Borderless

17 October 2019

Tegen de waanzin van de winst: Een beweging zonder logo

Ruim 250 mensen namen op 16 juni in Leiden deel aan een landelijke discussiedag over mondiaal en lokaal verzet tegen de waanzin van de winst. De succesvolle bijeenkomst, onder de titel 'De Wereld is Niet te Koop' werd georganiseerd door het Infocentrum Wageningen, Eurodusnie, de Internationale Socialisten (IS) en XminY en werd ondersteund door een groot aantal organisaties waaronder de SAP.

De verwijzingen naar Seattle en de EU-top in Götenborg waren niet van de lucht. Kees Hudig, een van de initiatiefnemers: ‘Op wereldvlak zien we een spectaculaire beweging tegen de globalisering, maar in Nederland wil het nog niet vlotten.' Tijd daar iets aan te doen.
Daarvoor kwamen activisten van verschillende organisaties, ideologieën en culturen bij elkaar. 's Ochtends was er een plenaire bijeenkomst met sprekers van het vakbondsblad Solidariteit; de IS; de actiegroep Vluchtelingen onderdak en Alle dieren moeten vrij! Hoewel de acht werkgroepen 's middags geen spectaculaire resultaten opleverden, was bijvoorbeeld de inleiding over de strijd in Cochibamba (Bolivia) tegen de privatisering van het waterleidingbedrijf inspirerend. Andere workshops, zoals die over 'Van verzet naar revolutie' vielen echter tegen. Het was even wennen, het samengaan van socialisten, anarchisten en andere activisten. De discussie liep alle kanten op, maar was bovenal enthousiast en open.
De bijeenkomst markeerde een belangrijk verschijnsel. Door links in Nederlands wordt al langer samengewerkt, nieuw is dat er nu gezamenlijk gediscussieerd wordt over een nieuwe koers voor antikapitalistisch links, met respect voor de verschillen en de wil van elkaar te leren en samen te vechten waar dat kan. Nieuw is ook het gevoel dat we deel zijn van een groeiende wereldwijde beweging.
In verschillende steden zijn vergelijkbare lokale samenwerkingsverbanden gevormd of in oprichting. Bovendien wordt er gewerkt aan de oprichting van een Nederlands Independent Media Centre op Internet, naar het voorbeeld van Indymedia.org. Verder vindt ook discussie over het hoe en waarom van de samenwerking plaats in bladen als DusNieuws, Ravage, De Socialist en Grenzeloos.
In deze krant een bijdrage van onze redacteuren Willem Bos en Barend de Voogd.

De bijeenkomst \'De wereld is niet te koop\' op 16 juni in Leiden was een succes. Niet vanwege de tastbare resultaten - zover zijn we nog niet - maar wel omdat het verlangen naar samenwerking overheerste. Met deze bijdrage willen we de discussie over de toekomst en strategie van de \'anti-globaliseringsbeweging\' stimuleren. Ons opinieblad Grenzeloos staat ook open voor bijdragen van anderen.

Er waren veel nieuwe gezichten in Leiden, maar we zagen ook oude bekenden van de Nederlandse Eurotop in 1997, van het \'tophoppen\', en zelfs van langer geleden. Tot onze verrassing bleek zelfs de herinnering aan het blad Transit, het te vroeg geboren samenwerkingsproject van Konfrontatie, Lekker Fris en ons blad Grenzeloos uit 1995, door sommigen nog gekoesterd te worden. Samengewerkt wordt er dus al langer. Nieuw was dat het ditmaal niet ging om het praktische afstemmen van actie-initiatieven, maar om een gezamenlijke probleemstelling. Een poging samen te praten over strategische, tactische en organisatorische aspecten van een beweging waarvan wij ons allen deel voelen. En hoewel samen praten slechts een magere oogst lijkt als er een wereld te veranderen valt: het is helaas lang anders geweest.

Dialoog
De snelste manier om de nieuwe dialoog om zeep te helpen is koste wat het kost te streven naar een homogene analyse, een gezamenlijk actieplan of centrale coördinatie. Zo’n samenwerking kan niet \'afgesproken worden\', je kunt er geen meerderheidsbesluit over nemen zonder een belangrijk deel van de betrokkenen weg te jagen. Wat wel kan, en dat is al heel wat, is samenwerken op punten waarover iedereen het eens is en ervaringen en analyses uit wisselen. In hoeverre dat leidt tot een verder samengaan van verschillende stromingen is niet te zeggen.
Dit is geen pleidooi voor vrijblijvendheid. De dialoog aangaan betekent ook de verantwoordelijkheid dragen voor de beperkingen en gevoeligheden die aan zo\'n proces kleven.
Een van die verantwoordelijkheden is open te zijn over meningsverschillen. Wij verbergen onze kritiek niet op de mensen van Offensief en enkele (niet alle) leden van de Internationale Socialisten, die in Leiden vooral de noodzaak een revolutionaire partij beleden. Als leden van de Socialistiese Arbeiderspartij willen we met hen graag die discussie voeren over onze visie op partij, beweging en alle niveaus die daar tussen zitten. Politieke organisaties als de SAP, IS of Offensief hebben een duidelijke functie, maar \'De Partij\' presenteren als het antwoord op de vragen die in Leiden aan bod kwamen, vinden we onjuist.
We zijn het evenmin eens met in de wandelgangen geopperde voorstellen om \'autoritaire socialisten\' voortaan maar niet meer uit te nodigen. Op zich al een autoritair idee, en bovendien een glijdende schaal, want wie volgt: de autoritaire anarchisten? In de bondige formulering van Peter Storm (ook een IS\'er trouwens) kunnen wij ons wel vinden: \'Het gaat er niet om dat we allemaal onder één vlag lopen, maar dat we samen lopen, allen met onze eigen vlag.\' Een beweging zonder logo dus.
Een tweede verantwoordelijkheid is dan ook tolerantie. Onze gesprekspartners houden er in de eigen club misschien een werkwijze op na die ons de haren te berge doen rijzen, en omgekeerd. Het maakt niet uit zolang we samen kunnen vechten voor een bevrijdend, anti-autoritair en rechtvaardig alternatief. Dat is waar we allen voor staan.

Anti-globalisering?
We worden \'anti-globaliseringsbeweging\' genoemd: een onjuiste en door onze tegenstander bedachte naam. We zien de wereld juist wel als een samenhangend geheel en zijn bij uitstek internationalistisch. We verzetten ons echter tegen het proces van neoliberale globalisering: het privatiseren van alles wat los en vast zit; het opengooien van de grenzen voor het internationale kapitaal en het sluiten van de grenzen voor mensen; de schuldenlast van arme landen; de groeiende kloof tussen arm en rijk zowel internationaal als in de afzonderlijke landen; het overdragen van steeds meer macht aan de EU, de Wereldbank, het IMF, de WTO, de G5 en de G8 waar functionarissen die slechts een fractie van de wereldbevolking vertegenwoordigen, onder het mom van vrijhandel de belangen dienen van de multinationals.
Een ongelukkige of een geuzennaam: voorlopig is er geen betere en belangrijk is dat we voor onszelf duidelijk maken waar we tegen en waar we voor zijn. We proberen hier niet een uitputtende analyse of een sluitende definitie van het proces van neoliberale globalisering te geven. Wel willen we enkele aspecten noemen die, volgens ons, van belang zijn voor de strategie van onze beweging.

In de kern gaat het om hetzelfde door multinationals overheerste kapitalisme als van voor de jaren zeventig. Met één verschil. Onder de gewijzigde krachtsverhoudingen (het ineenstorten van het Oostblok; het terugdringen van sociale en democratische verworvenheden in Europa; de nederlaag van de Midden-Amerikaanse revoluties enz.) hebben de multinationale ondernemingen en hun politieke vertegenwoordigers hun macht aanzienlijk weten uit te breiden.
Het geglobaliseerde kapitalisme kent een grotere speelruimte voor het multinationale kapitaal; een sterkere overheersing van de VS; de afbouw van de \'welvaartstaat\'; nieuwe vormen van uitbuiting van de voormalige ‘tweede’ en ‘derde\' wereld en een grotere macht voor supranationale organen. Deze verandering is geen natuurfenomeen, maar het gevolg van politieke keuzes. Het openbreken van de internationale kapitaalsmarkten; de \'criteria van Maastricht\'; de grootschalige privatisering: het zijn bewust genomen beslissingen. Ook andere keuzen waren mogelijk, en soms hebben regeringen deze gemaakt.
Die ontwikkeling is dus niet onvermijdelijk, zoals ons wordt voorgehouden, laat staan dat we ons er bij neer hoeven te leggen. Bovendien betekent de mogelijkheid van andere keuzes dat ook mensen die niet meteen het kapitalistische systeem zelf ter discussie stellen, zich terecht en zinvol kunnen verzetten tegen afzonderlijke aspecten van de \'globalisering’. Die constatering is, denken we, van belang voor onze strategie.

Maatschappelijke meerderheid
Dat de neoliberale globalisering enkele winnaars kent en vooral veel verliezers, is een open deur. Dezelfde Phillips-directeur Cor Boonstra die hier 17 miljoen aan salaris en opties incasseert is verantwoordelijk voor de sluiting van fabrieken in West-Europa (omdat er in Oost-Europa of elders goedkoper geproduceerd wordt) en voor het onderdrukken van vakbonden in Mexico (omdat die hogere lonen eisen). Het liet hem ook nog eens alle tijd om op de beurs - al dan niet met voorkennis - een paar miljoen extra te verdienen. Ondertussen is zijn voorganger bij Philips, Jan Timmer, als commissaris van de NS, medeverantwoordelijk voor de afbraak van het openbaar vervoer. En dit alles in het belang van de aandeelhouders van Philips en de toekomstige aandeelhouders van de NS.
De overgrote meerderheid van de wereldbevolking is de dupe van de neoliberale globalisering: hier en aan de andere kant van de aardbol, als arbeider, als werkloze, als migrant, als vrouw of als treinreiziger... Het probleem is dat de meeste mensen zich dat onvoldoende realiseren. Niet alleen omdat ze door de Boonstra’s van de wereld tegen elkaar worden uitgespeeld, maar ook omdat ze de handen vol hebben aan het dagelijkse gevecht om te overleven, en geen tijd hebben om zich bezig te houden met politieke analyses.
Wereldwijd strijden mensen tegen (aspecten) van de neoliberale globalisering: in Cochibamba (Bolivia) tegen de privatisering van het waterleidingbedrijf; in Brazilië tegen de gentec producten van Monsanto; in Rusland tegen de verkoop van landbouwgronden en in Zutphen tegen het rondje om de kerk. Vaak zien ze niet in dat hun strijd iets te maken heeft met \'anti-globalisering\' of met verzet elders in de wereld. Maar dat verband is er wel degelijk, en dat is voor ons de basis van internationale solidariteit. Niet het schuldgevoel van de blanke Nederlander over die arme stakkers elders in de wereld, maar het begrip dat hun strijd en de onze in wezen dezelfde is.
We zijn maar een klein deel van een grote en brede internationale beweging. Eén van de uitdagingen is om de internationale banden te versterken en daarvan te leren. De aanwezigen op 16 juni waren door de bank genomen radicale, jonge activisten die betrokken zijn bij de mobilisaties rond internationale toppen en lokale activiteiten. De mobilisaties in Seattle, Washington, Praag, Nice en Götenborg hebben een sleutelrol gespeeld bij het ter discussie stellen van de Washington consensus. Maar voor een verderliggend perspectief van de beweging is ‘tophoppen’ alleen niet voldoende.
In Leiden werd door veel mensen, en wij sluiten ons daarbij aan, gepleit voor een strategie die ook andere bevolkingsgroepen die slachtoffer zijn van de globalisering, bij de strijd betrekt. Onlangs ontvingen de 1 miljoen leden van de FNV een flyer over een internationale campagne voor \'de hervorming\' van de WTO. De WTO moet natuurlijk gewoon opgedoekt worden, maar dat de bondsbonzen zo\'n campagne steunen en zich zelfs positief uitspreken over de \'actievoeders die naar Seattle kwamen om te protesteren tegen deze hoogmis van kil kapitalisme\' zegt wel iets over hoe ze de verontrusting bij hun achterban beoordelen. Kortom, er valt voor onze ideeën meer aanhang te winnen dan de 250 conferentiegangers in Leiden: een maatschappelijke meerderheid.

Een andere benadering
Maar onder het veelgehoorde pleidooi voor het veroveren van de meerderheid kan ook een meningsverschil schuil gaan. De strategie wordt vaak verwoord in termen als ‘we moeten de wijken in’ en we moeten ‘onze boodschap op de werkvloer uitdragen’. Het is een vorm van \'solidariteit met de arbeiders\' die veel doet denken aan een oude, nogal elitaire linkse traditie. Een benadering waarin links, radikaal-links, de voorhoede of hoe je het wilt noemen, gezien wordt als de motor van sociale verandering: de kwestie is alleen nog hoe de rest zo ver te krijgen. Hans Boot van het vakbondsblad Solidariteit waarschuwde in het openingsforum terecht voor de neiging over \'hen\' en \'ons\' te praten. Het heeft geen zin om ‘de arbeiders’ of ‘de buurtbewoners’ met ons verhaal te bestoken, als we ons opstellen alsof wij geen arbeider of buurtbewoner zijn. Alsof \'hun\' staking slechts voor een paar procent en ‘hun’ buurtactie niets te maken hebben met ons grote verhaal over \'globalisering van onderop\'.
Wij pleiten voor een benadering waarin we ons als links niet buiten de arbeidersklasse staan, maar er middenin, of we nu we via een uitzendbureau werken, als freelancer, als student of als uitkeringsgerechtigde. Zo\'n benadering is democratischer, omdat ze uitgaat van de ervaringen en wensen van de overgrote meerderheid en niet alleen van onze eigen ideeënwereld. Ze is ook effectiever. Het stelt ons in staat meer oog te hebben voor het goeds dat \'anderen\' in de arbeidersbeweging al jarenlang doen, en waarbij we kunnen aansluiten. Er zijn zeker problemen met de gevestigde vakbonden, maar er valt veel te winnen bij een beter contact met kritische vakbondsgroepen als Solidariteit, FNV-leden die solidariteit organiseren met vakbondsleden in de \'derde\' wereld en kritische studie- en onderzoekscentra.
Het is een moeilijke uitdaging en we moeten er nog een vorm voor vinden. \'Verbreding\' mag niet leiden tot overwicht van grotere en gematigder groepen. Maar het is de enige manier vooruit: zoeken naar gemeenschappelijke punten die we met (delen van) andere bewegingen op kunnen pakken. Dat geldt niet alleen voor de vakbeweging maar ook voor milieubewegingen, solidariteitsbewegingen, migrantenorganisaties, Attac enzovoort.

Antikapitalistisch
Dat brengt ons op de vraag of we ons een antikapitalistische beweging moeten noemen. Het lijkt een woordenspel. Als je antikapitalistisch opvat als ‘met belangen tegengesteld aan die van het kapitaal’, dan is het antwoord \'ja\'. Ook is onze beweging antikapitalistisch te noemen omdat er, anders dan met de aparte deelstrijdjes van de jaren tachtig, nu een besef doorbreekt dat de strijd zich richt tegen een systeem. Maar in de discussie lijkt het niet alleen om deze ‘objectieve\' bepaling of dynamiek te gaan. Sommigen bedoelen er ook mee dat alle deelnemers er al bij voorbaat van overtuigd (moeten) zijn dat de afschaffing van het kapitalisme noodzakelijk is.
Wij zijn voor onmiddellijke afschaffing, maar het betekent niet dat we ook vinden dat je een sterke beweging kunt opbouwen uitsluitend met mensen die deze radicale conclusie al getrokken hebben. Niemand wordt als anti-kapitalist, socialist, marxist of anarchist geboren. Wij zijn allemaal geradicaliseerd in de loop van onze politieke activiteit, door actie, discussie en scholing. We mogen anderen niet de gelegenheid ontnemen ook zo’n ontwikkeling door te maken.
Sommigen zijn tot de conclusie gekomen dat de strijd gevoerd moet worden vanuit autonome, niet-hiërarchische structuren of groepen. Anderen zijn ervan overtuigd dat de opbouw van een revolutionaire partij noodzakelijk is. Sommigen zijn vegetariër of veganist, anderen tegen het gebruik van alcohol. Soms gebruiken we begrippen die anderen niet kennen, of bedoelen we andere dingen met hetzelfde woord. Die verschillen moeten we aanvaarden en respecteren. We willen met onze kritiek op \'partij-propagandisten\', dan ook niet het omgekeerde bereiken: op geen enkel pleidooi, ook niet dat voor een partij, mag omwille van de goede samenwerking een taboe ontstaan.
Respect dus, discussie, geen verkettering, en soms overleg over wat de beste tijd en plaats is om waarover te discussiëren. Dat geldt niet voor seksisme, homo- en lesbohaat, racisme, antisemitisme en extreem nationalisme. Het zijn ideeën die geen ruimte laten voor het zoeken naar wat ons bind, maar die ons tegen elkaar opzetten. Daar ligt de grens.

Zelfbeheer
De brede pluriforme en democratische beweging die we willen, zegt iets over de maatschappij die we nastreven. Of we ons alternatief nu omschrijven als ‘socialistisch’, als ‘zelfbeheer’, of als ‘associaties van vrije producenten’: we bedoelen er een maatschappij mee waarin de mens zelf over zijn eigen lot beschikt. Een maatschappij waar niet langer een kleine groep ondernemers, politici en (partij)bureaucraten beslist over het lot van miljoenen.
Zo\'n maatschappij kan alleen komen door de activiteit van de mensen zelf. Niet door het leiderschap of de \'propaganda van de daad\' van welke zelfbenoemde voorhoede of elite ook. Leren omgaan met meningsverschillen kunnen we niet uitstellen tot na de revolutie, maar begint hier en nu, in de opbouw van de beweging.
Zelfspot (bijvoorbeeld over de neiging van marxisten te pas en te onpas met citaten aan te komen) en trots op je eigen achtergrond en traditie maken zo\'n beweging ook nog eens leefbaar en leuk. Daarom sluiten we af met de derde stelling over Feuerbach van onze goeie ouwe Karl Marx:
\'De materialistische leer met betrekking tot de verandering van de omstandigheden en de opvoeding vergeet, dat de omstandigheden door de mensen worden veranderd en de opvoeder zelf opgevoed moet worden.\'
We dragen deze woorden op aan de neoliberaal die beweert dat zijn globalisering een onveranderbare gegeven is; aan de \'volgeling\' van Marx die meent dat de partij het beter weet dan de mensen; en aan ons allen. We willen weliswaar heel Nederland antikapitalistisch opvoeden, maar staan pas aan het begin van onze eigen opvoeding. Lessen in globaal, over onze eigen grenzen heenkijken. Zonder logo.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren