28 October 2020

‘Een Ander Joods Geluid’

Hajo Meyer is secretaris van Een Ander Joods Geluid, een groep joodse Nederlanders die haar onvrede met het beleid van de regering Sharon publiekelijk uit. Meyer werd geboren in Duitsland, vluchtte in 1938 naar Nederland, dook onder en werd opgepakt en gedeporteerd naar Auschwitz.

Omdat hij als alleenstaande minderjarige vluchteling altijd op was gekomen voor zijn recht op onderwijs, had hij na veel tegenwerking van de Nederlandse autoriteiten uiteindelijk een opleiding tot bankwerker kunnen volgen in het modelvluchtelingenkamp Wieringen. Daardoor werd hij in Auschwitz tewerkgesteld in een werkplaats, waar hij het in een koude oorlogswinter net iets warmer had dan veel andere gevangenen hetgeen eraan bijdroeg dat hij het vernietigingskamp overleefde. Arthur Bruls sprak met Hajo Meyer.
Is er aan het ondertekenen van de verklaring van Een Ander Joods Geluid (EAJG) een bepaalde ontwikkeling voorafgegaan wat betreft uw relatie tot Israël?
Ik kom uit een uiterst geassimileerd Duits joods gezin. Het waren, net als de meeste Duitse joden, bepaald geen zionisten. Mijn vader had in de eerste wereldoorlog in de loopgraven gevochten, mijn moeder had als verpleegster aan het front gewerkt. Ik zat nog op een normaal Duits gymnasium, voetbalde mee in het voetbalteam van de school en dat ging afgezien van wat kleinere pesterijen allemaal goed. Na de Kristalnacht werd ik van school gesmeten. Voor mijn ouders, mensen voor wie net als veel Duitse joden opleiding echt alles was, was het een nachtmerrie dat ik als veertienjarige niet meer naar school zou kunnen gaan. De Nederlandse regering gaf aan 300 joodse kinderen uit Duitsland toestemming om naar Nederland te komen. Mits ze niet werkten en in tehuizen bleven. Er was een familie die me wilde opnemen, maar dat mocht niet. Ik zat dus in een tehuis de hele dag niets te doen. Omdat ik wat wilde leren heb ik ontzettend gezeurd bij het vluchtelingencomité en kon ik uiteindelijk in de leer bij een smid. Maar de volgende dag stond de politie daar en pakte me op. Het mocht niet! Van die 300 kinderen zijn er uiteindelijk dertig, terechtgekomen in het werkdorp Wieringen. Dat was het enige goede vluchtelingenkamp, ik kon er eindelijk iets leren. Dat was zo mooi! Veel mensen daar waren zionisten, maar het zionisme leefde bij mij toen nog niet.

Zionist
Maar toen ik terug kwam uit Auschwitz was ik er van overtuigd dat het zionisme een goede zaak was. Als Israël als vluchthaven had bestaan had ik niet in Auschwitz gezeten en waren mijn ouders nog in leven geweest. Toen ben ik natuurkunde gaan studeren en ik heb bij mezelf nagedacht, moet ik eigenlijk niet naar Israël? Ik dacht, eigenlijk zou ik die vluchthaven moeten helpen opbouwen, maar ik dacht ook, mag Hajo Meyer het ook eens eventjes wat minder moeilijk hebben? Ik had twaalf jaar Hitler achter de rug, ik wilde proberen ook eens een normaal mens te worden en ben dus niet gegaan. Maar ik heb dus wel, ik had een directeursbaan bij Philips, heel veel jaren veel geld aan Israël gegeven. Ik heb er net geen spijt van.

Ach, anders had U het aan andere onnutte zaken uitgegeven…
Niet zozeer onnut, maar het is een kwalijke factor geworden. Het echte breekpunt voor mij was toen Begin premier werd. Vanaf die tijd ben ik steeds kritischer geworden. Ik heb nog een tijd gedacht dat er iets moois zou komen uit de akkoorden van Oslo. Maar dat blijkt echt één groot bedrog geweest te zijn, culminerend in dat zogenaamde royale aanbod van Barak. Toen dat eenmaal duidelijk was dat het bedrog was, ben ik nog kritischer geworden. Een duidelijke minderheid onder de Nederlandse joden denkt er net zo over. Maar wij worden door velen toch als verraders gezien. Maar inmiddels hebben we ook met zeventien vergelijkbare groepen als EAJG uit acht landen van Europa gestructureerd contact.

Joodse identiteit
Kunt u me vertellen hoe u als niet religieuze jood de joodse identiteit definieert? Ik heb de indruk dat joden die niet geloven en op grond van een geschiedenis van vervolging in hun familie toch een bepaalde betrokkenheid bij het jodendom voelen, vaak als noodgreep hun joodse identiteit invulling geven door zich volledig met Israël te identificeren?
Dat ziet U helemaal juist. Eerlijk gezegd, zonder Hitler was ik misschien helemaal niet meer joods. Religie - en vóór Hitler het jood zijn - het speelde nauwelijks een rol in onze familie. Doordat ik in Auschwitz heb gezeten kan ik niet meer zeggen dat ik met het jodendom niets te maken heb. Ik ben over het jodendom gaan lezen. En ik ben me er van bewust geworden dat er positieve maar ook negatieve aspecten aan het jodendom zitten.
Ik heb echt ontzettend de pest aan dat koketteren met dat idee van, 'wij joden hebben zo veel geleden'. Joden doen vaak alsof zij het monopolie op lijden in de geschiedenis hebben. Natuurlijk, het is ontzettend erg wat er in de oorlog is gebeurd. Maar er zijn meer volkeren in de geschiedenis uitgemoord, kijk maar naar de Armeniërs of de Cambodjanen. Waarbij gezegd moet worden dat het aantal mensen dat per maand door de nazi’s vermoord is, in de geschiedenis niet overtroffen is. En natuurlijk werden de joden onderdrukt in de middeleeuwen, maar waren de boeren en pachters toen zoveel beter af?
Maar op dit moment wordt de groei van het antisemitisme verschrikkelijk opgeblazen. Gisteren heb ik een conferentie bezocht over het zogenaamde groeiende antisemitisme. Ik heb me doodgeërgerd! Door de Anne Frankstichting werd een film vertoond, een collage van antisemitische incidenten, graven die met hakenkruizen zijn besmeurd, stukken uit speelfilms waarin antisemitische thema’s een rol spelen, noem maar op. Vervolgens houdt Michael Stein, voormalige correspondent van het NRC in het Midden-Oosten een inleiding over antisemitisme in het Midden-Oosten. Stein is typisch zo’n man die alleen maar lijden uitstraalt. En ik had zo graag willen zeggen: wat hier ontbreekt is een recente uitspraak van de chef van de generale staf van het Israëlische leger. Hij verklaarde dat Palestijnen te vergelijken zijn met een kankergezwel en dat hij op dit moment met chemotherapie bezig is, maar een chirurgische operatie niet uitsluit. En de volgende dag sloot zijn baas Sharon, de premier van Israël, zich bij die vergelijking aan. En over dat soort dingen zwijgen mensen als Stein volledig. Daar wordt altijd over gezwegen.
Tweeduizend jaar lang heeft er antisemitisme bestaan, in verschillende landen, in verschillende vormen. Maar in al die jaren veranderde er ook één ding niet, de joden hadden nergens en nooit politieke macht. Maar sinds 1967, sinds de zesdaagse oorlog, hebben joden een staat die tot de allersterkste militaire machten van de wereld behoort en die dikke vrienden is met de sterkste macht van de wereld, de VS. Dat betekent dat kritiek op joden tegenwoordig bijna altijd een relatie heeft met het gedrag van Israël.

Verraad
In de oproep van Een Anders Joods Geluid stellen jullie nadrukkelijk het bestaansrecht van Israël als joodse staat niet ter discussie. Ik heb daar niet zo’n moeite mee, de joden die daar wonen, hoeven daar wat mij betreft niet weg, maar ik heb wel iets tegen een joodse staat waarbij joden meer rechten hebben dan niet-joden…
Alle landen maken een multiculturele revolutie door, ze hebben grote minderheden die zich vaak sneller groeien dan de autochtone bevolking en ook Israël zal niet aan deze ontwikkeling ontkomen en dat vind ik ook best. Joden en niet-joden moeten in Israël gelijke rechten krijgen. En naast die joodse staat met gelijke rechten voor joden en niet joden moet er ook een Palestijnse staat komen. Of er vervolgens over honderd jaar nog overwegend joden leven in het gebied wat nu is Israël heet is een heel ander vraagstuk.
De Israëlische cultuur en het jodendom in de rest van de wereld, dat zich vrijwel kritiekloos met Israël identificeert, zijn sinds 1967 in een diepe crisis terecht gekomen omdat het verraad heeft gepleegd aan haar eigen morele wortels. Het gaat heel slecht met het jodendom, echt heel slecht.

Het lijkt soms of het van een betrokkenheid op God, op bepaalde morele principes, veranderd is in betrokkenheid op joden zelf en de staat Israël. Zelfs ik, als niet religieus mens, zie dat daar iets heel geks gebeurt. Als ik het Nieuw Israëlitisch Weekblad doorlees dan zie je er nooit eens dingen die je toch in elk religieus blad verwacht, een collecte voor kinderen in de derde wereld of zo. Maar nee hoor, het gaat alleen nog maar over Israël en de joden.
Er is zoveel zelfconcentratie, zelfmedelijden, een monopolisering van lijden. En dat terwijl liefdadigheid en intermenselijk ethiek vroeger zo belangrijk waren. Een bepaalde visie op liefdadigheid heeft een belangrijke rol gespeeld in het denken over de verzorgingsstaat. In 1941 werd het kamp in de Wieringermeer opgeheven. Ik kwam in Amsterdam terecht en kon toen eindelijk voor het eerst sinds de Kristalnacht weer naar de middelbare school. Dat kon alleen maar op een zeer orthodoxe middelbare school, terwijl ik van godsdienst helemaal niets wist en er ook niet in geïnteresseerd was. Maar bij die orthodoxe joden was er een gevoel van medelijden met een vluchtelingenkind en dus kon ik daar gewoon naar school. Er waren geweldige docenten, waar ik nu nog met grote waardering aan terug denk. Maar de orthodoxen van tegenwoordig zijn krampachtig, zo weinig tolerant.
Er zijn mensen die op basis van demografische ontwikkelingen voorspellen dat de joden in Europa op den duur als aparte groep verdwijnen. Ik denk ook dat het jodendom verdwijnt. In een geseculariseerde wereld, waarin mogelijkheden tot assimilatie bestaan, zal het verdwijnen. Maar dat is niet het hele verhaal. Het komt ook doordat men de morele fundamenten - die het jodendom ook in de meest vijandige omgeving in leven heeft gehouden - verraden heeft. Als je dat doet, kun je ook geen eigen identiteit handhaven.

Voor meer informatie: www.xs4all.nl/~sivmo en klik op ‘Een Ander Joods Geluid’.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren