Borderless

21 February 2020

Erfenis van slavernij

Gelijktijdig met een landelijk debat over de erfenis van slavernij, racisme en emancipatie in Nederland publiceerde Pluto Press in oktober 2011 het langverwachte boek The Dutch Atlantic: Slavery Abolition and Emancipation van Kwame Nimako en Glenn Willemsen.

Het boek kon nauwelijks beter getimed zijn: het kabinet Rutte kondigde net drastische bezuinigingen aan op onderwijs die onder andere zullen betekenen dat het Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en Erfenis (NINSEE), het enige Nederlandse onderzoeks- en onderwijsinstituut gewijd aan de studie van het Zwarte verleden en werkplek van beide auteurs, vleugellam zal raken.

 

 

Het boek houdt de Nederlandse betrokkenheid bij de trans-Atlantische slavernij tegen het licht en beschrijft de historische gevolgen hiervan voor de Europese samenleving. Kwame Nimako en Glenn Willemsen tonen aan hoe in slavernij economische, sociale en culturele factoren samenkwamen in de formatie van de Nederlandse natie-staat en de vorming van de huidige wereldorde. De auteurs verkennen hoe Europese bevolkingsgroepen gemobiliseerd werden om een beleid uit te voeren dat slavernij mogelijk maakte. Centraal in het boek staan de manieren waarop de voormalige tot slaaf gemaakte mensen na de afschaffing van slavernij in de Europese staten geïncorporeerd werden en hoe slavernij en de gevolgen ervan verdrongen dan wel herinnerd worden in hedendaags Nederland.

Het boek opent met een heldere inleiding waarin concepten, doeleinden en kwesties die misschien nieuw zijn voor de lezer gepresenteerd worden. De rest van het boek bestaat uit drie delen: Slavery and the International system (hoofdstuk 2-3), Legal abolition and its social consequences at the intersection of race, class and gender (hoofdstuk 4-5) en Legacy of Slavery, History and Identity in The Netherlands. Hoofdstuk twee en drie bekijken de opkomst van de door Europa gedomineerde wereldorde vanuit de-koloniaal oogpunt. De-koloniaal omdat historische gebeurtenissen als de ‘Vrede van Westfalen’, vaak beschouwd als begin van het tijdperk van de soevereine natiestaat, niet los gezien kunnen worden van de ontkenning van soevereiniteit aan anderen. De auteurs laten zien welke impact verdragen tussen soevereine Europese machten hadden op de rest van de wereld, hoe het monopolie op de handel in tot slaaf gemaakte mensen in andere handen overging, hoe in seculiere blanke samenlevingen ‘wetenschap’ religie verving en hoe deze gebruikt werd om talrijke Afrikanen te ontvoeren en tot slaaf te maken.

Geïnspireerd door het werk van Andre Gunder Frank, een van de grondleggers van de wereldsysteemtheorie, besteden ze bijzondere aandacht aan de economische superioriteit die Europese machten dankzij slavernij wisten te bereiken boven Aziatische samenlevingen. Dit deel van het boek laat zien hoe belangrijk slavernij is en gaat dieper dan een beschrijving van de relaties tussen staten in het moderne wereldsysteem om de onderliggende wortels van internationale verhoudingen in de politieke economie te tonen.

Hoofdstukken vier en vijf zijn een uitstekende studie van hoe slavernij juridisch werd afgeschaft, de debatten rond slavernij, de creatie van de arbeidersklasse en het positioneren en categoriseren van tweederangs burgers in de Nederlandse samenleving. Kwame en Willemsen betogen dat de juridische afschaffing van slavernij niet gevolgd werd door assimilatie of integratie maar juist door segregatie. Na de juridische afschaffing werden uit slavernij bevrijde mensen gecategoriseerd als ‘raciaal anders’ en koloniale onderdanen: segregatie. Hun kritische blik op het befaamde poldermodel toont hoe katholieken, blanke industriearbeiders, vrouwen en Zwarten verschillende emancipatietrajecten doorliepen. Voor de eerste drie categorieën betekende emancipatie gelijkwaardigheid, voor de uit slavernij bevrijde Zwarten was ‘abolition’ slechts het beginpunt van hun emancipatie. De vrijheid en burgerrechten van uit slavernij bevrijde mensen werden geen bestanddeel van het poldermodel: de auteurs betogen dat hun emancipatie onvoltooid is. Dit deel van het boek laat het belang van parallelle geschiedenissen en de verknopingen daartussen zien. Het derde en laatste deel van het boek behandelt de invloed van het slavernijverleden op de hedendaagse Nederlandse samenleving en het belang van deze geschiedenis voor hedendaagse problemen.

Kortom, The Dutch Atlantic biedt iedereen die geïnteresseerd is in racisme, discriminatie en emancipatie nieuwe theoretische inzichten, gebaseerd op alternatieve verhalen, om hedendaagse conflicten te begrijpen. Het boek levert een nieuw vocabularium dat voor iedereen die geïnteresseerd is in het veranderen van onze wereld helpt te communiceren met elkaar. Een Nederlandse vertaling zou een essentiële bijdrage aan emancipatie in Nederland zijn.

Kwame Nimako doceert International Relations aan de Universiteit van Amsterdam en is (co-) auteur van verschillende boeken over ontwikkeling, racisme en etnische relaties, sociaal beleid en de politieke economie van Afrika. Glenn Willemsen (1948-2008) was een van de oprichters en de directeur van NINSEE van 2003 tot 2008 en de auteur van ‘Dagen van gejuch en gejubel’ (2006).
The Dutch Atlantic – Slavery, Abolition and Emancipation (Engels). p. 267 € 25,00

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren