaken hebben in een rapport verklaard dat Nederland een actievere rol moet spelen in het defensiebeleid van de EU. Tot nog toe blokkeert Nederland vooral Europese defensie-initiatieven in naam van het Atlantisch bondgenootschap en de NAVO. Maar het gevolg is dat Nederland aan de zijlijn staat, en Frankrijk zeker na het vertrek van de Britten meer en meer de militaire lakens uitdeelt in de EU. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Buitenlandse Zaken moet dus meer personeel zetten op strategische veiligheidsvraagstukken om actief na te denken over het eigen Europees defensiebeleid. (fs)

Hits: 1

Ook Nederland wil Europees coronageld

26/08/2020 - 17:02
Bewaren als PDF

26 augustus 2020 – Nederland heeft recht op 6,5 miljard euro giften uit het Europees coronaherstelfonds. Volgens een bericht in het FD zou Minister van Financiën Wopke Hoekstra (CDA) bereid zijn daartoe de hypotheekrenteaftrek versneld af te bouwen. Ook Nederland moet immers economische hervormingen doorvoeren om recht te hebben op de coronagelden… De Europese Commissie vindt dat Nederlandse burgers door zware hypotheken te hoge financiële schulden dragen, wat een risicofactor vormt voor de economische stabiliteit.
Uit de rest van het artikel in het FD blijkt echter dat Hoekstra vooral zelf voorstander is van het verder aanpakken van de hypotheekrenteaftrek. In de laatste Europese aanbevelingen is van de hypotheekrenteaftrek immers geen sprake meer. Ook de VVD zit niet te wachten op nieuwe maatregelen, want in maart volgend jaar zijn er verkiezingen. De kiezer zit niet te wachten op per saldo zwaardere hypotheeklasten.
De meer recente eisen van de Europese Commissie liggen als per toeval volledig in de lijn van wat het kabinet sowieso al van plan was, aldus nog het FD: hervorming van de arbeidsmarkt (de adviezen van de commissie-Borstlap: minder en beter flexwerk, versoepeling ontslagrecht), energietransitie (het Wopke-Wiebesfonds), en inperken van de ‘agressieve fiscale planning’. Wat dat laatste betreft zal Italië vast een oogje in het zeil houden, maar de 6,5 miljard lijken binnen. De Nederlandse aanvraag moet in april volgend jaar binnen zijn. (fs)

Hits: 0

Frisse ideeën uit het hoge Noorden

26/08/2020 - 13:37

26 augustus 2020 – Sanna Marin, de Finse sociaaldemocratische premier, hield in een toespraak voor haar partij SDP, waarvan ze ook voorzitster is, een pleidooi voor een werkdag van 6 uur. Ook reeds als minister van transport en communicatie toonde ze zich voorstander van een vierdagenweek van 24 uur. “De productiviteit is zoveel gestegen dat bedrijven zonder probleem 8 uur kunnen uitbetalen voor 6 uur werk”, aldus de tweede jongste premier ter wereld. Misschien kunnen meer zuidelijke sociaaldemocratische partijen in Europa, op zoek naar reddende formules, hier eens over nadenken? (hm)  

Duitse vredesbeweging bezorgd om realpolitiek in Die Linke

25/08/2020 - 22:24

door Herman Michiel 25 augustus 2020   Die Linke heeft een duidelijk antimilitaristisch programma, dat zich uitspreekt tegen het buitenlands inzetten van de Bundeswehr en voor ontwapening en de terugtrekking uit de NATO. Twee recente stellingnamen door vertegenwoordigers van de partij zorgen echter voor bezorgdheid, in de eerste plaats in de Duitse vredesbeweging. Er is vooreerst de resolutie van het Europees Parlement over het Herstelfonds en de meerjarenbegroting, mee goedgekeurd door de vijf europarlementsleden van Die Linke. Die resolutie houdt onder andere in dat méér geld gevraagd wordt voor het Europees Defensiefonds, waarmee militaire research en de wapenindustrie gesubsidieerd worden [efn_note] Zie bv. Europees radicaal links maakt zichzelf overbodig [/efn_note]. Daarop kwam al begin augustus een reactie uit de Duitse vredesbeweging. Een aantal kopstukken uit die beweging doen een oproep aan Die Linke om “deze verkeerde beslissing te corrigeren, en bij elke besluitvorming consequent tegen iedere vorm van verdere militarisering van de EU en Europa te stemmen.” [efn_note] Zie Pressenza, Sorge um den friedenspolitischen Kurs der LINKEN [/efn_note] Maar ook in de Duitse binnenlandse politiek – die zich al in verkiezingsmodus bevindt, met de federale verkiezingen van het najaar 2021 en de opvolging van Angela Merkel in het vooruitzicht – komt een ‘realo’-vleugel binnen Die Linke aan het woord, en die neemt het niet nauw met het partijprogramma. Er ontstond heel wat ophef door verklaringen van Dietmar Bartsch, co-voorzitter van Die Linke fractie in het Duits Parlement (Bundestag). In een interview (16 augustus) op Deutschlandfunk deed hij verschillende uitspraken die het antimilitaristisch partijprogramma fel relativeren, en dit vooral niet als een beletsel voor regeringsdeelname voorstellen. “Die Linke zal de NATO niet ontbinden”, aldus Bartsch, “dat zou een grove overschatting zijn. Ook op het gebied van buitenlandse politiek is Die Linke bereid tot discussie en in staat om aan een regering deel te nemen.” Ook wat buitenlandse interventies van de Bundeswehr betreft doet Bartsch, richting SPD, sussend: “Het is toch absurd aan te nemen dat Die Linke, eenmaal ze regeringsverantwoordelijkheid opneemt, zich in een vliegtuig zal zetten om onze jongens terug te halen.” “Buitenlandse interventies zullen in een regering door Die Linke vanzelfsprekend ‘discursief’ [weloverwogen] behandeld worden”, aldus Bartsch. Hierop startte de Duitse vredesbeweging een vrij grootschalige petitiecampagne, die volop aan de gang is. In een Oproep van de vredesbeweging aan de partij Die Linke luidt het onder andere: “In plaats van tegen de uiterst gevaarlijke NATO-politiek in te gaan, verklaart Dietmar Bartsch – met de bedoeling om in een coalitie te kunnen treden met de partijen die de NATO-politiek ondersteunen – dat men, als puntje bij paaltje komt, ook op dit vlak klaar zal zijn voor regeringsdeelname.” De petitie heeft op korte tijd al een behoorlijke respons, uit vredesorganisaties, syndicale en academische kringen, en uit Die Linke zelf. Dat is zeer belangrijk, want zonder permanente druk en nauwlettend toezicht van middenveldorganisaties en activisten op linkse partijen dreigen deze steeds meer in een sociaaldemocratisch ‘realisme’ te vervallen.  

Het coronaherstelfonds: een update

24/08/2020 - 11:07
Bewaren als PDF

24 augustus 2020 – Eind augustus komt het politiek leven in de EU weer op gang, en dus de discussie over het coronaherstelfonds dat de Europese Raad voor de zomer in de steigers zette.

De eerste politieke schermutselingen geven aan dat de politieke draai naar “meer Europa” goed en wel genomen is.

Het Europees Parlement wil natuurlijk ook een vinger in de pap over de verdeling van de gelden uit het herstelfonds. In de huidige stand van zaken beslist de Europese Commissie, en kan een lidstaat een uitgave drie maanden blokkeren als zij de indruk heeft dat gelden anders dan bedoeld worden aangewend. Uit een interview in Welt am Sontag met Manfred Weber, de Duitse fractievoorzitter van de Europese Volkspartij in het Europees Parlement, blijkt dat deze soep niet erg heet gegeten zal worden: het geld moet dienen voor groene en digitale modernisering, en bijvoorbeeld “niet voor het uitbetalen van pensioenen”, en het mag niet in corrupte zakken terecht komen. Het Europees semester is voorlopig dus van de baan, wat logisch is vermits de Europese regels over de overheidsfinanciën alvast tot 2022 zijn opgeschort. Het is ook moeilijk voor te stellen dat in de huidige crisis een land als Italië aangepakt zou worden zoals eerder Griekenland.

Maar het Europees Parlement wil dus een vinger in de pap. Bovendien willen de verantwoordelijke rapporteurs in het Parlement het respecteren van de rechtsstaat weer in de discussie brengen, wat in Hongarije en Polen vast verkeerd valt. Dit zou nog voor wat politieke ophef kunnen zorgen, maar uiteindelijk heeft het Europees Parlement niet veel ruimte om te manoeuvreren: het kan de meerjarenbegroting immers niet amenderen, enkel in zijn geheel aanvaarden of verwerpen. Verwerpen gaat het vast niet worden.

Echt interessant om volgen wordt dus hoe het geld daadwerkelijk gaat gebruikt worden, en hoe het bestuur van de EU zich rond deze financiële stromen ontwikkelt. Zo werkt de Europese Commissie aan plannen om via aandelen of leningen Europese sleutelbedrijven te ondersteunen die dreigen opgekocht te worden door kapitaalkrachtige spelers uit bijvoorbeeld China of de Golf (de VS worden vooralsnog niet vermeld).

De periode halfweg de jaren 1980 ingezet door de sociaaldemocratische Commissievoorzitter Jacques Delors, waarin “de markt” en “regels” de Europese eenmaking stuurden, lijkt definitief afgesloten. Het Europees regime voelt zich sterk genoeg om de Europese eenmaking politiek te sturen, wat onvermijdelijk tot nieuwe tegenstellingen zal leiden. Het wordt wel even wennen. (fs)

Hits: 2

Met de stroom meegaan, om hem te veranderen?

18/08/2020 - 19:18

door Herman Michiel 18 augustus 2020   Ik plaatste onlangs grote vraagtekens bij de goedkeuring door de linkse fractie in het Europees Parlement (GUE/NGL [efn_note] Tot de bekendere partijen van deze fractie behoren onder andere Die Linke, Podemos, SYRIZA, PVDA/PTB, La France Insoumise, PCF, PCP, Bloco de Esquerda, Enhedslisten, Sinn Féin …[/efn_note]) van een resolutie over het Europees Herstelfonds en de meerjarenbegroting [efn_note] Zie Europees radicaal links maakt zichzelf overbodig [/efn_note]. Meer geld voor militair onderzoek, voor de gespierde bewaking van de buitengrenzen en stilzwijgen over het neoliberaal keurslijf waarin de Europese relancepolitiek gegoten wordt zijn zelfs vanuit een gematigd progressief standpunt onverdedigbaar.   Verzachtende omstandigheden? Men zou misschien verzachtende omstandigheden kunnen inroepen. De resolutie bevat bijvoorbeeld ook terechte kritiek op het compromis dat de staats-en regeringsleiders in juli uitwerkten, zoals het wegvallen van steun aan de gezondheidssector, en de vermindering van het fonds voor de klimaattransitie. Het is ook wel zo dat de linkse fractie verschillende amendementen indiende op de resolutie, die uitging van de traditionele partijen. Maar de amendementen werden stuk voor stuk verworpen. Toch stemden uiteindelijk 29 linkse fractieleden vóór, waaronder de fractieleiding, vijf stemden tegen en drie onthielden zich. Heeft de meerderheid misschien het voor en tegen op een balansje gelegd en gemeend dat het positieve doorwoog? Een tactisch compromis, zoals het nu eenmaal gebeurt in de politiek?   Of toch een meer fundamentele oriëntatie? Een en ander wijst er evenwel op dat er toch meer aan de hand is. Onder het vorige voorzitterschap van de fractie (Gabi Zimmer, Die Linke) werd de politieke identiteit van links, het socialisme, steeds meer tussen haakjes geplaatst, ten voordele van een ‘progressief samenwerkingsverband’ met sociaaldemocraten en groenen. In Duitsland is ‘rot-rot-grün’ (SPD-Die Linke- Grünen) de voorkeursformule van een deel van Die Linke. Het voorzitterschap van de linkse fractie is sinds de Europese verkiezingen van 2019 wel overgegaan van Zimmer naar het duo Schirdewan-Aubry, maar de oriëntatie blijft blijkbaar dezelfde. Dat bleek ook al in november 2019 op het European Forum in Brussel, een initiatief van de Europese Linkse Partij (EL) die de politieke kern vormt van de GUE/NGL. Het was maar al te duidelijk dat het ‘progressief samenwerkingsverband’ met sociaaldemocraten en groenen alleen in de hoofden bestaat van een aantal EL-politici. Een paar recente analyses vanuit Transform!, de denktank van de Europese Linkse Partij, bevestigen de indruk dat delen van ‘radicaal links’ tot zeer verregaande toegevingen [efn_note] Of zou het eerder gaan om overtuigingen, wat een gevorderde staat van sociaal-democratisering van ‘radicaal links’ zou impliceren. [/efn_note] bereid zijn bij het nastreven van een denkbeeldige progressieve eenheid. Roland Kulke is vertegenwoordiger in Brussel van transform! en leidt er de werkgroep Productive Transformation. Voorheen was hij Brussels medewerker van de Rosa Luxemburg Stichting. Recent verschenen van hem twee artikels [efn_note] What Should We Make of the Decisions of the European Council on the ‘Development Plan’ and the Next Multiannual Financial Framework? (4 augustus), More Money – Less Solidarity: Competition of the Subsidies (3 augustus, samen met Susanne Wixforth. Wixforth werkt voor het Europees departement van de Duitse vakbondsfederatie DGB. [/efn_note] waarover we het hier verder hebben. Het belang ervan is dat ze een inzicht geven in de politieke oriëntaties van de toonaangevende kringen van ‘Europees links’.   Over de ‘deal’ van de Europese Raad “Één van de grote dogma’s van het Europees economisch beleid werd overboord gegooid”, zegt Kulke, verwijzend naar de lening van 750 miljard euro die de Europese Commissie wil aangaan en deels in subsidies, deels in leningen wil ter beschikking stellen van de lidstaten. “Maar er blijven onopgeloste kwesties”, te weten:
  1. de onduidelijkheid over het ontbreken van eisen over het respect van de rechtsstaat bij het toekennen van gelden. Het gaat hier in de eerste plaats natuurlijk over Polen en Hongarije;
  2. de ‘kortingen’ die landen als Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden en Duitsland kregen op hun bijdrage aan de EU;
  3. de neoliberale verplichtingen die gekoppeld worden aan de Europese subsidies en leningen;
  4. het groot aantal bezuinigingen dat in Europese programma’s werd afgedwongen door de Europese leiders.
Kulke gaat niet in op de resolutie van het Europees Parlement die de linkse fractie mee goedkeurde en waarin geen sprake is van de neoliberale verplichtingen. Er is ook geen verwijzing naar het geld dat, zelfs na de bezuinigingen van de Raad, voorzien blijft voor de militarisering van Europa en de bewaking van het Fort. Kulkes kritiek blijft grotendeels ‘intra-institutioneel’, beperkt tot een aantal anomalieën (‘kortingen’, gesjacher over symbolische bezuinigingen) waar de EU-bol van staat.   Eerlijke concurrentie, het nieuwe paradigma voor links? Het tweede artikel (More Money – Less solidarity) is nog veelzeggender, omdat er een bepaalde opvatting in naar voor komt over hoe een ‘solidaire’ EU er zou moeten uitzien. Daar zitten nogal wat (onaangename) verrassingen in. Gezien de omvang van de crisis kunnen Kulke en Wixforth begrijpen dat het verbod op staatssteun tijdelijk opgeheven wordt, maar “het verlies van gelijke competitieve voorwaarden is schadelijk en onaanvaardbaar. Een functionerende interne markt vereist een ‘level playing field’ [vlak speelveld] voor bedrijven en de werknemers die ervan afhangen.” En de huidige crisis “bewijst dat de versterking van de natiestaten door bijvoorbeeld het opheffen van de regels over staatssteun de oneerlijke concurrentie tussen de lidstaten verhoogt.” Is de ‘eerlijke’ kapitalistische concurrentie het nieuwe paradigma geworden voor links? Moeten we meestappen in het idee dat het herkapitaliseren van bedrijven “een belangrijk instrument kan zijn voor een versterking van de competitiviteit van de EU” ?  Nogmaals, met een dergelijk programma maakt links zich overbodig. Links heeft één overlevingskans: het consequent en geduldig bevorderen van socialistische oplossingen. Het is tegen de stroom inroeien, maar iets anders zit er niet op.  

Het verbod op directe overheidsfinanciering door de Centrale Bank moet eindelijk opgeheven worden!

14/08/2020 - 10:59

Raimund Dietz (*) 14 augustus 2020   Geld en het monetaire systeem in het algemeen zitten vol inconsistenties. Hoe centraal geld ook is voor de economie, de economische theorie doet het af als een ondergeschikte kwestie. Dit heeft zeer praktische gevolgen. Eén daarvan is het verbod op de financiering van de staat door de centrale bank, een voorbijgestreefde en absurde maatregel. De centrale bank is immers een publiekrechtelijke instelling. Ze creëert geld en ze zou het recht moeten hebben om het gratis ter beschikking te stellen van de staat of de overheid. De staat of de regering zou dit geld dan, na parlementaire goedkeuring, in omloop kunnen brengen voor de overheidsuitgaven, en via de belastingen die burgers aan de staat betalen wordt dit geld weer vernietigd. Bovendien moet de centrale bank in staat blijven om geld in omloop te brengen door leningen te verstrekken aan commerciële banken; dit geld wordt vernietigd wanneer de commerciële bank de lening aan de centrale bank terugbetaalt. [efn_note] Uitdrukkingen als ‘geld drukken’ of ‘geld vernietigen’ kunnen verwarrend overkomen als men bij ‘geld’ alleen aan munten en biljetten denkt. Dit is echter maar een kleine fractie (een paar procent) van het geld dat in omloop is. Het meeste geld wordt gecreëerd, niet door drukpersen, maar door het toekennen door een bank van een krediet op een rekening. Een computeraangelegenheid dus, een louter elektronische ingreep. Het ‘vernietigen’ van dit bank-gecreëerde geld is het terug naar nul brengen van het bedrag na terugbetaling van het krediet. [Noot van de vertaler][/efn_note] Absurde verboden worden regelmatig omzeild. Het verbod wordt overtreden, maar men doet alsof men er zich aan houdt. Formeel zijn het commerciële banken die de staat financieren, maar in werkelijkheid is het de centrale bank. De omweg werkt zo: de staat leent geld van commerciële banken, die het op hun beurt van de centrale bank bekomen hebben. Dit komt neer op het ‘drukken van geld’, waar de staat zich echter – volledig onnodig - moet voor in de schulden steken. Een goede deal voor de commerciële banken, een slechte deal voor de staat. De staat, verantwoordelijk voor de stabiliteit van de munt, moet geld betrekken van de commerciële banken, en er ook nog interest op betalen. Men kan nauwelijks dommer en verkwistender omgaan met geld. In de eurozone werkt het in principe precies op deze manier. Het is alleen iets ingewikkelder, want er is maar één muntzone, maar veel regeringen. In tijden van nood is publieke financiering via de centrale bank van het grootste belang. De centrale bank heeft een bufferfunctie. Door geld te ‘drukken’, kan ze tekorten aanvullen en door geld beschikbaar te stellen kan ze de effectieve vraag direct beïnvloeden. In het eurogebied heeft de Europese Centrale Bank (ECB) ook tot taak het uiteenvallen van de eurozone als gevolg van asymmetrische schokken te voorkomen. (een voorbeeld van asymmetrie: Italië en Spanje worden als toeristische landen bijzonder sterk getroffen door de Covid-crisis, terwijl Duitsland zijn industrieproducten kan blijven exporteren). Aangezien het verbod op directe overheidsfinanciering de functie van de centrale banken beperkte, moesten ze op zoek gaan naar creatieve oplossingen om het verbod te omzeilen. Tijdens de grote economische crisis van de jaren dertig van de vorige eeuw hebben de centrale banken daarbij nog volledig gefaald, met een enorme depressie tot gevolg. Na de financiële crisis van 2008 hebben de centrale banken veel proactiever gereageerd. Maar ze konden dat alleen doen door het verbod op overheidsfinanciering nog creatiever te omzeilen. In plaats van ‘kwantitatieve versoepeling’ (quantitative easing, QE) door het verhogen van de beschikbare geldhoeveelheid voor de overheidsbegrotingen, hebben centrale banken over de hele wereld schulden ‘gemonetiseerd’: ze kochten overheids- en andere schuldbewijzen van commerciële banken en vulden daardoor het banksysteem met liquide middelen. Slechts een klein deel van het geld is in de reële economie terechtgekomen, het grootste deel in de financiële economie - met bekende gevolgen voor de activamarkten. De superrijken werden nog rijker, de massa's verarmden en er was geen verhoging van de effectieve vraag. De staatsschuld nam aanzienlijk toe. Terwijl de financiële crisis ‘home-made’ was, vertegenwoordigt de Covid19 -crisis een typische exogene schok voor de economie. Elke staat werd ertoe genoodzaakt de economie in lockdown te plaatsen om het voortbestaan van burgers en bedrijven te garanderen. Gevolg: de overheidsinkomsten dalen, de uitgaven stijgen - er ontstaat een groot gat dat moet worden opgevuld. Wie, zo niet de centrale banken, kunnen deze leemte opvullen? En dat doen ze ook. Maar, gezien het verbod op overheidsfinanciering verloopt het  opnieuw via de commerciële banken, die dat goed zien zitten, maar ten nadele van de samenleving. Maar bovenal zetten zij hun aankoopprogramma's op schandalige wijze voort. Niet dat we zonder enige averij uit de Covid19 -crisis konden geraken, maar de manier waarop de centrale banken ons vandaag de dag ‘redden’ is verre van ideaal. We hebben sowieso het inflatoire effect van het drukken van geld. Maar daar bovenop stijgt de overheidsschuld, wat meer input voor het financiële systeem betekent. Dat zal ons in de toekomst zeer duur komen te staan, zo bijvoorbeeld door een verslechtering van de verhouding van de inkomens in vergelijking met de vermogens. Het wordt bijzonder spannend als burgers de hoogste rechterlijke instanties aanklagen voor de naleving van het verbod op overheidsfinanciering [efn_note] Voor wat achtergrond, zie De zanderige ondergrond van de Europese rechtsorde [Noot van de vertaler] [/efn_note]. Als het Duits Constitutioneel Hof zou toegeven aan hun eisen, zou het systeem onmiddellijk instorten. Maar hoe heeft dit Hof begin mei gereageerd op de klacht die voornamelijk door AfD-partijleden [efn_note] AfD: Alternative für Deutschland, een extreem-rechtse xenofobe Duitse partij.[Noot van de vertaler] [/efn_note]. is geformuleerd? Door (onterecht) te beweren dat de Centrale Bank de staten niet heeft  gefinancierd heeft het Hof het ergste afgewend. Maar het heeft de Duitse regering en de Bundestag opgedragen om de ECB nauwlettend in de gaten te houden. In ieder geval zal de ECB haar programma's beter moeten motiveren, met name wat betreft de economische en sociale gevolgen ervan. Dit vraagt om communicatieve creativiteit. Het gevaar is echter dat de ECB a fortiori alleen zal doen wat ze mag doen en zich zal onthouden van wat ze moet doen. Dit arrest zal de ECB waarschijnlijk dwingen meer naar de letter van de wet op te treden, wat haar echter zal verhinderen adequaat te reageren op economische schokken in de eurozone. Van de absurde juridische strijd om een onzinnig verbod gaat één zwakke hoop uit: dat de oorzaak van het kwaad - het verbod op directe overheidsfinanciering – eindelijk voor de bijl gaat. Dan kan er eindelijk gediscussieerd worden over voorwaarden waaronder overheidsfinanciering door de centrale bank kan plaatsvinden. Canada trok zich tot het begin van de jaren zeventig niets aan van het financieringsverbod, en is daar zeer goed bij gevaren.  Onder de enorme druk van de omstandigheden heeft de Britse centrale bank (Bank of England) de laatste tijd vooruitgang geboekt. Zij financiert het Verenigd Koninkrijk in de Covid-crisis vrij direct en verbreekt daarmee het zinloze verbod. Democratisch gecontroleerde, transparante overheidsfinanciering door de centrale banken is zeker beter dan indirecte financiering via het commerciële banksysteem, dat af en toe zelfs door de centrale banken moet gered worden… We hebben momenteel een van de meest ellendige systemen voor geldcreatie. Een correcte aanpak zou erin bestaan dat alleen de centrale bank geld kan creëren [in het Duits spreekt men dan van Vollgeld], niet de commerciële banken. Het verbod op overheidsfinanciering zou in dat geval natuurlijk wegvallen, en alleen de centrale bank zou het recht hebben om rekeningkrediet te geven. Dit privilege is door de jaren heen stilzwijgend naar de commerciële banken overgegaan omdat zij het betalingsverkeer via rekeningen uitvoeren. (*) Raimund Dietz (°1944) is een Oostenrijkse econoom. Hij was medewerker van het Weense Institut für Internationale Wirtschaftsvergleiche en lektor aan verschillende universiteiten. Hij is auteur van Geld und Schuld – eine ökonomische Theorie der Gesellschaft en voorzitter van ProVollgeld Austria.  Dit artikel verscheen op Dietz’ blog onder de titel Verbot der Staatsfinanzierung kippen! We danken de auteur voor de toelating tot vertaling en publicatie.

De EU verdedigt de gezondheid … van haar multinationals

12/08/2020 - 13:42

12 augustus 2020 – Is het geen geruststelling dat de Europese Unie waakt over onze voedselkwaliteit, dat ze streng toeziet op het gebruik van chemicaliën, op de kwaliteit van het zwemwater en de ozonconcentratie? Daar is iets van aan, maar het verschil tussen wat aan het publiek verteld wordt en wat achter de schermen gebeurt is minder geruststellend. Een nieuw staaltje daarvan blijkt uit een bericht van Reuters. Is de Europese Commissie zich bewust van de gevaren voor de volksgezondheid van junk food en allerlei frisdranken? Zeker! Op 20 mei stuurde ze nog een uitgebreide nota naar het Europees Parlement en de Raad over het nut van labels op voedselverpakkingen die aangeven hoe (on-)gezond de inhoud is. Obesitas is inderdaad een wereldwijde plaag aan het worden, niet verspreid door een virus, wel door de winsthonger van Westerse multinationals. Maar zie: Mexico zit ook met het zwaarlijvigheidsprobleem, en wil vanaf oktober dat voedselverpakkingen een label dragen dat duidelijk de gezondheidsrisico’s beschrijft van te veel suiker, zout, gesatureerde vetten of calorieën. Wie verzet zich daartegen? De Amerikanen natuurlijk, die nemen het altijd op voor hun bedrijven. Ook Zwitserland, thuishaven van Nestlé. Zo ook Canada, dat eveneens een aantal food and beverage bedrijven huisvest. Maar de EU met haar veeleisende voedselvoorschriften en bescherming van de volksgezondheid? Ja, ook de EU wil dat Mexico zijn labeling uitstelt, en wel met twee jaar… Zo onverwacht is dit evenwel niet, want in haar uitgebreide nota aan het Parlement en de Raad drong de Europese Commissie ook aan op een “geharmoniseerde” aanpak binnen de EU. De voedselgiganten hadden haar immers in het oor gefluisterd dat anders de markt “gefragmenteerd” en de consumenten “verward” konden zijn. (hm)

Europees radicaal links maakt zichzelf overbodig

03/08/2020 - 00:08

Door Herman Michiel 3 augustus 2020   Op 23 juli keurde de grote meerderheid van de linkse fractie (GUE/NGL) in het Europees Parlement een resolutie goed die fundamenteel in strijd is met linkse standpunten in het algemeen, en de programma’s van de linkse partijen in de EU in het bijzonder. De resolutie neemt een standpunt in over de ‘Europese deal’ van 21 juli , waarin de Europese staats- en regeringsleiders na dagenlange onderhandelingen tot een akkoord kwamen over een Europees herstelplan en de meerjarenbegroting [efn_note] Zie De Europese ‘deal’ van 21 juli 2020] [/efn_note].   Het Parlement corrigeert de ‘deal’ Nu kwam de deal van 21 juli er kort samengevat op neer dat het voorstel van de Europese Commissie hier en daar werd bijgewerkt om tegemoet te komen aan de bezwaren van Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Zweden en Finland (de ‘vrekkige vijf’) die vonden dat er te veel geld ging naar zuiderse lidstaten (Italië, Spanje,.) Verschillende begrotingsposten werden daarom naar beneden herzien. Zo werd het Just Transition Fund gekortwiekt, een post die bepaalde regio’s moest ondersteunen om klimaatneutraal te worden; een bedrag van 3 miljard voorzien voor steun aan de gezondheidszorgsector werd helemaal geschrapt. Reden tot verzet dus vanuit het Parlement, jazeker. Maar… De resolutie van het Parlement stelt in punt 14 dat er ‘gerichte verhogingen bovenop de door de Europese Raad voorgestelde cijfers moeten plaatsvinden’ voor een reeks programma’s. De lijst die dan volgt bevat aanvaardbare topics als gezondheid, klimaat, cultuur…, twijfelachtige topics (de ‘digitale agenda’, InvestEU etc: investeringen ten bate van wie?) maar ook  een aantal voor links regelrecht onaanvaardbare topics.die we hieronder verder bespreken. De resolutie werd met een  68% meerderheid goedgekeurd  [efn_note]Voor een goed begrip: deze resolutie heeft geen onmiddellijke gevolgen; het is een bekendmaking naar buiten hoe de diverse fracties in het Europees Parlement denken over de ‘deal’ van de lidstaten, en in welke positie het Parlement de onderhandelingen met de Raad aangaat om tot een compromis te komen. [/efn_note] door christendemocraten (EVP), sociaaldemocraten (S&D), liberalen (Renew), Groenen en dus ook ‘radicaal’ links (GUE/NGL). Van de 39 leden van GUE/NGL stemden 29 voor, waaronder de leden van Die Linke, van SYRIZA, van Mélenchons La France Insoumise, die van Unidos Podemos, van het Portugese Bloco en Marc Botenga van de Belgische PVDA. De twee leden van de Portugese Communistische Partij onthielden zich, en er waren uiteindelijk 5 tegenstemmen: die van de Zweedse Linkspartij, de Deense rood-groene Eenheidslijst, 3 onafhankelijke Ieren en Anja Hazekamp van de Nederlandse Partij voor de Dieren.   Onaanvaardbaar: ondersteuning van de militarisering van de EU De resolutie stelt dat het Parlement wil dat het Defensiefonds meer middelen krijgt dan wat de ‘deal’ inhield. Nu is dit Defensiefonds een sluikse manier om Europees geld naar de militaire industrie door te sluizen. Het EU-budget mag weliswaar geen militaire projecten steunen, maar dit gebeurt toch onder het mom van ‘industrieel beleid’. En de deal van 21 juli kent ‘slechts’ 7 miljard toe voor dit Fonds. De militair-industriële lobby is natuurlijk teleurgesteld, want aanvankelijk was €13 miljard voorzien, en nog eens €6.5 miljard voor ‘military mobility’. Wie had gedacht dat de linkse fractie in het Europees Parlement deze militaire lobby zou bijspringen in haar zoektocht naar meer publieke fondsen? Zoals opgemerkt door Andreas Wehr, oud-medewerker van de linkse fractie in het Parlement, heeft GUE/NGL zich in het verleden  altijd verzet tegen militaire plannen van de EU. Sinds 23 juli is daar dus verandering in gekomen. Dit is ook een kaakslag voor de vredesbeweging, die zich steeds fel heeft verzet tegen het Defensiefonds.   Onaanvaardbaar: ondersteuning van Fort Europa De resolutie vraagt dat er meer geld ter beschikking gesteld wordt voor het grensbeheer, inclusief het Fonds voor geïntegreerd grensbeheer. Door zich achter deze resolutie te plaatsen vraagt de linkse fractie dus de versterking van Frontex, de steeds meer gemilitariseerde aanpak door de EU van het migratie- en asielbeleid, verantwoordelijk voor duizenden drenkelingen in de Middellandse Zee, voor het uitbesteden van de grensbewaking aan bedenkelijke regimes, een beleid dat al veroordeeld werd door organisaties als Amnesty International of Artsen zonder Grenzen. Dat ook de vertegenwoordigers van Die Linke dit goedkeurden is dubbel verbazend, aangezien deze partij zich in verklaringen en initiatieven steeds sterk uitsprak tegen de Fort Europapolitiek  [efn_note] Zie bv. DIE LINKE op de bres voor de rechten van migranten [/efn_note]. Ook hierbij past de titel van Andres Wahr's artikel: Was schert uns unser Wahlprogramm? (“Wat kan ons het verkiezingsprogramma schelen?”)   Onaanvaardbaar: stilzwijgen over neoliberale dwang De resolutie zwijgt in alle talen over de voorwaarden die aan de toekenning van subsidies en/of leningen van het Herstelfonds aan de lidstaten zullen gekoppeld worden. Nochtans is het absoluut duidelijk dat er ‘hervormingen’ zullen geëist worden. Lidstaten moeten een ‘nationaal hervormingsplan’ indienen dat de aanwijzingen van de Europese Commissie in het kader van het Europees Semester  volgt. Een lidstaat, laat ons zeggen: Nederland, die vindt dat een andere lidstaat zich niet aan de hervormingen houdt, kan de uitbetaling uit het herstelfonds tegenhouden. Door een resolutie te tekenen die hierover zwijgt heeft de linkerzijde dus impliciet ook met dit perverse spel van ‘geld in ruil voor hervormingen’ ingestemd; ze heeft er in ieder geval even weinig een breekpunt van gemaakt als van het Defensiefonds en de versterking van de Europese grenswacht. En zeggen dat de zes europarlementsleden van het Griekse SYRIZA tot de medeondertekenaars van deze resolutie behoren; men had kunnen denken dat zij ervaringsdeskundigen in neoliberale conditionaliteit waren…   Geen misstap ‘per ongeluk’ De stellingname door de linkse fractie lijkt dusdanig onlogisch dat men zou gaan zoeken naar toevallige redenen die het zover lieten komen. Ook al zou dit een zware fout zijn, misschien was de ontwerpresolutie niet grondig doorgenomen of dubbelzinnig? Maar dat is niet het geval. De linkse fractie heeft verschillende amendementen ingediend, onder andere één om de vraag naar verhoogde steun voor het Defensiefonds uit de resolutie te verwijderen; het amendement werd verworpen, maar dit bewijst dat de parlementariërs heel goed wisten wat ze goedkeurden. Ik heb ook navraag gedaan bij twee leden van de GUE/NGL waarvan ik mag aannemen dat ze tot de linkerzijde van de fractie behoren: Marc Botenga die in 2019 verkozen werd als kandidaat van de Belgische PVDA/PTB, en Miguel Urbán Crespo, leider van de anticapitalistas stroming binnen het Spaanse Podemos. De anticapitalistas trokken in mei uit Podemos  omdat ze in de coalitie met de sociaaldemocraten van premier Sánchez een strategiewissel zagen “die zich niet langer verzet tegen de politieke en economische normen van het systeem”.  Een duidelijk principieel standpunt, maar waarom geldt dat dan niet in het Europees Parlement? In zijn antwoord wijst Urbán Crespo op de context die tot zijn ja-stem leidde.

 “De resolutie bekritiseert het standpunt van de Raad [de ‘deal‘], niet openlijk ertegen ingaand maar met een afwijzing van een groot deel van de essentie ervan, en dat in tegenstelling tot de euforie over de ‘historische’ top van de staats- en regeringsleiders. Natuurlijk betekent deze globale houding geen goedkeuring met de hele tekst, die heel negatieve elementen bevat zoals degene die u vermeldt in uw e-mail. Maar politiek betekent ook keuzes maken. En op dat ogenblik vonden we het politiek belangrijker om onze stem toe te voegen aan een algemene kritiek op dit akkoord, eerder dan in te gaan op welbepaalde punten.”

Marc Botenga bevestigt dat het op basis  van een “globale evaluatie” was dat hij de resolutie goedkeurde:

“In het Europees Parlement zal helaas zelfs de meest sociale resolutie de marktwerking vieren. Daarom maak je een globale evaluatie van iedere tekst. Ik heb deze resolutie gesteund omdat ze enerzijds het principe van gezamenlijk lenen en solidariteitstransfers erkent en verwelkomt tegenover voorwaardelijke leningen zoals we die in de voorbije jaren kenden, en anderzijds het voorstel van Europese begroting gedaan door Raadsvoorzitter Charles Michel duidelijk afwijst. Dat is de centrale boodschap van de resolutie en die is belangrijk.

Maar akkoord, de positieve centrale boodschap van de parlementsresolutie mag ons niet blind maken voor een aantal probleempunten. Dat zijn er een aantal. Ten eerste weigert de resolutie kritiek op de inbedding van het hulpfonds in het Europees Semester. Ten tweede is er geen duidelijkheid over wie uiteindelijk de rekening gaat betalen. Eigen middelen voor de Europese begroting moeten voor mij betaald worden door grote multinationals via bijvoorbeeld een effectieve belasting op financiële transacties en een Europees effectief minimumbelastingtarief dat belastingparadijzen en fiscale dumping binnen de EU aanpakt. Ten derde is er inderdaad onder meer de kwestie bewapening en de geopolitieke dimensie die je aanhaalt.

 Die probleempunten daar zwijgen wij niet over noch "heulen" wij daar mee mee. Integendeel, met GUE/NGL - maar ook ik persoonlijk - dienden we verschillende amendementen in om het Europees Semester aan te klagen, Europese multinationals en miljonairs de rekening te doen betalen en bijvoorbeeld de vermelding van het Europees Defensiefonds te schrappen. Die strijd blijven we voeren. Een voorstel van begroting dat de verkeerde prioriteiten legt, zal evident door ons niet gesteund zal worden.”

Spreken van een”positieve centrale boodschap met weliswaar een aantal probleempunten” lijkt me toch een twijfelachtig resultaat van een “globale evaluatie”. De ‘probleempunten’ die Botenga zelf vermeldt doen sterk vermoeden dat de centrale boodschap negatief is. Het Europees Semester betekent onderwerping aan de neoliberale oekazes. Wie de rekening zal betalen weet de PVDA beter dan wie ook, en daar zal een verzuchting naar de inbreng van grote multinationals en een financiële transactietaks niets aan veranderen. Maar ondertussen krijgt een tekst van rechts Europa als kers op de taart nog de zegen van 'extreem-links'... Ook hier kan men de vraag stellen: waartoe dienen verkiezingsprogramma’s? In haar Europees verkiezingsprogramma van 2019 schreef de PVDA: “We stoppen onderzoek naar en investeringen in offensief militair wapentuig zoals gewapende drones of gevechtsvliegtuigen.De Europese Defensie Unie gaat echter volledig de andere richting uit. In artikel 42 van het EU-Verdrag lezen we: De lidstaten verbinden zich ertoe hun militaire capaciteiten geleidelijk te verbeteren. Het Europees Defensiefonds (EDF) wijst grofweg 13 miljard euro uit de EU-begroting toe aan defensieonderzoeksprogramma’s en aan de ontwikkeling en aanschaf van nieuwe wapens, communicatie- en vervoerssystemen en andere wapens en technologieën.” Bij deze twee linkse Europarlementariërs, die ik overigens dank omdat ze vlug gereageerd hebben op mijn vraag, kan men ook de invloed onderkennen van een ondemocratische tendens die ingebakken zit in de Europese instellingen. Voor zover een nationaal parlement nog een beetje functioneert zoals het zou moeten, kan men er een conflict tussen links en rechts in onderkennen. De PVDA zelf draagt daar een aardig steentje toe bij sinds ze volksvertegenwoordigers stuurde naar de diverse parlementen in België. Maar in de Europese Unie komt wetgeving tot stand door een ingewikkeld driebandenspel tussen Europese Commissie (EC), Europees Parlement (EP) en Raad (R) [efn_note] Het gaat hierbij om de Raad van de EU of Ministerraad, terwijl de Raad die de deal sloot de Europese Raad van staats-en regeringsleiders is. Maar beide Raden zijn de vertegenwoordiging van de nationale regeringen [/efn_note]. Afhankelijk van het geval ontstaan dan ‘coalities’  EP+EC vs. R of EP+R vs. EC enz. “Wil het Europees Parlement iets bereiken tegen Commissie of Raad, dan moet het zorgen voor een meerderheid”, luidt het dan, en aangezien de grote meerderheid van het parlement rechts is stemmen linkse afgevaardigden die in deze logica meegaan mee met rechts…   Quo vadis “Izquierda”?  Een beetje cynisch misschien, maar deze vraag was de titel van een stuk [efn_note] Nederlandse vertaling: Links in Europa; Waarheen?[/efn_note] geschreven door Miguel Urbán Crespo kort na de Europese verkiezingen van 2019, waarbij de linkse partijen in Europa een erg tegenvallend resultaat behaalden, en de linkse fractie in het Europees Parlement GUE/NGL herleid werd van 52 naar 39 zetels. Daarin schrijft hij:

“Het begin van een nieuwe institutionele cyclus in de Europese Unie zou ons ertoe moeten aanzetten een grondige balans op te maken van de situatie van links. We moeten onszelf reorganiseren en een fundamenteel strategisch debat voeren. De nieuwe EU-allianties moeten worden opgevat als een heropbouw van een sociaal-liberaal blok met de Groenen, liberalen en socialisten, een blok dat de niet aflatende overheersing van de Brusselse consensus opnieuw bevestigt. Het antwoord op dit nieuwe EU-bestuursblok zal de belangrijkste uitdaging vormen voor links,  dat zo snel mogelijk  de rouw om de resultaten achter zich moet laten. Misschien is de tweede uitdaging waar Europees links voor staat, de vraag hoe het zich politiek moet gedragen, terwijl wij het kleinste blok in het Europees Parlement zijn. Dit betekent dat we ons niet zozeer moeten richten op de parlementaire politiek, maar op het opnieuw in contact komen met nieuwe sociale bewegingen en de volksklassen.”

 Een heldere analyse met waardevolle suggesties, maar waarvoor dient dit als (antikapitalistisch) links zijn gezicht verliest door slechte parlementaire politiek? Wat is de bestaansreden van een linkse fractie als ze na ‘contextualisering’ van de situatie een duwtje in de rug geeft aan de rechtse politiek? Denkt men zo opnieuw in contact te komen met nieuwe sociale bewegingen en de volksklassen? Denkt men het beter te doen bij de europarlementsverkiezingen van 2024 als het iets linksere klein broertje van sociaaldemocraten en groenen? Als 'radicaal links zichzelf niet wil overbodig maken moet het zich volledig herbronnen , een strategie ontwikkelen en ... er zich aan houden.  

Podemos en de Europese deal

28/07/2020 - 19:51

28 juli 2020 - De Europese ‘deal’ van 21 juli stelt aanzienlijke financiële middelen in het vooruitzicht van Spanje, in het kader van het Europees corona-herstelplan. Het gaat over ongeveer 140 miljard, ongeveer de helft als subsidie en de andere als goedkope leningen. De Spaanse premier Sánchez werd enthousiast onthaald bij zijn terugkeer van de Brusselse top, en zelfs politieke tegenstanders hadden een paar lovende woorden over voor het ‘historisch akkoord’. Dit is een opsteker voor het Spaans minderheidskabinet, sinds januari 2020 gevormd door Sánchez’ sociaaldemocratische PSOE en het linksere Podemos, geleid door Pablo Iglesias, samen goed voor 155 van de 350 parlementzetels. De vraag is echter of Podemos, de minderheidspartner (35 zetels) in het minderheidskabinet, in staat zal zijn om de door haar aangebrachte linkse accenten in het regeerakkoord te behoeden voor de Europese bemoeienis met het economisch beleid in lidstaten die hulp ontvangen, de zgn. ‘conditionaliteit’.  Het Spaans regeerakkoord [efn_note]Voor een uitgebreider analyse, zie “Podemos kan het bestuur in Spanje veranderen” [/efn_note] voorzag o.a. in een verbetering van de pensioenen, en de intrekking van de in 2012 door de rechtse regering Rajoy doorgevoerde arbeidsmarkthervormingen; dit laatste betekent een felle verzwakking van de onderhandelingspositie van vakbonden en maakt voor de ondernemers een vlotte ontslagregeling mogelijk. Pablo Iglesias maakt zich sterk dat er, in tegenstelling met de ‘hulp’ die de EU bood bij de financiële crisis, deze keer geen neoliberale economische hervormingen geëist zullen worden, en dat ‘conditionaliteit’ alleen betekent dat het geld verantwoord gebruikt wordt om de economie te herlanceren via groene investeringen en digitalisering. In een interview met Le Monde (21 juli) bejubelt Iglesias het “historisch verzaken van Europa aan het soberheidsbeleid” en meent hij dat “het neoliberaal dogmatisme dat zoveel kwaad berokkende aan Europa en zijn bevolking, in het bijzonder aan het Zuiden, nu eindelijk gecorrigeerd werd.” Dicht hij geen al te magische kwaliteiten toe aan een virus, dat niet alleen het menselijk immuunsysteem vernietigt, maar ook het neoliberaal dogmatisme ? (hm)    

Pagina's