Borderless

16 September 2019

‘Wees als water!', zeven tactieken van de democratische revolutie in Hongkong

De strategieën van de demonstranten in Hongkong worden aangescherpt door wekelijkse confrontaties met de politie. Ze geven activisten wereldwijd een masterclass.

Hongkong wordt al bijna twee maanden op zijn kop gezet door een golf van protesten tegen de regering. De protesten, die in eerste instantie werden aangewakkerd door een wetsvoorstel van de regering voor een wet die de uitlevering van verdachten van strafbare feiten mogelijk zou maken om ze terecht te laten staan voor Chinese rechtbanken op het vasteland, zijn veranderd in een bredere pro-democratische beweging, die een grotere transparantie van de regering en algemeen kiesrecht eist. De protesten worden grotendeels gedragen door jonge activisten, die hun strategieën tijdens de wekelijkse protesten en botsingen met de politie hebben ontwikkeld en aangepast, waarbij ze een masterclass in protest aanbieden aan activisten over de hele wereld. Hier zijn enkele van hun belangrijkste tactieken.

Geen bezettingen meer - 'wees als water!'

De wereldwijde Occupy-bewegingen na de mondiale financiële crisis van 2008 dienden als inspiratiebron voor eerdere massale acties van burgerlijke ongehoorzaamheid in Hongkong - protesten die bekend staan als 'Occupy Central' of de 'Paraplu-beweging' - in 2014. Deze protesten namen de 'bezettingslogica' van de vorige bewegingen over, met demonstranten die 79 dagen lang de belangrijkste verkeersaders van de stad bezetten in de hoop dat de ontwrichting de regering zou dwingen om aan de onderhandelingstafel te gaan zitten. De regering weigerde te bewegen en de protesten liepen uit op een mislukking.

Deze keer halen de demonstranten in Hongkong hun inspiratie uit een bron dichter bij huis: de lokale held, kungfu filmster Bruce Lee, die het beroemde advies gaf: 'Wees als water!'

De jonge demonstranten in Hongkong mijden de vaste, immobiele bezettingsstrategieën van het verleden, ten gunste van een zeer mobiele, behendige proteststijl. Een manifestatie kan veranderen in een demonstratie; een demonstratie kan in de ene richting beginnen en abrupt van richting veranderen; de focus van een bepaalde protestactie kan pas in de loop van de mars zelf naar voren komen. In recente protesten zonderden kleine subgroepen demonstranten zich af om doelgerichte 'wilde' bezettingen van een regeringsgebouw uit te voeren, waarbij de entreehallen, roltrappen en liften overspoeld werden door mensen. Op het moment dat de regering het gebouw gesloten verklaarde en het personeel voor die dag naar huis stuurde, verspreidden de demonstranten zich en gingen ze verder naar hun volgende doelwit. Zoals Bruce Lee zei: 'Water kan stromen, of het kan vallen'.

Open-source protest

De huidige golf van protesten in Hongkong heeft geen leiders. Dit is deels een reactie op de agressieve vervolging van voormalige protestleiders door de regering van Hongkong: Joshua Wong, een boegbeeld van de Paraplu-beweging, is pas onlangs uit de gevangenis vrijgelaten, terwijl veel andere leiders, waaronder de initiatiefnemers van het Occupy Central-plan, Benny Tai en Chan Kin-man, nog steeds achter de tralies zitten. Zonder een duidelijke leider is er niemand om in de gevangenis te zetten.

Maar het ontbreken van een gecentraliseerd leiderschap is ook een gevolg van de online, organische tactiek. Demonstranten gebruiken online fora zoals LIHKG - een soort lokale, lo-fi versie van Reddit waar gebruikers commentaar geven en stemmen op berichten - en ook Telegram-chatgroepen (de grotere chatgroepen hebben tienduizenden leden), waar de poll-functie de deelnemers in staat stelt om te stemmen over de volgende stappen: moeten de demonstranten blijven of verspreiden? Demonstranten stemmen ter plaatse en handelen ernaar.

Professor Francis Lee van de Chinese Universiteit van Hongkong noemde het 'open-source'-protest. Vrijwilligers met megafoons of walkietalkies helpen bij het aankondigen en coördineren, maar ze zijn geen 'leiders'. Demonstranten hebben ook uitgelegd dat dit gebrek aan leiderschap iedereen aanmoedigt om betrokken te raken en bij te dragen aan de beweging. Op deze manier zetten de demonstranten zich in voor de participatieve democratie die ze graag zouden willen zien.

Airdrop

Het gebruik van Telegram door demonstranten is bekend en het was dan ook niet verwonderlijk dat Telegram tijdens de eerste hevige gevechten tussen demonstranten en politie meldde dat Telegram het slachtoffer was geworden van een vanuit het Chinese vasteland verspreide hack-aanval waardoor de dienst stil kwam te liggen. Voeg daar nog de enorme overbelasting van mobiele netwerken aan toe, als tienduizenden mensen in hetzelfde kleine gebied tegelijkertijd met hun telefoon toegang proberen te krijgen tot hun netwerk. De communicatie kan dan snel onbetrouwbaar worden. In reactie hierop hebben demonstranten zich gewend tot alternatieve peer-to-peer technologieën, in het bijzonder de 'AirDrop'-functie waarmee elke Apple-telefoon is uitgerust (AirDrop stelt iPhone-gebruikers in staat om beelden naar elkaar te sturen via een BlueTooth-verbinding, zonder de noodzaak van een netwerkverbinding).

Demonstranten gebruiken  AirDrop om berichten te delen met deelnemers aan de protesten, maar ook om berichten te verspreiden onder een bredere groep mensen. Forenzen in de metro van Hongkong kunnen ongevraagd AirDrop-berichten ontvangen met slogans die de zaak van de demonstranten promoten of oproepen voor de volgende demonstratie. Voorafgaand aan de protesten plaatsen Telegram-chatgroepen de herinnering 'Vergeet niet AirDrop in te schakelen!' Tegen het einde van een recent protest, toen de demonstranten zich voorbereidden om weer 'als water te zijn' en zich te verspreiden, begon mijn mobiele telefoon plotseling te pingen met AirDrop-verzoeken met de eenvoudige boodschap: 'Gezamenlijk vertrek om 7:00 uur.'

Aanvoerlijnen en gebarentaal

De ervaringen van de Paraplu-beweging en de recente botsingen met de politie hebben de demonstranten geleerd welke apparatuur ze nodig hebben aan de frontlinies. Om ervoor te zorgen dat nieuwe voorraden snel de frontlinies kunnen bereiken, hebben de demonstranten in Hongkong een uniek systeem van handgebaren ontwikkeld, om berichten door de menigte te sturen over welke apparatuur nodig is.

De menigte geeft een handgebaar door naar de bevoorradingsdepots waar spullen naartoe vervoerd zijn in de buurt van de plaats van het protest en de gevraagde spullen worden vervolgens door een menselijke ketting door de menigte heen gestuurd naar de plaats waar ze nodig zijn. Deze menselijke toeleveringsketens zijn tot een kilometer lang en zijn een indrukwekkend gezicht.

Deze gebarentaal is zo iconisch geworden dat op een recente 'grijze haren'-demonstratie van oudere Hongkongers die demonstreerden ter ondersteuning van de jonge generatie, de ouderen de handgebaren van de jongeren als blijk van solidariteit leerden en beoefenden.

Neutraliseren van traangas

Toen de politie van Hongkong aan het begin van de protesten van de Paraplu-beweging in 2014 traangas op demonstranten afvuurde, veroorzaakte dit grote verontwaardiging onder de bevolking van Hongkong en het hielp de 79-daagse bezetting van de stad op gang te brengen. Vijf jaar later wordt er snel vooruitgang geboekt en het gebruik van traangas in de straten van Hongkong is al-te-gewoon geworden. Alleen al het afgelopen weekend is er in dichtbevolkte woonwijken traangas afgevuurd door de politie, zowel op zaterdag als op zondag en op zondagavond bijna constant gedurende een periode van ongeveer vier uur. Een deel van de reden voor de toename van de hoeveelheid traangas is dat de demonstranten geleerd hebben hoe ze het kunnen neutraliseren.

Kleine mobiele teams van 'brandweerlieden' wachten achter de frontlinies met verkeerskegels. Als er een traangasgranaat tussen de menigte neerkomt, rennen ze ernaartoe om de granaat af te dekken met een verkeerskegel, waardoor een 'schoorsteen' ontstaat die de rook vasthoudt en wegvoert. Een ander lid van het team gaat er vervolgens naartoe om water in de kegel te gieten om de granaat te douchen en te doven. Als er geen verkeerskegel beschikbaar is, wordt water of natte handdoeken gebruikt om de traangasgranaten te verstikken, of een behendige demonstrant die hittebestendige handschoenen draagt, pakt de granaat op en gooit hem terug naar de politie of naar de lijzijde van de menigte waar hij geen schade aanricht.

Het vermijden van een stormloop

Een van de grootste risico's op letsel of dood in een menigte ontstaat bij een stormloop. Deze dreiging wordt nog verergerd door de stedelijke geografie van Hongkong: de recente protesten vonden plaats in smalle, kronkelige straatjes in de oude Sheung Wan-wijk, of op doolhoven van oversteekplaatsen en loopbruggen waardoor heel Hongkong doorsneden wordt. Als de politie traangas op een dichte mensenmenigte afvuurt, of de snel inzetbare 'Raptor'-politieteams een van hun razendsnelle charges met wapenstok uitvoeren, is het risico dat de menigte in paniek raakt - en zich een stormloop vormt - acuut. Zich bewust van deze risico's, scanderen demonstranten en masse 'Een, Twee, Een, Twee, Een Twee...' en lopen op dit ritme terwijl ze zich terugtrekken. Dit zorgt ervoor dat de terugtocht ordelijk verloopt en vermijdt wat anders een dodelijke verdrukking zou kunnen worden.

De Revolutie wordt gefinancierd met crowdfunding

De activisten in Hongkong wilden internationale aandacht krijgen voor hun zaak en zagen de geplande G20-top van wereldleiders, die eind juni in Osaka zou plaatsvinden, als een kans. Hoewel ze er niet in slaagden hun strijd op de tafels van de G20-conferentiezaal te krijgen, streefden ze naar de op één na beste optie: de ontbijttafels. Activisten plaatsten een reeks paginagrote advertenties in kranten over de hele wereld om hun strijd bekend te maken. Ze hebben de advertenties gefinancierd met een campagne die in een paar uur tijd meer dan 650.000 euro  opbracht. Vrijwilligers bereidden de tekst voor, vertaalden hem in meerdere talen, boekten de advertentieruimte en leverden de lay-out aan kranten over de hele wereld. In de dagen voor en tijdens de G20-top verschenen er opvallende zwart-wit advertenties met de tekst 'Stand with Hong Kong at G20' in kranten over de hele wereld, van de New York Times tot The Guardian, Le Monde en de Süddeutsche Zeitung, The Australian and the Asahi Shimbun, The Globe & Mail en de Seoul Daily.

Antony Dapiran is een in Hongkong gevestigde schrijver en advocaat en de auteur van City of Protest: Een recente geschiedenis van dissidentie in Hong Kong, gepubliceerd door Penguin.

Dit artikel verscheen eerder op de website van New Statesman en is in het Nederlands vertaald door redactie Grenzeloos. Bij het origineel staan illustratieve foto’s en filmpjes.

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren