Zodra de Nationale Kiesraad (CNE) bekendmaakte dat Nicolás Maduro op 28 juli opnieuw een termijn van zes jaar had gewonnen barstten de protesten los. Volgens mediaberichten zijn er vanaf 31 juli 2024 tientallen demonstranten omgekomen en meer dan duizend gearresteerd.

In verschillende delen van het land hebben demonstranten standbeelden van Hugo Chávez omver getrokken om het einde van de Bolivariaanse emancipatoire cyclus te markeren. Die acties onderstrepen het symbolische bankroet van het anti-imperialistische project dat de armste sectoren van het land mondiger maakte, tientallen sociale missies uitvoerde die de gewone mensen een waardig leven gaven en de armoede aanzienlijk verminderde door middel van een project met een mate van steun onder de bevolking, ongekend in de geschiedenis van Venezuela als republiek. De huidige leiders stuurden het proces in de richting van oligarchie, militarisme en corruptie, ondersteund door het leuren met invloed, ruw winstbejag en privatisering met socialistische trekjes.

De organisatie van presidentsverkiezingen in Venezuela op 28 juli 2024 vond plaats na verschillende gespreksronden tussen de regering en de oppositie, die een akkoord bereikten dat bekend staat als het Barbados Akkoord. Dat leidde tot een versoepeling van de sancties die de Verenigde Staten aan Venezuela hebben opgelegd.

Het verkiezingsproces begon in een restrictief kader dat werd gekenmerkt door vertragingen bij het verstrekken van bijgewerkte kiezersregisters die gevolgen hadden voor degenen die in het buitenland woonden, vooral degenen die om economische en politieke redenen waren geëmigreerd. De autoriteiten bekrachtigden de diskwalificatie van oppositiekandidaten, zoals in het geval van de liberale kandidate María Corina Machado, die met 92,5 procent van de stemmen de voorverkiezingen won voor de rechtse coalitie Mesa de la Unidad Democrática. Liberaal zijn in de eenentwintigste eeuw impliceert – gezien de uitdagingen van de representatieve democratie, economische ongelijkheid en de ramp van het neoliberalisme – medeplichtigheid met het hegemoniale, conservatieve denken. Machado deelt perspectieven met rechts-conservatieven en heeft standpunten ingenomen die aansluiten bij het christelijk fundamentalisme en het Israëlisch zionisme.

De autoriteiten diskwalificeerden ook de kandidatuur van Corina Yoris, een bekende academica die aanvankelijk de steun kreeg van Machado en van een belangrijke sector van anti-Chavista militanten. Uiteindelijk koos de oppositie voormalig diplomaat en professor Edmundo Gonzalez Urrutia als kandidaat. Hij beloofde Venezuela's economie weer op te bouwen, democratische instellingen te redden en een grootschalig privatiseringsplan uit te voeren.

Sommige linkse critici van de heersende klasse, waaronder de Communistische Partij van Venezuela, verklaarden dat hen het recht was ontnomen om deel te nemen aan de verkiezingen. Het Hooggerechtshof en met de regering verbonden figuren verhinderden de deelname van de Communistische Partij opdat president Maduro de enige linkse kandidaat zou zijn.

Ondoorzichtigheid en geheimhouding bepaalden het verkiezingsproces. Op 29 mei 2024 trok de CNE de verkiezingswaarnemingsmissie van de Europese Unie in. Slechts vier dagen voor de verkiezingen zei het Braziliaanse federale gerechtshof dat het geen waarnemers zou sturen vanwege de laatdunkende opmerkingen van Maduro over het democratische systeem in Brazilië en Colombia.

Stemmen in het donker

De verkiezingsdag zelf verliep in het grootste deel van het land in relatieve rust, hoewel er klachten waren over vertragingen bij de opening van sommige stembureaus en beperkingen voor getuigen in sommige stemcentra. ‘s Avonds waren er meldingen van geweld en intimidatie door groepen die per motorfiets reisden en van vertragingen bij het doorsturen van de stemgegevens.

Even zorgwekkend was dat, volgens oppositievertegenwoordiger Delsa Solórzano, de autoriteiten waarnemers van de oppositie de toegang tot de stemlokalen van de CNE ontzegden. Bovendien konden, volgens de Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties (UNHCR), slechts 6.528 van de 69.000 Venezolanen die vanuit het buitenland geregistreerd waren, hun stemrecht uitoefenen. Dit in een land met meer dan 7,7 miljoen emigranten als gevolg van de economische crisis en het autoritarisme.

CNE-voorzitter Elvis Amoroso kondigde in een eerste persbericht aan dat Maduro de verkiezingen had gewonnen met 51,2 procent van de stemmen, gevolgd door González Urrutia met 44,2 procent, terwijl de rest van de kandidaten samen 4,6 procent kregen.

Het feit dat de CNE niet binnen de wettelijk vereiste 48 uur de uitslagen publiceerde, vormde een bijzonder flagrante onregelmatigheid. Het Carter Center en andere organisaties die toezicht houden op de naleving van democratische garanties eisten de publicatie van uitgesplitste kieslijsten. Die organisatie, die meer dan 124 verkiezingen in 43 landen over de hele wereld heeft geobserveerd, verklaarde dat de verkiezing 'in geen enkele fase voldeed aan de internationale normen voor verkiezingsintegriteit en talrijke bepalingen van de eigen nationale wetten overtrad'.

De volksklassen uitten, gezien de sterke aanwijzingen van onregelmatigheden, hun verontwaardiging zodra de autoriteiten de officiële uitslag bekendmaakten. Regeringen uit het hele politieke spectrum eisten transparantie, waaronder Argentinië, Chili, Costa Rica, Uruguay, Panama, de Dominicaanse Republiek en Peru, waarop het Bolivariaanse regime reageerde door het onmiddellijke vertrek van hun diplomatieke personeel te bevelen. De Verenigde Staten, Canada, Ecuador, El Salvador, Paraguay, Brazilië en Colombia stelden identieke eisen aan de Venezolaanse regering. De leiders van Nicaragua, Cuba, Honduras, Bolivia, Rusland, China, Syrië en Iran erkenden Maduro als overwinnaar.

De politieke machine van Maduro

Het institutionele leiderschap van Venezuela bevestigde de herverkiezing van Maduro. Er waren verklaringen van onder andere Tarek William Saab, de procureur-generaal; Vladimir Padrino López, de minister van Defensie en Jorge Rodríguez, voorzitter van de Nationale Assemblee. Ze beweerden dat er een 'couppoging' was geweest met steun van buitenlandse imperialisten en beweerden tientallen bewijzen te hebben, waaronder de bekentenissen van de gearresteerden, van een dergelijke samenzwering. De bedreigingen aan het adres van Machado en Gonzalez Urrutia duren voort. De autoriteiten geven de twee de schuld van een vermeende cyberaanval vanuit Noord-Macedonië die volgens de regering de oorzaak was van de vertraging in de bekendmaking van de verkiezingsuitslag.

De complexe situatie na de verkiezingen, gekenmerkt door intern geweld en een diplomatieke crisis, heeft Latijns-Amerikaanse linkse aanhangers van het Bolivariaanse project ertoe aangezet om kritische verklaringen af te leggen. Hiertoe behoren Cristina Fernandez, Luiz Inacio Lula de Silva en Gustavo Petro, die het autoritaire, repressieve en vervreemdende karakter van het chavisme benadrukken.

De crisis verergert de structurele tekortkomingen van hervormingsgezind links, gezien Venezuela's economische afhankelijkheid van de export van grondstoffen en het onvermogen om een regionale integratie tot stand te brengen die het hoofd zou kunnen bieden aan roofpraktijken op economisch, commercieel en financieel gebied.

In die context neemt de sociale onvrede toe en biedt de dynamiek van de representatieve democratie geen andere uitweg dan repressie door de politie, criminalisering van protest en het politiseren van politieke dissidentie. Maduro noemde de demonstranten in de straten terroristen, drugsverslaafden, criminelen en delinquenten. Zijn uitspraken passen precies in die repressieve logica. Militarisering, concessies aan privébedrijven en overeenkomsten met buitenlandse multinationals, vooral uit Rusland en China, hebben de volkssoevereiniteit onder vuur genomen.

De politieke en economische instabiliteit die wordt veroorzaakt door het autoritaire regime van de Verenigde Socialistische Partij van Venezuela is verschrikkelijk nieuws voor de democratie, de Latijns-Amerikaanse integratie en linkse partijen die sociale verandering willen bevorderen.

Het repressieve karakter van het regime van Maduro heeft de democratische, participatieve erfenis van het volk die Chávez jarenlang heeft gewaarborgd met verkiezingen die algemeen als eerlijk werden beschouwd, teniet gedaan. Organisaties die ooit de verkiezingen in Venezuela goedkeurden, veroordelen ze nu. Dit scenario wakkert de interventionistische verlangens van de Verenigde Staten aan, die hun lang gekoesterde dromen over de controle over Venezuela's natuurlijke hulpbronnen weer hebben opgepakt.

Dit artikel stond op Ojalá. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos.