Borderless

16 July 2019

De diefstal van 5.800 miljard

Belastingparadijzen als Zwitserland, Luxemburg, Hongkong en Singapore bloeien als nooit te voren, maar volgens econoom Gabriel Zucman is het niet te laat om het tij te keren. In Belastingparadijzen komt hij met een plan van aanpak waarin twee elementen centraal staan: dwang en controle.

Gabriel Zucman (1986) is een jonge Franse econoom die werkzaam is aan de London School of Economics. Samen met Thomas Piketty deed hij onderzoek naar de ontwikkeling van kapitaal en vermogen van 1700 tot 2010, wat als basis diende voor Kapitaal in de 21ste eeuw. In zijn pas verschenen boek bindt Zucman de strijd aan met belastingparadijzen.

Om te beginnen met Zwitserland: het oudste en nog steeds grootste belastingparadijs ter wereld, waar bovendien de uitvoerigste gegevens over bekend zijn. Zucman laat zien hoe Zwitserland, dankzij het bankgeheim, tot de jaren tachtig een monopoliepositie had op het verbergen van vermogens. Sindsdien zijn er wel een aantal andere belastingparadijzen bijgekomen, waarvan Singapore, Hongkong, de Bahama’s, de Kaaimaneilanden, Luxemburg en Jersey de belangrijkste zijn. Maar van concurrentie is nauwelijks sprake, want een groot deel van de in Singapore en Hongkong geregistreerde vermogens wordt nog altijd beheerd door Zwitserse banken. Op basis van de laatste officiële statistieken uit 2013 heeft Zucman berekend dat het totaal aan buitenlands vermogen in Zwitserland, ongeveer 1.800 miljard euro bedraagt. Dat is circa 30 procent van het totaal aan offshore-vermogens. Europa is hofleverancier met 1000 miljard, maar de kapitaalvlucht van 120 miljard uit Afrika is mogelijk nog rampzaliger voor de mensen daar.

De ‘diefstal’ beperkt zich niet tot Zwitserland. Wereldwijd staat volgens berekeningen van Zucman 8 procent van het totaal aan privévermogens, oftewel 5.800 miljard euro, op bankrekeningen in belastingparadijzen. Dit is enorm. Ter vergelijking: de netto buitenlandse schuld van Griekenland bedraagt 230 miljard euro.

Als gevolg van de fraude van de superrijken lopen overheden jaarlijks 130 miljard aan belastinginkomsten mis. Zucman geeft het voorbeeld van Frankrijk dat zonder de kapitaalvlucht van de rijkste inwoners naar belastingparadijzen in 2013 een staatsschuld gehad zou hebben van 70 procent van het bbp in plaats van 94 procent.

Sancties en controle-instrumenten

Alle pogingen die tot nu toe zijn genomen om een halt toe te roepen aan de kapitaalvlucht naar offshoregebieden, zoals de Amerikaanse Foreign Account Tax Compliance Act (Fatca) en de Europese Spaarrichtlijn, hebben volgens Zucman gefaald. En wel omdat er twee cruciale elementen ontbraken: dwang en controle. Hij stelt dat dreigen met sancties de enige mogelijkheid is om belastingparadijzen op de knieën te krijgen. Dit kunnen zowel financiële als handelssancties zijn. Zucman noemt de mogelijkheid van invoerrechten, die bijvoorbeeld door een coalitie van Europese landen aan een belastingparadijs als Zwitserland opgelegd kunnen worden, om daarmee de gederfde inkomsten vanwege het bankgeheim terug te halen. Het enige belastingparadijs dat door Europese verdragen beschermd wordt tegen exportsancties is Luxemburg. Als Luxemburg niet wil meewerken, dan zal er als uiterste maatregel gedreigd moeten worden met verwijdering uit de EU, aldus Zucman.

Naast sancties tegen ‘niet-coöperatieve gebieden’, zullen er controle-instrumenten gecreëerd moeten worden. Daartoe zal in de eerste plaats een wereldwijd financieel kadaster tot stand moeten komen, want alleen zo kunnen gegevens automatisch uitgewisseld worden met de belastingdiensten. Een dergelijk mondiaal register van waardepapieren op naam is zeker mogelijk. Vergelijkbare registers bestaan al, bijvoorbeeld in Zweden of van privé-ondernemingen. Maar het streven zou moeten zijn dat ze samengaan in een wereldwijd kadaster en onder controle staan van een publieke instantie.

De totstandkoming van het mondiale financiële register zou volgens Zucman gepaard moeten gaan met een wereldwijde, progressieve vermogensbelasting. Een idee dat ook al werd geopperd door Thomas Piketty. Een derde en laatste oplossing die Zucman naar voren brengt is gericht tegen het ontwijken en ontduiken van belastingen door multinationals. Vooral om het manipuleren van transferprijzen tegen te gaan zouden bedrijfswinsten niet per land, maar wereldwijd belast moeten worden. Een plan waar al langer voor wordt gepleit door ngo’s als SOMO.

Nederland

Zucman heeft al met al een vlot leesbaar en informatief boek geschreven. De oplossingen die hij aandraagt om belastingparadijzen aan te pakken zijn juist, maar het is de vraag of ze (binnen afzienbare tijd) gerealiseerd kunnen worden. De invloed die het grootkapitaal op de politiek uitoefent is immers zeer groot. Helaas noemt hij Nederland, dat toch ook vaak als belastingparadijs bestempeld wordt, niet in zijn boek. In een interview met de Volkskrant zei hij dat je Nederland voor wat betreft het beheren van privévermogens niet kunt vergelijken met belastingparadijzen als Zwitserland. Zucman erkent wel dat Nederland een belangrijke rol vervult in internationale belastingconstructies van multinationals, waardoor bedrijven als Google extreem weinig belasting betalen.

Gabriel Zucman: Belastingparadijzen, Uitgeverij Boom.

Dit artikel is ook verschenen in Spanning nr. 17 van juni 2015. Dat nummer van Spanning, de uitgave van het wetenschappelijk bureau van de SP is geheel gewijd aan belastingparadijzen; met onder andere een interview met Indra Römgens van SOMO met de titel: ‘Dankzij Nederland loopt Griekse schatkist miljoenen mis’, een stuk van Arnold Merkies over de financiële sector, David Hollanders over ‘Het neoliberale wereldbeeld van het CPB’, en de partijdigheid van de Nederlandse media over Varoufakis. 

Dossier: 
Soort artikel: 

Reacties

Door frcobben@outlook.com ( ) op

dank voor dit overzicht, de meeste gewone burgers kunnen internationaal belastingrecht niet begrijpen.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren