Borderless

22 September 2019

Rize!

Een zwarte Amerikaanse man, ergens in het getto van Los Angeles, die zich uitdost als Pipo de clown en daarmee een nieuwe rage lanceert genaamd clowning? Wat stond me te wachten: een mockumentary? Een zoveelste poging om een winstgevende hype te lanceren op de rug van de zwarte straatcultuur? Toen ik voor het eerst kennis maakte met die cultuur, was dat via Public Enemy en NWA. Van 'Fight the Power' naar 'Tommy the Hiphop Clown' met zijn vrolijke ballonnen? Dat leek me steil bergafwaarts. Ik voelde me plaatsvervangend beledigd.

Ik had aanvankelijk, zacht gezegd, weinig vertrouwen in 'Rize'. Want wat moet je daar nou mee? Maar
ik had ongelijk. 'Rize' laat een straatcultuur zien die vitaal is, strijdbaar en van de zwarte gemeenschap zélf. Een hiphopcultuur, die goddank overleeft ondanks de 50 Cents van deze wereld en al die andere identieke humorloze MTV-gangstahs.

Fast forward
'Rize' neemt je mee naar de straten van Los Angeles. In de twee beruchtste wijken, South Central en Compton, is de overgrote meerderheid zwart en arm. Helaas ontbreekt het de gemeenschap ook niet aan drugsmisbruik, werkloosheid en criminele bendes.

Maar dan roert zich, begin jaren negentig, Tommy Johnson; hiphopdanser en clown op kinderpartijtjes. David Lachapelle laat zien hoe 'Tommy the Hiphop Clown' zijn gezicht schminkt, zijn lippen verft en een pruik op doet in alle kleuren van de regenboog. Zijn uitzinnige make-up en nog waanzinniger dansstijl slaan aan. Johnson krijgt volgelingen, die net zo willen leren dansen als hij. Zijn 'Hip Hop Clowns' variëren in leeftijd tussen de zes en de twintig jaar oud en perfectioneren het clowning. Sommigen scheidden zich van hem af en creëren een stijl die minder kinderachtig oogt: krumping.

Dat is, in razend tempo naverteld, de verhaallijn van de documentaire. De rest is puur genieten van de dans, met als hoogtepunt de prachtige danswedstrijd tussen Clowns en Krumps. Vandaag de dag bestaan er, volgens Wikipedia, naar schatting vijftig clowing- en crumping groepen in de VS. 'Als je hier jong bent,' vertelt een van de moeders in de documentaire, 'wordt je vroeg of laat lid van een bende. Van de Crips of the Bloods. Ik heb liever dat ze een Clown worden.'

Sex en dans
'Rize' begint met een korte mededeling: 'geen enkele opname in deze film wordt versnelt afgespeeld.' Geen overbodige opmerking, want de dansen die je gaat zien tartten iedere beschrijving. Breakdancing voor epileptici? Electric boogiewoogie in kortsluiting? Dancehall - dwarsleasie? Tommy de Clown liet zich inspireren door verschillende dansvormen, zoals G-dance, Jamaicaanse Dancehall en vormen uit Breakdancing en Stripperdance. In de documentaire is te zien dat de basisvorm van clowing en krumping uit die Stripperdance is overgenomen: Het razendsnel voorover en achterwaarts kantelen van je bekken en het flexen van je ruggengraat. De ongelofelijke snelheid en de schokkerige bewegingen zijn het meest herkenbaar, maar de essentie is de creativiteit van de dansers die telkens nieuwe bewegingen bedenken. Clowing en krumping blijven voortdurend in ontwikkeling. Zoals een van de dansers het zegt in 'Rize', 'als je een paar dagen niet bent komen dansen, loop je hopeloos achter.'

De oorsprong in Stripperdance doet vermoeden dat krumping ook behoorlijk sexy is. Toch is er een groot verschil tussen de dans van Missy Prissy en La Nina die we in de film leren kennen, en die in de videoclips van pakweg een R. Kelly. Terwijl de bewegingen van die laatste danseressen niet veel meer zijn dan pornografische pogingen om het publiek op te geilen, geven Missy Prissy en La Nina vooral uitdrukking aan hun eigen seksualiteit. De twee krumping-danseressen ontlenen hun sexy-ness niet aan grote borsten of billen maar aan spierkracht, lenigheid en aan hun enorme uitstraling. Hun seksualiteit is krachtig, vaak woest agressief en erg humoristisch. Ze hebben er bovenal plezier in, en dan is het niet zo vreemd dat de extreme dans en de aandacht voor hun lenige lijf hen opvoeren tot een extase. Datzelfde zie je trouwens ook gebeuren bij de jongens die aan Krumping doen - nog zo'n verschil met de seksuele codes in de commerciële videoclips waarin de mannen immers worden geacht zo gedesinteresseerd mogelijk te doen.

Dans, lichamelijkheid en seksualiteit zijn natuurlijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. En het is prettig dat eens te zien op een niet exploiterende manier; in dans die rechtstreeks voortkomt uit hoe de jonge dansers hun net volwassen lijven beleven.

Maskers
Een ander opvallend kenmerk aan clowing en krumping is de aanwezigheid van schmink. Ondanks de oorsprong bij Tommy the Clown zijn het al lang geen rode neuzen en clownogen meer. De dansers beschilderen hun hele lijf en gezicht met vaak prachtige kleurovergangen en vormen. David Lachapelle trekt een parallel met de Afrikaanse traditionele dans. In een scène monteert hij fragmenten van krumping door oude archiefbeelden van een feest in een Afrikaans dorp. Sommigen zullen de vergelijking té clichématig vinden - en Lachappelle balanceert vaak op het randje - maar de overeenkomsten zijn inderdaad groot: de bewegingen, de beschilderde gezichten...

Uit de interviews wordt bovendien duidelijk dat hij een terecht punt maakt. Veel dansers beleven het als een herontdekking van hun Roots. In de ruime zin des woords: niet alleen ontdekken ze in krumping hun Afrikaanse wortels, maar - temidden van armoede, drugs en criminaliteit - vinden ze ook hun wortels terug in de gemeenschap: vrienden, familie en soms de kerk. Het is indrukwekkend hoe positief ze zijn ondanks alle ellende om hen heen.

Ik moest denken aan een opmerking over maskers die de Zapatistaleider subcommandante Marcos eens maakte. Zoals bekend draagt het Zapatistische opstandelingleger in de Mexicaanse deelstaat Chiapas voortdurend bivakmutsen, uit bescherming tegen de doodseskaders. Maar, zo merkte Marcos op, die maskers hadden ook het effect dat ze de inheemse volkeren van Zuidoost Mexico opeens zichtbaar maakten voor de wereld. Op een manier bovendien, die anders was dan de racistische manier waarop Mexico al eeuwen tegen de indigina's aankijkt. Vrouwen in het zapatistaleger ontdekten dat ze onder dat masker gelijk waren aan mannen, en nieuwe ontplooiingskansen kregen. Marcos maakte er een typisch Mexicaans fenomeen van, dat bijvoorbeeld ook bij de gemaskerde worstelaar Santo viel aan te wijzen, maar ik denk dat het een meer algemene geldigheid heeft. Ook de jongeren in 'Rize' ontdekten dat hun geschminkte maskers hen beschermen tegen de gangs ('Als je bij de Clowns hoort, laten de bendes je met rust' vertelt er een.), en tegelijkertijd nieuwe openingen bieden om hun eigen cultuur en persoonlijkheid te onderzoeken en uit te drukken

Indrukwekkend
'Rize' laat zich genieten als één lange, prachtig gefilmde, videoclip. David Lachapelle is op zijn sterkst wanneer het alleen maar draait om licht, muziek, kleur en beweging. Dat is ook niet verwonderlijk, want Lachapelle is een wereldwijd bekende fotograaf en filmmaker. Vooral bekend zijn de videoclips die hij maakte voor ondermeer Jennifer Lopez, Britney Spears, No Doubt, Whitney Houston, Macy Gray, Blink 182, Elton John, Christina Aguilera, and The Vines. Zijn clip voor Moby's 'Natural Blues' werd 'Best Video' tijdens de MTV Music Awards 2000.

Er zijn genoeg dingen aan te merken op 'Rize' als film. De opbouw is behoorlijk chaotisch. Het kruit - de wedstrijd tussen Clowns en Krumps - wordt halverwege al verschoten. Echt veel informatie wordt je bovendien niet verschaft. Hoe de verschillende dansstijlen die langskomen, zich precies van elkaar onderscheiden moest ik achteraf op internet uitzoeken. Soms is de film ook te gestileerd, soms te pathetisch, te melodramatisch. Maar LaChapelle gaat voor de impressies, en daarin is hij uitstekend geslaagd. Het is een film die een enorme indruk achterlaat.

'Rize' is nog in enkele filmhuizen te zien, zoals de Melkweg Cinema in Amsterdam, en in de betere videotheek te huren. Dit artikel verscheen eerder in het tijdschrift Agogo.

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren