4 April 2020

Een ‘kutmarokkaan’ schrijft een boek

De oplettende literatuurliefhebber weet natuurlijk al lang dat veel van de beste literatuur uit de diaspora voortkomt, uit de ballingschap of de migratie. Er is vandaag de dag veel over te doen - de ‘kutmarokkanen’, de zonen en dochters, maar vooral de zonen, van de Marokkaanse diaspora die de Nederlandse samenleving voorgoed helpen veranderen. Dat is de uitdaging die in het verkiezingsgeweld op fundamentalistische wijze wordt afgewezen. Abdelkader Benali, schrijver van Marokkaanse afkomst, gaat die uitdaging wel aan. Zijn tweede roman heet De langverwachte.

Ik herinner me een discussie, niet lang geleden, over de Nederlandse literatuur, met een vriend van autochtoon Nederlandse afkomst die het maar niet lukte een boek te schrijven en dus in een boekhandel is gaan werken – het alternatief voor de mislukte literaire auteur.

Nieuwe literatuur
Wij praatten wat over de ‘opkomst’ van de migrantenschrijvers, vooral van Marokkaanse afkomst. Positieve discriminatie, stelde hij – niet de kwaliteit van het geschrevene maar de afkomst van de schrijver zou voorop staan. Met ingehouden woede, hij was immers een vriend, bepleitte ik het tegenovergestelde standpunt: uit de confrontatie en de wisselwerking tussen ‘culturen’, uit belangrijke maatschappelijke veranderingen komt logischerwijs een nieuwe literatuur, een nieuwe kunst, voort. Voordat een oordeel hierover geveld kan worden moeten die boeken wel gelezen worden. De nieuwe thema’s, de anders klinkende namen in de literatuur zijn niet het gevolg van ‘positieve discriminatie’ maar een uitdrukking van wat er beweegt in de samenleving, van wat er ontstaat.

Gewone tieners
De langverwachte is een boek over het multiculturele Rotterdam en het komt op het juiste moment. Juist nu, terwijl de vertogen van de Grote Uitsluiters de publieke sfeer veroveren, vertelt Benali een verhaal dat het absurde abstraheren en verzakelijken terugbrengt tot menselijke proporties. Met andere woorden, Benali schrijft alsof Marokkaanse tieners gewone mensen zijn, in plaats van stemloze objecten van debat in NRC Handelsblad. Hoofdpersoon Mehdi Ajoeb, zoon van een islamitische slager, loopt door de stad, praat met zijn vrienden, denkt na over zijn stugge, eigenwijze vader, voelt zich onbegrepen en je kunt het niet helpen dat je moet denken aan die jongens die je inderdaad door de stad ziet lopen, hier, in Rotterdam West. Het is alsof Mehdi een gezicht krijgt en een stem en dat is te danken aan Benali’s talent dicht op de huid van de samenleving te schrijven. Vanuit het perspectief van een nog ongeboren kind die de speciale gave heeft alles, maar dan ook alles, te weten van de personages waarmee hij direct of indirect te maken heeft, ontmoeten we in duizelingwekkende vaart tal van mannen en vrouwen met allemaal een eigen verhaal. En die mensen zijn stuk voor stuk diepzinnige denkers, complex – ze hebben de beschikking over grote literaire talenten. Niemand praat echt zoals er wordt gepraat in de langverwachte, maar dat is eigenlijk wel prettig: iedereen in het boek heeft namelijk wel iets interessants te melden. Dat is een grote luxe in een samenleving leeft waarin de oppervlakkigheid wordt gevierd en de platitude is gepromoveerd tot politiek kunstwerkje.

Kicks
De foetus vertelt een magisch-realistisch verhaal – van de ouders van Mehdi, die elkaar in Marokko ontmoeten. Niet lang daarna vertrekt vader, Driss Ajoeb, naar ‘Ollanda’ om te gaan werken. Tien jaar later komt zijn vrouw ook, met haar geliefde theeglazen. Mehdi is een van de twee kinderen dat voortkomt uit dit huwelijk en hij is een toffe gast – intelligent, meelevend, wat wazig. Hij is de echte hoofdpersoon, omdat hij verliefd wordt op de Nederlandse middenklasse meid Diana en haar ook nog zwanger maakt. Wie nu denkt een bespreking van een boek over simpele tienerverliefdheid en ontluikende seksualiteit te lezen, heeft het mis. Mehdi en Diana denken te veel na, reflecteren, praten te mooi en neuken zelfs alsof het kunst is.
Het onverwachte toekomstige vaderschap van Mehdi verwart hem en zijn kwetsbaarheid wordt pas echt duidelijk als hij zit te praten met een medewerker van het RIAGG en uitlegt dat hij allerlei kicks in zijn lichaam heeft – zo op hetzelfde moment de gevoelens van andere jongens van zijn leeftijd beschrijvend:
‘Ja, waarom denk je dat ze zoveel blowen? Omdat ze van die kicks proberen af te komen, ze proberen die gekmakende, losse kicks die in hun lichaam zitten naast zich neer te leggen, weet je wel.’
‘Waarom zouden ze dat doen?’
‘Omdat die kicks te groot zijn, je bent vijftien en de kicks zijn al hartstikke gek tachtig, of misschien honderdtwintig. En het zijn ijdele, geen onschuldige kicks, geile kicks heb je ook, en ook vooruitstrevende kicks, kicks die zeggen: kan jou het wat schelen, eer dit, schaamte dat, ga lekker punkmuziek maken en laat de rest de tering krijgen. (…)
‘Je bent niet meer de baas over jezelf, en het kan zover gaan dat je niet meer weet of je wel ooit de baas over jezelf bent geweest. En het gaat gepaard met dikke watten van gevoelens van schuld. Je bent de lul, weetjewel, omdat je je niet aan de regels hebt gehouden. Het is een klein, vochtig zielig gevoel. Je zult me nu wel uitlachen.’

Gevoelig voor taal en voor wat mensen beweegt, weet Benali de zoektocht naar houvast te beschrijven. Dat is een heel knappe prestatie. V

Abdelkader Benali: De langverwachte. Vassallucci, 400 blz. €20,95

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren