Borderless

13 December 2019

Snowden for President!

Op 10 november 2016 ging Snowden in première. Een film van Oliver Stone. Over de klokkenluider Edward Snowden die onthulde hoe Amerikaanse geheime diensten op grote schaal burgerrechten en vooral het recht op privacy schenden. Aansluitend op de première van Stone's film was er een live-interview met Snowden in zijn ballingsoord in Rusland. Dat interview was welhaast nog indrukwekkender dan de film. 

221 miljard data in één maand

Oliver Stone maakt wel vaker maatschappijkritische films. Voorbeelden daarvan zijn Platoon en Born on the Fourth of July (over de Vietnamoorlog) en JFK (over de moord op Kennedy). Met Snowden nagelt hij de Amerikaanse geheime diensten CIA en NSA én de Amerikaanse regering aan het kruis. Inclusief die van Obama. Simpel, door het verhaal van Edward Snowden nog eens te vertellen. Snowden was tot 2013 in dienst van de CIA (Central Intelligence Agency) en de NSA (National Security Agency). In zijn werk voor de NSA ontdekte hij dat in strijd met grondwettelijke voorschriften zo goed als alle communicatie-gegevens van alle Amerikanen en van honderden miljoen mensen in de rest van de wereld worden 'bijgehouden'. In één maand in 2013 volgden de 30.000 medewerkers van de NSA en 60.000 ingehuurde krachten maar liefst 97 miljard e-mails en 124 miljard telefoongesprekken. Dat zijn 221.000.000.000 data! In één maand! Volgens de documenten van Snowden hebben 1,8 miljoen van die data rechtstreeks betrekking op Nederlandse burgers. 

Profielen

Natuurlijk is het niet mogelijk al die buitgemaakte informatie helemaal te bekijken. Maar met geavanceerde technologie is het zeker mogelijk alle berichten te scannen op trefwoorden, dus op inhoud (content). En ook is het mogelijk alle communicatie in kaart te brengen naar contacten, duur en plaats van die contacten (metadata). Zo kunnen er per persoon heel aardige profielen worden opgesteld. Gekscherend is wel eens geroepen dat ze op het NSA-hoofdkwartier eerder weten dat je zwanger bent, dan dat je dat zelf in de gaten hebt. 

Van Google tot en met Israël

Ondanks beweringen van het tegendeel in privacy-protocollen verlenen talloze bedrijven vrijwillig of gedwongen hun medewerking. Voorbeelden daarvan zijn Google, Facebook, Yahoo!, Apple, Hotmail en Microsoft, dus Outlook en Skype. Tevens zijn de geheime diensten en regeringen van veel met Amerika bevriende landen 'behulpzaam'. Dat geldt in het bijzonder voor Engeland, Canada,  Australië en Nieuw Zeeland. Maar net zo goed voor Duitsland en Nederland én voor Israël, Saudi Arabië en Pakistan. Die landen willen natuurlijk af en toe wel wat terugzien voor hun dienstverlening. Ooit wat aardigs gezegd over de Palestijnen? De Israëlische geheime dienst Mossad is op de hoogte! Ooit iets lelijks getwitterd over de Islam? Pas maar op voor de Saudische agenten van de Moeghabarat! 

Niks te verbergen?

Veel mensen zullen volhouden nooit iets aardigs over Palestijnen of iets lelijks over de Islam te hebben gemaild en dat ze dus nergens bang voor behoeven te zijn. Ze hebben niets te verbergen. Maar dat is maar de vraag....

Iedereen denkt, doet, zegt of schrijft wel eens wat in kleine kring, waarvan je hoopt dat dit niet buiten die kleine kring bekend wordt. Iedereen heeft wel eens de behoefte om met een, wellicht nog wat onvoldragen, opvatting kort door de bocht uit de hoek te komen. Experimenteren is des mensen eigen – en een motor voor vooruitgang. Privacy is dan wel zo prettig.

De meeste landen in deze wereld hebben daarom waarborgen ter bescherming van de privé-sfeer. In hun grondwet bijvoorbeeld. Op papier dan. Want uit recente onthullingen blijken geheime diensten en daarmee talloze overheden lak te hebben aan 'jouw kleine kring'. Op gigantische schaal wordt de communicatie tussen mensen gevolgd en in kaart gebracht. Geen telefoon, geen computer, geen camera blijkt veilig. De schaal waarop deze surveillance plaatsvindt, is ongekend. Er is bijna sprake van een Panopticum: vrijwel alles waar mensen mee bezig zijn, komt de staat ter ore en onder ogen. Vrijwel alles wordt gezien. 

De klok wordt geluid

Voor Edward Snowden was eind 2012 de maat vol. Hij had gezien hoe de NSA feitelijk de Amerikaanse grondwet schond en de privé-sfeer van burgers grootscheeps geweld aandeed. Bij zijn pogingen dit intern aan de kaak te stellen, had hij nul op het rekest gekregen en hij besloot de openbaarheid in te gaan. Hij verzamelde bewijsmateriaal en nam contact op met de kritische journalist Glenn Greenwald en met de documentairemaakster Laura Poitras. Dit zou leiden tot de film Citizenfour en het boek De Afluisterstaat. Zij droegen ertoe bij dat Edward Snowden zou uitgroeien tot de meest geruchtmakende klokkenluider van de moderne tijd. 

Citizenfour

In Citizenfour, de filmdocumentaire, laat Laura Poitras zien hoe Snowden, aanvankelijk onder de schuilnaam citizenfour, zijn verhaal vertelt. Hij doet dat op een hotelkamer in Hong Kong waar Glenn Greenwald hem komt interviewen. In de film is voortdurend de spanning voelbaar: lukt het om de geheimen van Snowden op tijd en integraal langs de betrokken veiligheidsdiensten te lekken?

Poitras doet daar vrij sober verslag van, dat wil zeggen zonder franje en opsmuk, to the point. Dat zij voor Citizenfour in februari 2015 de Oscar voor Beste Documentaire ontving, heeft waarschijnlijk meer te maken met 'de boodschap' dan met de vormgeving, die ronduit traditioneel is. Toch pakt de film je in: er is die spanning die aan het onderwerp eigen is én Snowden ontpopt zich als een ontzettend aardig, intelligent, moedig en bedachtzaam mens. 

De Afluisterstaat

In het boek De Afluisterstaat vertelt Glenn Greenwald eigenlijk ongeveer hetzelfde als hetgeen we in Citizenfour te zien (en te lezen dus!) krijgen. Hij geeft een chronologisch verslag vanaf het eerste contact met Snowden tot en met diens latere vlucht naar Moskou. De gesprekken op de hotelkamer in Hong Kong vormen net als in Citizenfour de hoofdmoot van het boek.

Greenwald gaat daarbij nog wat dieper in op het belang van privacy. Voor hem staat vast dat privacy onverbrekelijk verbonden is met vrije meningsuiting en met vooruitgang. Je moet als mens kunnen experimenteren, fouten kunnen maken, liefst in kleine kring, om te kunnen leren. Dat betekent dat de staat op afstand moet blijven en niet overal en altijd corrigerend en bestraffend moet optreden. De alomtegenwoordige surveillance, het panopticum, het continue bespieden van burgers kan slechts dienen om hen in het gareel te houden en is een rem op verandering, vernieuwing en verbetering. 

Terug naar de film van Stone...

In navolging van Glenn Greenwald heeft ook ene Luke Harding een boek geschreven: De Snowden Files. Harding is journalist van The Guardian, de enige krant die vanaf het begin tegenover Snowden een eerlijk en ontvankelijk standpunt heeft ingenomen. Het boek van Harding gaat ook voor een belangrijk deel over de gebeurtenissen op en rond de hotelkamer in Hong Kong. Maar het gaat dieper in op de personages van de hoofdrolspelers én op de 'buitenwereld'. De literatuur en de wetenschap met betrekking tot inlichtingendiensten en veiligheidsvraagstukken komt uitgebreider aan bod. Het boek De Snowden Files staat heel stevig in de steigers en bevat een uitgebreid register, maar het is allesbehalve saai. Het is juist zeer soepel en levendig geschreven. Dat verklaart  waarschijnlijk waarom Oliver Stone heeft besloten dát boek te nemen als basis voor zíjn Snowden. En inderdaad, in zijn film is er wat meer aandacht voor 'de mens Snowden' en zijn vriendin Lindsay. Dat gaat niet ten koste van de boodschap. Integendeel, wat eenvoudiger en vooral directer dan in Citizenfour krijgen we voorgeschoteld dat we allemaal wel iets te verbergen hebben (zelfs Lindsay!) en wat de gevolgen kunnen zijn van digitale almacht (een drone-bombardement met wat onschuldige vrouwen en kinderen als collateral damage). Stone levert met Snowden wederom vakwerk, al haalt hij nergens de spanning van Citizenfour die immers live werd opgenomen terwijl er echte huurmoordenaars voor de deur konden staan om Snowden het zwijgen op te leggen. 

...en het interview met Snowden...

Na zijn onthullingen hebben de Amerikanen alles uit de kast gehaald om Snowden te pakken te krijgen. Zijn paspoort werd ingetrokken, hij werd aangeklaagd wegens hoogverraad, politici eisen zijn dood. Omdat hem geen eerlijk en openbaar proces werd toegezegd, vluchtte hij naar Rusland. Daar woont hij momenteel met Lindsay in ballingschap. Het moet gezegd dat ook Obama geen hand voor hem heeft uitgestoken. Obama noemde hem in plaats van klokkenluider een ordinaire 'hacker'. Zo droeg hij bij aan het beschadigen van de reputatie van Snowden. Hij zou een verrader zijn, een losbol, een naïeve en labiele persoonlijkheid, noem maar op. Het zijn allemaal kwalificaties waarvan je na anderhalf uur live-interview met hem, aansluitend op de Nederlandse première van Snowden zeker weet dat ze niet kloppen!

 ...met zijn boodschap

Tijdens het interview, rechtstreeks uitgezonden in 12 Pathé-theaters, ging Snowden vanuit zijn ballingsoord Moskou in op tal van zaken die hem en ons allemaal raken. Hij verkondigde geen enkele spijt te hebben van zijn daden ondanks de beperkingen die het voor hem persoonlijk heeft betekend. Hij verklaarde ook niet voor zijn leven te vrezen, zelfs niet na de verkiezing van Trump, die immers op goede voet staat met zijn 'gastheer' Poetin. Mocht hem morgen iets overkomen dan had hij in ieder geval tot en met vandaag geleefd in de overtuiging het goede te hebben gedaan. Bovendien: je moet niet blij zijn met een president, dat was namelijk in het geval van Obama ook niet terecht gebleken, en je moet niet bang zijn voor een president, zoals nu voor Trump – uiteindelijk doet een brede beweging van mensen er meer toe dan een president. Gewone mensen maken een betere wereld mogelijk. Snowden begrijpt dat veel mensen hun vertrouwen in de kans op verandering niet meer zo positief inschatten, maar iedereen kán nog altijd een bijdrage leveren. De één als actievoerder, de ander met niet meer dan een bescheiden donatie aan een actiegroep. Iedereen kan in ieder geval echt meer doen dan één keer in de vier jaar zijn stembiljet invullen. Snowden heeft wat dit betreft een rotsvast vertrouwen in de mensheid.

Hij maakt daarbij een zeer oprechte indruk en verkondigt zijn boodschap welbespraakt, intelligent en overtuigend.

Na alle misplaatste dan wel mislukte en vaak valse retoriek van Trump en Clinton, krijg je de neiging méér dan gekscherend te roepen: ’Snowden for President!’.

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren