24 September 2020

De SP en Wilders zullen strijden om de ontevreden kiezer

Op vrijdag 17 december was Willem Bos te gast in Brussel op uitnodiging van Keer Het Tij, een groep die een half jaar lang actief was rond het Belgische EU-voorzitterschap. Willem Bos is de bezieler van het Nederlandse Comité Ander Europa, dat in 2005 succesvol campagne voerde tegen de neoliberale Europese grondwet. Willem is lid van de linkse partij SP en werkt mee aan het blad Grenzeloos.

We hadden met hem een babbel over de situatie in Nederland, de rechtse regering met steun van Geert Wilders en de kiemen van een links verzet hiertegen. Bos: “De historische staking van de schoonmakers vorig jaar in Nederland toont een weg vooruit. Autochtone Nederlandse schoonmakers voerden samen actie met hun Turkse en Marokkaanse collega’s en plots groeide het besef: het heeft geen zin om altijd weer over de Islam te beginnen, het gaat om je sociale belangen”.

Willem Bos: De huidige Nederlandse regering wordt vaak omschreven als de meest rechtse regering sinds de oorlog. Aan de ene kant klopt dat. Het is een rechtse regering en vooral een antilinkse regering met een heel duidelijk antilinks discours. Ze hangt het beeld op dat alles wat er mis loopt in Nederland de fout van links is. Alsof links tijdens de voorbije halve eeuw veel aan de macht zou geweest zijn. Op zich zijn de werkgevers ook wel tevreden met deze ploeg. Aan de andere kant doet die regering toch niet helemaal wat het kapitaal vindt dat er op economisch vlak nodig is. Wilders heeft een heel hard verhaal als het gaat om buitenlanders en moslims, maar om een zekere basis te behouden neemt hij op sociaal-economisch vlak veel gematigdere standpunten in. En hij is er in geslaagd om een aantal plannen van de coalitiepartijen VVD (liberalen) en CDA (christendemocraten) tegen te houden. Momenteel woedt er in Nederland een debat over de ontslagregeling, over het makkelijker maken voor bedrijven om mensen te ontslaan. De rechtse partijen stellen dat die ontslagregeling bedrijven ervan weerhoudt om mensen aan te werven, gezien het te veel kost om ze achteraf te ontslaan wanneer de zaken minder goed gaan. Het CDA en de VVD willen die ontslagvergoeding daarom dolgraag aanpakken. De PvdA is daar ook voor en GroenLinks eveneens. Maar het is Wilders die dat tegenhoudt. Aanvankelijk gold hetzelfde rond de plannen om de pensioenleeftijd op te trekken naar 67 jaar. Wilders was daar samen met de SP en de vakbeweging tegen gekant. Maar dat punt heeft hij na de verkiezingen ingeleverd. Toch zie je dat Wilders op die manier een beetje een rem zet op het sociaal-economische programma van die rechtse partijen. Ook in de toekomst zouden we dergelijke politieke conflicten kunnen meemaken, waarbij het CDA en de VVD kunnen rekenen op de steun van de PvdA en GroenLinks, met daartegenover de SP en Wilders. Als linkse activist zit je dan dus in het zelfde kamp als Wilders. Zo zie je maar hoe ingewikkeld de situatie eigenlijk wel is.

Wat betekent dat voor de Nederlandse linkerzijde?
Willem Bos: Die linkerzijde zit sterk in het defensief, maar dat is wel al langer het geval. Een belangrijke linkse kracht in Nederland is de SP (partij links van sociaal-democraten en groenen). Die partij is een fenomeen op zich. De SP is zeer zeker een linkse, maar geen revolutionaire of antikapitalistische partij. Voor de SP verwijst de term ‘socialisme’ niet zozeer naar een fundamenteel andere maatschappij, dan wel naar een socialer beleid. Ik denk dat je de SP zou kunnen omschrijven als een sociaal-democratische partij, maar dan wel een sociaal-democratische partij die (nog) niet geintegreerd is in het staatsapparaat. Dat laatste maakt een groot verschil. Als je naar het programma van de SP kijkt en je vergelijkt het met het programma van de sociaal-democratie in de jaren 70, dan staat de SP daar eerder rechts van. In de jaren 70 vond de sociaal-democratie nog dat hogere inkomens maximaal tien maal hoger mochten zijn dan de laagste inkomens en dat soort van dingen. De SP zal je zoiets vandaag niet horen zeggen. Anderzijds zijn de tijden ook veranderd en speelt de SP vandaag wel haar rol van linkse oppositiepartij. Dat is belangrijk gezien ik denk dat er tijdens de komende periode een echte strijd zal zijn om de ontevreden kiezers, tussen enerzijds Wilders en anderzijds de SP. Je kan en moet ook veel slechts zeggen over de partij van Wilders, maar tegelijkertijd is zijn succes wel gebaseerd op een reële onvrede. Als jij een blanke Nederlandse arbeider bent in een buitenwijk van Rotterdam, dan was jij dertig jaar geleden lid van een sociaal-democratische vakbond, je luisterde naar de sociaal-democratische omroep en je las een sociaal-democratische krant. En je deed dat allicht niet omdat je ervan uitging dat de sociaal-democratie het kapitalisme zou bekampen maar wel omdat die sociaal-democratie een elementaire bescherming bood tegen de uitwassen daarvan. Net op dat vlak heeft de sociaal-democratie het echt wel laten afweten. Die mensen hebben hun wijken zien verkleuren, terwijl de beter gegoeden allemaal naar de buitenwijken verhuisden. Ze hebben hun onderwijs zien verslechteren, werden plots geconfronteerd met mensen van andere culturen, die slecht Nederlands spraken maar ook geen toegang kregen tot degelijk taalonderwijs etc. De onvrede van die mensen is niet enkel begrijpelijk maar ook volstrekt terecht. De sociaal-democratie heeft heel lang beweerd dat er eigenlijk geen probleem is en als je er toch iets over durfde te zeggen, was je al snel een racist. Die onvrede is opgepikt, eerst door Pim Fortuyn en daarna door Geert Wilders, maar op zich is die onvrede wel zeer terecht. Het sterke punt van de SP is dat de partij dit erg snel doorzien heeft en ook heeft ingespeeld op die onvrede. Niet altijd op een goede manier, maar ze heeft het wel geprobeerd. De grootste schreeuwer op de markt trekt echter vandaag de meeste klanten naar zich toe en dat is Wilders. Hij heeft voor alles wel een oplossing, want alles is de schuld van de moslims. Die strijd om de ontevreden kiezer zal in de komende periode de strijd zijn die er echt toe doet.

De Belgische kranten hebben nogal breed bericht over het verzet van de culturele wereld in Nederland. Krijgt het verzet tegen die regering stilaan vorm?
Willem Bos: Wilders maakt zelf geen deel uit van de regering, maar hij is wel een enorme voorstander van die besparingen in de culturele sector. Voor Wilders staat cultuur zowat gelijk aan linkse hobby’s. Op dat vlak kan je echt wel spreken van een vorm van revanchisme. Subsidies voor cultuur dienen in de ogen van Wilders uitsluitend om rijke mensen de kans te bieden om naar één of ander concert te gaan. Hij is daar dus keihard in. Er is inderdaad heel wat verzet tegen die besparingen, maar dat verzet kan zelfs rekenen op wat steun vanuit VVD-kringen.
Belangrijker is naar mijn mening de strijd die er nu opkomt op sociaal economische thema’s, met als voorbeeld de staking die er geweest is van de schoonmakers, vorig jaar. Het ging om een historisch lange staking van negen weken, in een erg moeilijk te organiseren sector, die zich bevindt aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Het ging om een unieke staking, precies omdat ze plaatsgreep in een syndicaal zwakke sector. Omdat men wist dat de uitgangspositie zwak was kon de traditionele aanpak waarbij de stakers met zijn allen in de kantine gaan zitten klaverjassen niet volstaan. De vakbeweging besefte dat het nodig is om ook dergelijke nieuwe sectoren te organiseren, wil de vakbond haar slagkracht behouden. Maar die schoonmakers beseften ook dat ze hun staking enkel tot een goed einde konden brengen als ze een brede steun konden tot stand brengen. Ze zijn dus naar andere bedrijven gegaan om steun te zoeken, hebben ganse bedrijven leeggehaald en grote solidariteitsdemonstraties op poten gezet. Dat leidde tot een enorme sympathie voor die staking onder de bevolking. Een zeer interessante ervaring, want in de randstad, Holland zeg maar, zijn die schoonmakers bijna allemaal van buitenlandse afkomst, maar in het Zuiden en het Noorden gaat het haast uitsluitend om autochtone arbeiders. Zo was er een treinschoonmaakploeg uit het Noorden van het land. Voor de actie startte, waren ze vrijwel allemaal supporters van Wilders. Zij namen deel aan de staking en na een paar dagen actie te voeren samen met hun Turkse, Marrokaanse en andere collega’s veranderden ze helemaal van mening. In die zin speelde die staking van de schoonmakers een belangrijke rol voor de vakbonden, maar evenzeer voor de strijd tegen Wilders. Het werd immers voor heel wat mensen duidelijk dat het geen zin heeft om altijd maar tekeer te gaan tegen de Islam maar dat het er om gaat welke klassebelangen je hebt en wie daarin je bondgenoten zijn. Die staking liet trouwens zijn sporen na, want niet veel later kwam er een staking van de gemeenteambtenaren. De mensen van de reiniging moesten daarbij voor alle gemeenteambtenaren de kooltjes uit het vuur halen en de sympathie van de bevolking ging daarom nogal makkelijk over van de schoonmakers naar de reinigers. Alleen voerden die reinigers dan toch weer eerder een klassieke staking – met z’n allen de kantine in -, waardoor er veel minder maatschappelijke solidariteit gegenereerd werd. Vandaag zien we in verschillende sectoren vanuit de basis de strijd opborrelen en die strijd kan een begin zijn van een antwoord op het bezuinigingsprogramma van de regering en op Wilders.

Welke houding neemt de sociaal-democratische PvdA in?
Willem Bos: Die partij lijkt het niet weten. Ze staan wel sterk onder druk om iets te doen tegen de rechtse regering. Twee weken geleden vond er een manifestatie plaats voor werk, georganiseerd door de SP en waar op het laatste moment de PvdA zich bij heeft aangesloten. Dat was totaal onverwacht en bovendien uniek. Je kreeg dan een manifestatie van de SP, waar plots Job Cohen, leider van de PvdA, opdook. Dat is natuurlijk goed, maar het zwakke ervan is dan weer dat het veel te sterk rond die twee partijen draaide. Vandaag moet er een zeer breed verzet worden opgebouwd tegen het rechtse kabinet. Dat moet vooral een verzet zijn dat geworteld is in de sociale bewegingen en dan met name de vakbeweging. Dat kan ondermeer door comités op poten te zetten in solidariteit met verschillende sectoren die in strijd komen, door initiatieven te nemen die de partijgrenzen overstijgen. In Amsterdam hebben we zo een zeer breed samengesteld comité opgebouwd. Dat begon als steuncomité met de strijd van de schoonmakers, vervolgens hebben we de reinigers gesteund en nu richten we ons onder andere tegen een pilootproject dat mensen onder het minimumloon wilde tewerkstellen. Daar zitten dan mensen van de SP, van GroenLinks, van de vakbeweging, van Grenzeloos en anderen bij elkaar. Dergelijk ervaringen, hoe beperkt ze ook zijn, kunnen mensen samenbrengen rond concrete vormen van strijd en verzet en kunnen uiteindelijk het tij doen keren.

(Interview: David Dessers)

Dit artikel verscheen eerder op de website van www.socialisme21.be.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren