Borderless

12 December 2018

François Vercammen

Op dinsdag 16 juni is in een verzorgingshuis in Leuven op 69 jarige leeftijd François Vercammen overleden. François was tientallen jaren een van de leidende figuren in de Belgische sectie van de Vierde Internationale en maakte lange tijd deel uit van de internationale leiding van onze beweging. We verliezen met hem niet alleen iemand die met hart en ziel streed voor een betere wereld, een scherp analyticus maar vooral een warme en hartelijke man.

De eerste keer dat ik François Vercammen ontmoette moet in december 1974 geweest zijn op het eerste congres van Internationale Kommunistenbond (IKB): het congres waarop de oorspronkelijk uit de PSP geroyeerde organisatie Proletarisch Links haar naam veranderde in IKB en zich aansloot bij de Vierde Internationale. François was daar samen met Eric Corijn als vertegenwoordiging van de Belgische afdeling van de Vierde Internationale, de Revolutionaire Arbeidersliga (RAL) en als vertegenwoordiger van de internationale leiding van de Vierde.

François was een stevige, jongensachtige en aimabele man, steeds gehuld in een bruin leren jack, die ons in een gloedvol betoog welkom heette in de Internationale. De jaren daarna zou ik regelmatig met François te maken hebben. Om de aansluiting bij de Vierde en de samenwerking met de grotere en meer ervaren Belgische afdeling te vergemakkelijken werd er een Belgisch Nederlandse commissie gevormd, die we in het toen gebruikelijke jargon, en met enige (zelf)spot, het ‘Belgische Bureau’ (BB) noemden. Daarvan maakten naast François en de reeds genoemde Eric Corijn namens de IKB Rik Hancké, een in Eindhoven wonende en werkende theaterman van Belgische oorsprong, en ondergetekende deel uit.

Voor mij was dat een zeer leerzame ervaring. Naast de met brede armgebaren betogende Hancké en de intellectuele Corijn was François met zijn concrete analyses en voorstellen een baken van rust. Hij was afkomstig uit een familie van Antwerpse havenarbeiders. Zijn vader werkte in de dokken en zijn moeder - totdat er kinderen kwamen - in een snoepfabriek. François volgde een opleiding tot leraar om daarna in Gent moraalwetenschappen te gaan studeren. Daar kwam hij in contact met  het werk en de persoon van Ernest Mandel. In 1964 sloot hij zich als twintigjarige aan bij de Vierde. Tot aan diens dood bleef hij politiek en persoonlijk nauw met Mandel verbonden.1)

Of het nu door zijn proletarische achtergrond, zijn opleiding tot onderwijzer, of gewoon zijn karakter kwam, François was altijd bescheiden, open en toegankelijk. Hij schuwde de polemiek en het debat niet, maar speelde daarbij  nooit op de man. Hij was wars van intellectuele dikdoenerij of verbaal geweld. 

Behalve een paar maal per jaar de vergaderingen van het BB bezocht ik ook de congressen van de RAL en samen met een groeiende groep  Nederlanders de jaarlijkse zomerschool van de Belgische sectie. Naast Mandel was Vercammen daar steeds een van de  boeiendste sprekers. Ook gaven we als IKB vele jaren samen met de RAL het theoretische tijdschrift ‘De Internationale’ uit.

In de loop van de tijd werd de samenwerking met de RAL, en daarmee met François minder. De politieke verschillen tussen de twee landen bleken toch te groot en het gezamenlijk uitgeven van een blad te gecompliceerd, ook gelet op de tweetaligheid van de Belgische sectie.

Van 1982 tot 1985 was François directeur van het toen nog in de Amsterdamse Willemsparkweg gevestigde scholingsinstituut IIRE, waar ik als klusjesman hem af en toe trof. Daarna zag ik hem nog maar zelden, maar las hem des te meer. Vooral toen hij zich intensief met de Europese Unie ging bezig houden, waren zijn artikelen een belangrijke bron van informatie en analyse die mijn kijk op de Europese Unie sterk beïnvloedde.

Begin jaren tachtig was François een van de leiders van de Vierde die samen met een aantal generatiegenoten als Pierre Rousset, Charles-André Udry, Daniel Bensaïd, Janette Habel, Jacqueline Heinen en Miguel Romero het voortouw nam in een heroriëntatie van de Vierde. De periode van opgang van de strijd die met mei 1968 begon, was  afgelopen, zo concludeerden zij. En de Internationale moest zich daarop instellen: niet de opbouw van revolutionaire partijen en een revolutionaire internationale stonden voor de komende periode centraal, maar het samen met andere politieke krachten heropbouwen van een linkse, strijdbare arbeidersbeweging.

Het trotskisme, zo formuleerde François het later, was een erfenis behorende tot het verleden. Elementen van de analyse bleven belangrijk, maar de maatschappij was zo veranderd dat ‘het trotskisme’ als zodanig geen bestaansrecht meer had. Die heroriëntering en aanpassing aan de veranderende omstandigheden leidde er toe dat de Vierde een plaats in het curiosa kabinet van trotskistische sekten bespaard bleef en dat de organisatie, haar afdelingen en haar leden zich waar mogelijk inschakelden in de opbouw van bredere politieke verbanden. Ook aan die ontwikkeling heeft François een belangrijke bijdrage geleverd.

Een paar jaar geleden werd François getroffen door een hersenaandoening die hem in de loop van de tijd het politieke functioneren onmogelijk maakte. Op 16 juni is hij vredig en in aanwezigheid van zijn geliefde Leen gestorven. Ik heb in mijn politieke vorming veel aan hem te danken en mis zijn scherpe analyses en zijn warme persoonlijkheid.

1. Deze informatie ontleen ik aan Jan Willem Stutje, Ernest Mandel, Rebel tussen Droom en Daad, Gent 2007.

 Op de Grenzeloos site zijn een aantal artikelen van François te vinden, alsmede een lang tweedelig interview met hem over Europa uit 2001. 

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren