Borderless

7 December 2019

Een zomer van strijd in Mexico

De afgelopen maanden waren een periode van hevige strijd en onrust in Mexico. Vaak geïnspireerd door de Zapatistas kwamen mijnwerkers, leraren en opstandige gemeentes in verzet tegen de vertrekkende, rechtse regering. Deze antwoordde met de beproefde methodes van de Mexicaanse elite: bruut geweld en grootschalige verkiezingsfraude.

Op dit moment zijn de protesten gericht tegen de verkiezingsfraude, maar er vonden ook andere belangrijke gevechten plaats. Zo waren er een massale beweging in de staat Oaxaca om de corrupte, rechtse regering aldaar tot val te brengen, een langdurige staking door mijnwerkers en metaalarbeiders en een enorme botsing met de oproerpolitie in de militante gemeenschap van San Salvador Atenco. En er komt nog meer. Lopez Obradors partij, de centrum-linkse Partij van de Democratische Revolutie (PRD), bereidt een reeks van massamobilisaties voor. De partij loopt daarbij het risico dat zij de controle over deze herfstmobilisaties verliest.

Zapatistas
Waar komt dit grootschalige sociale conflict vandaan? Op de eerste plaats was er de aanloop naar presidentsverkiezingen die de Mexicaanse elite, in nauwe samenwerking met de Verenigde Staten, vastbesloten was niet te verliezen, ook niet aan gematigd links. Ook van belang was de 'Andere Campagne' – het door de Zapatistas gelanceerde proces om de sociale bewegingen van Mexico te verenigen en verder op te bouwen. Maar hierachter gaan fundamentelere kwesties schuil. Sinds het einde van de jaren tachtig gaat Mexico gebukt onder de voortdurende druk van het neoliberalisme. Het is het gevolg van het NAFTA vrijhandelsverdrag dat de traditionele gemeenschappelijke landbouw vernietigde en boerengemeenschappen ruïneerde. Het resultaat hiervan was een vloedgolf van migranten naar de steden, vooral naar Mexico City. De migratiestroom overspoelde de informele economie en had massale armoede in de reusachtige sloppenwijken tot gevolg. De sociale ongelijkheid nam sterk toe in een land dat al tot meest ongelijke ter wereld behoorde. Sinds de Zapatistas in 1994 op het toneel verschenen, zijn de sociale spanningen verder toegenomen. Bij gebrek aan een onafhankelijke massapartij die de belangen van de armen en de arbeiders vertegenwoordigt, hebben Subcommandante Marcos en het EZLN als een vervangend leiderschap gefungeerd door steevast alle militante strijd te ondersteunen. Maar paradoxaal genoeg is de directe macht van de Zapatistas zelf vrijwel beperkt gebleven tot hun bolwerken in de bergen van Chiapas, een beperking die ze proberen te overwinnen met de Andere Campagne.

Een lente en zomer van strijd.
Wilde stakingen van meer dan een miljoen mijnwerkers en metaalarbeiders verlamden in maart de mijnbouwindustrie. De stakingen waren het gevolg van een poging van de regering om de hoogste beambte van de Mexicaanse Mijnwerkers Unie, secretaris-generaal Napleón Gómez Urrutia, te verwijderen. Zijn beoogde vervanger was Elías Morales Hernández, een dissident vakbondslid die naar verluid gesteund wordt door de mijnbouwmaatschappij Grupo Mexico. Een diepere oorzaak was een explosie in een mijn waarbij 65 mijnwerkers omkwamen als gevolg van slechte veiligheidsmaatregelen. De Mexicaanse vakbondsexpert Dan La Botz schreef in International Viewpoint; 'In het hele land rouwden mijnwerkers om de dood van hun broeders en klaagden over slechte gezondheids- en veiligheidsmaatregelen in hun eigen mijnen. Maar er waren geen officiële of wilde stakingen in de onmiddellijke nasleep.' Totdat op 28 februari de Mexicaanse minister van arbeid bekendmaakte dat Elías Morales Hernández het echte hoofd van de vakbond was. Toen was beer los. De regering probeert nu de stakingen met geweld te onderdrukken. En sinds rechts zich tot winnaar van de verkiezingen heeft uitgeroepen is mijnbouwmaatschappij Grupo Mexico hernieuwd in het offensief tegen de mijnwerkers.

Volksvergadering
Het 30 kilometer ten zuiden van Mexico City gelegen San Salvador Atenco is een gemeenschap van voornamelijk boeren. In 2001 voerden zij een succesvolle strijd tegen de bouw van een nieuw vliegveld voor Mexico City, een project dat geleid zou hebben tot confiscatie van hun land en vernietiging van hun bron van inkomsten.
Voor de eerste mei nodigde deze strijdbare gemeenschap Subcommandante Marcos uit voor een toespraak. Twee dagen later braken hevige rellen uit nadat de politie probeerde kooplieden te arresteren die hun kraampjes hadden opbouwden op land dat toebehoort aan de Amerikaanse multinational Walmart. Twee mensen werden gedood door de paramilitaire oproerpolitie.
De volgde ochtend ondernam de oproerpolitie een aanval op het dorp. Dit ging zoals gebruikelijk in Mexico gepaard met grof geweld, het vernielen van huizen, diefstal en meer dan honderd arrestaties. In de gevangenis vonden vervolgens martelingen plaats en werden meer dan 20 vrouwen verkracht of op andere wijze seksueel mishandeld. Enkele belangrijke leiders van de gemeenschap zitten nog steeds vast.
Een ander strijdtoneel gedurende de zomer was de staat Oaxaca. Daar vond een langdurig gevecht plaats tegen de uiterst corrupte overheid van gouverneur Ulises Ruiz Ortiz, een lid van de PRI, tot voor kort de belangrijkste partij van de Mexicaanse elite. Wat begon met een staking van radicale leraren voor hogere lonen en meer financiële steun voor arme studenten, breidde zich al snel uit tot een algemene campagne om Ulises Ruiz tot aftreden te dwingen. De leraren en hun bondgenoten bezetten het belangrijkste plein van Oaxaca en enkele overheidsgebouwen. Op 14 juni viel bij een aanval van de politie op de demonstranten een onbekend aantal doden. Direct de volgende dag bezetten de demonstranten het plein opnieuw. Twee maanden lang was de overheid niet in staat de beweging te onderdrukken. Op 5 juli riep de 'volksvergadering' van het 'Volk van Oaxaca', bekend onder de Spaanse initialen APPO, zich zelfs uit tot legitieme regering van de staat. Hierna volgde een reeks van massademonstraties. De actievoerders namen radio- en televisiestations over om deze in dienst van het volk te stellen. Omdat zij niet in staat bleken de massabeweging politiek een halt toe te roepen, nam de regering vervolgens haar toevlucht tot terreur. Rechtse doodseskaders waarden 's nachts door de straten, schoten op bezette gebouwen en demonstraties, en vermoordden protestleiders.
Zowel in Oaxaca als elders probeert de regering de strijd te militariseren en een sfeer van angst en onrust te creëren. De rebellie krijgt vervolgens de schuld van dit alles. Zo schept de regering de omstandigheden waarin leger en politie de beweging bloedig kunnen onderdrukken. De situatie is op dit moment extreem gevaarlijk voor de beweging, vooral nu tactische meningsverschillen aan het licht gekomen zijn en de leraren zonder hun doelen te bereiken de staking hebben opgegeven.

Verkiezingsfraude
Het lot van de strijd in Oaxaca is nauw verbonden met dat van de strijd tegen verkiezingsfraude die is geconcentreerd in het bezette centrum van Mexico City. In de aanloop naar de presidentsverkiezingen leken de twee voornaamste kandidaten, Felipe Calderón van de rechtse regeringspartij PAN en Andrés Manuel Lopez Obrador (kortweg 'AMLO') van de centrum-linkse PRD, gelijk op te gaan. In sommige polls had Lopez Obrador een kleine voorsprong. Toen de officiële uitslagen in het voordeel van Calderón uitvielen, leidde dit alom tot vermoedens van fraude.
Peter Gellert, een linkse activist en journalist uit Mexico City, wijst er in Green Left Weekly op dat als gevolg van de smalle marge en de beschuldigingen van AMLO dat er sprake was van fraude, een gedeeltelijke hertelling van 9% van de 131.000 landelijke stembureaus bevolen werd. AMLO en zijn supporters eisen echter een volledige hertelling. Volgens AMLO-aanhangers zijn er zelfs op basis van de beperkte hertelling al grove onregelmatigheden aan het licht gekomen. Zo had Calderón bij 43 procent van de hertelde stembureaus meer stemmen toegewezen gekregen dan hij in werkelijkheid had ontvangen. Bij een meerderheid van de stembureaus waren meer stembriefjes ingeleverd dan dat er kiezers geregistreerd stonden, of bleken er juist meer kiezers te zijn dan stembriefjes. Een ander verdacht feit is dat meer dan dertig procent van de zogenaamd verzegelde koffers met stembiljetten na de verkiezingen zijn geopend. Dat kan op geknoei met de inhoud duiden.
Sinds 30 juli is het centrum van Mexico City bezet door tienduizenden demonstranten. Volgens Gellert zijn 'veel radicaal-linkse en sociale bewegingen die niet deelnamen aan de verkiezingscampagne van AMLO wel actief in de protesten tegen de fraude.' Gellert noemt het jammer dat de Andere Campagne heeft afgezien van deelname aan de protesten. 'Tijdens de verkiezingscampagne richtte de Andere Campagne de meeste van haar pijlen op AMLO en de duidelijke tekortkomingen in het programma van de PRD. Enkele organisaties die deelnamen aan de Andere Campagne nemen echter wel deel aan de protesten.'
De politieke crisis in Mexico heeft haar wortels in een diepe, nog steeds groeiende sociale ongelijkheid en de steeds verdergaande onderwerping van Mexico aan de belangen van Amerikaanse multinationals en landbouwbedrijven. Gewelddadige repressie, verbeten strijdmethoden en incidentele woede-uitbarstingen van mensen onder aan de ladder zijn het onvermijdelijke gevolg. De grote vraag is nu wat de blijvende resultaten zullen zijn van de Andere Campagne en een zomer van strijd.

Phil Hearse schrijft voor het Britse socialistische tijdschrift Socialist Resistance. Dit artikel verscheen eerder in International Viewpoint en werd vertaald door Alex de Jong.

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren