29 November 2020

Concurreren met de natuur: covid-19 als een kapitalistisch virus

De covid-19-pandemie vertoont geen tekenen van afname terwijl het dodental over de hele wereld steeds verder stijgt. Ashley Smith interviewde voor Spectre epidemioloog Rob Wallace over de wereldwijde kapitalistische wortels van de huidige pandemie, de waarschijnlijkheid van toekomstige pandemieën en de vormen van georganiseerd verzet die nodig zijn om ze te voorkomen. Hier het eerste deel van het interview [leestijd 15 minuten]

Ashley Smith: Natuurlijk moeten we met Trump beginnen. Wat is uw mening over hem, nu hij het virus heeft opgelopen? Wat maakt het duidelijk over de manier waarop zijn regering en de politieke klasse als geheel met de pandemie omgaat?

Rob Wallace: Om eerlijk te zijn, had ik gisteren tenminste een beetje het geluk om niet aan Trump te denken. Op die momenten besteed ik mijn gedachten en aandacht aan mijn bijdrage aan het activisme en onderzoek om ons uit de catastrofe te helpen.

Wat betreft Trump die covid-19 krijgt, dat vind ik een spektakel en een paleisintrige – het dient als afleiding. Het feit alleen al dat hij het heeft opgelopen is tegelijkertijd belachelijk, verbazingwekkend en toch volkomen voorspelbaar.

Wetenschappers waarschuwen al minstens tien jaar voor een pandemie als deze. En radicale wetenschappers stellen dat dergelijke uitbraken geen ongeluk zijn, maar het resultaat van een kapitalistisch systeem dat winst boven het milieu, de mens en de volksgezondheid stelt. Wat een radicaal idee: dat onze sociale systemen onze epidemiologieën beïnvloeden!

Wat we zien onder de regering-Trump, is de ineenstorting van het Amerikaanse exceptionalisme, zelfs als ideologie. Na de Tweede Wereldoorlog nam de VS de rol op zich van het runnen van het wereldwijde kapitalistische systeem door zijn politieke en militaire macht aan de hele wereld op te leggen om de winsten voor zijn bourgeoisie en degenen die er zich bij aansloten te beschermen.

Als onderdeel van hun imperialistische overheersing hielden de Verenigde Staten zich bezig met uitbraken. Het CDC (Centers for Disease Control and Prevention) was een van de wapens in deze operatie, dat vooral potentiële pandemieën onder controle en buiten de VS hield.

Het CDC werd zich er steeds meer van bewust dat het slechts een kwestie van tijd was totdat een virus het Amerikaanse schild zou doorboren, en het waarschuwde opeenvolgende regeringen voor die bedreigingen. Maar Trump negeerde de memo's die het CDC naar verschillende overheidsinstellingen stuurde.

Dat Trump erin slaagde om het presidentschap te veroveren, is om te beginnen zelf al een teken van zwakte van het hele politieke establishment, zowel het Republikeinse als het Democratische. Ze waren niet in staat om hem uit te filteren en te zorgen voor de voortzetting van het beheer van het imperium.

De verantwoordelijkheid voor de opkomst van Trump ligt geheel bij de Democratische Partij. Onder Obama zijn de omstandigheden voor de overgrote meerderheid dramatisch verslechterd, vooral in zones waar geen kapitalistische investeringen meer werden gedaan, met inbegrip van de agrarische graanschuren en de voorheen geïndustrialiseerde streken in het Midden-Westen.

In die regio’s was er een enorme toename van wanhoopsziekten zoals de opioïdenverslaving. Kijk maar naar de plekken met hoge percentages van dergelijke ziekten. Die gebieden zijn overgestapt van Obama in 2012 naar Trump in 2016, vooral in het Midden-Westen en het Zuiden.

Ze zijn overgestapt omdat het neoliberale beleid van de Democraten hen in de steek liet, waardoor ze voor zichzelf moesten zorgen. Neem Obamacare. Zelfs als je een verzekering hebt bij één van de marktpartijen, heb je nog steeds te maken met hoge premies, eigen bijdragen en een eigen risico. Erger nog, Obamacare helpt niet eens de 28 miljoen mensen die nog onverzekerd zijn en de 44 miljoen mensen die onderverzekerd zijn.

Dergelijke omstandigheden van werkloosheid en verslechtering van de levensstandaard, maar ook alle woede en wanhoop die daarmee gepaard gaat, leidt in sommige kringen tot het kiezen voor fascistoïde politiek. Vooral als er weinig alternatieven zijn op links. In die zin is Trump een acuut symptoom van het totale falen van de Democratische Partij om aan de werkelijke behoeften van mensen tegemoet te komen.

Trump profiteerde van die situatie en liep ruw over allerlei instellingen die het imperium runden, waaronder het CDC, heen. Hij heeft er een politieke propaganda-eenheid van gemaakt die zelfs een grote uitbraak binnen onze eigen grenzen niet aankan. De VS begint de kenmerken van een mislukte natiestaat te vertonen.

De pandemie vertoont geen tekenen van afname en is door een groot deel van de ontwikkelde kapitalistische wereld heen gescheurd. Dat gebeurde ook in het Zuiden. Wat kunnen we de komende maanden en jaren verwachten?

Gebaseerd op de modellen die er tot nu toe zijn gemaakt, voorspellen de ongunstigste scenario's dat we in 2024 nog steeds middenin de pandemie kunnen zitten. De meest optimistische voorspelling is dat we er over een jaar uit zullen zijn. Hoe dan ook, we staan nog maar aan het begin van de crisis.

Er is geen enkel leiderschap van de Republikeinen, noch van de Democraten om het echt aan te pakken. Het ergste zijn natuurlijk de Republikeinen. Zij houden zich bezig met brute sociale eugenetica.

Ze doen geen deugdelijke uitspraken; ze geven verkeerde signalen af en doen alsof hun aanhangers ongevoelig zijn voor de gevolgen van hun eigen beleid. Daarom is het geen verrassing dat Trump het virus heeft opgelopen: het verspreidde zich door een groot deel van het Witte Huis en nu door zijn bolwerken van steun in het hele land.

Maar de Democraten in de meeste grote steden en blauwe [Democratische] staten hebben het niet veel beter gedaan. Ze kozen allemaal voor een neoliberale aanpak. Ze hebben niet gedaan wat China, Vietnam en Nieuw-Zeeland hebben gedaan: sterke maar kortere lockdowns opleggen, op massale schaal tests uitvoeren, systemen voor bron- en contactonderzoek organiseren, en op zijn minst een soort van massale en goed georganiseerde reactie op het gebied van de volksgezondheid geven.

In het beste geval heeft de VS zich beziggehouden met tijdelijke lockdowns in sommige delen van het land, gevolgd door een snelle heropening van de economie en het weer op gang brengen van de winst. Het resultaat is een gruweldaad die hun eigen hoop op economisch herstel in gevaar bracht.

Ze zijn zo ongeorganiseerd dat de voorstanders van heropening van de economie, van Trump af aan naar beneden toe, niet eens het alibi van groepsimmuniteit gebruikten, zoals Groot-Brittannië en Zweden met dodelijke gevolgen deden, waardoor ze het leven van duizenden van hun eigen aanhangers opofferden. Nu de pandemie in de VS in wezen uit de hand is gelopen, zijn de politici nog maar net begonnen met praten over groepsimmuniteit, in feite als een excuus om niets te blijven doen.

Ze geven vooral niet om mensen die het meest getroffen zijn: ouderen, werknemers in essentiële beroepen en zwarte en bruine mensen. Het is griezelig vergelijkbaar met hun reactie op hiv. Ze lieten dat virus door de bevolking heen woekeren omdat het in eerste instantie is uitgebroken onder homomannen en zich heeft verspreid naar de BIPOC (Black, Indigenous, and People of Color).

Maar, zoals hiv bewezen heeft, betekent concentratie geen inperking. Een pandemie zal op één plaats beginnen en zich dan uitbreiden naar de rest van de bevolking. Op vrijwel dezelfde manier – we zien het nu met het begin van een tweede golf aan de oostkust – zal covid-19 door het hele land blijven slingeren en de uitgeklede volksgezondheidszorg overweldigen.

Om deze crisis onder controle te krijgen, hebben we lockdowns nodig, gevolgd door een zorgvuldige heropening, met uitgebreide plannen voor testen en bron- en contactonderzoek om nieuwe uitbraken te stoppen. Maar geen enkel bestuursniveau komt in de buurt van de test- en bron- en contactonderzoekcapaciteit die we nodig hebben, met inbegrip van de staten en steden die door Democraten worden bestuurd.

Beide partijen hebben de infrastructuur van de volksgezondheid uitgehold en weigeren hun prioriteiten in de uitgaven te hezien en de rijken te belasten om deze infrastructuur weer op te bouwen. De federale, staats- en stedelijke overheden hebben dus niet de capaciteit om de crisis aan te pakken.

Ze struikelen gewoon door de pandemie heen. Het enige positieve is dat dankzij de heldhaftige inspanningen van het medisch personeel, dat in de loop van de pandemie heeft geleerd hoe je mensen moet behandelen, het sterftecijfer daalt. Maar zelfs met die stap voorwaarts zullen nog tienduizenden mensen sterven aan een virus waarvan de eerste golf in slechts twee tot drie maanden onder controle had moeten zijn.

Hoe zit het met een vaccin? Wanneer kunnen we er een verwachten en zal dat een einde maken aan de crisis?

We moeten begrijpen hoe de roep om vaccins in het gedrang komt door de manier waarop de regering de volksgezondheid verwaarloosd heeft. De regering werkt nu vooral via particuliere farmaceutische bedrijven, die zich vooral bezighouden met het verdienen van geld.

Natuurlijk ben ik niet tegen vaccins en antivirale middelen. Links eist al lang de ontwikkeling en levering van medische innovaties om het leven van mensen te verbeteren, ongeacht of ze het kunnen betalen of niet.

Maar de combinatie van winstbejag en reactionaire politiek – om Trump herkozen te krijgen bijvoorbeeld – kan de volksgezondheid van de ene op de andere dag in gevaar brengen. Dit beleid kan het vertrouwen van het publiek, dat van het grootste belang is, ondermijnen.

Neem bijvoorbeeld de aanpak door de VN van ebola in Congo. De VN werkte samen met de lokale maffia bij het opzetten van operaties in Congo en vervreemdde de bevolking van het proces. De gewone mensen daar gooiden dus stenen naar gezondheidswerkers van de VN, niet omdat ze buiten zinnen waren of anti-wetenschap, zoals media van het establishment hen afschilderden, maar omdat ze boos waren dat de VN de lokale dieven en maffia aan het versterken was.

Hetzelfde risico wordt gevormd door de manier waarop Trump omgaat met zijn druk op een vaccin. Hij dringt aan op een uitrol vóór de verkiezingen om de verkiezingen te winnen en iedereen weet dat. Dus, in combinatie met de bevolking die ervan overtuigd is dat het virus geen bedreiging vormt, is er al een wijdverbreid wantrouwen ten aanzien van een vaccin. Als gevolg daarvan zegt slechts 50 procent van de ondervraagde Amerikanen dat ze zich zullen laten inenten.

De wetenschappers die aan het hoofd staan van overheidsinstellingen hebben de situatie er niet beter op gemaakt. Het hoofd van het National Institute of Allergy and Infectious Diseases, Anthony Fauci, schreef bijvooerbeeld aan het begin van de pandemie een commentaar waarin hij aangaf dat het sterftecijfer voor covid leek op dat van griep. Dat soort standpunten hielp Trump bij het verspreiden van verkeerde informatie en ondermijnde het vertrouwen van het publiek in het CDC.

We zouden Fauci dus niet moeten verheerlijken zoals liberalen dat doen. Vergeet niet dat hij een lange en bezoedelde staat van dienst heeft, waaronder zijn foute aanpak van de aids-crisis onder Reagan. Hij richt zich op geen enkele manier op systeemproblemen die pandemieën veroorzaken.

Ondanks zijn roep om mondkapjes en dergelijke, omarmt Fauci de aanpak waarin volksgezondheid  grotendeels bestaat uit vaccins en medicijnen. Systematisch gestuurde verschillen in de blootstelling aan ziekten en de resultaten ervan worden zelden besproken. Waarom? Omdat dat betekent dat het systeem zou moeten veranderen.

Bij de productie van een vaccin worden de gezondheidsautoriteiten geconfronteerd met serieuze problemen. Er is nog nooit een succesvol vaccin tegen een coronavirus geweest. Daar komt bij dat de bedrijven nu de gebruikelijke veiligheidsprotocollen overslaan, waarbij sommige vaccins  direct van het laboratorium naar de mens gaan zonder dierproeven of er enkele stappen in het testen op mensen worden overgeslagen.

Als gevolg daarvan hebben ze al moeten stoppen met het testen van één potentieel vaccin in Engeland vanwege de slechte bijwerkingen die laat in het proces van het testen op mensen zijn ontdekt. De inspanningen om vaccins in recordtijd op de markt te brengen, leiden tot omissies die het vertrouwen van het publiek nog verder ondermijnen.

Veel mensen zullen het vaccin niet krijgen als het vóór de verkiezingen of voor het einde van het jaar met spoed wordt uitgeprobeerd om de belofte van Trump waar te maken. Dus, uit angst dat ze de schuld krijgen van eventuele slechte bijwerkingen of sterfgevallen en schade aan hun reputatie op de markt, hebben zelfs de farmaceutische bedrijven afstand genomen van  de belofte om die deadline te halen.

We staan voor twee heel moeilijke uitdagingen: een vaccin ontwikkelen en het vertrouwen van het publiek winnen. Er is een grote kans dat er in de verschillende laboratoria een vaccin wordt ontwikkeld dat in ieder geval gedeeltelijk effectief is. Dat is beter dan niets, maar het betekent niet het einde van de uitbraak.

We kunnen cyclische uitbraken zien komen en gaan. Sommige virussen doven zelf uit en verdwijnen. Andere zoals hiv, tuberculose en malaria blijven bestaan. Ze vinden nieuwe paden om de mens te besmetten als een belangrijke wijze van overdracht wordt afgesneden.

We hebben antiretrovirale middelen voor hiv, die effectief zijn bij de behandeling van mensen die symptomen vertonen. Maar hiv blijft zich over de hele wereld verspreiden, deels vanwege de slechte infrastructuur van de gezondheidszorg, maar ook omdat de meeste nieuwe infecties zich voordoen voordat mensen erachter zijn gekomen dat ze geïnfecteerd zijn. Dezelfde soorten complicaties gelden voor andere dergelijke ziekten, zoals malaria en tuberculose.

Zo zou covid-19 een seizoensgebonden ziekte kunnen worden zoals griep, of een ziekte met episodische uitbraken. Het zou kunnen dat het niet zo dodelijk is als voorheen, omdat virulentie kan verzwakken. De immuniteit van de groep kan uiteindelijk, jaren later en als dat zo is alleen door een gedeeltelijk effectief vaccin, tot stand komen. Maar het is absoluut absurd om te denken dat het virus door de bevolking laten lopen de oplossing is.

Dat soort verwaarlozing is eigenlijk slechts een verklaring van een hardvochtige overgave. Het is moord. Het aantal doden zou astronomisch zijn. De schattingen zijn dat het vrijlaten van covid kan leiden tot meer dan 600.000 doden alleen al in de VS.

Laten we  eens inzoomen  op de relatie van de pandemie met het kapitalisme. Burgerlijke economen en Trump beweren dat de ziekte uit de lucht kwam vallen en niets met het systeem te maken heeft. Waarom is dat een fout argument? Wat zijn de ontwikkelingen in het wereldwijde kapitalisme die de voorwaarden hebben geschapen voor dit soort pandemieën?

In feite is de bourgeoisie heel goed op de hoogte van de relatie tussen het systeem waarvan ze profiteert en de pandemie, net zoals ze op de hoogte was van de relatie tussen roken en kanker. Het systeem werkt hard om geheugenverlies te cultiveren zodat we onvoldoende verbanden leggen om er iets aan te doen.

Veel wetenschappers weten dat de bourgeoisie dat doet, maar ze houden hun mond dicht om hun financiers uit het bedrijfsleven te vriend te houden, zonder wie ze hun laboratoria niet zouden kunnen runnen. Er is een structureel zwijgen over de kapitalistische wortels van de pandemieën.

De wereldwijde kapitalistische ontwikkeling, met name van de internationale agrobusiness en haar grootschalige boerderijen die als fabriek functioneren, hebben zoveel van de natuurlijke wereld opgeslokt dat onze samenleving steeds dichter bij voorheen geïsoleerde ecosystemen komt. Hierdoor kunnen virussen van voorheen geïsoleerde wilde dieren in het voedselsysteem komen en op landarbeiders overspringen en zich vervolgens via voedselproducten en reizigers in een aantal weken over de hele wereld verspreiden.

Met andere woorden, het tijdperk van het wereldwijde kapitalisme is een tijdperk van pandemieën. De vogelgriep, oftewel de H5N1, werd het eerste virus dat de aandacht trok toen het eind jaren negentig van de vorige eeuw ontstond. Dat alarmeerde de kapitalistische staten en de internationale organisaties die zij financieren, zoals de VN, en wezen hen erop dat het probleem van de pandemieën plotseling een reële dreiging was.

VN-organisaties als de Wereldorganisatie voor Diergezondheid, de Voedsel- en Landbouworganisatie en de Wereldgezondheidsorganisatie kwamen bij elkaar om uit te zoeken hoe de sprong van wilde dieren via het vee naar de mens plaatsvindt.

Deel uitmaken van de natuur is altijd een riskante onderneming. We moeten ons de middelen van de natuur toe-eigenen om te overleven. Zo is het leven. Maar het vernietigen van de grote totaliteit van de natuur op onze weg naar het vullen van de zakken van een paar miljardairs, plaatst ons aan de rand van uitsterven.

Het drijft ook het ontstaan van meerdere dodelijke ziekten aan, de ene na de andere. In een rationele samenleving zouden we ons tot de natuur verhouden, rekening houdend met de bescherming van het milieu waarvan we allemaal afhankelijk zijn. Anders zijn we niet in staat om ons sociaal te reproduceren van generatie op generatie.

Dat lijkt vanzelfsprekend, maar zo werkt het mondiale kapitalisme niet. De kapitalistische klasse die het kapitalisme bestuurt, is bijna uitsluitend gericht op winst in het volgende fiscale kwartaal. Zodra bedrijven een lokale omgeving uitputten, gaan ze zich bezighouden met wat men noemt een 'ruimtelijke oplossing', en verhuizen ze naar andere plaatsen om te plunderen.

Maar er zijn naast Congo en het Amazonegebied nog maar weinig plaatsen over om te plunderen, en agribusiness, mijnbouw en houtkapbedrijven zijn hard bezig om de laatste van die bossen kaal te plukken. Waarom? Omdat wat minder beschikbaar is en nog steeds essentieel voor het systeem, waardevoller wordt. Er is dus haast bij om dit laatste stuk binnen te halen – niet, zoals de voorstanders van het groene kapitalisme beweren, een stimulans om het te beschermen.

Kapitalisten en wetenschappers weten wat het gevolg is: de volledige vernietiging van de laatste restanten bos en daarmee uitbraken van pandemieën. Maar ze kunnen zichzelf niet tegenhouden omdat de drang van het systeem om te concurreren voor de winst, hen ertoe drijft om door te gaan, zelfs als dat de ineenstorting van de ecosfeer betekent.

Ik heb daar een probleem mee. Ik heb een 12-jarige zoon en wil zijn toekomst beschermen. Ik denk dat we daar bijna allemaal een probleem mee hebben. Maar onze productiesystemen veranderen de aarde snel in een soort Mars. Ik wil met mijn zoon kunnen gaan wandelen zonder ruimtepak. Ik denk dat bijna de hele mensheid wil kunnen genieten van zulke eenvoudige zaken, zonder te lijden onder het kortzichtige wrakgoed dat in het kielzog van het kapitaal achterblijft.

Het systeem en zijn kapitalistische bedrijven verhinderen alles wat deze nachtmerrie, waarvan ze weten dat hij opdoemt, zou kunnen stoppen. Zo vraagt One Health met de steun van de VN en groepen als de EcoHealth Alliance aandacht voor de plundering van de laatste bossen, maar hun inspanningen worden ondersteund door bedrijfsfinanciering, terwijl bedrijven de bescherming van de volgende generatie zoeken in greenwashing.

Dus in plaats van de echte schuldigen aan te wijzen, geven deze goed gefinancierde wetenschappers de schuld aan inheemse groepen en lokale kleine boeren. Of ze richten zich op de lokale omstandigheden die hebben geleid tot de verspreiding van de ziekte. Natuurlijk moeten we deze omstandigheden bestuderen en begrijpen, maar dan wel in de context van het totale systeem.

Als we dat niet doen, worden lokale actoren tot zondebok gemaakt en worden het systeem en de grootste bedrijven groen gewassen. We moeten kijken naar het grotere geheel of naar wat geografen relationele geografie noemen – kijken naar hoe wat er aan de ene kant van de aarde gebeurt, verbonden is met wat er aan de andere kant gebeurt.

We moeten ons richten op kapitaalstromen in het wereldwijde systeem en hoe ze pandemieën veroorzaken. Met dat in gedachten zouden we plaatsen als New York, Londen en Hong Kong als de ergste ziektehaarden moeten aanwijzen, omdat dat de centra van het kapitaal zijn die in de eerste plaats de ontbossing en ontwikkeling financieren die leiden tot de verspreiding van de ziekte.

Dit alles zou vrij duidelijk moeten zijn, en iedereen, inclusief de bourgeoisie en de politieke klasse die voor haar werkt, weet dit. Maar omdat ze belang hebben bij de huidige orde, blokkeren ze alle serieuze oplossingen. De hoogopgeleide en goedgemanierde politieke klasse, enkele van de aardigste mensen die je ooit tegen zou kunnen komen, is in werkelijkheid structureel sociopathisch.

Rob Wallace is een evolutionair epidemioloog bij het Agroecology and Rural Economics Research Corps. Hij is auteur van Big Farms Make Big Flu en het zojuist uitgebrachte Dead Epidemiologists: On the Origins of COVID-19. Dit is het eerste deel van een interview op Spectre. Nederlandse vertaling redactie Grenzeloos. Binnenkort publiceren we het tweede deel. 

Dossier: 
Soort artikel: 

Comments

Submitted by Paul Hoekveld (not verified) on

Mooie column. Een heel treurig angstscenario. 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren