29 September 2020

'De verandering moet van onderop komen'

Lidice Navas is een veteraan in de revolutionair socialistische beweging in Latijns Amerika. Ze is lid van de Verenigde Socialistische Partij van Venezuela (PSUV) en kandidate voor het Latijns-Amerikaans Parlement (Parlatino), een regionaal advies orgaan. Op 18 juni 2010 spraken we met haar over de rol van vrouwen in de 'Bolivariaanse Revolutie' en haar visie op socialisme.

Kun je iets vertellen over je politieke geschiedenis? Op het moment sta ik kandidaat voor de PSUV in Caracas en ben ik lid van het Politiek Bureau voor de Regio van Caracas. Daarnaast draag ik verantwoordelijkheden bij de Vrouwen Ontwikkelings Bank (Banco de Desarrollo de la Mujer, BanMujer) en ben ik coördinator voor sociale programma's in de wijk El Valle. Ik ben al lang actief in revolutionair links. In de jaren zestig was ik actief in Venezuela en een van de oprichters van de guerrillabeweging Bandera Roja, in 1976, en later de Bandera Roja Marxista-Leninista totdat ook deze organisatie ten einde kwam. Dat waren moeilijke tijden. Ik ben vele malen opgepakt en vervolgd vanwege mijn politieke activiteiten. In de jaren tachtig werd ik onderworpen aan een nep-executie.
Ik ging toen in ballingschap in El Salvador, samen met mijn echtgenoot, en daar waren we actief in het FLMN, tijdens de guerrilla-oorlog. Zowel mijn echtgenoot als mijn oudste zoon sneuvelden in die strijd. In 1992 was ik lid van de Waarheidscommissie in El Salvador en tot ik naar Venezuela terug keerde in 1995 trainde ik mensenrechtenactivisten. Na mijn terugkeer begon voor mij een nieuwe fase in de strijd – ik had Hugo Chávez voor het eerst ontmoet in 1994 en in 1998 werkte ik voor zijn verkiezingscampagne.

Wat zijn de voornaamste doelen van de BanMujer? BanMujer heeft als doel de levens van vrouwen fundamenteel te veranderen. We richten ons vooral op vrouwen die geen toegang hadden tot economische middelen. Om dergelijke veranderingen te bereiken moeten we meer doen dan leningen verstrekken. Er is een sociaal proces van politieke scholing en organisatie voor nodig. Toegang tot leningen is soms wat vrouwen in de eerste instantie aantrekt tot de projecten maar ons doel is de creatie van collectieven die vrouwen in staat te stellen zelf vorm te geven aan hun leven. De organisatoren van BanMujer ondersteunen dit proces. Sinds de oprichting heeft BanMujer meer dan 400.000 vrouwen geholpen. Deze vrouwen hebben coöperatieven en economische brigades gevormd en organisaties gecreëerd die deel uitmaken van de alternatieve, sociale economie die deel uitmaakt van de transitie naar een socialistische economie.

Voor welke problemen komen vrouwen te staan als ze deel nemen aan het Bolivariaanse proces? Het grootste probleem is het soort sociale relaties die het product zijn van afhankelijkheid, discriminatie en uitsluiting. In de eerste plaats veroorzaakt armoede problemen. De armen hadden geen toegang tot leningen van de privé-banken. De leningen die wij uitgeven helpen vrouwen om op basis van de kennis die ze al hadden op een niet-kapitalistische, solidaire wijze te produceren. De eerste drie jaren gaven we leningen aan individuen maar nu benadrukken we vooral het belang van organisatie. Dat betekent ook het veranderen van relaties ten opzichte van de bazen. We hebben de Red Popular de Usuarias de BanMujer (Volks Netwerk van Gebruiksters van Banmujer) gevormd waarin vrouwen elkaar helpen en ondersteunen bij het vormen van organisaties. BanMujer maakt geen onderscheid tussen vrouwen op basis van leeftijd of op de vaardigheid om te kunnen lezen of schrijven. Vrouwen die deel hebben genomen aan het netwerk organiseren scholingsprogramma's en andere initiatieven. Veel vrouwen leren voor het eerst om te leren en schrijven, sommigen gaan zelfs naar de universiteit.
De resultaten van onze programma's beoordelen we aan de hand van een diálogo de saberes (uitwisseling van kennis) om de zwakke en sterke punten van onze initiatieven te weten te komen. Een van de grootste uitdagingen waar we nu voor staan is het versterken van de coöperatieven.

Wat zijn de spanningen tussen initiatieven van onderop en organisatie van boven? We mogen niet vergeten dat we actief zijn in een context die gekenmerkt wordt door 500 jaar van kolonialisme en uitsluiting van de meerderheid van de bevolking. In de inheemse gemeenschappen, voor de komst van de Spanjaarden, bestonden tradities van solidariteit die door het kolonialisme kapot gemaakt zijn. Kolonialisme vernietigde het evenwicht tussen mens en natuur en legde een cultuur op die gebaseerd is op uitsluiting en uitbuiting. In deze, op feodalisme lijkende, context werd het kapitalisme geboren. Dit verleden weegt zwaar op het heden en alle aspecten van het leven en maakt het moeilijk om socialisme te creëren.
Er zijn nog steeds mensen in de PSUV die onzeker zijn over hun visie op socialisme. Het debat over wat voor socialisme we willen kleurt al onze acties, op overheidsniveau en in de wijken. En het heeft ook invloed op de gemeenschappen waar het moeilijk is om te breken met de oude manier van politiek via vertegenwoordigers. Moet ik, als we in mijn wijk een voorstel bespreken, slechts mijn individuele mening geven of gehoor geven aan de collectieve besluiten van de meerderheid? Het is heel ingewikkeld. In de vrouwencoöperaties zijn er bijvoorbeeld geen bazen en moeten de vrouwen leren zelf het werk te verdelen. Dat is een andere situatie dan in een kapitalistisch bedrijf waar de baas de arbeiders hun taken verteld. De vrouwen moeten zelf besluiten hoe ze hun middelen gebruiken en zelf de winst verdelen – dat kan een schok zijn.
Ook op andere vlakken streven we naar een breuk, naar een opening om de macht van onderop te vergroten, het gedrag van parlementariërs te veranderen en invloed te hebben op wetsvoorstellen. Welke wetten hebben wij nodig? Veranderingen op dit vlak zijn nodig om de invloed van de gemeenschappelijke raden te kunnen vergroten. Deze raden moeten het initiatief nemen, de verandering moet van onderop komen. De mensen zelf moeten de wetten maken, de parlementariërs moeten hun woordvoerders zijn. Elke stap vooruit in dit proces verzwakt het oude politieke systeem.
Op het moment hebben we een burgerlijk parlement, een parlement dat een duidelijk onderscheid maakt tussen het volk en de beleidsmakers: er zijn mensen die wetten maken en mensen die deze uitvoeren, tussen denkers en doeners bestaat een onderscheid. Dat is een van de tegenstellingen die we willen beëindigen. Veel mensen in het parlement verzetten zich tegen dergelijke veranderingen en het volk is nog niet zeker wat het betekent om zelf de wet te stellen. Dit is een proces dat nog verder uitgewerkt moet worden. Er bestaan tegenstellingen tussen het individu en het collectief, tussen zijn en hebben. In kapitalisme draait alles om wat je bezit, je bezit maakt je belangrijk. In socialisme staat wat je doet centraal: je handelen maakt je belangrijk. Maar er bestaat nog steeds de gewoonte om steeds meer te willen hebben, meer privileges, meer ruimte dan de ander – en dit werkt corruptie in de hand.
We maken een onderscheid tussen persoonlijk bezit en de productiemiddelen. Rechts roept graag dat Chávez de huizen van mensen wil stelen, hun auto, hun kleine bedrijfjes. Maar wij hebben het slechts over stappen tegen het privébezit van productiemiddelen. Rechts verkoopt onzin. De regering zet allerlei sociale programma's op zodat mensen zich een huis kunnen veroorloven, waarom zou het deze weer af willen nemen? Of neem de coöperatieven: het streven daarvan is de productiemiddelen collectief bezit te maken en productie te organiseren op basis van samenwerking en solidariteit, niet op uitbuiting. We beseffen dat het lang zal duren voordat we deze tegenstellingen hebben overwonnen. Het zal een lang maar ook een rijk proces zijn. Een proces dat niet alleen gebaseerd is op de visie van Simón Bolívar maar ook op die van zijn mentor, Simón Rodríguez, en op inheemse tradities. We willen een Venezolaanse vorm van socialisme.

Kun je iets meer vertellen over jouw visie op socialisme en wat er moet gebeuren om dit te bereiken? Er is zoveel dat moet gebeuren. Ten eerste moeten de mensen zelf meer invloed krijgen, mensen moeten zelf de beslissingen nemen. We hebben een bevolking nodig die is georganiseerd. Socialisme kan niemand uitsluiten, iedereen moet deel uitmaken van de planning. Iedereen moet zijn of haar steentje bijdragen en de kans krijgen hun leven te verbeteren. Socialisme is onmogelijk zolang mensen honger lijden of geen toegang tot gezondheidszorg hebben. En je kunt geen socialisme hebben zonder dat er werk is, maar het moet arbeid zijn die mensen verrijkt en vooruit helpt.
Ten tweede heb je democratie nodig – socialisme zonder democratie is onmogelijk. We hebben noodzaak aan een democratie waarin de bevolking centraal staat, een democratie waarin de bevolking georganiseerd is om mee te doen. We kunnen onze problemen niet per individu oplossen, om oplossingen te vinden moet er overleg en coördinatie zijn tussen de overheid en de samenleving.
Ten slotte vereist socialisme gelijkheid tussen man en vrouw. Chávez deelt deze visie, net zoals veel andere leden van de PSUV. In de statuten van de PSUV, aangenomen in april, wordt de partij gedefinieerd als socialistisch en feministisch.

Dit interview verscheen eerder op de website van het Canadese Socialist Project. Susan Spronk doceert aan de School of International Development and Global Studies van de Universiteit van Ottawa. Jeffery R. Webber doceert politicologie aan de universiteit van Regina en is auteur van H Red October: Left-Indigenous Struggles in Modern Bolivia (Brill, 2010) en Rebellion to Reform in Bolivia: Class Struggle, Indigenous Liberation and the Politics of Evo Morales (Haymarket, 2011)

Reactie toevoegen

Plain text

  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en alinea's worden automatisch gesplitst.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Vul de tekens uit bovenstaande afbeelding in.

Reageren