Borderless

22 September 2019

Bloed langs de klompen

Tijdens het Nederlands Filmfestival in Utrecht (27 september tot 6 oktober) is een speciaal programmaonderdeel gewijd aan Nederlandse horrorfilms. In augustus deed Dood Eind het al redelijk in de bioscopen, de komende maanden verschijnen ook Sl8n8 (‘Slachtnacht’) en Horizonica. Na jaren van rust, doet de bloederige onderbuik van Nederland weer van zich spreken.

Natuurlijk is Nederland niet helemaal maagdelijk op het terrein. Niet voor niets werd het programma in Utrecht mede samengesteld door Jan Doense, alias ‘Mister Horror’, die al tientallen jaren onvermoeibaar pleitbezorger is van de genrefilm. Niet voor niets ook, is speciale eregast een van de bekendere Nederlanders in Hollywood: Carel Struycken. U herinnert zich misschien nog de boomlange en zwijgzame Lurch in The Addams Family of ‘The Giant’ in Twin Peaks? Precies. De geboren Hagenaar is met zijn 2 meter 13 Nederlands trotse griezelboegbeeld overzee.

Down
In 1977 was er al de vampiervertelling Bloedverwanten, naar een verhaal van Belcampo; maar het begon pas echt in 1983 met De Lift. Zo’n 700.000 Nederlanders zagen destijds de nagelbijter over een lift met moordneigingen. Regisseur Dick Maas maakte handig gebruik van de eigenschappen van het vervoersmiddel. De plots dichtschuivende deuren zorgden voor een gruwelijke onthoofding voor de ogen van de nog jonge Kees ‘Jiskefet’ Prins. De zwiepende kabels maakten de slotakte tot een ware helletocht voor hoofdrolspeler Huub Stapel. Maar bovenal is de scène in ons geheugen gegrift, waarin het kleine meisje met haar pop nieuwsgierig naar de gapende afgrond van de liftschacht loopt…
In 1988 kwam Dick Maas met Amsterdamned, een onderhoudende thriller over een moordenaar in de Amsterdamse grachten. Collega Rudolf van den Berg maakte in 1992 het onderschatte De Johnsons, een occulte horrorfilm over moorddadige zevenlingbroertjes die uit een speciale gevangenis in de Biesbosch ontsnappen. Met Monique van de Ven en Esmée de la Bretonière in de hoofdrollen beslist de moeite waard, ondanks de belachelijke finale. Totaal ridicuul was dan weer Intensive Care (1991) waarin toenmalig popidool Koen Wauters van Clouseau z’n carrière bijna in één klap om zeep hielp door houten spel in het aanzicht van een psychopathische moordenaar.
En toen hield het op. Plannen waren er genoeg, korte filmpjes ook nog wel, maar niks avondvullends kwam er meer van de grond. We wachten nog steeds op Woensdag, gehaktdag (van de eerder genoemde Jan Doense), Exhibition (Rudolf van den Berg) en Worst Case Scenario (Richard Raaphorst). Vooral die laatste film, een verhaal over Duitse zombiesoldaten die uit de waddenzee onze stranden opkomen, kent een enorme aanhang. Meer dan 2500 vrijwilligers meldden zich al voor een figurantenrol als levende dode. Helaas is het de makers nog niet gelukt de financiering rond te krijgen, we zullen het voorlopig moeten doen met twee hilarische trailers op internet.

Dood Nacht, Eind Slacht
De financiering lijkt in het algemeen het probleem te zijn. Aan belangstelling voor horror of sciencefiction is geen gebrek. In de voorlopige top tien van dit jaar (bron: NFC Statistiek) staat Pirates of the Caribbean 2 bovenaan met meer dan 8 miljoen euro aan verkochte kaartjes in Nederland. King Kong bracht hier bijna zes miljoen op.
Het probleem is dat films maken een dure en riskante aangelegenheid is. In Nederland mag je bijna geen hoop koesteren dat je je investering terugverdient en een commerciële filmmarkt is er daarom dus nauwelijks. Blijft over: subsidie, en het Filmfonds blijkt, enkele uitzonderingen daargelaten, niet geïnteresseerd in het ondersteunen van horrorproducties. Alleen al daarom is het opvallend dat Dood Eind van Erwin van den Eshof, op 3 augustus in première ging. De film werd gefinancierd door een dvd-distributeur, een vooralsnog unieke constructie in ons land.
Dood Eind, met in de hoofdrollen bekende soapsterren als Victoria Koblenko (GTST), Anniek Pheifer (Grijpstra & De Gier) en Alwien Tulner (Rozengeur & Wodka Lime) trok in de eerste twee weken ongeveer 100.000 bezoekers. De film, over zeven Nederlanders die in een angstaanjagend huis in Schotland belanden, is goed voor enkele echte schrikmomenten en voert met name de eerste drie kwartier de spanning lekker op. Een goed gevonden special effect - vuurtongen die zich razendsnel over muren en plafonds verspreiden - en de geestesverschijningen die zich in het krakende huis ophouden, maken de rit door de spooktunnel compleet. Want, met alle respect, dat blijft het natuurlijk. De makers hebben goed gekeken naar de Amerikaanse tienerhorrorfilms en de Japanse spookmeisjes met lang zwart haar.
De andere film, waar u dezer dagen veel van gaat horen, is Sl8n8. De film van regisseursduo Frank van Geloven en Edwin Visser vertelt over studente Kristel Lodema (alwéér die vreselijke Victoria Koblenko!) die bij een auto-ongeluk haar vader verliest. Kristels vader deed in een voormalige Limburgse steenkoolmijn onderzoek naar seriemoordenaar Andries Martiens, die een eeuw geleden in de mijn stierf. Samen met vier vrienden reist Kristel af naar de mijn om haar vaders manuscript op te halen. Behalve het manuscript treffen ze ook een oud Ouija bord aan. Ze besluiten in de mijn een séance te houden…
Het leukste aan Sl8n8 is dat het probeert aan te sluiten bij de rijke Nederlandse traditie van griezelverhalen. Tegenover de Roemeense graaf Dracula, de Londense Dr. Jekyll, de Oostenrijkse doktor Frankenstein en de Amerikaanse engerds Freddy Krueger en Norman Bates moet toch een Nederlands equivalent te vinden zijn? Van Geloven en Visser komen met de sage van de Vuurmannen op de proppen. In de tijd dat hier nog de doodstraf bestond werd in Limburg de ter dood veroordeelde voor de keus gesteld: in plaats van directe executie, kon hij ook met een brandende fakkel de mijn inlopen op zoek naar mijngas. Er bestond een minieme kans dat deze zogenaamde Vuurman het er levend van af zou brengen. Meestal ontplofte de onfortuinlijke. Zo ook Andries Marties, de moordenaar waarom het draait in Sl8n8.
De film beleeft op het Nederlandse Filmfestival z’n première. Bovengetekende was in de gelegenheid om een voorlopige versie te zien en het moet gezegd: sl8n8 overtuigt niet helemaal. Dat komt deels door het soapy acteerspel van Koblenko en Linda van der Steen – daarbij moet je dan wel aantekenen dat ook de regisseurs daarin een aandeel hebben. Immers, Koblenko krijgt in Dood Eind geen kans om de spanning te bederven. Het heeft echter ook te maken met het onrustige camerawerk. Hoewel het plot aartssimpel is -een aantal mensen rent door een mijntunnel achtervolgd door de moordenaar - raak je door de hypernerveuze cameravoering toch nog regelmatig de draad kwijt. Daardoor is de film eerder verwarrend dan eng.
Popcorn
In februari interviewde ik de makers van Sl8n8 voor het tijdschrift Schokkend Nieuws. ‘We mikken op het TMF, MTV-publiek,’ legden ze toen uit. Ook de makers van Dood Eind mikken op dat marktsegment. Ik zag Dood Eind op een zaterdagavond in een groot theater te Amsterdam en inderdaad: de zaal zat vol popcornetende adolescenten. Goed gedaan jongens! Nederhorror vindt z’n publiek.
Behalve sl8n8 gaat op het Nederlandse Filmfestival ook de Eindhovense zombiefilm Horizonica in première. In dezelfde maand volgt Complexx, een sf-slasher die zich afspeelt in een entertainmentpark in Enschede. In december kunnen we het griezelige Onderdanen op festivals verwachten, waarna in 2007 in ieder geval nog Lenteveld volgt. Van al deze films zijn op internet trailers te vinden of sla er de Nederhorrorspecial van het tijdschrift Schokkend Nieuws op na (met excuses voor de belangenverstrengeling hier).
Gaat het dus goed met de Nederlandse horrorproductie? Het enthousiasme is groot en er vloeit tenminste weer eens bloed langs de klompen, maar voorzichtigheid is op z’n plaats. Wie, ten eerste, de Amerikaanse tienerhorrorfilms van de laatste jaren een beetje kent, weet dat een strikt commerciële aanpak snel kan ontaarden in een stroom van elkaar kopiërende flutfilms met mooie jongens en meisjes in de hoofdrol. I know what you did last Summer, Final Destination, Urban Legend en hun vele sequels hadden allemaal dezelfde siliconensmaak en gemakzuchtige postmoderne toon. Maar ook de niet-commerciële filmmakers in Nederland moeten nodig eens ophouden alléén maar genrefan te zijn. Zombies en hommages aan illustere horrorregisseurs hebben we zo langzamerhand genoeg gezien. De makers van Sl8n8 hebben beslist een punt wanneer ze in de Nederlandse sagen en legende duiken voor inspiratie. Naar verluidt werken ze nu aan een scenario over de ‘Witte Wieven’.
Prima, maar wanneer krijgen we iets te zien wat Nederland echt op z’n kop zet? Film kan je aan het denken zetten, en – bovenal – film kan je laten voelen. Dat is leuk als je zin hebt in een kermisattractie als Dood Eind of Sl8N8, maar dat wordt pas echt de moeite waard wanneer het gaat om zaken aan ons bestaan raken. Aan de manier waarop onze samenleving in elkaar zit of aan onze psychologische hang-ups en frustraties. Geniale films als Dawn of the Dead van George A Romero of Psycho van Hitchcock, zijn het tegendeel van escapisme of exploitatie – ze zijn too close for comfort en subversief.
Ook in Nederland zijn er onderwerpen die schreeuwen om een echt akelige, compromisloze horrorfilm. Die afschuwelijke Kraggenburger pornozaak, bijvoorbeeld, waarin drie Afrikaanse vrouwen maandenlang in een loods werden vastgehouden. Of maak een thriller gebaseerd op het verhaal van ex-marinier Paul S die in 2003 op tilt sloeg en vier mensen doodschoot in Kerkrade. Als u het echt té walgelijk vindt om daarover een film over te maken, heeft u het begrepen en gevoeld: dát kan film teweegbrengen. Soms moet cinema pijn doen - en ook in Nederland bent u niet langer veilig.

Barend de Voogd is redactielid van Schokkend Nieuws, hét Nederlands tijdschrift op het gebied van horror, sf-, fantasy- en cultfilms. In het volgende nummer interviews met de makers van Complexx, Sl8N8, Horizonica, een rondetafelgesprek met Jan Doense en Dick Maas en veel veel meer. Een abonnement kost slechts 14 euro.

www.schokkendnieuws.nl

Soort artikel: 

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren