Borderless

22 January 2020

Snoeihard sprookje in een wrede wereld

Het is 1944. Vijf jaar na afloop van de Spaanse Burgeroorlog. De linkse Republikeinen zijn verslagen door de fascisten van Franco. Alleen in de afgelegen bergen bieden groepjes partizanen nog weerstand. Vanuit een voorpost maakt kapitein Vidal met een kleine eenheid van het Spaanse leger jacht op hen. Om zijn zoon geboren te zien worden, laat hij zijn hoogzwangere vrouw met haar dochter, zijn stiefdochter, Ofelia overkomen. De elfjarige Ofelia is niet echt welkom. Zij stelt zich een magisch koninkrijk voor waar ze wél welkom en prinses zal zijn. Toegang tot dat koninkrijk is echter alleen mogelijk via het doolhof van een bosgod: Pan’s Labyrinth.

3 Oscars
Pan’s Labyrinth is niet de eerste film van de Mexicaanse regisseur Guillermo del Toro. Eerder maakte hij onder andere Mimic, Blade II en Hellboy. Daarmee deed hij flink wat ervaring op in het fantasiegenre. Dat is in Pan’s Labyrinth goed terug te zien. De vormgeving van het sprookjesaandeel in de film is prachtig, zowel oogstrelend als huiveringwekkend. De Oscars voor make-up en voor art-direction zijn dan ook volkomen verdiend. Dat geldt ook voor de Oscar voor camerawerk, de prijs waarmee de héle film werd gelauwerd. Overigens zouden Oscars ook niet hebben misstaan voor de muziek van Javier Navarrete, voor Ivana Baquero als Ofelia en voor Sergi Lopez > López vanwege zijn ijzersterke vertolking van kapitein Vidal.
Pan’s Labyrinth is niet de enige film van Del Toro waarin de Spaanse Burgeroorlog een belangrijke rol speelt. In 2001 maakte hij El Espinazo Del Diablo. Ook in die film maken we kennis met het Spaanse fascisme en met de reactie toevoegen > van een kind, in dat geval een jongen, daarop. Die fascinatie lijkt vreemd voor een geboren en getogen Mexicaan, maar is dat niet. Mexico was gedurende de Spaanse Burgeroorlog, van 1936 tot 1939, één van de weinige landen die de Republiek volop steunde tegen de fascistische opstand. Na de overwinning van Franco nam Mexico duizenden linkse vluchtelingen op. In zijn schooltijd zaten bij Guillermo altijd wel twee of drie kinderen van Spaanse ballingen in de klas. Vandaar.

Rotsen en regen
De omstandigheden op de militaire buitenpost in de bergen zijn niet erg aantrekkelijk voor een jong meisje. Zeker niet voor Ofelia: haar stiefvader kapitein Vidal is uiterst onaardig, de zwangerschap van haar moeder verloopt problematisch, er zijn geen vriendjes of vriendinnetjes, er is de voortdurende dreiging van gewapend geweld. En dan klettert ook nog eens een gestage regen op de donkere rotsen. Om haar lot te verlichten, fantaseert Ofelia een ondergronds koninkrijk waar zij prinses zal zijn. Een wereld zonder leugen en pijn. Die wereld valt echter slechts te bereiken via een labyrint dat bewaakt wordt door een bosgod, ook wel faun of Pan genaamd. Om deze faun te passeren moet Ofelia drie opdrachten uitvoeren. Die opdrachten zijn in de ware zin des woords beproevingen. Ze hebben niks lieflijks en weerspiegelen in alle mogelijke opzichten de verschrikkingen en de keiharde keuzes die gemaakt moeten worden in de echte wereld. En die wereld laat de film ons óók zien.

Meedogenloos
Er vloeit flink wat bloed in Pan’s Labyrinth. Een maag van schokbeton kan geen kwaad. Een afschuwelijke mishandeling, een amputatie, genadeschoten, het zit er allemaal in. Regisseur Del Toro maakt het geweld niet mooier dan het is. Het is walgelijk, maar functioneel. Een hoofdrol bij het beoefenen van het geweld is weggelegd voor kapitein Vidal. Hij is de vleesgeworden fascist: autoritair, macho, militaristisch, trots als een pauw, wreed en genadeloos. Het gevaar van een clichébeeld ligt op de loer, maar zowel de acteerkunst van Sergi Lopez > López als de manier waarop Del Toro hem in beeld brengt, laten een authentieke indruk achter. Het is misschien moeilijk voorstelbaar dat zulke types werkelijk bestaan hebben. En dat het geweld in Pan’s Labyrinth níet overdreven is. Maar wie de klassieke roman van Ernest Hemingway over de Spaanse Burgeroorlog, Voor Wie De Klok Luidt, heeft gelezen, weet beter. Het zeer onlangs verschenen ‘neutrale’ standaardwerk De strijd om Spanje van Antony Beevor toont eveneens hoe keihard het in Spanje toen toeging, vooral van de kant van de fascisten. Voor wie zich niet verder in de Spaanse Burgeroorlog wil verdiepen, blijft Pan’s Labyrinth evengoed een indringende en aangrijpende must. Een film uit de toptien aller tijden.

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren