Borderless

13 December 2019

Een filmballet met vele thema’s

Het eerste half uur van The Matrix Reloaded lijkt het er op dat de broertjes Wachowski gek zijn geworden. De makers van de Matrix-films lijken compleet de weg kwijt. De film komt heel moeizaam op gang. Dialogen die zo de horoscooprubriek van Story of Privé in kunnen. Weinig oogstrelend spektakel en een hoop bijgelovig geneuzel.

Duidelijk wordt wel dat Zion, laatste verzetshaard van de mensheid, ernstig bedreigd wordt door oprukkende robots van de Matrix, een mensvijandig en bijna almachtig computer-systeem. Maar wat een traag tempo. En vooral wat een gezever! Zijn onze Wachowski-broers, de Vernieuwers – de Experimenteerders – de Vrijdenkers – de Rebellen van Vorm en Inhoud, bekeerd tot een ergerniswekkend soort Kwezelarij?

Vaart!
Gelukkig niet! Het hoogtepunt van geleuter, de peptalk van Morpheus voor het volk van Zion, vormt tevens een omslag in de film. Morpheus is nog niet klaar met zijn preek – zo van: het is altijd mooi weer op Koninginnedag dus morgen ook! – of het eerste prachtige ballet vult het doek. Het ritmisch dansende volk van Zion doet nog wel denken aan een stam in diepdonker Afrika dat een komend onheil met louter dans wil bezweren. Maar het is schitterend om te zien. En de film krijgt vaart. Daarna worden we pas goed getrakteerd op fantastische, ongelooflijk mooie, onbegrijpelijk knap gemaakte, betoverende en meeslepende scènes. Met nooit eerder zó gefilmde oosterse vechtballetten en een achtervolging op de snelweg die zelfs de stoutste droombeelden overtreft. Weergaloos! Ook inhoudelijk komt de film flink op gang. Een vat vol thema’s wordt over de kijker uitgestort.

Diepgang!
Net als in The Matrix 1 is het meest voor de hand liggende thema de vraag hoe echt de wereld nog is waarin wij leven. Hebben we nog iets over ons eigen bestaan te vertellen? Of worden we allemaal gemanipuleerd en ‘ingeplugd’ op een virtuele werkelijkheid? Zijn we ondertussen niet gevangenen van een waanwereld, slechts nuttig voor het afscheiden van energie. Arbeidskrachten, tevreden gehouden door een immense amusementsindustrie, die ons laat dromen dat we ons eigen leven bestieren, maar ons ondertussen leegzuigt? Als waren we ‘gelukkige slaven’?
Een ander terugkerend thema is dat van de verhouding tussen mens en techniek. De techniek, als voortbrengsel van de mens, die de mens overmeestert. Producten die zich als tovenaarsleerlingen tegen hun producenten keren. Terwijl de mens werktuigen, machines en automaten heeft ontwikkeld om zich te bevrijden van noodlot en gebrek, om meer vrij te zijn, eindigt hij als armzalige larf, opgesloten in een cocon om zelf ontworpen apparaten te dienen. Als onbedoeld effect van zijn eigen inspanningen.
In The Matrix Reloaded wordt de strijd tussen de materiële en de digitale werkelijkheid, tussen mens en machine, tussen Zion en Matrix wel wat ingewikkelder. Het blijkt dat we niet helemaal te maken hebben met twee eensgezinde kampen.
Zo komen er in de rijen van de rebelse mensen nogal wat meningsverschillen naar voren over hoe de strijd het best gevoerd kan worden. In Zion schuilen zelfs regelrechte verraders. En het Orakel, een soort gids in de vrijheidsstrijd, is ook niet helemaal jofel. Het wordt ontmaskerd als een Matrix-programma.
Het Matrix-kamp is al evenmin een monolithische eenheid. Heeft het Orakel misschien meer dan de bedoeling was de tegenpartij gestimuleerd? En Agent Smith ontpopt zich ook al als een op hol geslagen programma dat nu nog de opstandelingen bestrijdt, maar wel eens voor zichzelf zou kunnen beginnen. Smith is een potentiële bedreiging voor het systeem dat hem stuurt.
De grote vraag is: is dit allemaal wel zo toevallig? De ontmoeting tussen Neo ‘de verlosser van de mensen’ en de Architect ‘de bron van de Matrix’ zou wel eens de sleutel kunnen bevatten die toegang geeft tot de oplossing van dit raadsel.

De functie van de fout!
De Architect vertelt Neo dat de Matrix opzettelijk fouten heeft ingebouwd. Doelbewust worden afwijkingen en tegenstand toegelaten. Omdat je van fouten kunt leren! Omdat ontwikkeling en vooruitgang ondenkbaar zijn zonder misstappen en strijd. Omdat evolutie onmogelijk is zonder tegenstellingen. Desnoods schep je die tegenstellingen zelf. Verbetering is alleen mogelijk daar waar geen volmaakte orde is! De Matrix lijkt daarmee de lessen van de natuurlijke historie en de menselijke geschiedenis te hebben geleerd. De Architect is ervan overtuigd een winnende formule te hebben gevonden: mathematische precisie in wisselwerking met een klein beetje toegestane chaos. Zo zal elk verzet uiteindelijk de Matrix alleen maar beter maken. Omdat het ervan leert. Maar werkt dat wel zo? We weten dat de vleugelslag van een vlinder in een park van Tokio kan leiden tot een vernietigende orkaan die de kusten van Florida zal teisteren. En dat één vonk een hele steppe in brand kan zetten. De evolutie van natuur en mensheid laat zien dat ‘fouten’ niet alleen tot verbeteringen kunnen leiden, maar ook naar de ondergang kunnen voeren. Het kan zijn dat de Matrix, met zijn wiskundige brein, een misrekening maakt. Dat zijn vermogen tot leren begrensd is. Dat deze supercomputer onvoldoende oog heeft voor de oneindige veelzijdigheid van het ‘volle leven’.
Er zijn aanwijzingen dat de Matrix de controle over zelf in beweging gezette processen verliest. Het Orakel, bedoeld om de opstandelingen met vage spreuken op een dwaalspoor te brengen, heeft de rebellen juist mede geïnspireerd. Agent Smith, bedoeld om afdwalers in het gareel te houden, is zelf een ongeleid projectiel aan het worden. Neo heeft zich inmiddels wel heel veel vaardigheden en kracht eigen gemaakt. Gaat de Matrix aan het streven naar perfectie, waarbij een zekere mate van repressieve tolerantie noodzakelijk is, ten onder?
En zal het de mens zijn die het vonnis voltrekt? Die kans is er. De mens kent zeer veel zwakheden: bijgeloof, twijfel en egoïsme bijvoorbeeld. En volgens de maatstaven van een Cyber-systeem zullen de tegenhangers daarvan - overtuiging, hoop, liefde en solidariteit – ook wel niet veel meer zijn dan tekortkomingen. De Matrix ontbeert dergelijke ‘fouten’, deze prikkels tot leren. En dat plaatst de mensheid in een riante uitgangspositie. De mens heeft de meeste ‘fouten’. En kan dus het meeste leren! Let maar op: in deel III - The Matrix Revolutions winnen we!

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren