Borderless

14 December 2019

Een avond over Een Man Met Een Plan

Op de donderdagavond dat het Nederlands elftal in een stadion met 40.000 fans Wit Rusland versloeg met 4-0 en elders de 950.000 stemmen op Forum voor Democratie (FvD) werden nageteld, kwamen in Theater Zuilen te Utrecht zo’n 20 mensen bijeen op uitnodiging van de groep De Toestand Van De Wereld. Die groep had een avond georganiseerd met Jan Willem Stutje, schrijver van het boek “Hendrik de Man, een man met een plan”. Jan Willem werd over zijn boek aan de tand gevoeld door Frank Sleegers, één van de leden van ‘De Toestand’.

Links leiderschap

Het boek van Jan Willem over De Man mag een succes worden genoemd. Zeker in die zin dat de 1e druk, 1200 exemplaren, inmiddels is uitverkocht. Uitgever Polis overweegt een 2e druk. Moedig dit aan!

Op de vraag van Frank Sleegers waarom Jan Willem deze biografie heeft geschreven, zette Stutje uiteen dat hij gefascineerd is door wat leiderschap binnen de linkse beweging betekent én door de duistere kanten die daar aan kunnen kleven. Al was het maar om al te hoge verwachtingen te voorkomen. Hij overweegt ooit een publicatie te wijden aan dat linkse leiderschap. Hij hééft reeds biografieën geschreven over een stalinistische leider, Paul de Groot, over een revolutionaire marxist, Ernest Mandel, en over de anarchist Domela Nieuwenhuis, dus nu was de beurt aan een sociaaldemocraat en dat werd Hendrik de Man.

Van arbeidersklasse naar vitale elite

Na een schildering van de jeugd van Hendrik in het industrialiserende Vlaamse Antwerpen van rond 1900 in een tamelijk elitair milieu, ging Jan Willem vooral dieper in op diens ervaring in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918). Daar verloor Hendrik zijn marxistische hoop op en vertrouwen in de leidende en bevrijdende rol van de arbeidersklasse. De emancipatie van het volk en de maatschappij zou slechts mogelijk zijn door de sociale wil en energie van een vitale elite, waarvan Hendrik meende deel uit te maken. Hij bleef welswaar lid van de Belgische Werkliedenpartij (BWP) maar zijn persoonlijke positie werd prominent. Die ontwikkeling van Hendrik de Man was binnen de linkse beweging niet uniek. De ondersteuning van de vaderlanden door de sociaal-democraten in de Eerste Wereldoorlog, de afsplitsing van de communisten, het uitblijven van grote veranderingen behalve in Rusland, noopten duizenden socialisten tot bezinning op ‘hoe verder?’. De Man koos daarbij met zijn ‘ethisch socialisme’ voor het dichter aanschurken tegen de heersende macht. De klassenstrijd werd niet meer gericht op een revolutie, op een sociale omwenteling, maar op het bewerkstelligen van hervormingen in de bestaande maatschappij. Geleid door voorlieden zoals De Man.

Plan van de Arbeid

De diepe economische crisis van de twintiger jaren en de opkomst van fascisme en nationaalsocialisme brachten Hendrik de Man op een nieuw plan. Op het Plan van de Arbeid om precies te zijn. Volgens Stutje vond De Man het verdedigen van de democratie lang niet zo belangrijk als het bestrijden van de gevolgen van de crisis, in het bijzonder de werkloosheid en de armoede. De lancering van zijn Plan van de Arbeid was in 1934/35 aanvankelijk een groot succes. Op massameetings werd het luidkeels toegejuicht. Ook in Nederland werd de plangedachte door de sociaaldemocraten van de SDAP overgenomen. Hendrik de Man belandde door zijn ambities daarbij wel in steeds nationaler vaarwater. Volgens Stutje zelfs op een gevaarlijk snijpunt tussen de rechtervleugel van de sociaaldemocratie en de linkervleugel van de nationaalsocialisten. De solidariteit met de Spaanse kameraden die in een burgeroorlog voor hun leven vochten met de fascisten van Franco werd bijvoorbeeld volkomen verwaarloosd. Tegelijkertijd raakte De Man op goede voet met Leopold III, koning der Belgen, en accepteerde hij een ministerspost in de regering, zónder ook maar enige concessie aan zijn Plan van de Arbeid. Zijn persoonlijke ambitie dreef hem steeds verder naar rechts, naar de koning, naar de elite, naar autoritaire denkbeelden en uiteindelijk zelfs tot collaboratie met de Duitsers toen die in mei 1940 België binnenvielen. Zijn reputatie was verwoest, zijn ambitie gefnuikt. Na de Tweede Wereldoorlog ontweek hij in Zwitserland een gevangenisstraf van twintig jaar voor die collaboratie en daar kwam hij in 1957 bij een auto-ongeluk roemloos om het leven.

Boeiend en van belang

Wie het niet gelooft, leze de biografie “Hendrik de Man, een man met een plan” van Jan Willem Stutje. Boeiend, uitstekend gedocumenteerd en van groot belang voor wie zich als humanist inzet voor een betere wereld en daarbij niet voorbij wil gaan aan de dramatische donkere kanten van het socialisme en haar leidende figuren, al was het maar om ernstige fouten en teleurstellingen bij het streven naar ‘het paradijs’ op aarde te voorkomen. Uitgever Polis is wellicht bij enige aandrang bereid met een 2e druk in die behoefte te voorzien.

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren