‘Inspectievakantie’, ‘minder regeldruk voor ondernemers’, kreten die het kabinet van Mark Rutte gebruikt om aan te geven dat ze ondernemers meer ruimte wil geven om zelf te bepalen hoe ze zich aan de regels houden. Of niet….

Het VVD/CDA-kabinet is de ondernemers ten dienste door steeds meer regels af te schaffen of te stroomlijnen. Op die manier moet bureaucratische rompslomp voorkomen worden. En het geeft een goede aanleiding om te bezuinigen op ambtenaren die deze regels tot nu controleerde. Bijna niemand zal vreemd opkijken van deze logica.

Tot het mis gaat! Januari 2011; brand bij een chemisch bedrijf in de Moerdijk. Direct wordt in de media de vraag gesteld: 'Wanneer is er voor het laatst gecontroleerd? En door wie? En wat was er toen mis bij het bedrijf? En wat is er aan gedaan?' Oktober 2010; drie doden bij een bedrijfsongeval in Brabant: 'wanneer is de Arbeidsinspectie voor het laatst op controle geweest?' Die was helemaal niet langs geweest blijkt al snel. Toen de politie en de milieudienst twee weken voor het ongeval een inval deden, had de arbeidsinspectie geen capaciteit beschikbaar om mee te gaan.

In mei besteedde het televisieprogramma ZEMBLA aandacht aan de onderbezetting bij de Arbeidsinspectie. De Arbeidsinspectie heeft binnenkort nog maar 1 inspecteur per 25.000 werknemers. Daarmee staan we in de achterhoede van Europa. Gemiddeld wordt een bedrijf dan eens in de 35, 40 jaar bezocht. Of nooit dus…. Naar de bevolking toe wordt de schijn opgehouden dat de overheid misstanden bij bedrijven opspoort en bestrijdt. Of het nu om gaat om arbeidsomstandigheden, milieu of voedselveiligheid. Maar in de praktijk wordt het toch al magere inspectieapparaat door de bezuinigingen van het kabinet Rutte verder afgebroken.

Bij de milieudiensten, die nu omgebouwd worden naar 'Omgevingsdiensten', zijn ook al signalen hoorbaar dat bedrijven minder vaak een controle over de vloer krijgen. In plaats van eens per drie jaar, nog maar een keer in de vijf jaar. En vaak worden die controles ook nog van te voren aangekondigd. En tijdens de controle moeten zoveel zaken de revue passeren dat nooit alle hoeken en gaten van zo’n bedrijf bezocht worden.

Spagaat
De toezichthouders en inspecteurs zitten in een spagaat. Waar aan de ene kant collega's verdwijnen en controles minder vaak kunnen worden uitgevoerd, wordt aan de andere kant de verantwoordelijkheid groter. Want als het ergens mis gaat, voel je je niet alleen verantwoordelijk vanuit je beroepseer. Ook vanuit de media wordt je medeverantwoordelijkheid aan deze ongelukken er nog eens extra ingewreven.

Dit voorjaar bleek ook nog eens dat de rechtelijke macht de toezichthoudende instanties mede verantwoordelijk houdt voor misstanden in bedrijven. In februari 1996 woedt een grote brand bij CMI in Rotterdam. Het bedrijf wordt volledig in as gelegd, net als enkele buurbedrijven. In mei van het jaar daarvoor heeft een medewerker van de DCMR Milieudienst Rijnmond geconstateerd dat het bedrijf te veel chemicaliën heeft opgeslagen en dat brandbestrijdingsmiddelen ontbreken. Er wordt een handhavingstraject opgestart, maar nog voordat dit resultaat heeft bereikt, breekt de brand uit.

Er volgt een jarenlange juridische strijd met de vraag of de overheid mede verantwoordelijk kan worden gesteld, vanwege 'onvoldoende' handhaven. Dit voorjaar spreekt het gerechtshof in Den Haag zich hierover uit: de gemeente Rotterdam en de DCMR Milieudienst Rijnmond worden mede verantwoordelijk gesteld.

Dit betekent in feite dat het kabinet de lagere overheden opzadelt met een dilemma. Minder financiële middelen, minder toezichthouders, maar dus wel verantwoordelijk als het mis gaat.

Aan de bel trekken
Het kabinet bezuinigt op de inspecties als onderdeel van het totale pakket bezuinigingen om de crisis te lijf te gaan. Volgens de theorie van het kabinet moet de moderne ondernemer zelf verantwoordelijkheid nemen voor zaken als arbeidsomstandigheden, milieu en veiligheid. Probleem is echter dat veel bedrijven geraakt worden door de crisis. En de praktijk wijst uit dat er door het bedrijfsleven dan juist kosten bespaard worden op zaken als arbeidsomstandigheden en milieu. In een enkel bedrijf zal een vakbondsvertegenwoordiger of ondernemingsraad aan de bel trekken, of misschien een milieugroep in de buurt van een bedrijf. Maar heel vaak zal het niet direct opgemerkt worden dat de regels steeds ruimer worden genomen, of zelfs overtreden. Tot het weer een keer flink mis gaat. Van een grote explosie die alle journaals haalt, tot het dodelijke bedrijfsongeval dat maar net de krantenkolommen haalt.

Een van de ondernemingsraden die aan de bel trekt, is die van de Arbeidsinspectie zelf. De discussie met verantwoordelijk minister Kamp levert echter niks op; hij heeft zelfs extra inkrimping van de Arbeidsinspectie aangekondigd. De ondernemingsraad is nu zover dat ze de vakbonden heeft gevraagd om een klacht in te dienen bij de International Labour Organisation (ILO) van de Verenigde Naties, omdat zij haar wettelijke taak niet meer kan uitvoeren.

Directeur R. Delarue van de ILO Benelux is alvast zeer kritisch over de Nederlandse situatie. In de eerder genoemde ZEMBLA-uitzending zegt hij: ‘Nederland hoort een inspecteur op 10.000 werknemers te hebben. Nu is dat een op de 20.000, en het gaat naar een op de 30.000. Op dat moment is Nederland te vergelijken met de minst ontwikkelde landen op de wereld’.

Kijktip: http://zembla.vara.nl/afleveringen, uitzending van 14 mei 2011: ‘Dood door werk’.