Borderless

10 December 2019

Oostenrijk: Eén jaar zwartblauw neoliberalisme

Iets meer dan een jaar regeert in Oostenrijk nu de zwartblauwe coalitie van de Christendemocratische ÖVP en Jorg Haiders' Freiheitliche Partei Österreichs (FPÖ). De Europese schandvlek... tot in september drie wijze Europese mannen besloten dat de sancties opgeheven konden worden. Grenzeloos blikt terug op een jaar Schwarzblau.

'Naar welke muziek luisterde u in 1968?' Het opinieblad Profil legde deze onschuldige vraag voor aan 68 bekende Oostenrijkers. Jorg Haider antwoordde met: 'Oostenrijkse vooral. En de coverversie van Schwarzbraun ist die Haselnuss.'
De woordspelige provocatie is zijn favoriete stijlfiguur en met publicitair succes. De media besteden er steeds weer aandacht aan. Het maakt duidelijk hoe bruin Haider is: concentratiekampen worden werkkampen genoemd, oud-SS'ers worden geprezen. Ook de EU illustreerde de noodzaak van de boycot met zijn misselijke uitspraken. De citaten van Haider zijn populair bij zijn tegenstanders, die hem vol morele verontwaardiging citeren.
Dat wordt echter een zwaktebod, als je nu, een jaar later, met een lampje moet zoeken naar antiracistische analyses over wat er concreet in Oostenrijk gebeurt. En een gevaar, want sinds het opheffen van de sancties dreigt in Europa de indruk te ontstaan dat het 'allemaal wel meevalt'. Een analyse van de overheidsmaatregelen daarentegen laat zien hoe in de praktijk een extreemrechtse agenda tot beleid wordt en welke rol Haider binnen het Europa van het Kapitaal speelt.
Hoewel Oostenrijk sinds het aantreden van de regering FPÖ-ÖVP niet is veranderd in een fascistoïde hel, is er geen reden tot gerustheid. In een later artikel zal Grenzeloos ingaan op de wijze waarop Schwarzblau de persvrijheid beknot, de rechtspraak misbruikt en vrouwen terug naar kinderen en haard stuurt. In deze eerste aflevering aandacht voor het centrale thema van de FPÖ zelf: buitenlanders.

'Incidenten'
In februari en maart hing Wenen vol posters van Helene Partik-Pablé, de FPÖ-kandidate voor de deelstaatverkiezingen. Een keurige mevrouw, gepensioneerd rechter, met een minder nette boodschap: 'Buitenlanders: ik begrijp de zorgen van de Wenen'. Voor de slechte verstaander werden de posters naast FPÖ-plakkaten over criminaliteit geplakt. Ook coalitiepartner ÖVP heeft begrepen dat je op buitenlanders kunt 'scoren'. Hubert Pirkner van die partij is tegen gezinshereniging omdat, zo liet hij in verkiezingstijd weten 'het niet mogelijk is om harems mee te nemen naar Europa.'
'Als politieke partijen buitenlanders beledigen, dan nemen ook de beledigingen op straat toe' zegt de antiracistische organisatie ZARA, dat onlangs een Rassismus Report 2000 publiceerde. Dit document biedt een grimmig beeld van de alledaagse discriminatie in Oostenrijk aan de hand van 130 'incidenten'. Over het Turkse paar dat hun nieuwe woning niet kon betrekken, omdat de andere flatbewoners weigerden met hen samen te leven. Over een Afrikaan die de leuze 'Blacks Out!' op zijn muur vond. Het Jaarboek 2000 van Amnesty International vult de sfeerschets aan. Er blijven veelvuldig klachten binnenkomen over mishandeling en discriminatie van buitenlanders door de Oostenrijkse politie.

Niederlassungsverordnung
In dat klimaat ontpopt zich het vreemdelingenbeleid van Schwarzblau. Maar, opvallend genoeg, zonder grote koerswijzigingen. De regering borduurt voort op eerdere wetgeving van de coalitie van ÖVP en de sociaal-democratische SPÖ. En dit beleid is weinig anders dan de maatregelen die genomen worden in de rest van Europa. Helaas.
Volgens het Oostenrijkse Innenministerium werden er in 1999 precies 6693 asielaanvragen verwerkt. 50,7 procent daarvan kreeg asiel. In 2000, waren er 5789 aanvragen, maar werd slechts in 17,3% van de gevallen positief beslist. Schokkend is overigens dat ook Nederland naar eenzelfde verlaging streeft. Op 1 mei vorig jaar overleed de Nigeriaan Marcus Omofuma tijdens zijn gedwongen uitzetting uit Oostenrijk. Gekneveld en gemuilkorfd, stikte hij in het vliegtuig in het bijzijn van drie politieagenten.
Wel uitzonderlijk - doodeng! - is de zogenaamde Niederlassungsverordnung 2001 die op 1 januari van kracht werd. Deze verordening van ÖVP-minister Strasser, stelt de maximale quota vast voor verblijfsvergunningen. De sfeer van deze verordening is naargeestig. Er mogen bijvoorbeeld in 2001 ‘maximaal 7000 tijdelijke werkvergunningen voor hulparbeiders bij de oogst’ verleend worden. En er is slechts ruimte voor tien vestigingsvergunningen voor ‘inwoners uit derde landen zonder uitzicht op eigen kostwinning’. Deze verordening is overigens een uitwerking van de Vreemdelingenwet die door de vorige regering van christen-democraten en sociaal-democraten is aangenomen. Het is een uitwerking die geen woorden vuil maakt aan morele verantwoordelijkheid, maar pure bevolkingspolitiek bedrijft.

‘Zerodeficit’
Op verkiezingstournee eind februari, sprak Haider, volleerd populist als hij is, over 'de schrijnwerker die zijn vinger of hand verloor'. Die kun je toch niet korten op zijn arbeidsongevallenverzekering? Op de eerste rij stak een veertiger enthousiast zijn duim omhoog. Instemmend, maar vooral ook omdat aan zijn duim een kootje ontbrak. Er zijn andere bezuinigingsmogelijkheden, legde Haider uit: 'De velen die we in ons land toelaten, die illegalen, die prima weten hoe je aan sociale steun komt en onze openbare voorzieningen misbruiken.' De aanwezigen applaudisseren. 'Daarvoor heb je geen intacte duimen nodig' commentarieerde het tijdschrift Profil cynisch.
Alleen: de FPÖ steunde de bezuinigingen op de arbeidsongevallenverzekering! Het is een vast patroon. Het regeringsvoorstel voor een belastingverhoging op (bedrijfs)stichtingen, ging Haider niet ver genoeg: Het 'grootkapitaal' verrijkt zich ten koste van de kleine lieden! De uiteindelijke belastingmaatregel kent ontelbare ontsnappingsclausules, maar Haider liet niets meer van zich horen. Het adviesrapport over de pensioenhervorming dat de FPÖ als 'asociaal en onrechtvaardig' afdeed werd vrijwel volledig omgezet in beleid, onder verantwoordelijkheid van partijgenoot en minister van Financien Karl-Heinz Grasser. Hij is het nette gezicht van de FPÖ en degene die in 2002 de euro zal invoeren in Oostenrijk.
Strasser streeft naar zero-deficit, de reductie van de staatsschuld tot nul, en voert daarvoor een draconisch bezuinigingsbeleid. Verhoging van de eigen bijdrage voor medische recepten, verlaging van de belastingaftrek voor gepensioneerden, de pensioengerechtigde leeftijd wordt verhoogd, afschaffing van vervroegd pensioen wegens verminderde arbeidsgeschiktheid, korting of op termijn zelfs afschaffing van het weduwepensioen. Kortom: een ingrijpende afbraak van sociale zekerheid en zorg. Van een systeem gebaseerd op solidariteit, naar een geprivatiseerd stelsel met een minimaal 'vangnet' en vooral veel aanvullende particuliere verzekeraars met winstoogmerk.
Typerend was de reactie van de voorzitter van de werkgeversorganisatie op de enige maatregel die met enige fantasie progressief is te noemen: de verhoging van de belasting op (bedrijfs)stichtingen. 'Een investering in de toekomst' noemde hij het. Grassers plannen voor 2002, legde hij uit, garanderen dat bedrijven deze investering zullen terugverdienen, 'en meer'. De investeerders hebben er vertrouwen in. In heel West-Europa dalen in 2001 de beurzen, behalve in Oostenrijk (Volkskrant, 5 april). Deze regering wil de vernietiging van de welvaartsstaat sneller doordrukken dan de regering SPÖ-ÖVP dat kon en men is best bereid daarvoor te betalen. Kennelijk verwachtte de ÖVP dat ook toen ze de FPÖ als coalitiepartner koos. Om het heel klassiek te zeggen: men heeft een populistische partij als de FPÖ nodig als stormram tegen de sociale verworvenheden van de arbeidersklasse.

Boycot
Op 3 februari demonstreerden, ter gelegenheid van één jaar Schwarzblau, meer dan 10.000 mensen in ijskoud winterweer. De SPÖ deed niet mee. Tragisch was ook dat de Groenen het zero-deficit steunen. Wel goed nieuws voor de Europese Unie. De boycot was een mooi symbool, maar stabiliteit en het handhaven van de monetaire criteria tellen zwaarder.
En ondertussen blijft Haider de sentimenten tegen het 'grootkapitaal' bespelen, terwijl partijgenoot Strasser onversneden neoliberaal beleid maakt. Toch lijkt die formule te slijten. Bij drie opeenvolgende deelstaatverkiezingen verloor de FPÖ. Het laatst op 25 maart in Wenen: een kwart ten opzichte van 1996. Volgens een opinieonderzoek steunde in 1999 ongeveer 25 procent van de arbeiders de FPÖ. In 2000 was dat gedaald naar 17 procent. Het resultaat van de Europese boycot? Eerder het tegendeel. Haider buitte de boycot propagandistisch uit. Pas nu dit achter de rug is wordt voor veel Oostenrijkers zichtbaar wat FPÖ'ers op financiën en sociale zaken aanrichten. De neerwaartse sociale logica van de monetaire unie, jarenlang uitgedragen door SPÖ en ÖVP, creëerde de basis voor Haider, maar Strasser voert het nu verder uit. De Oostenrijkers, autochtoon of migrant, betalen een zware prijs voor de belangen en manoeuvres van de Oostenrijkse zakenelites, de politieke kasten en de Europese regeringskringen.

Verder lezen
- Jaarboek 2000, Amnesty International (www.amnesty.nl/landeninfo)
- Niederlassungsverordnung 2001 (te vinden op www.gruene.at)
- Nieuwsbrief Rose Antifa Wien maart 2001 (www.raw.at)
- Die Linke, zusterblad van Grenzeloos

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren