Borderless

9 December 2019

‘Vragen maakt alle verschil’

Gevangene zijn van Charles Taylor, werken in de diamantmijnen van Congo of als illegale Afrikaan de oversteek naar Europa wagen: documentairemaker Sorious Samura maakte het allemaal mee. Dat, en samenwerken met Leonardo DiCaprio. Grenzeloos sprak met hem.`

`Sorious Samura berichtte in 1999 als een van de eersten over de bloedige burgeroorlog in zijn geboorteland Sierra Leone. Cry Freetown toonde de vreselijke beelden van de inval door RUF rebellen in de hoofdstad, maar ook de mishandelingen door de Nigeriaanse soldaten van de Afrikaanse vredesmacht. Sindsdien maakte de betrokken documentairemaker reportages voor onder meer CNN, Discovery en Channel 4, en won daarmee diverse prijzen.

Ongevaarlijk is zijn werk allerminst. In 2000 werd Samura met drie andere documentairemakers in Liberia aangehouden door de regering van Charles Taylor. 'Op beschuldiging van spionage, en in tijden van oorlog betekent dat de doodstraf' vertelt hij. Het kan verkeren: onder internationale druk kwamen de verslaggevers vrij; Taylor staat nu terecht voor het internationale gerechtshof in Den Haag.
'Ongelofelijk. Acht jaar nadat hij me wilde vermoorden, vragen zijn advocaten nu of ik in zijn voordeel wil getuigen! Maar ik heb ook mijn bedenkingen bij het tribunaal. De huidige president van Sierre Leone zou eveneens vragen moeten beantwoorden. De Nigeriaanse soldaten die ik laat zien in Cry Freetown, pleegden dezelfde misdaden als de rebellen. Waarom staat zij niet terecht?'

Bloeddiamanten
Onafhankelijk, confronterend en geëngageerd met het lot van zijn Afrika: dat typeert Samura. Getuige het avontuur in Liberia is hij niet bang om ook persoonlijk in de kijker te lopen. Letterlijk: in zijn documentaires ondergaat hij dezelfde omstandigheden als de mensen die hij portretteert. ‘In Living with Hunger was ik in Ethiopië. Ik leed honger met het volk. Ik at wat ze aten, dronk wat ze dronken. Als de mensen boven in de rivier hun zaakje lieten lopen en benedenstrooms dronken, dan dronk ik dat water ook. Ik heb Living with Refugees gedaan in Davos. Living with Aids in Zambia. Voor westerse journalisten is het is moeilijk om het verhaal van onderop te vertellen. Ik ben gewoon zelf een illegale immigrant vanuit Marokko geworden. Zo ervaar je het uit de eerste hand. Het is een van de meest effectieve manieren om het westerse publiek te raken. Werken in de diamantmijn voor veertig cent! Als je weet hoeveel zo’n steen uiteindelijk opbrengt... Mijn hart bloedt ervan.'
Tijdens het Amnesty Filmfestival in maart dit jaar toonde Samura Blood on the Stone. 'Diamanten voeden burgeroorlogen in Afrika. In Sierra Leone realiseerden de rebellen zich al snel dat ze met diamanten meer wapens konden kopen. Dat is waarom de oorlog zich meer dan tien jaar voortsleepte.' Sinds enkele jaren wordt geprobeerd om middels een systeem van certificaten te voorkomen dat diamanten brandstof vormen voor nieuwe conflicten. De documentaire toont echter aan dat dit zogenoemde Kimberley Proces niet werkt. 'De artisanale mijnbouwwerkers hebben geen idee van certificaten. Ze zijn arm en de handelaren profiteren daarvan. De film bewijst ook dat je in het hart van de diamantindustrie, in New York, nog steeds ruwe diamanten kunt verkopen zonder certificaat. Ik ben in dertien winkels geweest met een verborgen camera. Slechts één zaak bracht het op om 'nee' te zeggen. Als Afrikaan en als journalist was ik er niet zeker van dat we de gezichten van die schurken moesten verbergen. Maar in het westen zijn er daar wetten en repercussies tegen. Ik wilde dat ik die handelaren wel kon laten zien: Name and shame. Ik zeg niet: koop geen diamanten, maar stel wel de relevante vragen. Waar komen ze vandaan? Hoe komen ze hier? Heeft de diamant een certificaat? Mensen beseffen niet, dat vragen juist alle verschil maakt.'

Beloftes
In januari dit jaar kon het Nederlandse bioscooppubliek al kennis nemen van de trieste rol die diamanten in Afrika spelen: in Blood Diamond met een hoofdrol voor Leonardo DiCaprio. De film was onlangs, in augustus, ook een hit in Sierra Leone zelf.
Samura fungeerde als adviseur van regisseur Edward Zwick. 'Ik heb aan het script meegeschreven en was bij de opnamen. Op zeker moment kwam de president van Warner Bros. naar Maputo, waar we filmden. Hij vond het te gruwelijk worden en wilde dat veranderen. Toen heb ik hem Cry Freetown laten zien. Hij stuurde me nadien een van de mooiste brieven die ik ooit heb gehad. Hij schreef dat hij zich schaamde omdat hij niet wist dat dit soort dingen gebeuren in de zogenaamde moderne wereld. Zwick kreeg het groene licht.'
Opvallend genoeg gaf Warner Bros. ook de opdracht tot Blood on the Stone en zette de documentaire op de special edition dvd van Blood Diamond. Samura: 'De diamantindustrie begon tijdens de opnames al te lobbyen om de film in diskrediet te brengen. Zwick vroeg me: wat kun je doen? Ik zei: 'makkelijk, laat me bewijzen dat het nog steeds door gaat'. Het is de eerste keer dat Warner zoiets doet. Hollywood is eindelijk in Afrika gearriveerd. Het heeft te lang geduurd, maar ze kunnen een verschil maken. Zolang ze de mensen met respect behandelen, en zolang als ze proberen iets terug te geven.'
Wat is er dan met de opbrengsten van Blood Diamond (volgens de internet movie database een winst van 56 miljoen) gebeurd? Samura lacht: 'Op een dag zal mijn volk me die vraag ook stellen. Leonardo vroeg me persoonlijk om een project dat hij zou kunnen steunen. Daar zijn we mee bezig. Warner heeft ook beloftes gedaan. Na de dvd-sales hebben ze me gezegd. Ik denk dat ik ze eraan zal moeten herinneren.'
Grote kans dat Samura z’n verborgen camera dan weer meeneemt.

http://www.insightnewstv.com

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren