Borderless

18 November 2019

De miljonairstaks: eerlijk & noodzakelijk

Niet de gewone mensen zouden de rekening van de crisis moeten betalen, maar de 1 à 2 procent superrijke miljonairs die steeds minder belasting zijn gaan betalen. Daarvoor pleit de spraakmakende Franse econoom Piketty. In België lanceerde de Partij van de Arbeid van Peter Mertens zes jaar geleden het idee van de miljonairstaks. Hans van Heijningen maakt een voorlopige balans op.

Thomas Piketty schreef de non-fictie bestseller over kapitaal en ongelijkheid Capital in the Twenty-First Century. Kort gezegd komt zijn 680 pagina’s tellende boek erop neer dat kapitaal sneller groeit dan de inkomsten uit arbeid. Daardoor zou de omvang van de rijkdom in de handen van 1 à 2 procent van de rijken steeds krankzinniger vormen aannemen, ten koste van een evenwichtige ontwikkeling van de economie en de belangen van de grote meerderheid van de wereldbevolking. Op grond daarvan pleit Piketty voor een radicale correctie: de invoering van een wereldwijde belasting op vermogen en een belasting van 80 procent op inkomens boven de 500 duizend dollar.

Georganiseerde scheefgroei
De fiscale revolutie van de laatste dertig jaar heeft in bijna heel Europa geleid tot lagere belastingen voor de rijken. In Duitsland, België en andere Europese landen hebben de sociaaldemocraten er actief aan bijgedragen dat de sterkste schouders nu minder belasting betalen dan dertig jaar geleden. Begin mei bevestigde een OESO-rapport dat de vermogenstoename bijna uitsluitend naar de rijkste twee procent ging en dat dit vooral komt door de veranderde belastingwetgeving.

Naast belastingverlaging voor de rijken is er ook het probleem van belastingontwijking. Marco van Hees, belastinginspecteur en lid van de Belgische PVDA, heeft een lijst van 100 grote bedrijven die tussen de 0 en 6 procent belasting betalen, terwijl ze wettelijk 33,99 procent horen te betalen. Een voorbeeld: Exxon Mobile in de Antwerpse haven heeft vorig jaar 2,9 miljard winst gemaakt zonder belasting te betalen.

Wanneer we de scheefgroei in inkomens en vermogens niet weten te corrigeren, krijg je geweldige tegenstellingen tussen rijk en arm. Als daar niets aan gebeurt, dreigt een sociale explosie. Zelfs het OESO-rapport waarschuwt dat de scheefgroei in vermogens de economie van de benodigde zuurstof berooft en tot stagnatie leidt.

Waspoederdoos
De miljonairstaks-campagne in België startte in 2008, rond het uitkomen van Mertens’ boek Op Mensenmaat. De taks werd als waspoederdoos in de markt gezet, met een fraaie bijsluiter. Ook werd een drietal ‘miljonairsroutes’ uitgezet door fraaie streken waar de superrijken wonen, zoals Waasland en Waals Brabant. Langs deze fietsroutes werd bijvoorbeeld halt gehouden bij het kasteel van de familie Declercq, eigenaar van een textielimperium. ‘Door het thema vermogensongelijkheid een gezicht te geven wordt het bevattelijker voor mensen. Als PVDA België hebben we van aanvang af gepleit voor een vermogensbelasting. Maar in discussies werden we altijd geconfronteerd met de vraag: ‘Wie reken je dan tot de rijken?’ Tweeverdieners en mensen uit de hogere middenklasse bleken zich telkens weer ten onrechte aangesproken te voelen. Daardoor zijn we beter gaan nadenken over het belasten van rijkdom. Daarmee kwamen we op het begrip miljonairstaks uit in plaats van vermogensbelasting.’

Ploeteren
‘De eerste twee jaar deed de Belgische PVDA taboedoorbrekend werk met een miljonairstaks-campagne, tot 2010 moesten we tegen de stroom in roeien. We kwamen met een nieuw idee, dat haaks stond op de liberale fanfare die verkondigde dat als enige uitweg uit de crisis de gewone mensen de rekening moeten betalen. We zochten naar een opening om een nieuw idee ingang te doen vinden, via mediagenieke acties, zoals de SP in Nederland doet. Vanaf 2010 omarmden ook de christelijke en socialistische vakbonden en maatschappelijke organisaties als de Derde Wereldorganisatie 11.11.11 het miljonairstaks-idee. Zij verenigden zich in een Financieel Actie Netwerk (FAN), waardoor onze campagne aan kracht won. Oorspronkelijk hadden we ons ten doel gesteld om 88.000 handtekeningen op te halen (1 voor elke familie die onder de miljonairstaks zou vallen). Maar na 100.000 zijn we gestopt met actief handtekeningen ophalen. De invoering van de miljonairstaks is belangrijk. In feite betaalt de werkende bevolking nu de rekening voor de crisis. Ons voorstel is om door de rijken te belasten slapend kapitaal te activeren. Voor de ontwikkeling van onze partij is de miljonairstaks-campagne belangrijk geweest. We krijgen er nu erkenning voor.’

Wie zijn de rijken?
De Belgische PVDA benadrukte van meet af aan dat de campagne alleen de allerhoogste inkomens trof: de 2 procent van de bevolking, 88 duizend gezinnen, met meer dan 1,5 miljoen euro vermogen. De eerste categorie, met een vermogen van 1,5 tot 2 miljoen euro, zou jaarlijks 1% gaan betalen; 2% belasting voor de categorie die een vermogen van 2 tot 3 miljoen euro bezit; 3% voor de groep met meer dan 3 miljoen euro vermogen. Zo’n belasting zou jaarlijks 8 à 9 miljard euro opleveren. Dat maakt extra investeringen mogelijk in onderwijs, gezondheidszorg, kindercrèches, sociale zekerheid en publieke voorzieningen. Mertens: ‘Het is de hoogste tijd voor een trendbreuk met het bezuinigingsbeleid dat overal in Europa tot stagnatie en werkloosheid leidt.’
En de pijn? ‘De eigenaren van de Belgisch-Braziliaanse biergigant AB Inbev of de miljardairsfamilie Spoelberg zullen jaarlijks een paar ton extra belasting betalen, maar die zien dat bij wijze van spreken niet eens op hun rekening. Ook met zo’n belasting kunnen ze gewoon met de catamaran de oceaan over en in Cannes de bloemetjes buiten zetten, terwijl zij er geen boterham minder om eten. Het is dus niet zo dat de miljonairstaks oproept tot het onteigenen van de rijken, zoals rechtse krachten graag roepen.’

Mythes doorgeprikt
Kort geleden verscheen het boek Belastingparadijs België van Marco van Hees. Daarin beschrijft hij de extreem scheve verdeling van de koek in België. Van Hees werkt samen met Piketty. Het genoemde onderzoek van Piketty heeft geleid tot het sneuvelen van een aantal mythes. Als eerste de mythe dat de inkomensverschillen kleiner worden naarmate de economie groeit. Dat blijkt nergens het geval: niet in de VS, niet in Duitsland en niet in België en Nederland. Ten tweede blijkt uit zijn studie dat de groei voornamelijk opgeslorpt wordt door een miniem percentage van de bevolking. Op de derde plaats blijkt er helemaal geen sprake van een trickle-down-effect, het mechanisme dat rijkdom aan de top doorsijpelt naar beneden. Daarmee wordt de positie van de Chicago School, die belastingverlaging voor de rijken bepleit, totaal onderuit gehaald. De excessieve kapitaalstoename aan de top leidt tot het oppotten van rijkdom, wat op geen enkele manier ten goede komt aan de samenleving.
 
Een bekend bezwaar tegen een extra belasting voor de superrijken is dat zij hun kapitaal elders onderbrengen en daarmee de economie en werkgelegenheid schaden. Mertens pareert dit door te verwijzen naar het Franse voorbeeld: ‘Daar is onder de sociaaldemocratische president Mitterand al een bescheiden vermogensheffing ingevoerd: l’impôt de solidarité sur la fortune. Die zorgt in Frankrijk voor 4 miljard aan extra belastinginkomsten. Uit onderzoek van de Franse Senaat blijkt dat 97,5 procent van de rijken die belasting keurig betaalt; slechts 2,5 procent van de rijken ‘gaat lopen’. Daarbij is het belangrijk om je te realiseren dat rijken niet alleen beschikken over roerend goed (kapitaal en dergelijke) maar ook over onroerend goed en waardevolle politieke connecties. Vaak zijn zij er helemaal niet happig op om met hun hele hebben en houden te verkassen. Dus zo’n vaart zal het niet lopen als we de rijksten wat meer belasting laten betalen.’

Slechte kopie
Dit jaar hebben ook partijen als de liberale NV-A, de Parti Socialiste en Groen het punt van de vermogensbelasting in hun programma staan – maar in verwaterde vorm. De sociaaldemocraten in België kwamen recent met een voorstel voor vermogensbelasting dat 10 tot 15 procent van de bevolking omvat. Dat is wat de Belgische PVDA betreft een slecht voorstel, omdat het grootste deel van de explosieve kapitaalsgroei niet naar de hogere middenklasse of de tweeverdieners gaat maar vrijwel exclusief naar de hele kleine groep puissant rijken. ‘Met dit voorstel roep je onmiddellijk de discussie over de voor- en nadelen van het extra belasten van de middeninkomens over je af. Daarmee ondermijn je de basis voor progressieve vermogensbelasting in plaats van dat je die versterkt. De opstelling van de voorman van de Vlaamse SP-A (de sociaaldemocraten) laat die dubbelheid zien. Bij herhaling brengt hij naar voren dat het geen schande is om rijk te zijn...’

Massale steun
Vorig jaar heeft de krant De Morgen een enquête gehouden over de steun vanuit de bevolking voor de miljonairstaks. Daaruit bleek dat 80 procent van de mensen voor was. ‘Een mooi percentage,’ vindt Mertens, ‘al zou je ook kunnen zeggen dat 18 procent van de bevolking nog niet snapt dat ook zij belang hebben bij de invoering van zo’n belasting.’ Een van onze affiches luidt: ‘Het wordt tijd dat multinationals meer belasting betalen dan de schoonmaakster.’ De schoonmaakster betaalt jaarlijks 4.440 euro op een maandsalaris van 1.400 euro. Ook kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) betalen allemaal belasting. De grootste stelers betalen de minste belasting.’

Dit artikel verscheen eerder in ‘Spanning’ het blad van het wetenschappelijk bureau van de SP.

Dossier: 
Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren