Uiterst rechts en corona – het 7e Grenzeloos Gesprek

09.06.2020

‘Ik denk niet dat het veel uitmaakt als Wilders en Baudet aan de macht komen.’ Dit was wel de meest vergaande én omstreden uitspraak tijdens het 7e Grenzeloos Gesprek over ‘Uiterst Rechts en Corona’. Hij kwam uit de mond van Nawal Mustafa, mede-oprichtster van S.P.E.A.K., een collectief van moslimvrouwen, dat zich inzet tegen discriminatie en voor mensenrechten. Zij was één van de inleiders bij dit Gesprek; de andere inleider was Alex de Jong, redacteur van Grenzeloos. Het 7e Grenzeloos Gesprek vond plaats online, op 7 juni 2020 en werd bijgewoond door 28 mensen. Paul Mepschen leidde als moderator het gesprek in goede banen.

Rechts is rechtser geworden

Nawal kreeg als eerste het woord na de vraag van Paul om kort in te gaan op de enorme actuele strijd tegen racisme. Volgens haar is anti-racisme meer mainstream geworden. De moord op George Floyd speelt een belangrijke rol, maar er zijn meer factoren, zoals het structurele racisme dat veel mensen ervaren. Dat geeft de beweging momentum. Alex voegde daaraan toe dat de aanhoudende acties van Kick Out Zwarte Piet mede de geesten rijp heeft gemaakt om nu massaal de straat op te gaan. Dan poneert Paul de vraag: ‘Is islamofobie racisme?’. Nawal antwoordt dat islamofobie en racisme allebei ‘de ander’ produceren. En die ander wordt uitgesloten en ingeperkt. Zo is het boerkaverbod de legitimering van een inperking van islamitische vrouwen. Het gaat ook om beeldvorming die angst voor ‘de ander’ oproept. Zelf is ze het ook niet met alles eens met wat er omgaat in de islamitische wereld, maar ze probeert kritiek te leveren die de angst niet in de kaart speelt. Ze wil niet dat S.P.E.A.K. door extreem-rechts ‘gekaapt’ wordt. Paul werpt tussen dat hij dat kapen van islamkritiek herkent vanuit de homo-beweging. Van die kritiek wordt soms door de verkeerden dankbaar gebruik gemaakt. Alex gaat wat dieper in op de relatie ras en religie. Al eind vorige eeuw verschoof het racisme van extreem-rechts van ras naar geloof en cultuur. Raciale kenmerken werden steeds meer vervangen door religieuze en culturele eigenschappen, waartegen ze zich afzetten. De aanslagen van fundamentalisten in 2001 en de economische crisis van 2008 bliezen wind in hun zeilen. We zien dat sindsdien centrum-rechts zelf radicaliseerde en deels overging naar extreem-rechts: uit de VVD ontstond de PVV van Wilders. Traditioneel links was helaas te zwak om de groeiende onvrede een beter perspectief te geven.

Religie contra religie

Paul: hoe staat het eigenlijk met de invloed van het klassieke extreem-rechts? Met het fascisme? Alex meent dat fascisten nog wel een rol spelen in bijvoorbeeld Oostenrijk (FPÖ) en Duitsland (AfD), maar die hebben zich dan wel vaak ‘gemoderniseerd’, d.w.z. meer ‘salonfähig’ gemaakt. De aanhang van extreem-rechts is zéér gemengd: van inderdaad regelrechte fascisten tot zwaar gefrustreerde arbeiders. Maar het is een fabel dat het vooral arbeiders zijn die op extreem-rechts stemmen. Zelfs bij de FPÖ en de AfD gaat het om een minderheid. De grootste partij van de arbeiders is tegenwoordig ‘de partij van de niet-stemmers’. Op de vraag van Paul naar de relatie religie-racisme, antwoordt Nawal dat die vrij moeilijk is te bepalen. In de academische wereld wordt ras heden ten dage gezien als een sociale constructie. Daarbij horen allerlei gecompliceerde tegenstellingen.  Paul spitst dan zijn vraag toe: of ze iets merkt van de inzet van een ‘Joods-Christelijke traditie’ tegenover de Islam, nota bene in ons seculiere Nederland. Nawal vindt Nederland helemaal niet seculier en van die traditie klopt ook niks, kijk maar eens naar de enorme deportatie van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog (WO II). Alex ziet wel hoe bijvoorbeeld Thierry Baudet, die zelf ongelovig is, probeert om gematigde christenen tegen de Islam op te zetten. Extreem-rechts heeft een vijand nodig, voor de oorlog waren dat de Joden en de Bolsjewieken, na WO II was dat tijdens de Koude Oorlog het Oosten en nu is het de Islam.

Identiteit en bewustwording

Dan verlegt Paul de discussie naar ‘de identiteitspolitiek’, die je zowel bij links als bij rechts aantreft. Nawal neemt zelf identiteit als uitgangspunt. Dat heeft zijn nut bewezen in de vrouwenemancipatie en in de strijd tegen apartheid in Zuid Afrika. Dat hoeft niet tegenover klassenstrijd te staan. Klasse is ook een identiteit. In de beweging voor mensenrechten moet er ruimte zijn voor alle identiteiten en geen hiërarchie van de ene identiteit boven de andere. Ze ziet geen gezamenlijk perspectief bij links. Alex benadrukt het belang van identiteit bij bewustwording. Voor iedereen geldt dat zijn of haar eigen ervaringen aan het begin staan van inzicht in de wereld en de basis vormen van denken en doen. Dan is het tijd voor online-reacties ‘uit de zaal’. Paul geeft daartoe gelegenheid. Een eerste opmerking relativeert de identiteitsdiscussie, omdat het immers gaat om strijd voor gelijkwaardigheid samen met die voor meer economische rechtvaardigheid. Iemand  vult dit aan met de notie dat identiteiten ook voortdurend veranderen onder invloed van nieuwe ervaringen en dat we moeten beseffen dat we allemaal in hetzelfde land leven.

Wat te doen?

Meerdere opmerkingen gaan over het gevaar van extreem-rechts. Een enkeling vreest het ergste, ze hebben al heel veel aanhang en links kan daar nog steeds niet veel tegenover stellen. Anderen wijzen er op dat de anti-racisme-beweging nu toch véél grotere massa’s op de been brengt dan bijvoorbeeld pegida. Weer anderen menen dat het verschil tussen ‘gewoon rechts’ en uiterst rechts helemaal niet zo groot is. Momenteel houdt gewoon rechts zich even gedeisd, zie Rutte over zwarte piet, maar zij houden racisme in het bedrijfsleven en de woningmarkt en bij de overheid in stand. Die hypocrisie moet ontmaskerd worden. Dat wordt ondersteund door een deelnemer die stelt dat het vanuit koloniaal perspectief weinig verschil maakte of je met Churchill of Hitler te maken had. En door Nawal die dus denkt dat het niet veel uitmaakt als Wilders en Baudet aan de macht komen. Andere poppetjes – zelfde politiek. Alex is het daar niet mee eens. Hij geeft aan hoe de ‘Hongaarse Wilders’, namelijk Orban nu bezig is als premier in Hongarije elke vorm van democratie en rechtsstaat af te breken. Aan het slot van dit 7e Grenzeloos Gesprek vraagt Paul de inleiders naar hun visie op ‘wat er aan gedaan kan worden’. Nawal is vrij pessimistisch. Zelfs bij links is er impliciet racisme, dat maar moeilijk is te adresseren. In de linkse partijen heeft ze al helemaal geen vertrouwen, die maken deel uit van het heersende politieke systeem. Alleen Bij1 van Sylvana Simons en NIDA, een partij op islamitische grondslag opgericht in Rotterdam, vindt ze wel interessant. Volgens haar zal verandering van onderop komen, van individuen, van kleine groepen met een radicale aanpak. Als ie komt… Alex heeft een andere kijk op deze kwestie. Weliswaar is de héle maatschappij doordesemd met racisme, maar er is wel degelijk een rol voor linkse partijen. Dan moeten ze natuurlijk wel bereid zijn om structureel racisme aan te pakken. Dan moeten ze ook het gewone rechts van Rutte en de VVD niet laten wegkomen als ze zich verschuilen achter extreem-rechts als hun ‘zondebok’. Ze moeten zich vanzelfsprekend ook niet laten gebruiken als beheerder van het systeem in de huidige crises. Dat betekent dat ze zich ook meer op bewegingen dan op verkiezingen dienen te richten. Meer spontane bewegingen zijn heel belangrijk, maar het zijn tijdelijke explosies. Ocupy heeft laten zien dat ze vrij snel verdampen. Linkse partijen moeten zorgen voor een kader en continuïteit in de strijd voor verandering. U kunt het grootste deel van het gesprek (helaas niet het hele gesprek) hier zien en beluisteren.

Soort artikel

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web- en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.