24 September 2020

CCS: een oplossing van probleemveroorzakers

Nu het duidelijk is dat er in Barendrecht geen ondergrondse opslag van CO2 zal plaatsvinden zijn de pijlen gericht op Groningen. Ook hier schiet de lokale bevolking in verzet. Angst voor aardschokken, maar ook minder nobele redenen als verwachte dalende huizenprijzen zijn belangrijke redenen voor protest. Toch zijn er voor activisten die bezorgd zijn over het klimaat aanknopingspunten te vinden om lokaal verzet tegen CO2 -opslag te steunen.

Wat is CO2 -opslag of CCS (Carbon Capature and Storage) nu precies? Na verbranding van fossiele brandstoffen zoals kolen of gas komt er CO2-vrij in de vorm van gas. Door dit rookgas te ‘wassen’ in chemicaliën en deze chemicaliën daarna te verhitten is het mogelijk om 85 tot 95 procent van het CO2 uit het rookgas te filteren. De gefilterde CO2 kan daarna de grond in gepompt worden om daar opgeslagen te worden. Hoewel het uitwassen van CO2 voor hergebruik al een geruime tijd wordt toegepast in de industrie is het gehele proces van uitwassen en opslaan nieuw. Het wordt dan ook nog niet op grote schaal toegepast.
Hoewel het in eerste instantie vreemd en gevaarlijk lijkt om CO2 in de grond op te slaan is dit minder ver gezocht dan het lijkt. Het gas waar we iedere avond op koken is ook uit de bodem opgepompt. Dus waarom zou CO2 daar niet opgeslagen kunnen worden? CO2 -gas heeft ook de eigenschap om op grotere diepe zich stabiel te gedragen. Natuurlijk is het zo dat massale CO2 -opslag nog niet over lange termijn wordt toegepast. De effecten voor die langere termijn zijn dus nog onbekend. Garanties dat het niet gaat lekken zijn er dus niet.
CCS wordt aangedragen als een van de oplossingen om de uitstoot van CO2 in de atmosfeer te verminderen en zo klimaatsverandering tegen te gaan. Alleen al het feit dat Nuon, Shell en E.on interesse tonen in CCS is een reden dat klimaatactivisten zich kritisch zouden moeten opstellen. Deze bedrijven hebben er belang bij zo min mogelijk te veranderen aan onze huidige manier van energieopwekking en energiegebruik. Claims dat deze bedrijven maatregelen willen nemen om het klimaat te redden zijn dan ook op zijn minst dubieus.
Op het eerste gezicht is CCS een veelbelovend idee: we kunnen doorgaan met onze energieopwekking en toch de kwalijke uitstoot van broeikasgassen voor een groot deel tegengaan. Er zijn echter wel wat problemen. Ten eerste gebruikt de methode erg veel energie. Zo is er ongeveer tot 25 procent extra energie nodig voor de afvang en opslag. Dit betekent dus dat er voor de zes nieuwe kolencentrales die nu in Nederland gaan worden gebouwd, er eentje puur gebruikt zou moeten worden voor de opvang van de CO2 van de andere kolencentrales. Een andere probleem is dat het gebruik van CCS het gebruik van de meest vervuilende manieren van energieopwekking namelijk via kolen en gas, legitimeert (per eenheid opgewekte energie geeft steenkool de meeste CO2 -uitstoot. De kolencentrales die nu gebouwd worden zijn ‘CCS ready’ en zouden, zodra het proces op een rendabele manier toegepast kan worden, omgebouwd kunnen worden. In werkelijkheid betekent dit ‘CSS ready’-zijn niet meer dan een veldje braak hebben liggen waar in de toekomst dan de betreffende rookgasreiningsfabriek kan staan.
Ook staat de bouw van kolencentrales recht tegenover de wens om via wind, zon, getijden-, aardewarmte of op een andere duurzame manier energie op te wekken. Kolen- en gascentrales hebben ongeveer een levensduur van veertig jaar. Om in veertig jaar de investeringen terug te verdienen moet de centrale op een relatief hoog vermogen draaien. Omdat elektriciteit lastig is op te slaan beconcurreert zo’n centrale duurzame bronnen – daardoor wordt het minder interessant hierop over te stappen en te investeren. Het excuus, dat ook bij kernenergie wordt gebruikt, dat deze techniek gebruikt kan worden voor een overgangsperiode naar duurzame energie gaat dus ook hier niet op.
Een ander probleem heeft betrekking op tijdsdimensie. Hoewel voor korte termijn het voor een bedrijf goed te behappen valt om CO2 op te slaan blijft langdurige opslag een probleem. De kosten die hieraan verbonden zijn wil en kan geen bedrijf dragen. De kosten op langere termijn zullen dus voor rekening van de staat komen en op deze manier gesocialiseerd worden. De bedrijven gaan er dus met de korte termijn winsten vandoor terwijl de burger mag betalen. Een gelijkenis met kernafval is ook hier te maken.
Er zitten aan het gebruik van steenkolen ook andere nadelen. De vaak open mijnen hebben een zeer negatief effect op de omgeving. Ze gaan vaak ten koste van de (inheemse) bevolking die op deze steenkool wonen en leven. Ook het centraal opwekken van energie zoals we dat nu kennen is hoogst inefficiënt. Het transporteren van de energie zelf kost een hoop energie. Anders gezegd, er zit een groot verschil tussen de energie die opgewekt wordt en die daadwerkelijk geconsumeerd wordt omdat er grote afstanden moeten worden overbrugd.
De manier waarop CCS opgedrongen wordt is bovendien ondemocratisch. Er wordt door grote privéondernemingen gekeken naar wat de meest winstgevende manier is om CO2 -uitstoot terug te dringen. De lokale bevolking wordt niet geraadpleegd, zij staan buitenspel. Factoren als lokale werkgelegenheid en welzijn worden niet meegenomen in het beslissingsproces. Ook zijn de grote marktpartijen in het voordeel in de onderhandelingen. Ze kunnen betrekkelijk makkelijk veel tijd en geld vrijmaken om te kijken waar de omstandigheden het meest gunstig zijn en verschillende lokale partijen tegen elkaar uitspelen.
CCS is dus niet de nieuwe techniek die ons klimaat gaat redden. Waarom is er dan toch zo veel interesse in? Een hele simpele reden: er is geld mee te verdienen. CCS is op dit moment nog te duur om commercieel toegepast te kunnen worden en is het ook maar de vraag of het op korte termijn daadwerkelijk rendabel wordt. Maar vanuit de Europese Unie zijn er subsidies beschikbaar om met deze techniek te experimenteren. Daarnaast levert de niet uitgestoten CO2 bedrijven zogenaamde carbon credits op die weer te verhandelen zijn als emissierechten, die een gigantische inkomstenbron kunnen zijn. Ten slotte betekent het ook dat de heersende manier om energie op grootschalige gecentraliseerde op te wekken kan blijven voortbestaan. Terwijl het in het kader van verduurzamen van onze energiebehoefte het zinvol is te kijken naar meer decentrale manieren van energieopwekking- bijvoorbeeld via wind- of zonne-energie.
Tegenover de schijnoplossingen van de markt kunnen lokale democratische alternatieve maatregelen worden gesteld. Zo zou een plan om gebouwen te isoleren en hier mensen voor op te leiden energie besparen en werkgelegenheid opleveren aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Deze maatregelen kunnen op lange termijn net zo effectief zijn. Ook investeringen in een uitgebreider openbaar vervoer als alternatief voor individueel autogebruik zou tot de alternatieven kunnen behoren. Met deze twee voorbeelden is al duidelijk dat er tegen van boven opgelegde oplossingen democratische alternatieve mogelijk zijn die CO2 -uitstoot tegengaan en naast het klimaat ook de belangen van de lokale bevolking dienen.
Breed burgerverzet biedt dan ook hoop. Het afketsen van CCS in Barendrecht geeft ook het noorden meer speelruimte. Van deze speelruimte wordt nu ook gebruik gemaakt. De gemeenteraad van het dorp Boerakker heeft tegen de wens in van de provincie unaniem een motie aangenomen dat ze geen CO2 -opslag willen onder hun gemeente. Zo’n beslissing is moge lijk als de lokale politieke partijen grote druk ervaren van hun achterban. Deze onvrede biedt mogelijkheden tot protest. Breed protest zoals tegen de Duitse ‘Castor’ kerntransporten kan als inspiratie dienen voor de protesten in Nederland. Bij deze protesten strijdt de lokale bevolking samen met meer doorgewinterde activisten tegen kernenergieafvaltransporten en opslag in hun omgeving en slagen zij erin het kerntransport ernstig te frustreren. Dit soort verzet kan als inspiratie dienen om lokale democratische en duurzame manieren van energieopwerking naar voren te schuiven.

Verder lezen:
http://www.greenpeace.nl/campaigns/klimaatverandering
http://www.carbontradewatch.org
http://www.internationalvieuwpoint.org/spip.php?article1642
http://www.castor2010.de/

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren