22 January 2021

Vijf lessen die iedere campagne kan leren van Kick Out Zwarte Piet

Actievoeren werkt. En als er een groep in Nederland is die dat bewijst dan is dat Kick Out Zwarte Piet. Hier zijn 5 lessen die elke ngo of actiegroep kan trekken uit die campagne.

Het Blackfaceseizoen is weer in volle gang. En hoewel net als in de voorgaande jaren KOZP een serie demonstraties op touw heeft gezet, is de context dit jaar totaal anders. Behalve afgelaste intochten vanwege Corona, hebben talloze gemeentes Zwarte Piet al afgeschaft. Ook het Sinterklaasjournaal heeft de zwarte schmink in de prullenbak gegooid. Facebook heeft de karikatuur van haar platform geschopt. En Bol.com, Hema en andere bedrijven verkopen geen producten meer waar Zwarte Piet op staat. Nederland is afscheid aan het nemen van een racistische karikatuur. Zelfs Mark Rutte moest deze zomer schoorvoetend toegeven dat hij van gedachte is veranderd. En na massale Black Lives Matter demonstraties staat ook in Nederland institutioneel racisme op de politieke agenda.

In 2013 wilde 89 procent van de ondervraagden nog dat Zwarte Piet bleef, vorig jaar was dat percentage gedaald naar 71 procent en dit jaar daalde het verder naar 55 procent. De situatie is aan het kantelen. Nee, het probleem is niet opgelost. De gewelddadige reactie op de demonstratie in Maastricht vorige week, en de dreiging daarvan in Eindhoven, laten dat goed zien. Maar het is meer dan ooit duidelijk dat de voorstanders van Zwarte Piet een achterhoedegevecht voeren en gaan verliezen.

Dat dit gelukt is, is een klein wonder. Want de tegencampagne vanuit (extreem)rechts was en is ongekend hard en fel. Een combinatie van niet aflatende negatieve berichtgeving en verdachtmakingen in de Telegraaf en andere mainstream media. Arrestaties, politiegeweld, vreedzame demonstraties die werden verboden en andere vormen van overheidsrepressie. Verbaal en fysiek geweld vanuit extreemrechts richting KOZP als organisatie maar ook gericht op individuele activisten. Digitale terreur. En de in eerste instantie weinig solidaire houding van veel witte activisten of hun ngo’s. Kick Out Zwarte Piet heeft alles voor zijn kiezen gehad en dat doorstaan. Niet zonder kleerscheuren. Menig KOZP activist heeft er mee op moeten houden omdat de tol te groot werd. Maar Kick Out Zwarte Piet als beweging staat overeind en is aan het winnen.

1. Wees voorbereid op felle tegenstand

En dat is zeker de eerste les. Ben je voorbereid op de gecombineerde tegenstand uit de media, politiek, extreemrechts en de politie die gaat komen als je gaat winnen? Kun je de druk en de pijn aan, ook als het een persoonlijk tol gaat eisen. Hoe hou je je dan staande, en hoe hou je dan je menselijkheid overeind? Hoe ondersteun je je mede activisten?

2. Een groot probleem aanpakken door je te richten op één onderdeel ervan

Een tweede grote les is hoe je een veelomvattend en complex probleem als institutioneel en cultureel racisme kan aankaarten en kantelen door een zichtbaar maar klein onderdeel daarvan als doelwit te nemen. De racistische karikatuur van Zwarte Piet is maar een klein onderdeel van het racismeprobleem dat Nederland heeft. En dat probleem is diep verankerd in de dominante cultuur van Nederland. Het is niet een wetsvoorstel waar je met een handige lobby genoeg steun voor kan krijgen, of de beslissing van een bedrijf die je met genoeg publieke druk ongedaan kan maken. Het is een veelomvattend en meerkoppig monster.

Maar door Zwarte Piet als campagnespeerpunt te nemen heeft Kick Out Zwarte Piet het sprookje doorgeprikt dat Nederland geen racismeprobleem heeft. De discussie opende heel veel witte mensen de ogen. En als gevolg daarvan kwam er ook meer aandacht voor racistisch politiegeweld, onze koloniale geschiedenis en de impact die dat nog steeds heeft, racisme op de arbeidsmarkt en zo veel meer.

Wat KOZP ook goed doet is dat scherpe campagnedoel niet heilig verklaren en dat grotere plaatje uit het oog verliezen. Het had zich heel makkelijk kunnen neerleggen bij een compromis over Zwarte Piet, maar in plaats daarvan bleef KOZP het bredere verhaal vertellen. Deze heldere blik liet de campagne ook dit weekend zien, toen ze besloten de demonstratie in Eindhoven af te blazen. “We demonstreren niet om het demonstreren”, schreven ze.

3. Een grassroots netwerk kan een groot verschil maken

Een derde les is dat je niet per definitie een grote ngo hoeft te zijn om een verschil te maken.

KOZP is een grassroots netwerk dat drijft op de niet aflatende energie van een handjevol mensen en heeft amper geld. Het is niet te vergelijken met grote campagne organisaties als FNV, Greenpeace of Oxfam, maar weet niettemin te winnen.

4. Je tegenstanders kunnen je helpen

Een vierde les is winnen dankzij je tegenstanders. Dat Zwarte Piet persona non grata is geworden is mede veroorzaakt door de pro-Piet activisten. Van Blokkeerfriezen, tot extreemrechtse hooligans in tal van steden en de aanslag op het KOZP-congres in Den Haag vorig jaar: het pro-Pieten-kamp laat zich steeds kennen als extreemrechts tuig dat geweld niet schuwt, geen argumenten heeft en zich zelf op allerlei manieren belachelijk maakt. Dat zorgde ervoor dat steeds meer omstanders daar niet bij wilde horen, en dus opschoven in de richting van ‘tegen’.

5. Confrontatie werkt

De vijfde les is de waarde van inzien van de vreedzame confrontatie. Veel gehoorde kritiek op KOZP is dat mensen het er misschien wel mee eens zijn, maar je mag niet demonstreren op een kinderfeest. Dat was te confronterend. KOZP zou op een ander moment moeten demonstreren, of liever nog, helemaal niet demonstreren. O ja, en het wat aardiger brengen. KOZP heeft heel terecht zich hier nooit wat van aangetrokken. Wie effectief een probleem wil aankaarten moet dat doen op de plek en de tijd dat dit probleem het meest zichtbaar is. En op een manier die wegkijken en negeren onmogelijk maakt. En die de woede en emotie zichtbaar maakt. We hebben het hier niet over irritatie, maar over de diepe pijn van ouders die zien dat hun kinderen beschadigd raken door racisme. En dus is een Sinterklaasintocht de aangewezen plek voor protest.

De les van elke geslaagde campagne is dat controverse en rumoer werkt. Alleen dan ontstaat er debat. Alleen dan dwing je mensen een keuze te maken. Protest is heel vaak het zichtbaar maken van een conflict dat onzichtbaar is gemaakt. Al ver voor KOZP was er protest tegen Zwarte Piet. Tot aan Kick Out Zwarte Piet werd dat door de meeste witte mensen in Nederland straal genegeerd. Nu, in 2020, ziet vriend en vijand dat Zwarte Piet definitief op de aftocht is.

De strijd is nog niet gestreden, maar het kantelpunt is al zeker wel bereikt. Vastberadenheid, het vasthouden aan je doel, en de lange termijn visie heeft de KOZP campagne haar successen gebracht. Een mooie bron voor inspiratie voor iedere campagne voor sociale rechtvaardigheid in de toekomst.

Dit artikel is overgenomen van de site van de stroomversnellers. Kick Out Zwarte Piet demonstratie Den Haag 2019. Foto: Nederlandwordtbeter.nl

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren