Anti-racisme/fascisme https://www.grenzeloos.org/ nl Strijd tegen islamofobie zonder te vervallen in oriëntalisme https://www.grenzeloos.org/content/strijd-tegen-islamofobie-zonder-te-vervallen-orientalisme <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Strijd tegen islamofobie zonder te vervallen in oriëntalisme</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/grenzeloos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Grenzeloos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-09-16T10:51:13+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">do, 09/16/2021 - 12:51</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/joseph-daher" hreflang="en">Joseph Daher</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/pool.jpg?itok=soj038ov" width="220" height="193" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Harem, Jean-Léon Gérôme, circa 1880</div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p><span><span><span>De huidige islamofobie in Europa is verbonden met een lange geschiedenis van koloniale overheersing en aanhoudende gewapende conflicten in het Midden-Oosten. Maar in de strijd tegen deze vorm van racisme is het belangrijk dat linkse mensen in Europa ook culturalistische gemeenplaatsen over moslims verwerpen en zich blijven inzetten voor de strijd voor democratische rechten. [leestijd 12 minuten]</span></span></span></p> <p><span><span><span>Hoewel de huidige islamofobie verbonden is met vormen van anti-Arabisch racisme en koloniale en imperiale geschiedenis, explodeerde ze in Westerse landen na de aanslagen van 11 september 2001, uitgevoerd door de jihadistische organisatie Al Qaida. Er was een nieuwe mondiale vijand gevonden en wetten die moslimbevolkingen discrimineerden bloeiden op in Europa, Noord-Amerika en Australië, maar ook elders, zoals in India, Rusland en China. De westerse staten bestempelden moslims als een gevaarlijke 'ander' in de nasleep van de aanslagen van 11 september, en de 'oorlog tegen het terrorisme' hielp de VS en hun bondgenoten om imperialistische oorlogen in Afghanistan, Irak en de bredere regio van de MENA (Midden-Oosten en Noord-Afrika) te rechtvaardigen onder het mom van de strijd tegen het terrorisme.</span></span></span></p> <p><span><span><span>In eigen land, zowel in Europa als in de VS, waren het nieuwe beleid en de nieuwe maatregelen op het gebied van terrorismebestrijding grotendeels gericht tegen moslims, die werden behandeld als legitieme objecten van verdenking, samen met andere niet-witte bevolkingsgroepen. Voortbouwend op deze 'andersheid' en 'gevaarlijkheid' hebben de autoriteiten de wetten en middelen om moslims te controleren en er voortdurend op toe te zien dat ze zich houden aan de zogenaamde 'westerse waarden' of, in Frankrijk, 'republikeinse waarden', uitgebreid. De uitvoering van de noodtoestand en, meer in het algemeen, het antiterrorismebeleid dat sinds 2015 in Frankrijk van kracht is, hebben geleid tot 'het ontstaan van een veiligheidsislamofobie, die moslims treft via een antiterrorismebeleid dat de rechtsstaat ondermijnt.' Dat stelt het <a href="https://issuu.com/ccif/docs/ccif_rapport_final_complet"><span class="Internetkoppeling"><span>Collectief tegen Islamofobie</span></span></a>, dat als vereniging tot taak heeft hulp te bieden aan slachtoffers van islamofobie. Bovendien heeft de goedkeuring van de 'anti-separatistische' wet op 16 februari 2021 door de Franse Nationale Vergadering meer veiligheidsinstrumenten verschaft om moslimorganisaties en verenigingen aan te pakken, terwijl andere organisaties, zoals het Collectief tegen Islamofobie, werden ontbonden.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Ook in het Verenigd Koninkrijk heeft de Britse regering moslims gestigmatiseerd door middel van diverse zogenaamde 'veiligheidsmaatregelen', zoals het veiligheidsprogramma 'Prevent', dat in 2005 van start is gegaan. Dit programma stelt de Britse autoriteiten in staat om iedereen die het niet eens is met het regeringsbeleid en de acties van de Britse staat, zoals oppositie tegen de oorlogen in Irak en Afghanistan, de bombardementen op Libië, steun aan de Palestijnse zaak, of zelfs oppositie tegen 'Britse kernwaarden', onder toezicht te plaatsen. Vooral moslimstudenten waren het doelwit van <a href="https://againstthecurrent.org/atc212/islamophobia-in-europe/"><span class="Internetkoppeling"><span>deze campagne</span></span></a>.</span></span></span></p> <p><span><span><span>In Europa is het verbod op de sluier van moslims in verschillende openbare ruimten de afgelopen twintig jaar toegenomen; van een verbod op hijabs in Franse scholen en beperkingen voor leraren in sommige delen van Duitsland tot een totaal verbod op de gezichtsbedekkende niqab in openbare ruimten in Denemarken, België, Frankrijk en meer recentelijk in Zwitserland. Dit is gepaard gegaan met <a href="https://againstthecurrent.org/atc212/islamophobia-in-europe/"><span class="Internetkoppeling"><span>toenemend geweld</span></span></a> tegen moslims, moskeeën en islamitische symbolen. Deze ontwikkelingen tonen aan hoe anti-islamitische gevoelens veel verder zijn doorgedrongen dan beperkte delen van de samenleving en nu een breder draagvlak hebben.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Islamofobie is de afgelopen tien jaar in de VS en de Europese landen blijven toenemen, waarbij regeringen de opkomst van een nieuwe jihadistische organisatie, de 'Islamitische Staat' (IS), samen met de komst van miljoenen vluchtelingen uit de MENA-regio, hebben aangegrepen om hun racistische en repressieve beleid te intensiveren. Veel van deze vluchtelingen ontvluchten niet alleen de dodelijke onderdrukking van autoritaire en despotische regimes, zoals die in Syrië, maar ook de gevolgen van buitenlandse interventie. Maar hoewel veel van deze migranten ook juist de mensen zijn die op de vlucht zijn voor de opkomst van islamitische extremisten zoals IS in Syrië en Irak, en recenter de Taliban in Afghanistan, krijgen deze migranten bij hun aankomst in Europa toch te maken met islamofobe sentimenten, omdat ze zich voegen bij de 20 miljoen moslims die in de Europese Unie (EU) wonen. Tegen deze achtergrond hebben steeds meer extreem-rechtse en fascistische politieke partijen in het hele continent moslims en andere niet-witte bevolkingsgroepen tot zondebok gemaakt. Rassemblement National (voorheen bekend als het Front National), de United Kingdom Independence Party (UKIP), de English Defense League, Spanje's Vox en de Oostenrijkse Vrijheidspartij zijn enkele van de politieke partijen die een gemeenschappelijk discours en beleid delen om Europa te bevrijden van zijn 'moslimprobleem'.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Het zijn echter niet deze extreem-rechtse politieke bewegingen die het racistische en uitsluitende beleid tegen de moslimbevolking hebben uitgevoerd. Het zijn de sociaal-liberale en rechtse regeringen die dat hebben gedaan. Opeenvolgende centrumrechtse politieke leiders hebben zich herhaaldelijk uitgesproken tegen 'islamitisch terrorisme' (de Duitse bondskanselier Angela Merkel) en de onverenigbaarheid met de Europese waarden van het zogenaamde 'islamitisch separatisme' (de Franse president Emmanuel Macron). De voortdurend groeiende islamofobie in Europa in de afgelopen twee decennia is ook niet beperkt tot een reactie op de terroristische aanslagen van Islamitische Staat of uitsluitend te wijten aan propaganda van extreem-rechtse groeperingen, zoals door de mainstream media en regeringen wordt beweerd. Het is vooral het gevolg van het steeds autoritairder en racistischer beleid van de Europese regeringen. Dit beleid heeft tot doel een nationalistische verbeelding te versterken door de etno-raciale meerderheidsgroep uit te nodigen zich te verenigen tegen de uitgevonden bedreigingen die uitgaan van moslims.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Hoewel linkse mensen het ermee eens zijn dat de racialisering van moslims door rechts en het politieke centrum een belangrijk probleem is, hebben twee invloedrijke reacties daarop spanningen en tegenstellingen opgeroepen die vragen om discussie binnen antiracistische, anti-imperialistische bewegingen. De eerste problematische reactie is een linkse variant van een grove vorm van atheïsme die zich baseert op een verkeerde interpretatie van marxistische ideeën en Marx' eigen verdediging van religieuze rechten in de context van staatsinmenging in religieuze vrijheid (1875) en joodse burgerrechten (1843) ontkent. </span></span></span></p> <p><span><span><span>De tweede problematische reactie, die veel minder aandacht heeft gekregen, is die van een ondoordachte steun aan islamitische fundamentalistische bewegingen in de regio. Deze gangbare reactie op islamofobie van bepaalde linkse figuren en organisaties in het Westen gaat uit van een geïdealiseerde moslimidentiteit van de mensen in de MENA-regio  en houdt een vorm van omgekeerd oriëntalisme in stand. Onze strijd zou geworteld moeten zijn in een internationalistisch progressief en humanistisch perspectief, zonder ruimte te laten voor een vorm van 'omgekeerd oriëntalisme' waar bepaalde linkse stromingen, zowel in het Westen als in de MENA, mee besmet zijn.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Zoals Sadiq Jalal Al-Azm het reeds in 1980 <a href="http://www.europe-solidaire.org/spip.php?article20360"><span class="Internetkoppeling"><span>formuleerde</span></span></a>, zijn in dit omgekeerde oriëntalistische perspectief <span class="Internetkoppeling"><span>'ideeën, overtuigingen, filosofische systemen en ideologische superstructuren voldoende om de 'bewegingswetten' van oosterse samenlevingen en culturen te verklaren'</span></span>. Na het succes van de Iraanse Islamitische revolutie stelden auteurs die deze vorm van omgekeerd oriëntalisme aannamen dat de Arabische linkerzijde haar prioriteiten zodanig moet herschikken dat ze op hun kop komen te staan: 'en ultiem belang te hechten aan de culturele en ideologische factoren die de massa's bewegen en op deze basis wetenschappelijke, economische en sociale waarheden te herformuleren.'</span></span></span></p> <p><span><span><span>Met andere woorden, zoals Gilbert Achcar <a href="https://www.radicalphilosophy.com/article/orientalism-in-reverse"><span class="Internetkoppeling"><span>uitlegde</span></span></a>, 'omgekeerd oriëntalisme' heeft een gemeenschappelijke kern met het traditionele oriëntalisme: de essentialistische visie volgens welke 'religiositeit een permanent en essentieel verschijnsel' is voor moslimvolkeren.' De 'omkering' ervan houdt in dat in plaats van een bron van achterlijkheid, de islam wordt gezien als het noodzakelijke middel tot modernisering en politieke vooruitgang in alle moslimregio's.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Omgekeerde vormen van oriëntalisme hebben ook aanhangers onder sommige academici, zij het een minderheid. Het perspectief is vertegenwoordigd in het werk van zowel westerse als Arabische geleerden (bij voorbeeld: Carré en Gérard 1983, Roy 1985, Burgat 1995, Dot Pouillard 2009, Jensen 2009, Saad Ghorayeb 2002, Pearson en Salamey 2007) die stellen dat het islamitisch fundamentalisme de Arabische uitdrukking vormt van cultureel en sociaal verzet tegen de westerse opdringerigheid. François Burgat, bijvoorbeeld, karakteriseert 'de politieke islam als een behoefte aan een terugkeer naar de culturele wortels in de hele moslimwereld'. Voor hem is de politieke islam de uitdrukkingswijze van het culturele verzet die past bij de Arabische wereld - de 'moslimrede' (<a href="https://www.radicalphilosophy.com/article/orientalism-in-reverse"><span class="Internetkoppeling"><span>'le parler musulman'</span></span></a>). Hoewel dergelijke figuren misschien correcte standpunten innemen in hun verzet tegen islamofobie in het Westen, hebben ze de neiging om kritiekloos steun te verlenen aan islamitische fundamentalistische bewegingen in de MENA en zien ze de islam als de essentiële taal en cultuur van de moslimvolkeren. Volgens deze doctrine is de drijvende kracht achter de geschiedenis in het Oosten de Islam en niet, zoals in het Westen, economische belangen, klassenstrijd en sociaal-politieke krachten.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Zoals de Syrische geleerde Aziz al-Azmeh over deze omgekeerde oriëntalistische tendens verklaarde: 'De islam als cultuur verklaart in zichzelf de zaken van de moslimgemeenschappen en overbepaalt de economische, sociale en politieke factoren.  Het heeft twee hoofdrolspelers, die elkaar spiegelbeelden geven: de een is de islamitische fundamentalistische revivalist en politicus, de ander is de westerse schrijver of acteur die het essentialistische culturalisme van de eerste deelt en die een obscurantistisch discours over het heden, verleden en de toekomst van moslims tot de status van onbetwistbare kennis verheft: dat wil zeggen, de al te gebruikelijke procedure waarbij de essentialistische lezing van het verleden, het heden en de toekomst, geboden door islamitische (of anderszins apologetische) politieke vertogen, wordt opgevat als adequaat voor het verleden, een diagnose van het heden en een plan voor de toekomst van alle moslims.'</span></span></span></p> <p><span><span><span>Sommige sectoren van links, ook een minderheid, hebben op soortgelijke wijze bepleit dat islamitische fundamentalistische bewegingen zoals Hamas, Hezbollah of de Moslim Broederschap, 'anti-imperialisten' zijn of een 'progressieve' vorm van de islam vertegenwoordigen en hebben hen vergeleken met de Zuid-Amerikaanse bewegingen van de bevrijdingstheologie die in de jaren '60 en '70 tot bloei kwamen. Deze overwegingen staan ver van elke realiteit en vallen binnen een destructieve logica van <a href="https://www.thenation.com/article/politics/anti-imperialism-syria-progressive/"><span class="Internetkoppeling"><span>'de vijand van mijn vijand is mijn vriend'</span></span></a>.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Bevrijdingstheologie en islamitische fundamentalistische bewegingen verschillen zowel in hun aard als in hun doelstellingen: bevrijdingstheologie is niet zozeer een uitdrukking van culturele identiteit in de zin van zelfbehoud tegenover de 'ander' van de westerse overheersing, zoals wordt beweerd door islamitische fundamentalistische bewegingen. Ze is veeleer geworteld in een discours van ontwikkeling en emancipatie van de onderdrukten. Ze mobiliseert in de eerste plaats de armen en uitgebuitenen, terwijl islamitisch-fundamentalistische bewegingen zich vooral richten op de goed opgeleide middenklasse en de kleinburgerij als de voornaamste actoren van politieke verandering. Islamitische fundamentalistische bewegingen beogen in de eerste plaats de islamisering van de samenleving, de politiek en de economie, terwijl bevrijdingstheologen nooit de bedoeling hebben gehad de samenleving te kerstenen, maar veeleer om haar te veranderen vanuit het perspectief van de onderdrukten.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Het is ook een vergissing het fundamentalisme te zien als een of andere verwrongen uiting van anti-imperialisme. De fundamentalisten hebben een religieuze opvatting van de wereld, met name het doel terug te keren naar een mythische 'Gouden Eeuw' van de Islam als middel om de hedendaagse wereld te verklaren en een oplossing te bieden voor haar problemen. In de eerste plaats moeten we kritisch staan tegenover het idee dat de bevrijding en ontwikkeling van de Arabische landen in de eerste plaats afhangt van de bevestiging van een islamitische identiteit die als 'permanent' en 'eeuwig' wordt voorgesteld. Dit is reactionair, puur en simpel en staat in schril contrast met de echte anti-imperialistische bewegingen uit het verleden. </span></span></span></p> <p><span><span><span>Nationalisten en socialisten kijken uit naar een progressieve sociale transformatie van de sociaal-economische structuren van onderdrukking en overheersing; fundamentalisten framen de strijd in plaats daarvan als een strijd tussen culturen en religies. Ze zien het imperialisme als een conflict tussen 'Satan' en de onderdrukte gelovigen, niet zoals nationalisten en socialisten het traditioneel zien - als een conflict tussen grote mogendheden met hun kapitalistische systeem en onderdrukte landen/volkeren. In dit opzicht herhalen  islamitische fundamentalisten Samuel Huntingtons opvatting van de wereld als een 'botsing der beschavingen', waarbij de strijd tegen het Westen eerder gebaseerd is op een verwerping van zijn waarden en religieuze systeem dan op uitbuitende mondiale verhoudingen.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Islamitische fundamentalistische bewegingen zijn dus geneigd het idee te propageren dat de bevrijding en ontwikkeling van MENA-landen in de eerste plaats afhangen van de bevestiging van hun islamitische identiteit, die 'permanent' en 'eeuwig' zou zijn, in plaats van door strijd tegen kapitalisme en imperialisme. Zij hebben dus geen anti-imperialistisch wereldbeeld. Het is dan ook niet verwonderlijk dat zowel de jihadistische als de gradualistische vleugel van het islamitisch fundamentalisme gesponsord worden door imperialistische en regionale machten. Zoals eerder opgemerkt hebben de VS, Saoedi-Arabië en Pakistan islamitische fundamentalistische bewegingen in Afghanistan gesteund als instrument in hun inter-imperialistische conflict met Rusland tegen het door Moskou gesteunde regime in Kaboel. Hetzelfde geldt voor andere  islamitisch-fundamentalistische krachten zoals de Moslimbroederschap en/of Hezbollah. Verre van consequent anti-imperialisme hebben ze een relatie gecultiveerd met zowel imperialistische als regionale machten. De Broederschap werd tot 1991 gesteund door Saoedi-Arabië en meer recentelijk door Qatar en ze sloot een akkoord met de Verenigde Staten in de korte periode dat ze aan het bewind was in Egypte. Hezbollah wordt gesteund door Iran en werkt samen met het Russische imperialisme in de Syrische contrarevolutie.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Dit betekent niet dat we ons niet verzetten tegen imperialistische en Israëlische oorlogen en interventies tegen staten en tegen deze bewegingen in de regio. Het recht van verzet van de Palestijnen, ook militair, is een onvervreemdbaar recht, zoals het dat is voor elke andere bevolking die onderworpen is aan bezetting, kolonisatie, buitenlandse interventie of autoritaire dictatuur. Israël stapelt verschillende vormen van onderdrukking tegen de Palestijnse bevolking op. Steun voor het recht op Palestijns verzet, een principiële zaak, mag door socialisten echter niet worden verward met steun aan de politieke ideologie van de verschillende Palestijnse politieke partijen.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Vanuit dit oogpunt is het van belang te bedenken dat religieus fundamentalisme een internationaal verschijnsel is, dat niet uniek is voor het Midden-Oosten of voor overwegend islamitische samenlevingen. Evenzo moet een duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen de islamitische godsdienst en fundamentalistische groeperingen. Organisaties zoals de zogenaamde Islamitische Staat (IS), Al Qaida, de verschillende takken van de Moslimbroederschap en Hezbollah verschillen in hun ontstaan, ontwikkeling, samenstelling en strategie. Gradualisten zoals de Moslimbroederschap en Hezbollah in Libanon nemen deel aan verkiezingen en bestaande staatsinstellingen. Jihadisten zoals Al Qaida en IS beschouwen deze instellingen daarentegen als on-islamitisch en grijpen in plaats daarvan naar guerrilla- of terroristische tactieken in de hoop op een mogelijke overname van de staat. Onder de jihadisten zijn er ook discussies en verdeeldheid over de tactiek en de strategieën om hun doel van een islamitische staat te bereiken. In verschillende historische contexten en perioden hebben de verschillende fundamentalistische stromingen soms samengewerkt en op andere momenten met elkaar geconcurreerd en zelfs met elkaar gebotst.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Niettemin verdedigen ze - ondanks aanzienlijke verschillen - een gemeenschappelijk politiek project. Alle varianten van het islamitisch fundamentalisme hebben als gemeenschappelijk doel 'een op de sharia gebaseerde islamitische staat' te vestigen die de bestaande kapitalistische orde in stand houdt. Islamitisch-fundamentalistische bewegingen, zoals Hezbollah en de Moslim Broederschap in Egypte, hebben neoliberaal beleid bevorderd door maatregelen te steunen als privatisering, liberalisering van de markt en openstelling voor buitenlands kapitaal, terwijl ze sociale bewegingen, met name vakbonden, veroordeelden en aanvielen. Islamitische fundamentalistische bewegingen moedigen geen beleid aan dat gericht is op emancipatie van de samenleving en verzetten zich ook niet tegen neoliberaal beleid. Integendeel: ze bevorderen een dergelijk beleid en onderdrukken vakbonden en arbeiders. Ook andere kwesties kunnen aan de orde worden gesteld, zoals de strijd voor vrouwenrechten, de strijd tegen sektarisme, de rol van de staat, enzovoort. Dit is heel duidelijk te zien in hun houding ten opzichte van vrouwen. Alle stromingen van het islamitisch fundamentalisme propageren een seksistische visie die de mannelijke overheersing bekrachtigt en vrouwen beperkt tot ondergeschikte rollen in de samenleving. In de eerste plaats definiëren ze de primaire functie van de vrouw als 'moederschap' en het doordringen van de volgende generatie met de islamitische beginselen. Ze leggen kleding en gedrag op die de eer van de vrouw en die van het gezin moeten beschermen. Elke afwijking van deze normen en beperkingen beschouwen ze als een concessie aan het Westerse culturele imperialisme.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Ook hebben islamitische fundamentalisten reactionaire opvattingen over LHBTQ-mensen, die ervan worden beschuldigd 'samenlevingen te vernietigen' en een vreemde import te zijn die de islamitische samenleving bedreigt met morele afwijkingen en afwijkende levensstijlen. Dit soort beschuldigingen is ook gericht tegen het marxisme en meer in het algemeen tegen alle actoren die verbonden zijn met links, die ook worden gehekeld als zijnde een product van het Westen en een ideologie die vreemd is aan de 'authentieke islamitische cultuur'. De Tunesische islamitische leider Rached Ghannouchi, leider van al-Nahda, heeft bijvoorbeeld niet geaarzeld om de Tunesische Algemene Vakbond (UGTT) ervan te beschuldigen dat ze een erfenis is van de Franse koloniale periode en dat ze geen natuurlijke instelling van de moslimmaatschappij is.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Bovendien hebben islamitisch-fundamentalistische bewegingen niet geaarzeld zich te verzetten tegen protestbewegingen in hun eigen land, zoals de Hezbollah en de Volksmobilisatie-eenheden in respectievelijk Libanon en Irak, terwijl diverse bewegingen die verbonden zijn met de Moslimbroederschappen enthousiaste aanhangers zijn van de Turkse autoritaire staat onder leiding van Erdogan. De verschillende islamitisch-fundamentalistische krachten vormen dus de tweede groep binnen de contrarevolutie, de eerste is die van de bestaande despotische regimes.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Links moet zich daarom verzetten tegen het islamofobe discours dat door westerse elites, regeringen en media wordt ontwikkeld en in stand gehouden tegen islamitisch-fundamentalistische bewegingen en hun onderdrukking door autoritaire regimes aan de kaak stellen wanneer dat in bepaalde landen het geval is. Maar dit principiële standpunt mag ons er niet van weerhouden om radicale verandering in MENA samenlevingen te steunen en te bevechten, door een materialistische analyse te ontwikkelen van de maatschappelijke dynamiek en de partijen van het islamitisch fundamentalisme die zich met verschillende middelen verzetten tegen de voortzetting en verdieping van revolutionaire processen en radicale verandering van onderop.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Dit artikel stond op <a href="https://crisismag.net/2021/09/10/struggling-against-islamophobia-without-lapsing-into-orientalism/"><span class="Internetkoppeling"><span><em>Crisis</em></span></span></a>. Nederlandse vertaling redactie <em>Grenzeloos</em>.</span></span></span></p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> <div class="field__item"><a href="/dossier/789" hreflang="nl">Midden-Oosten</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/analyse" hreflang="nl">Analyse</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19689&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="stz1yKMLPFRaOtZsDvqmqaWH-qNFDJ1Zi0mBLh9AxNw"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Harem, Jean-Léon Gérôme, circa 1880</div> </div> </div> </div> </div> </div> Thu, 16 Sep 2021 10:51:13 +0000 Grenzeloos 19689 at https://www.grenzeloos.org Identiteit en bevrijding: een kritiek verschil https://www.grenzeloos.org/content/identiteit-en-bevrijding-een-kritiek-verschil <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Identiteit en bevrijding: een kritiek verschil</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/grenzeloos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Grenzeloos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-08-20T08:47:11+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">vr, 08/20/2021 - 10:47</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/neil-faulkner" hreflang="nl">Neil Faulkner</a>&comma; </div> <div class="field__item"><a href="/users/rowan-fortune" hreflang="nl">Rowan Fortune</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/peaplesorld.jpg?itok=RQ5VODfH" width="220" height="124" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Foto: People&#039;s World</div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p><span><span>Identiteitspolitiek is een postmoderne afleiding. Klasse-reductionisme is een reactionaire doodlopende weg. Bevrijdingspolitiek is wat we nodig hebben. Neil Faulkner en Rowan Fortune leggen uit. [leestijd 15 minuten]</span></span></p> <h3><span><span><strong>Postmodernisme en links</strong></span></span></h3> <p><span><span>Afhankelijk van hoe het gedefinieerd wordt, kan postmodernisme verdwijnen in lege slogans, die niet de ideeën, filosofen, kunststijlen en tendensen omvatten, die ermee samenhangen. Het idee zelf is onstabiel en vaak niet bijzonder nuttig. Zelfs in politiek relevante vormen zijn de ermee geassocieerde noties van identiteitspolitiek, queer-theorie, intersectionaliteit en privilegetheorie op zichzelf al buitengewoon heterogeen. Dit is hoe we het losjes hebben gedefinieerd in het boek System Crash (2021):</span></span></p> <p><span><span>‘Het postmodernisme – een verzamelbegrip van verwante theorieën die uitgaan van het basisidee dat geen enkel overkoepelend ‘groot verhaal’ in staat is de wereld als geheel te verklaren – heeft een vermenigvuldiging van ‘discoursen’ en ‘identiteiten’ aangemoedigd als middel tot zelfwaardering, zelfbevestiging en zelfempowerment.’</span></span></p> <p><span><span>Wij hebben de volgende kritiek geuit:</span></span></p> <p><span><span>‘Het postmodernisme heeft een verrotte reactionaire kern: het idee dat mensen niet tot een gemeenschappelijk begrip kunnen komen van de wereld zoals die werkelijk is, op basis waarvan zij zich collectief zouden kunnen organiseren om haar te veranderen. In plaats van de eenheid te bevorderen, die nodig is om het op te nemen tegen de macht van het kapitaal en de staat, viert het postmodernisme geabstraheerde ideeën van ‘verschil’ en ‘verscheidenheid’. Jij en ik kunnen een ‘identiteit’ kiezen, maar de rijken blijven regeren omdat de verenigde historische strijd tegen onderdrukking en uitbuiting wordt afgeschermd.’<sup>(1)</sup></span></span></p> <p><span><span>Identiteitspolitiek, hoewel wijd verbreid aan de linkerzijde, neemt vaak een aanpak als uitgangspunt die haaks staat op het marxisme. Het idee van revolutionaire actie ontbreekt meestal, of wordt zelfs onmogelijk gemaakt, en wordt vervangen door theorieën over verschil, onderdrukking en macht. Hoe radicaal de inzichten ook zijn, zonder de mogelijkheid van revolutionaire verandering op te nemen in een concept van historische macht, kan het zich uiteindelijk alleen maar aanpassen aan het kapitalistische systeem.</span></span></p> <p><span><span>De vraag hoe we de wereld kennen en veranderen is van cruciaal belang voor een levend marxistisch project. Hoewel het marxisme uniek is door de arbeidersklasse als spil te nemen, heeft het met het Amerikaanse pragmatisme, de feministische standpuntentheorie en de fenomenologie gemeen dat de manier waarop mensen de wereld veranderen en de manier waarop we haar kennen niet van elkaar kunnen worden gescheiden. De wortels van veel marxistische en sommige postmoderne tendensen hebben dit met elkaar gemeen: de mens leert de wereld niet kennen door hem te verwijderen, zo wordt beweerd, maar door zijn wereld actief vorm te geven. Wij kennen de wereld door haar te veranderen, en dit proces verandert ons ook.</span></span></p> <p><span><span>Standpuntentheorie, om een voorbeeld te nemen van een identiteitstheorie, begint met de rol van macht, sociale positionering en strijd bij kennisvorming. Dat wil zeggen dat er geen manier is om de wereld te kennen buiten deze factoren om. Kennis is gehistoriseerd. De specifieke situatie waarin een kenner verkeert, bepaalt hoe de wereld wordt gekend. Wanneer standpuntentheoretici erop hameren dat vrouwen een ‘sterke objectiviteit’ hebben, wijzen zij erop dat vrouwen (en andere onderdrukte mensen) epistemische (betrekking hebbend op kennis) voordelen hebben dankzij bepaalde strijd, waardoor zij een vollediger en meer diverse kennis hebben dan degenen die comfortabel binnen de dominante ideeën zitten.</span></span></p> <p><span><span>Deze positie van de onderdrukten is door feministen zoals Linda Gurung <sup>(2)</sup></span></span></p> <p><span><span>in haar samenvatting van de standpuntentheorie beschreven als ‘insider-outsiders’ met een ‘dubbel gezichtspunt’. Dat wil zeggen dat vrouwen zich binnen de dominante ideologieën bevinden, maar als buitenstaanders kunnen zij, door een proces van strijd, zowel de dominante ideologie, als de versluierde zienswijzen van degenen die daarvan zijn uitgesloten, waarnemen.</span></span></p> <p><span><span>Marx beweert iets soortgelijks over de rol van arbeiders in de strijd. Vanwege de sociale positie van arbeiders is hun revolutionaire perspectief kwalitatief anders dan dat van kapitalisten, wanneer zij hun macht tot uitdrukking brengen. Omdat zij geen belang hebben bij het behoud van de economische overheersing, zijn zij bij uitstek in staat om een universele samenleving te creëren, bevrijd van klassenonderscheid.</span></span></p> <h3><span><span><strong>Inzicht in identiteitspolitiek</strong></span></span></h3> <p><span><span>Reïficatie (verdinglijking) treedt op wanneer iets abstracts wordt aangezien voor iets werkelijks. Het is een vorm van vervreemding die metaforen of andere menselijke creaties behandelt als statische feiten van de natuur. Een vulgaire standpuntentheorie zou, net als een vulgair marxisme, de rol van strijd minimaliseren en een gereïficeerd idee van epistemisch voordeel creëren, waarbij van vrouwen zou kunnen worden gezegd dat zij dit voordeel bezitten op grond van een onuitsprekelijke eigenschap, die hen eigen is. Wanneer identiteitspolitiek wordt toegeëigend, geïnstitutionaliseerd en tot handelswaar gemaakt door mainstream bourgeois instellingen, is dit wat er gebeurt. Een schrijnend voorbeeld hiervan wordt gegeven door Simon Hannah in <em>Why we need an Anti*Capitalist Resistance</em> (2021):</span></span></p> <p><span><span>‘Toen Lehman Brothers in 2008 instortte, zeiden sommige feministen dat dit niet gebeurd zou zijn als het ‘Lehman Sisters’ waren geweest. Dit is een illusie. Er zijn genoeg illusies die het kapitalisme rondstrooit om mensen in het systeem te lokken en de arbeidersklasse te verdelen.’<sup>(3)</sup></span></span></p> <p><span><span>Dat wil zeggen dat sommigen in het establishment zich baseren op een politiek van symbolisme, modeverschijnselen en selectieve integratie waarvan zij denken dat die hun eigen klassepositie niet kan verstoren. Een dergelijk beleid zou de bevordering van rechten kunnen vergemakkelijken, wanneer de voor het kapitaal noodzakelijke sociale reproductie en productie niettemin ongehinderd kunnen doorgaan.</span></span></p> <p><span><span>Het feit dat seksisme, racisme, homofobie, disablisme, enz. nu zelfs door sommige vertegenwoordigers van het kapitaal officieel worden afgekeurd, betekent een politieke vooruitgang; maar zoals met alle hervormingsgezinde vooruitgang, gaat dit gepaard met harde grenzen aan insluiting en een proces van de-radicalisering.</span></span></p> <p><span><span>Het feit dat sommige vrouwen, BAME-mensen (BAME staat in de UK voor ‘Black, Asian, and minority ethnic’), queer-mensen, gehandicapten, enz. binnen het kapitalisme een grotere rol spelen, is niet hetzelfde als een verenigde massale strijd tegen het kapitalisme en dus tegen onderdrukking en uitbuiting op zich. Bovendien blijven er altijd mensen buitengesloten. De vooruitgang, hoe welkom ook, is ongelijk. Hoewel sommige homoseksuelen bijvoorbeeld een welkom toevluchtsoord vinden in wat ooit het exclusief heteroseksuele huwelijk was, blijven velen uitgesloten van de voordelen van deze door de staat gesanctioneerde instelling, omdat hun relaties te ver buiten de heteroseksuele normen vallen. Kortom, een identiteitspolitiek die dergelijke grenzen aanvaardt, wordt een vorm van burgerlijk liberalisme. Zo verwoordt Asad Haider het in ‘Mistaken Identity: race and class in the age of Trump’ (2018):</span></span></p> <p><span><span>‘Inclusie eisen in de structuur van de samenleving zoals die is, betekent het verspelen van de mogelijkheid van structurele verandering… In zijn hedendaagse ideologische vorm, in plaats van zijn oorspronkelijke vorm als een theorievorming van een revolutionaire politieke praktijk, is identiteitspolitiek een individualistische methode. Ze is gebaseerd op de vraag van het individu naar erkenning, en neemt de identiteit van dat individu als uitgangspunt. Ze gaat ervan uit dat die identiteit vanzelfsprekend is en verdringt het feit dat alle identiteiten sociaal geconstrueerd zijn. En omdat ieder van ons noodzakelijkerwijs een identiteit heeft die verschilt van die van ieder ander, ondermijnt het de mogelijkheid van collectieve zelforganisatie. Het identiteitskader reduceert politiek tot wie je bent als individu en tot het verkrijgen van erkenning als individu, in plaats van je lidmaatschap van een collectiviteit en de collectieve strijd tegen een onderdrukkende sociale structuur. Als gevolg daarvan versterkt identiteitspolitiek paradoxaal genoeg juist de normen die het wil bekritiseren.’<sup>(4)</sup></span></span></p> <p><span><span>Dave McNally heeft, in een recente essaybundel over sociale reproductietheorie, in filosofische bewoordingen de barbaarsheid van een vulgaire identiteitspolitiek blootgelegd. Zijn belangrijkste punt was dat het, net als alle vormen van burgerlijke politiek, eerder een mechanische dan een dialectische opvatting impliceert. Dat wil zeggen dat het denkt in termen van afzonderlijke en in wezen statische categorieën, in plaats van de sociale werkelijkheid te zien als een geïntegreerd geheel, waarin elk sociaal fenomeen wordt gevormd door zijn interactie met alle andere sociale fenomenen en waarin alles in beweging is, in proces, in een voortdurende staat van wording. Aldus:</span></span></p> <p><span><span>‘Verkrijgt een concrete totaliteit concreetheid (‘bepaaldheid’) door de verschillen waaruit zij bestaat. Tegelijkertijd draagt elk van deze verschillende delen het geheel in zich: als elementen van het leven is hun reproductie onmogelijk buiten het levende geheel.</span></span></p> <p><span><span>Het is met precies deze opvatting in het achterhoofd dat Marx schrijft: ‘Het concrete is concreet omdat het de concentratie is van vele determinaties, vandaar eenheid van het diverse.’ Totaliteiten of universalia zijn voor Hegel en Marx geen abstracties van de concrete verscheidenheid en veelheid der dingen. Integendeel, totaliteiten worden geconstitueerd in en door de verscheidenheid en dynamiek van reële levensprocessen. </span></span></p> <p><span><span>Dit onderscheidt de abstracte universalia van de formele logica van ‘de concrete totaliteit van het geheel’ die het dialectische denken bezielt. Het dialectische begrip van totaliteit houdt dus in dat men een proces van totalisering begrijpt dat het bestaande verenigt (zonder het te onderdrukken) ‘in en door deze veelvuldige bemiddelingen waardoor de specifieke complexen – d.w.z. ‘gedeeltelijke totaliteiten’ – met elkaar verbonden zijn in een voortdurend verschuivend en veranderend, dynamisch overkoepelend complex’.<sup>(5)</sup></span></span></p> <p><span><span>Dit is een uitzonderlijk compacte passage, maar het is nodig ze te citeren omdat ze de kern van de zaak raakt. Het punt dat hier van belang is, is eenvoudig genoeg: alle onderdrukkingen zijn sociaal geconstrueerd en ze kunnen alleen volledig worden begrepen in de context van het hele complex van sociale relaties waarin ze zijn ingebed. Evenzo zijn alle identiteiten die gebaseerd zijn op een ervaring van onderdrukking sociaal geconstrueerd en daarom kan de specifieke ervaring alleen volledig worden begrepen door te verwijzen naar het algemene karakter van de sociale orde als geheel.</span></span></p> <h3><span><span><strong>Vulgaire theorieën over klasse</strong></span></span></h3> <p><span><span>Lenin schreef ooit dat ‘intelligent idealisme dichter bij intelligent materialisme staat dan dom materialisme’. Vandaag zouden we kunnen zeggen dat een intelligente identiteitstheorie, die de nadruk legt op agency, dichter bij het marxisme staat dan een marxisme dat klasse reïficeert. Er is een probleem met een marxisme (en met linkse stromingen in bredere zin) dat klasse weliswaar retorisch gewicht toekent, maar haar agency en subjectiviteit (haar standpunt, om het zo maar eens te zeggen) verduistert. Een dergelijk marxisme behoudt de taal van Marx, maar niets van zijn revolutionaire radicalisme.</span></span></p> <p><span><span>Veel van de eerste standpuntentheoretici, vaak vrouwen die goed thuis waren in de marxistische theorie, reageerden op een reductief marxisme dat geen rekening hield met hun doorleefde ervaringen. Een dergelijk marxisme verdoezelt en/of maakt onderdrukking ondergeschikt aan uitbuiting en behandelt de twee processen als los van elkaar staand.</span></span></p> <p><span><span>De fatale splitsing tussen de politiek van de sociaal gemarginaliseerden en de politiek van de klasse is een erfenis van historische fouten en nederlagen. Het negeert dat de onderdrukten vaak worden uitgebuit, dat de uitgebuitenen vaak worden onderdrukt en dat zelfs waar onderdrukking in andere sociale lagen voorkomt, dit dient om een onderdrukkende en uitbuitende sociale orde te versterken. Klassenpolitiek is altijd doortrokken geweest van deze strijd en spanningen: er bestaat geen ‘zuivere’ klassenpolitiek.</span></span></p> <p><span><span>Wanneer links het reactionaire nationalisme van de Brexit omarmt omdat het op de een of andere manier de Britse arbeidersklasse (meestal een karikatuur van zelfs dat deel van de arbeiders) verenigt in een zuiver economisch programma van staatsprotectionisme, is dit soort reductieve politiek volledig in beeld. Klasse wordt gereduceerd tot een statische identiteit, een die op schandelijke wijze geworteld is in nationalisme, racisme, en het behoud van de status quo. Met een dergelijk gecompromitteerd beleid worden revolutionaire ambities snel overboord gegooid ten gunste van het appelleren aan (en zelfs anticiperen op en ontwikkelen van, zoals een Tory politicus zou kunnen doen) de vooroordelen van de geatomiseerde arbeiders.</span></span></p> <p><span><span>Wanneer links de strijd van de onderdrukten afdoet als een afleiding van de klassenstrijd, in plaats van de onderdrukking zelf te behandelen als een belemmering voor het verenigen van arbeiders in de klasse, verwarren zij symptomen met oorzaken. Onder de ziekte van de reïficatie beschouwen zij de strijd tegen de heersende ideeën van de kapitalistische maatschappij, ideeën die voortkomen uit de bestaande sociale verhoudingen, als natuurlijk. En vervolgens verzetten zij zich tegen diezelfde strijd ten gunste van een strijd die de overheersingsmechanismen die de kapitalistische sociale verhoudingen reproduceren, intact laat.</span></span></p> <p><span><span>We zijn nu in staat om zowel de (burgerlijk-liberale) identiteitspolitiek als de vulgair-socialistische (klasse-reductionistische) politiek te vergelijken met de (revolutionair-socialistische) bevrijdingspolitiek.</span></span></p> <h3><span><span><strong>Bevrijdingspolitiek</strong></span></span></h3> <p><span><span>Leden van een onderdrukte groep zijn de enige mensen die hun onderdrukking ervaren – seksueel geweld tegen vrouwen, racistisch profileren en lastigvallen van gekleurde mensen door de politie, uitsluiting en marginalisering van gehandicapten, enzovoort. Maar leden van een onderdrukte groep begrijpen heel vaak hun eigen onderdrukking niet; en zij zijn ook niet de enigen die in staat zijn die te begrijpen.</span></span></p> <p><span><span>Zoals zowel de standpuntentheorie als het marxisme ons laten inzien, kunnen vrouwen ervan uitgaan dat onderdrukking eenvoudigweg ontstaat omdat mannen van nature seksistisch en roofzuchtig zijn. Mensen van kleur kunnen veronderstellen dat racisme gewoon een kwestie is van vooroordelen van het volk. Enzovoort. Niets in de ervaring van onderdrukking hoeft automatisch te leiden tot een begrip van de diepere oorzaken. Er is meer voor nodig.</span></span></p> <p><span><span>Een groot deel van links is hopeloos verward geraakt over het vraagstuk van onderdrukking en slaagt er niet in dit essentiële onderscheid te maken – tussen ervaring en begrip. Het marxistische standpunt is duidelijk. Marx maakt onderscheid tussen ‘schijn’ en ‘essentie’. Hij heeft het over de manier waarop de ‘fetisjering’ van dingen – geld, goederen, contracten, schulden, enz. – de sociale relaties (van uitbuiting en onderdrukking) die eraan ten grondslag liggen, versluiert. Hij heeft het over de manier waarop het sociale geheel wordt ervaren en begrepen op een gedeeltelijke, gefragmenteerde, oppervlakkige, vervormde manier, die aanleiding geeft tot het ‘valse bewustzijn’ van de bourgeois ideologie. Marx bespreekt dit vooral in relatie tot de ervaring van uitbuiting, maar het geldt evenzeer voor alle sociale ervaring.</span></span></p> <p><span><span>Wij willen uit deze discussie drie conclusies trekken. Ten eerste begrijpt een vulgaire identiteitspolitiek onderdrukking verkeerd, omdat zij deze niet dialectisch ziet, niet als geworteld in de kapitalistische sociale verhoudingen als geheel, en daarom de politieke activiteit verkeerd richt, weg van een verenigde collectieve strijd tegen het systeem naar een concurrerend individualisme binnen het systeem.</span></span></p> <p><span><span>Ten tweede, een klasse-reductionistische politiek is vergelijkbaar. Het behandelt onderdrukking zelf als een afleiding zonder serieuze betekenis (een verschijning zonder essentie). Dit gebeurt zelden zo openlijk, maar gebruikt de retorische kracht van socialistische oproepen tot klasse-eenheid om de diverse aard van de arbeidersklasse subtiel uit te wissen. Als een vorm van burgerlijk humanisme houdt haar ‘universaliteit’ een bestaand onderdrukkend ideaal van menselijk leven in stand als een substituut voor een wereld die streeft naar bevrijding van menselijk leven in zijn verscheidenheid.</span></span></p> <p><span><span>Ten derde leidt een beperkte focus in deze beide politieke vormen onvermijdelijk weg van een collectief begrip van het systeem als geheel, waardoor het begrip van de werkelijke wortels van onderdrukking en uitbuiting wordt afgesloten. Met andere woorden: zowel een vulgaire identiteitspolitiek als een klassenreductiepolitiek leiden tot een vals bewustzijn dat gebaseerd is op onmiddellijke ervaring (‘schijn’) in plaats van een waar bewustzijn dat gebaseerd is op begrip van het hele geheel van sociale relaties (‘essentie’).</span></span></p> <p><span><span>We zijn nu in een positie om te wijzen op de grote kloof die een dergelijke politiek scheidt van een revolutionaire/bevrijdende politiek. Deze laatste wordt vertegenwoordigd door de revolutionair-marxistische en de revolutionair-anarchistische tradities.<sup>(6)</sup> Bevrijdingspolitiek komt neer op twee essentiële punten. Ten eerste, de zelforganisatie en zelfmobilisatie van de onderdrukten in de strijd voor radicale verandering. Bewegingen van vrouwen, mensen van kleur, queer mensen, gehandicapten, enzovoort zijn een onvermijdelijk en noodzakelijk kenmerk van elke opkomende massale strijd tegen het systeem. Deze opvatting – van zelfwerkzaamheid – is samengevat in de slogan van de gehandicaptenbeweging ‘niets zonder ons’.</span></span></p> <p><span><span>Maar zelforganisatie is geen doel op zich; het is een middel om een doel te bereiken. Want het tweede essentiële punt van bevrijdingspolitiek is: solidariteit en eenheid in de strijd van de onderdrukten en de arbeidersklasse als geheel.</span></span></p> <p><span><span>Het toenemende zelfvertrouwen en de mondigheid die door autonome zelforganisatie worden bereikt, creëren de bouwstenen van een verenigde, massale, strijdende arbeidersbeweging. Want geen enkele onderdrukte groep kan zichzelf volledig bevrijden. Dat komt omdat: a) onderdrukking geworteld is in de kapitalistische sociale verhoudingen als geheel; en b) geen enkele onderdrukte groep in zijn eentje ooit sterk genoeg is om de macht van het kapitaal en de staat te verslaan en het systeem omver te werpen. Zelforganisatie creëert bouwstenen voor de klassenstrijd; maar zelf-emancipatie is een voltooiing die alleen kan worden bereikt door de overwinning van de arbeidersklasse als geheel.</span></span></p> <h3><span><span><span>Voetnoten</span></span></span></h3> <p><span><span><span>1. Neil Faulkner, Phil Hearse, Nina Fortune, Rowan Fortune, and Simon Hannah, 2021, System Crash: an activist guide to making revolution, Londen, Resistance Books, 101.</span></span></span></p> <p><span><span><span>2. Linda Gurung Feminist Standpoint Theory: Conceptualisation and Utility.</span></span></span></p> <p><span><span><span>3. Simon Hannah, 2021, Why we need an Anti*Capitalist Resistance,</span></span></span></p> <p><span><span><span>4. Asad Haider, 2018, Mistaken Identity: race and class in the age of Trump, Londen, Verso, 22-4.</span></span></span></p> <p><span><span><span>5. David McNally, 2017, Intersections and Dialectics: critical reconstructions in social reproduction theory, in Tithi Bhattacharya (ed.), Social Reproduction Theory: remapping class, recentering oppression, Londen, Pluto.</span></span></span></p> <p><span><span><span>6. Wij dringen erop aan de revolutionair-anarchistische traditie mee op te nemen. Er zijn andere anarchistische tradities, die kleinburgerlijk en niet-revolutionair zijn. Maar de proef op de som van de theorie is de praktijk en er zijn vele historische voorbeelden van socialistische en anarchistische arbeiders die zij aan zij streden in een revolutionaire strijd. Niemand kan bijvoorbeeld de geschiedenis van de Spaanse Revolutie lezen zonder het revolutionaire hart van het anarchisme op te merken.</span></span></span></p> <p><span><span>Neil Faulkner is mede-auteur van <em>Creeping Fascism: what it is and how to fight it</em> en van <em>System Crash: an activist guide to making revolution. </em></span></span><span><span>Rowan Fortune is redacteur en revolutionair socialist.</span></span></p> <p><span><span>Op hun beider wekelijkse blog schrijven ze over utopische literatuur en verbeelding, waarom grimdark de dystopische fictie van onze tijd is en meer. Ze schreven <em>Writing Nowhere: A Beginner’s Guide to Utopia</em>; redigeerden de bloemlezing van utopische korte fictie <em>Citizens of Nowhere</em>; en droegen bij aan het door meerdere auteurs geschreven <em>System Crash: An activist guide to making revolution.</em></span></span></p> <p><span><span><em>Dit artikel verscheen oorspronkelijk op <a href="https://anticapitalistresistance.org/identity-and-liberation-a-critical-marxist-difference/"><strong>Anti*Capitalist Resistance. </strong></a></em>De Nederlandse vertaling is overgenomen van de site van <a href="https://www.sap-rood.org/identiteit-en-bevrijding-een-kritiek-marxistisch-verschil/">SAP-Antikapitalisten</a>.</span></span></p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> <div class="field__item"><a href="/dossier/264" hreflang="nl">Feminisme &amp; gender</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/achtergrond" hreflang="nl">Achtergrond</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19603&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="I6ZsRAZ30Ffw9vWS9ArnVb1ILJjD6nd8yL8esNiY4Tw"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Foto: People&#039;s World</div> </div> </div> </div> </div> </div> Fri, 20 Aug 2021 08:47:11 +0000 Grenzeloos 19603 at https://www.grenzeloos.org Eenentwintigste-eeuws fascisme: waar staan we nu? https://www.grenzeloos.org/content/eenentwintigste-eeuws-fascisme-waar-staan-we-nu <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Eenentwintigste-eeuws fascisme: waar staan we nu?</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/grenzeloos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Grenzeloos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-07-20T18:40:32+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">di, 07/20/2021 - 20:40</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/enzo-traverso" hreflang="en">Enzo Traverso</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/Charlottesville.jpg?itok=0SS9gDMA" width="220" height="136" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p><span><span><span>In het afgelopen decennium heeft de wereld een sterke toename van extreem-rechtse bewegingen gekend. De spoken van de jaren dertig leken weer op te duiken en een neo- of postfascistische golf breidde zijn schaduw uit over meerdere continenten. Het bereikte zijn hoogtepunt tussen 2016 en 2018, met de verkiezingen van Donald Trump en Jair Bolsonaro in de Verenigde Staten en Brazilië en, daartussenin, de botsing tussen Marine Le Pen en Emmanuel Macron in Frankrijk. Veel extreem-rechtse partijen traden toe tot EU-regeringen. En aan sommige 'uitzonderingen' kwam een einde, met het verschijnen van Alternative für Deutschland en Vox op het toneel van de Duitse en Spaanse politiek en de expansie van Italië's Lega Nord onder Matteo Salvini. Overal doken autoritaire, nationalistische en xenofobe regeringen op, van het Rusland van Vladimir Poetin tot het India van Narendra Modi en het Turkije van Recep Tayyip Erdoğan. De wereld werd donker: neofascisme, postfascisme, rechts-populisme? Het debat over de benaming bleef open, maar iedereen begreep dat fascisme nu meer was dan een domein van de historische wetenschap; het was opnieuw een kwestie op de hedendaagse agenda. [leesijd 10 minuten]</span></span></span></p> <p><span><span><span>De meeste waarnemers, waaronder ikzelf, dachten dat een nieuwe economische crisis deze algemene tendens drastisch zou versnellen en dat we voorbereid moesten zijn op een afschuwelijk nieuw scenario. De crisis heeft plaatsgevonden: sinds begin 2020 heeft de covid-19 pandemie de planeet in een wereldwijde recessie gestort. Maar tegelijkertijd  heeft onze rampzalige diagnose gelukkig niet de overhand gekregen. Natuurlijk zitten we nog steeds midden in een wereldwijde crisis, zijn extreem-rechtse bewegingen niet verdwenen en zijn verschillende uitkomsten nog steeds mogelijk. Niettemin is het nu duidelijk dat de schijnbaar onverbiddelijke dynamiek van fascisering een aanzienlijke terugslag heeft ondervonden. Het duidelijkste teken van deze verandering kwam met de nederlaag van Trump in november 2020.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Als we dit heterogene en tegenstrijdige landschap vanuit een algemeen perspectief bekijken, niet beperkt tot één land, dan verschijnt de pandemie als de matrix van twee mondiale tendensen: een biopolitieke wending en een potentieel autoritaire wending. Hoewel het waarschijnlijk niet passend is om van een matrix te spreken, aangezien deze tendensen zeker al bestonden, lijdt het geen twijfel dat de pandemie ze sterk heeft versterkt en versneld. De biopolitieke wending is voor iedereen duidelijk: regeringen hebben hun greep op de bevolking enorm ontwikkeld, waarbij ze ons leven - letterlijk ons fysieke lichaam - beschouwen als biologische objecten die beheerd en beschermd moeten worden. De toekomst van de wereldeconomie hangt af van de doeltreffendheid van dit gezondheidsbeleid, waaronder in de eerste plaats een snelle, grootschalige en doeltreffende vaccinatiecampagne. Wij steunen of bekritiseren onze regeringen naar gelang hun vermogen om dit gezondheidsbeleid ten uitvoer te leggen. Maar er is een tweede dimensie aan het probleem, een dimensie die ons niet langer treft als biopolitieke objecten, maar eerder als juridische en politieke subjecten, als burgers.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Deze tweede dimensie is een potentieel autoritaire wending die ligt in de transformatie van onze regeringen in 'staten in een noodtoestand', in politieke machten die onze openbare en individuele vrijheden radicaal inperken. Natuurlijk aanvaarden we lockdowns en beperkingen die worden bevolen in naam van de collectieve veiligheid, maar geleidelijk aan beseffen we dat dit beleid onze levensstijl, onze manieren van werken, onze vormen van socialisatie en interactie verandert en dat het de klassenverschillen van onze samenlevingen dramatisch vergroot. </span></span></span></p> <p><span><span><span>Het is niet waar dat we gelijk zijn tegenover het virus, aangezien we er selectief aan worden blootgesteld naar gelang onze sociale en economische status en ook naar gelang onze nationale saamhorigheid. Het lijdt geen twijfel dat het zuiden van de wereld veel zwaarder door de pandemie wordt getroffen. Dit betekent groeiende ongelijkheid op elk niveau en meer ongelijkheid betekent op zijn beurt meer autoritaire machten. In China werd de pandemie geneutraliseerd door despotische maatregelen die Orwelliaanse heerschappij waardig zijn. In verschillende Europese landen werden lockdowns en beperkingen ingevoerd door de toepassing van antiterrorismewetten, die gepaard gingen met een aanzienlijke toename van politiegeweld.</span></span></span></p> <p><span><span><span>In een dergelijke context kunnen extreem-rechtse bewegingen goede kandidaten lijken om de autoritaire wending in de richting van de uitzonderingstoestand te leiden. Maar, en dat is cruciaal, ze bieden geen serieuze geloofsbrieven om de biopolitieke wending in goede banen te leiden. Als 'goede herders' zijn Trump, Bolsonaro, Modi, Le Pen en Salvini helemaal niet geloofwaardig. In de termen van de Franse filosoof Michel Foucault zou men kunnen zeggen dat niemand hen ziet als de belichaming van een effectieve 'herderlijke macht'. Dat is een belangrijk verschil tussen de huidige extreem-rechtse bewegingen en het klassieke fascisme en dat gaat veel verder dan vele andere breuklijnen die verband houden met de verschillende historische contexten. In de jaren dertig beloofden Benito Mussolini, Adolf Hitler en Francisco Franco een toekomst en leken ze een effectief antwoord op de economische depressie tegenover uitgeputte liberale democratieën die in de ogen van veel mensen de overblijfselen van een ineengestorte politieke orde belichaamden. Natuurlijk was dit een gevaarlijke illusie - de pogingen om een einde te maken aan de werkloosheid door opnieuw te bewapenen en oorlog te voeren leidden tot een catastrofe - maar tot aan de Tweede Wereldoorlog werkte hun propaganda goed genoeg.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Dat is niet het geval met hun erfgenamen. De antwoorden van Trump, Bolsonaro, Modi, Le Pen en Salvini op de pandemie bestonden eenvoudigweg uit ontkenning, onbegrip, incompetentie en inefficiëntie. Het eerste jaar van de pandemie heeft het besef doen groeien dat we geconfronteerd worden met een wereldwijde noodtoestand die wereldwijde antwoorden vereist. De traditionele extreem-rechtse recepten - nationalisme, een terugkeer naar conservatieve waarden en nationale soevereiniteit, en het zoeken naar zondebokken - werkten absoluut niet. In Italië was Salvini, de charismatische leider van de nationalistische en xenofobe Lega, gewend geraakt aan het organiseren van massabijeenkomsten waarop hij de vreselijke ziekten die zijn land teisteren aan de kaak stelde: immigranten, vluchtelingen en natuurlijk de islam. Het prediken van haat was een populaire zaak gebleken en hij stond bovenaan in de peilingen. Een paar maanden na de pandemie, toen het land het epicentrum van de Europese uitbraak was en de ziekenhuizen overstelpt werden, waren de mensen vol lof over de Albanese, Tunesische en Chinese artsen en verpleegkundigen die hun Italiaanse collega's kwamen helpen.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Dit is het teken van een terugslag, niet van een nederlaag of een onomkeerbare neergang. We zitten midden in een overgangsproces waarvan de uitkomst nog onbekend is en open blijft: ofwel een New Deal voor de eenentwintigste eeuw die de klimaatverandering het hoofd kan bieden en de door veertig jaar neoliberalisme veroorzaakte transformaties kan terugdraaien, ofwel een extreem-rechtse wending die onze planeet in de richting van een voorspelde catastrofe zal duwen. In de huidige context zijn beide uitkomsten heel goed mogelijk.</span></span></span></p> <p><span><span><span>In de twintigste eeuw was het fascisme een project van 'regeneratie' van de natie, die het beschouwde als een homogene etnische en raciale gemeenschap. Als dit de kern van het fascisme is, zou het niet verkeerd zijn de huidige extreem-rechtse bewegingen, ondanks zoveel duidelijke verschillen, te definiëren als de erfgenamen van het klassieke fascisme. Natuurlijk is het fascistische lexicon veranderd en haar 'ingebeelde gemeenschap' bezit nieuwe kenmerken, of liever gezegd nieuwe mythen. Ze wijst op een vermeende oorspronkelijke zuiverheid die moet worden verdedigd of hersteld tegen haar vijanden: immigratie ('de grote vervanging'), anti-blanke raciale invasies, feministische en LHBTIQ-corruptie van traditionele waarden, de islam en zijn agenten (terrorisme en 'islamitisch links'), enzovoort. De premissen voor het ontstaan van deze neofascistische golf liggen in de crisis van de hegemonie van de mondiale elites, wier heersende instrumenten, geërfd van de oude natiestaten, verouderd en in toenemende mate ineffectief blijken te zijn. Zoals de Italiaanse marxist Antonio Gramsci verklaarde, Niccolò Machiavelli herhalend, is overheersing een combinatie van repressieve apparaten en culturele hegemonie die een politiek regime in staat stelt legitiem en heilzaam te lijken, in plaats van tiranniek en onderdrukkend. Na verscheidene decennia van neoliberaal beleid hebben de heersende klassen hun rijkdom en macht enorm ontwikkeld, maar ze hebben ook een aanzienlijk verlies van legitimiteit en culturele hegemonie geleden. Dit zijn de premissen voor de opkomst van het neo- of postfascisme: enerzijds de toenemende 'woestheid' van de heersende klassen en anderzijds de algemene autoritaire tendensen die hun overheersing met zich meebrengt.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Een definitie van fascisme als een project van 'regeneratie' van de natie grijpt een fundamenteel element van historische continuïteit aan, maar is waarschijnlijk ontoereikend. Door een historische bril bekeken was het fascisme meer dan een vorm van radicaal nationalisme en een racistische opvatting van de natie. Het was ook een praktijk van politiek geweld, een militant anticommunisme, en een volledige vernietiging van de democratie. Geweld, vooral gericht tegen links en het communisme, was de geprivilegieerde vorm van haar politieke actie en overal waar zij aan de macht kwam - legaal, zoals in Italië en Duitsland, of door een militaire staatsgreep, zoals in Spanje - vernietigde ze de democratie. Vanuit dit gezichtspunt hebben de nieuwe bewegingen van radicaal rechts een andere verhouding tot zowel geweld als democratie. Hoewel ze pretenderen 'het volk' te verdedigen tegen de elites en de orde te herstellen, willen ze geen nieuwe politieke orde scheppen. In Europa zijn ze meer geïnteresseerd in het doorvoeren van autoritaire en nationalistische tendensen binnen de EU dan in het vernietigen van haar instellingen. Dit is de houding van Viktor Orbán in Hongarije en Mateusz Morawiecki in Polen, en ook van Le Pen en Salvini in Frankrijk en Italië - twee leiders die uiteindelijk de euro hebben aanvaard. De Italiaanse Lega is onlangs toegetreden tot een coalitieregering onder leiding van de voormalige directeur van de Europese Centrale Bank Mario Draghi, een boegbeeld van het neoliberalisme en de financiële elites. In India, Brazilië en de Verenigde Staten kwamen extreem-rechtse leiders aan de macht en ontwikkelden autoritaire en xenofobe tendensen zonder het institutionele kader van hun staten ter discussie te stellen. Niet alleen waren Bolsonaro en Trump niet in staat het parlement te ontbinden; zij beëindigden (of beëindigen) hun mandaat ook nog eens met diverse procedures wegens impeachment.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Het geval van Trump, het meest besproken in de afgelopen maanden, is bijzonder leerzaam. Zijn fascistische koers kwam duidelijk aan het licht aan het einde van zijn presidentschap, toen hij weigerde zijn nederlaag toe te geven en probeerde de verkiezingsuitslag ongeldig te verklaren. Maar de folkloristische 'opstand' van zijn partizanen die het Capitool binnenvielen was geen mislukte fascistische staatsgreep; het was in plaats daarvan een wanhopige poging om een verkiezing ongeldig te laten verklaren door een leider die zeker de meest elementaire regels van de democratie had overtreden - waardoor het mogelijk is hem als fascist te typeren - maar niet in staat was een politiek alternatief aan te geven. Ongetwijfeld zouden Franco en Pinochet de 'opstand' van 6 januari hebben beschouwd als de onderneming van armzalige amateurs. De gebeurtenissen in het Capitool hebben ontegenzeggelijk het bestaan van een massale fascistische beweging in de Verenigde Staten aan het licht gebracht - een fascistische beweging bovendien, georganiseerd door een netwerk van gewapende milities. Niettemin is deze beweging nog ver verwijderd van het veroveren van de macht en het onmiddellijke gevolg ervan was dat de Republikeinse Partij in een diepe crisis terechtkwam. Trump had in 2016 de verkiezingen gewonnen als kandidaat voor die partij: een coalitie van economische elites, hogere middenklassen die geïnteresseerd zijn in belastingverlagingen, verdedigers van conservatieve waarden, christelijke fundamentalisten en verarmde blanke volksklassen die aangetrokken werden door een proteststem. Deze coalitie kan zeker opnieuw worden gecreëerd.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Als fascistische leider van een beweging van witte supremacisten en reactionaire nationalisten maakt Trump echter niet veel kans om herkozen te worden. Bovendien moet de fascistische beweging achter hem in zijn juiste context worden begrepen. In tegenstelling tot de fascistische milities in Italië (de zwarthemden) in 1920-25 of de nazistische SA in 1930-33, die de val van het staatsmonopolie op geweld in respectievelijk het naoorlogse [1<sup>e</sup> Wereldoorlog] Italië en Duitsland tot uitdrukking brachten, zijn de milities van Trump een vergiftigde erfenis van de Amerikaanse geschiedenis, de geschiedenis van een land waarin individuele wapens worden beschouwd als een kenmerk van politieke vrijheid. Hoe beangstigend het ook kan zijn, dit is niet het teken van een instortende staat. In de jaren dertig steunden de Europese industriële, financiële en militaire elites het fascisme als oplossing voor endemische politieke crises, institutionele verlamming en, bovenal, als verdediging tegen het bolsjewisme. Vandaag steunen ze het neoliberalisme. In de Verenigde Staten kan het 'establishment' de Republikeinse Partij steunen als een gebruikelijk alternatief voor de Democratische Partij, maar het Pentagon zou nooit een putsch van witte supremacisten goedkeuren om de verkiezing van Joe Biden tot president te verhinderen. In Europa wordt het establishment belichaamd door de EU en verzet het zich met hand en tand tegen alle populistische, nationalistische en postfascistische bewegingen die een terugkeer naar de 'nationale soevereiniteit' eisen.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Het klassieke fascisme werd geboren op een continent dat verwoest was door een totale oorlog en groeide op in een klimaat van burgeroorlogen, binnen staten die diep in de put zaten en institutioneel verlamd waren door scherpe politieke conflicten. Het radicalisme kwam voort uit een confrontatie met het bolsjewisme, waaraan het zijn 'revolutionaire' karakter ontleende. Het fascisme was een utopische ideologie en verbeelding, die de mythe van de 'nieuwe mens' en nationale grootheid creëerde. De nieuwe extreem-rechtse bewegingen missen al deze premissen: ze komen voort uit een hegemoniale crisis die niet te vergelijken is met de Europese ineenstorting van de jaren dertig; hun radicalisme bevat niets 'revolutionairs'; en hun conservatisme - een verdediging van traditionele waarden, traditionele culturen, bedreigde 'nationale identiteiten' en een burgerlijke eerbiedwaardigheid die zich verzet tegen seksuele 'afwijkingen' - bezit niet het idee van de toekomst dat zo diep geworteld lag in de fascistische ideologieën en utopieën. Daarom lijkt het mij passender hen als postfascistisch in plaats van neofascistisch te kenmerken.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Betekent dit dat er geen fascistisch gevaar is? In het geheel niet. Sterker nog, als we het heden met een historische lens bekijken, kan deze mogelijkheid niet worden uitgesloten. De dramatische opkomst van extreem-rechtse bewegingen, partijen en regeringen laat duidelijk zien dat fascisme een alternatief kan worden. Maar hoewel de mogelijkheid van een nieuw postfascistisch tijdperk zeker blijft bestaan, is het belangrijk op te merken dat de economische crisis die door de pandemie is veroorzaakt, dit niet heeft versterkt. De pretentie van extreem-rechts om een 'anti-systemisch' alternatief te belichamen, lijkt vandaag dan ook minder overtuigend dan vijf jaar geleden. Uiteindelijk zal de toekomst van de rechts-radicale bewegingen echter niet uitsluitend afhangen van hun eigen interne evolutie, ideologische oriëntatie en strategische keuzes; evenmin zal ze afhangen van de steun die ze zouden kunnen krijgen van de mondiale elites. Uiteindelijk zal ze afhangen van het vermogen van links om een alternatief te schetsen.</span></span></span></p> <p><span><span><span>Dit artikel stond op <a href="https://newpol.org/issue_post/twenty-first-century-fascism-where-we-are/"><span class="Internetkoppeling"><span><em>New Politics</em></span></span></a>. Nederlandse vertaling redactie <em>Grenzeloos</em>.</span></span></span></p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/achtergrond" hreflang="nl">Achtergrond</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19542&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="SDn8w9_Jq-nq6eUNqKcD-ssJOCmhH0lowxEuFXiI9TA"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Tue, 20 Jul 2021 18:40:32 +0000 Grenzeloos 19542 at https://www.grenzeloos.org Milieuracisme in de Verenigde Staten en elders https://www.grenzeloos.org/content/milieuracisme-de-verenigde-staten-en-elders <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Milieuracisme in de Verenigde Staten en elders</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-06-12T17:49:33+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">za, 06/12/2021 - 19:49</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/joseph-daher" hreflang="en">Joseph Daher</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/Oceti-Sakowin-Camp-2016_Avery-White.jpg?itok=_e_hAmBx" width="220" height="147" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>Sinds het begin van de jaren tachtig wordt milieuracisme door een deel van de milieubeweging aan de kaak gesteld. Toch is dit discours nog niet algemeen bekend. Maar het is van cruciaal belang om de strijd tegen racisme en de klimaatnoodsituatie met elkaar te verbinden.</p> <p>De beweging voor rechtvaardigheid op milieugebied in de Verenigde Staten is in de jaren zeventig ontstaan. Ze is voortgekomen uit de burgerrechtenbeweging. Dominee Benjamin Chavis, leider van de National Association for Advancement of Colored People (NAACP), bedacht de term 'milieurrascisme'.</p> <h3><span class="subkop">Wat is milieuracisme?</span></h3> <p>Milieuracisme verwijst naar de vele manieren waarop niet-witte bevolkingsgroepen – in de Verenigde Staten vooral zwarte bevolkingsgroepen, maar ook Latijns-Amerikaanse bevolkingsgroepen – meer milieuschade ondervinden van diverse vormen van vervuiling en klimaatverstoring.</p> <p>Milieuracisme omvat de ligging van industrieterreinen, de nabijheid van elektriciteitscentrales en fabrieken, verhoogde blootstelling aan giftig afval en stortplaatsen, emissies van mobiele vervuilingsbronnen (auto's, vrachtwagens en schepen) en de onevenredig grote schade die bij niet-witte bevolkingsgroepen wordt aangericht door natuurrampen.</p> <p>Milieuracisme is onlosmakelijk verbonden met staatsracisme en witte suprematie. De grondprijzen in buurten met een grote niet-witte bevolking zijn in het verleden gedaald, waardoor industriën tegen lagere prijzen grond konden verwerven en zich daar konden vestigen, met grotere verontreiniging tot gevolg. Het overheidsbeleid heeft ook de vestiging van vervuilende industrieterreinen en hun stortplaatsen aangemoedigd in gebieden dicht bij verarmde niet-witte bevolkingsgroepen, terwijl ze uit rijkere, overwegend witte buurten werden verwijderd. Ook mobiele emissiebronnen, zoals auto's en vrachtwagens, hebben de neiging zich te concentreren in overwegend niet-witte buurten als gevolg van de aanwezigheid van grote snelwegen en/of de ligging van expeditiecentra. Bovendien verhindert de dynamiek van de woonsegregatie dat mensen naar minder blootgestelde gebieden verhuizen.</p> <p>Milieuracisme, verweven met vormen van onderdrukking en uitbuiting, bestendigt uiterst schadelijke effecten op de gezondheid van niet-witte bevolkingsgroepen in de Verenigde Staten.</p> <h3><span class="subkop">Vervuiling, giftige stortplaatsen en natuurrampen</span></h3> <p>In het algemeen hebben zwarte bevolkingsgroepen in de Verenigde Staten 75% meer kans dan de rest van de bevolking om in de buurt van installaties voor giftig afval te wonen. Ook bij een gelijk inkomen hebben zwarte en Latijns-Amerikaanse bevolkingsgroepen meer kans om in vervuilde gebieden te wonen.</p> <p>Een van de belangrijkste voorbeelden van milieuracisme in de Verenigde Staten zagen we met de orkaan Katrina. In 2005 verwoestte Katrina zwarte buurten in New Orleans die slecht beschermd waren door dijken en gebouwd waren in overstromingsgebieden. Daarentegen werden de huizen van de rijkste mensen, die zich meestal in de hogere delen van de stad bevinden, veel minder getroffen. We kunnen ook het geval noemen van het met lood vervuilde water in Flint, een stad in Michigan met een zwarte meerderheid, of de strijd van de Amerikaanse inheemse bevolking van Standing Rock, die zich verzet tegen de komst van een oliepijpleiding door hun reservaat in Noord-Dakota.</p> <p>Dit soort dynamiek is natuurlijk niet beperkt tot de Verenigde Staten. Neem bijvoorbeeld Parijs, waar de vervuilingspieken de Seine-Saint-Denis treffen, een arm stadsdeel met een grote niet-witte bevolking. Laten we de kernproeven in Polynesië niet vergeten of het massale gebruik van het uiterst giftige pesticide chloordecon in Frans West-Indië tot 1993, hoewel het in Frankrijk al sinds de jaren zeventig verboden was. In beide gevallen werden de plaatselijke bevolking en de regionale ecosystemen geconfronteerd met verwoestende gevolgen die tot op de dag van vandaag voortduren. De meest gemarginaliseerde mensen hebben over het algemeen meer te lijden onder problemen in verband met de toegang tot water en de blootstelling aan vervuiling. Bovendien treffen natuurrampen veel landen in de periferie van het kapitalisme al op ernstige wijze.</p> <p>Elke beweging tegen de aantasting van het milieu moet rekening houden met deze ongelijke dynamiek. Niet-witte bevolkingsgroepen en onderdrukte groepen worden onevenredig zwaar getroffen door diverse vormen van vervuiling en klimaatrampen. Ons ecosocialisme moet de sociale verhoudingen in de milieuproblematiek betrekken, waarbij zowel de raciale ongelijkheid als de ongelijkheden in verband met geslacht, sociaal-economische status en leeftijd moeten worden bestreden.</p> <p>Dit artikel stond op <a href="https://solidarites.ch/journal/388-2/le-racisme-environnemental-aux-etats-unis-et-ailleurs/"><em>SolidaritéS</em></a>. Nederlandse vertaling redactie <em>Grenzeloos</em>.</p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> <div class="field__item"><a href="/tag/ecologie" hreflang="nl">Ecologie &amp; klimaat</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/commentaar" hreflang="nl">Commentaar</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19354&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="lysxC6b90IskKGV5pbUSDllQ872hye393ABsMhemsRo"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Sat, 12 Jun 2021 17:49:33 +0000 Willem Bos 19354 at https://www.grenzeloos.org Gerechtigheid nu! https://www.grenzeloos.org/content/gerechtigheid-nu <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Gerechtigheid nu!</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-05-25T09:35:46+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">di, 05/25/2021 - 11:35</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/rob-marijnissen" hreflang="nl">Rob Marijnissen</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/demodam.jpg?itok=UeuptloI" width="220" height="147" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Foto: Rob Godfried</div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>De solidariteitsdemonstratie met de slachtoffers van het toeslagenschandaal op 15 mei was een succes. Enkele honderden mensen luisterden naar strijdbare toespraken en ontroerende verhalen van de slachtoffers van het toeslagenschandaal. Deze groep van inmiddels rond de 35.000 slachtoffers, (de kinderen van deze ouders niet meegeteld), hebben de afgelopen jaren klap op klap te verwerken gehad. Belangrijk is dat deze groep zichzelf heeft georganiseerd en zich terecht fel uitspreekt over het beleid van racisme en uitsluiting van de afgelopen jaren.</p> <p>Er is ook  - door een deel van de demonstranten - gelopen vanaf de Dam door het centrum van Amsterdam. Iedereen blij dat er weer gedemonstreerd werd. De omstanders reageerden positief en er was veel pers aanwezig. De demonstratie kwam twee keer op het NOS journaal en in de landelijke kranten, lokale tv en lokale radio. Kortom veel aandacht en tevreden reacties bij degenen die het georganiseerd hebben.</p> <p>Drie landelijke vertegenwoordigers van politieke partijen spraken vanaf het podium hun steun uit: SP, DENK en BIJ1. Hopelijk wordt de steun politiek nog breder. Maatschappelijke steun was er al wel van bijna 100 organisaties.  De demonstratie werd goed gefaciliteerd door het comité 21 maart. Dit kan een nog bredre en sterkere beweging  worden.</p> <p>Het is voor deze mensen een moeizame weg die tot nu toe is afgelegd. De verkiezingsuitslag was voor hen een zware klap in het gezicht, maar op het podium stonden wel vijf strijdbare vrouwen die goede woordvoerders zijn en het verhaal duidelijk neerzetten.   Voor het opbouwen van een nieuwe beweging is dat geen verkeerde start. Het zijn niet alleen de ouders die toeslagen hebben aangevraagd die slachtoffer zijn. Er zijn ook slachtoffers van de afbraak van de jeugdzorg en andere onderdelen van de sociale en publieke sector. Van belang is dat het bewustzijn er komt om solidariteit meer handen en voeten te geven: bij alle acties na te denken welke andere groepen hun steun komen uitspreken en dat we niemand aan zijn lot over laten. Verbinden is hard nodig bij alle acties of het nu vakbondsacties zijn, klimaatacties er moet meer empathie opgebracht worden. Het is tijd voor solidariteitsacties en solidariteitsstakingen.</p> <p>Namens het comité 21 maart mocht ik de demonstratie toespreken. Hieronder mijn tekst.</p> <p>Beste mensen,</p> <p><em>Het is voor mij een eer hier te mogen spreken namens het comité 21 maart en voor de groep strijdbare mensen die slachtoffer zijn van het toeslagenschandaal en die deze manifestatie hebben georganiseerd.</em></p> <p><em>Comité 21 maart is een landelijke antiracisme coalitie van migrantenorganisaties, antiracisme-organisaties, vrouwenorganisaties, vluchtelingenorganisaties, de FNV (waarvan ik actief lid ben) en FNV Amsterdam die deze manifestatie steunt, LHBTI-organisaties en klimaatorganisaties. Ieder jaar op 21 maart houden wij een antiracisme mars in Amsterdam en dit jaar ook in andere plaatsen. Morgen zijn we erbij op de Dam om 14.00 uur voor internationale solidariteit met het onderdrukte Palestijnse volk.</em></p> <p><em>Wij steunen de strijd van de slachtoffers van het toeslagenschandaal omdat zij het voorbeeld zijn van een strijd tegen iets dat wij absoluut niet willen. Wij willen een overheid die ons beschermd en niet racistisch bejegend, die geen mensen uitsluit of ze nu een laag inkomen hebben, een andere huidskleur hebben of een geloof aanhangen of vrouw zijn of hun seksualiteit anders wensen te beleven.</em></p> <p><em>Wij willen geen overheid die de rijken en hun winsten heilig verklaard en ons laat barsten.<br /> Wij willen dit niet meer omdat we weten wat dit betekent uit de ervaringen tijdens de jaren van massawerkloosheid en de tweede wereldoorlog en uit de koloniale oorlogen. De gruwelijkheden van toen willen we niet meer, die willen we nooit meer. Daarom zijn  het verdrag voor de rechten van de mens en de vluchtelingenverdragen afgesloten.</em></p> <p><em>Sinds het begin van deze eeuw is er sprake van een toenemend racisme. In 2007 is er een rechter aan te pas moeten komen om nogmaals te bekrachtigen dat onze overheid iedereen gelijk moet behandelen op grond van artikel 1 van de grondwet ook in geval van fraudebestrijding. Aanleiding was het verzoek in 2003 van Rutte als staatssecretaris aan gemeenten om Somalische vluchtelingen extra te controleren op bijstandsfraude. Hier is door diverse gemeenten vrolijk gevolg aan gegeven. Het oordeel van de rechter: dat is racisme. Het is verbazingwekkend als je de reactie van vele verantwoordelijken in de politiek  achteraf leest: wij zijn niet racistisch maar vinden dat er aanleiding is om wel fraudebestrijding te doen op deze manier. Het oordeel van de rechter was duidelijk: dit is ongelijke behandeling en dus in strijd met de grondwet.<br /> De uitspraak van de rechter was klip en klaar maar de politiek verantwoordelijken zijn daarmee vrolijk doorgegaan, op alle niveaus van de overheid. Ons hele politieke systeem is hiervan doordrenkt. Geen wonder dat men PVV en FVD als democratische partijen betiteld, terwijl deze racistisch en sterk fascistische kenmerken hebben.<br /> Deze huichelachtigheid moet stoppen. Stop racisme en uitsluiting, vervul de eisen die wij hier vandaag onderschrijven: Gerechtigheid nu!</em></p> <p><em>De rechtse regeringen van Rutte zijn kampioenen van de verdeel- en heers politiek, van het afbreken van de solidariteit. Zij hebben de mond vol van  individuele verantwoordelijkheid: red je het niet in deze samenleving dan ben je een loser en kun je in de stront zakken. Daarom moet Rutte weg als symbool van deze snoeiharde politiek. De strijd tegen racisme en uitsluiting zal daarmee niet ten einde zijn maar vandaag zal wel een begin kunnen en moeten zijn van de heropbouw van solidariteit en het inwilligen van de eisen van de slachtoffers van het toeslagenschandaal. Het zal echter een lange strijd zijn om het huidige systeem te veranderen. De eerste stap: Weg met Rutte, voor eenheid en solidariteit.</em></p> <p><em>Laten we dat doen door open te staan en te luisteren naar elkaars verhaal zoals vandaag, door respect tonen voor elkaar en daarbij te streven naar eenheid zonder de verschillen die er zijn weg te poetsen. Door niet weg te kijken en samen in verzet te komen. Waar wij als mensen sterk en krachtig in zijn is dat we oog hebben voor onze kinderen en onze naasten., voor onze gezamenlijke toekomst verantwoordelijk zijn en de wil hebben op te treden tegen de onverantwoordelijken van deze wereld die corrupt zijn en de macht misbruiken. Weg met Rutte, voor eenheid en solidariteit.</em></p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/commentaar" hreflang="nl">Commentaar</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19237&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="-3uQevwnYa-oIudTt9HwXclA5Gz3L-UjqW0-5fSH7X8"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-credits-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-credits-image field--type-string-long field--label-above"> <div class="field__label">Credits afbeelding</div> <div class="field__item">Foto: Rob Godfried</div> </div> </div> </div> </div> </div> Tue, 25 May 2021 09:35:46 +0000 Willem Bos 19237 at https://www.grenzeloos.org Saluut Tinie https://www.grenzeloos.org/content/saluut-tinie <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Saluut Tinie</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-05-08T14:01:58+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">za, 05/08/2021 - 16:01</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/alex-de-jong" hreflang="nl">Alex de Jong</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/maurice2.jpg?itok=XRVN_TO7" width="151" height="220" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>Vier mei herdenken we, vijf mei vieren we. Dit jaar wist Thierry Baudet’s Forum voor Democratie, samen met een reeks andere organisaties van samenzweringsdenkers, de dodenherdenking te gebruiken om in het nieuws te komen met een poster waarin de anti-coronamaatregelen vergeleken worden met de bezetting door nazi-Duitsland. Dat is geen historische onwetendheid van de kant van Baudet. Het is een bewuste zet om de bezetting en de misdaden van de nazi's te bagatelliseren. Baudet sympathiseert met fascistische ideeën en zou die ideologie graag bevrijden van de associatie met misdaden tegen de menselijkheid.</p> <p>We herdenken niet alleen de slachtoffers van de Nazi's, maar ook de moed van degenen die zich verzet hebben. Een van de laatste nog levende verzetsmensen, Maurice Ferares, werd onlangs 99 jaar oud. Tijdens de oorlog was hij in Amsterdam lid van de Communistische Partij en hielp onder meer de oproep voor de Februari-staking te verspreiden. Afkomstig uit een arm, joods gezin was hij de enige van zijn familie die wist te ontkomen aan de nazi's.</p> <p>In 1991 publiceerde Ferares de memoires van zijn jeugd en oorlogsjaren onder de titel ‘Violist in het Verzet’. Ferares schetst daarin de wereld van het vooroorlogse joodse proletariaat van Amsterdam – een wereld die vernietigd werd door de nazi's. En hij vertelt over het dappere, schijnbaar hopeloze verzet. Hij schrijft: ‘Onderduik en verzet was een vorm van guerilla-oorlog, ook al waren de mogelijkheden – zeker in de eerste jaren – van gewapend verzet zeer klein. Het verspreiden van informatie door middel van pamfletten en illegale kranten en het oproepen tot lijdelijk verzet en versterking van het moreel tegenover de permanente intimidatie van de Duitsers waren de voornaamste middelen van het verzet, naast hulp aan onderduikers en families van slachtoffers’. Het beknopte boekje is tweedehands makkelijk te vinden en zeker de moeite waard.</p> <p>In ‘Violist in het Verzet’ herdenkt Ferares de slachtoffers van de nazi's. Een van hen is Tinie, gefusilleerd door de nazi's. Tinie, door Ferares omschreven als een ‘blond, blozend meisje’, woonde in de Amstellaan en werkte als verpleegster – verder wist Ferares niks van deze partijgenoot. Was Tinie wel haar echte naam? Ferars wist niet wat haar er toe gebracht had lid te worden van de Communistische Partij, of om deel te nemen aan de illegale activiteiten: ‘Zoiets vroeg je aan je makkers niet in de illegaliteit’. Op een zaterdagmiddag werd Tinie opgepakt door de Duitse politie terwijl ze samen met een kameraad, Joop genaamd, pamfletten van de Communistische Partij aan het plakken was. Dat iemand tijdens dit werk werd opgepakt was eigenlijk nogal zeldzaam. Ferares vermoedt dat een verrader de twee aan het werk heeft gezien en de politie belde.</p> <p>Aanvankelijk hadden de agenten Tinie laten lopen, maar ze besloot dat ze Joop niet in de steek kon laten. Ze keerde terug en gooide het blik met plaksel naar de twee agenten. Die waren zo geschrokken, ze dachten waarschijnlijk dat er een of andere granaat gegooid was, dat Joop het op een lopen kon zetten. Tinie ging hem achterna, maar helaas struikelde ze en werd ze ingehaald door de agenten.</p> <p>Ferares besluit zijn herinnering aan haar met een oproep die het verdient herhaald te worden: ‘We wisten vrij snel dat ze op de Amstelveenseweg in de gevangenis zat en daar vreselijk mishandeld werd. Nooit heeft ze iets over onze activiteiten verteld en evenmin onze namen of identiteiten bekend gemaakt. Saluut Tinie, we vergeten je niet.’</p> <p><em>Dit stuk verscheen oorspronkelijk op<a href="http://www.konfrontatie.nl/blog/saluut-tinie"> Konfrontatie</a>. </em></p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/commentaar" hreflang="nl">Commentaar</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19092&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="gERf5TClEkEdOt79LgxMqvXXHN0sAGj_VC48C3nHQgI"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Sat, 08 May 2021 14:01:58 +0000 Willem Bos 19092 at https://www.grenzeloos.org Nooit meer de andere kant opkijken https://www.grenzeloos.org/content/nooit-meer-de-andere-kant-opkijken <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Nooit meer de andere kant opkijken</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-05-07T14:19:02+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">vr, 05/07/2021 - 16:19</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/alejandra-slutzky" hreflang="nl">Alejandra Slutzky</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/Alejandra.jpeg?itok=XMSVtkPe" width="165" height="220" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>Op 4 mei is er bij de ingang van het Vondelpark aan de Van Eeghenstraat een gedenkteken geplaatst. Op de plek waar tijdens de Tweede Wereldoorlog een bordje hing met de tekst ‘Voor Joden verboden’, staat ter nagedachtenis nu een spiegel en tekstbord.</p> <p>Het gedenkteken is geïnspireerd door de toespraak van koning Willem-Alexander tijdens de Dodenherdenking van 4 mei 2020 waarin hij zei: ‘Sobibor begon in het Vondelpark. Met een bordje: Voor Joden verboden’. Een jaar later is het gedenkteken, dat bestaat uit een spiegel en tekstbord, gerealiseerd. De spiegel nodigt de toeschouwer uit na te denken over wat hij of zij zelf zou doen bij het zien van onrecht. Wat zou jij nu doen, als je ergens racisme, discriminatie of intolerantie bespeurt. Kun je jezelf recht in de ogen kijken?’ Alejandra Slutzky was een van de sprekers bij de onthulling van het gedenkteken, wij publiceren hier haar toespraak.</p> <p><em>Ik ben Alejandra Slutzky, mijn moeder was Ana Lucila Svensson, mijn vader Samuel Leonardo Slutzky. Ik wil hun namen voluit uitspreken opdat ze hier met ons zijn. Wat ik te vertellen heb, gaat met name over mijn vader en zijn erfenis.</em></p> <p><em>Ik ben geboren in Argentinië en als vluchteling naar Nederland gekomen tijdens de laatste dictatuur in dat land.</em></p> <p><em>Mijn grootouders aan mijn vaders kant kwamen uit Wit-Rusland, uit de joodse stad Slutsk. Tijdens de oorlog werd de stad leeggehaald, mensen werden op transport gezet, hun huizen bezet, men hing hun vlag uit het raam.</em></p> <p><em>Mijn Joodse voorouders vluchtten voor de pogroms, als vluchtelingen op een boot die nergens welkom was, voeren ze lange tijd tot ze bij Buenos Aires aankwamen. </em></p> <p><em>In Argentinië was nog maar net een genocide gepleegd op inheemse volkeren en waren de zwarten massaal naar het front gestuurd in een oorlog. Lang was er in Buenos Aires niet één zwarte of inheemse persoon meer te vinden. Mijn grootouders waren blij in de nieuwe wereld. De genocide was inmiddels genormaliseerd. Ze spraken er niet over, het was immers voor hun tijd.</em></p> <p><em>In de aanloop naar WOII werden steeds vaker ook de joden gediscrimineerd. Er was een pikorde van discriminatie waarin de joden een plek kregen, hoger dan de inheemsen, de homo’s, de zwarten, de ‘gekken’ en de ‘criminelen’… Ze konden ermee leven, hun gemeenschap was groot. Het viel wel mee, ze hadden erger gekend.</em></p> <p><em>Ondertussen volgden dictaturen elkaar op en in de wereld waaide een revolutionaire wind, er was Cuba, Vietnam, Praag, Parijs, de Sovjet Unie, Mao… Mijn vader en oom doken in het Marxisme.</em></p> <p><em>Mijn ouders ontmoetten elkaar en besloten naar Cuba te gaan. Terwijl ik opgevangen werd door compañeras, trainden mijn ouders voor de revolutie. Mijn vader ging als eerste terug naar Argentinië, toen wij. Het liep niet goed af, mijn vader werd gepakt in de heuvels, samen met zijn kameraden.</em></p> <p><em>Ze vertelden me dat toen ze gevangen genomen werden, ze op de buik met hun handen in de nek moesten liggen en dat een van de soldaten aan mijn vader beval ‘Doctor, gaat u zitten’. Maar mijn vader zei ‘Nee, als mijn compañeros niet mogen zitten, dan ik ook niet’. Hij wekte de woede van de militairen hierdoor. Hij weigerde privileges te accepteren. Mijn vader werd extra hard geslagen, beledigd als jood en intellectueel gedurende de volgende 5 jaar gevangenis.</em></p> <p><em>Toen kwam hij vrij.</em></p> <p><em>Mijn vader leerde me niet alles zomaar te geloven. Hij leerde me dat Jezus de eerste revolutionair socialist was, dat hij opstond voor zijn volk tegenover de elite en machthebbers. Dat hij zijn volk verdedigde tegen het systeem van uitsluiting en onderdrukking. Dat ze hem dáárom kruisigden.</em></p> <p><em>Hij leerde me, dat ik niet meer waard was dan een koe, dan een boom,een vlinder, een hond.</em></p> <p><em>Dat ik goed naar de mieren moest kijken, van ze leren, hoe je te organiseren, dat elke rol in de groep even belangrijk is, dat je elkaar nodig hebt en dat alles met elkaar samenhangt.</em></p> <p><em>Hij nam me mee naar de sloppenwijken, als hij als arts op bezoek ging. Liet me spelen met de kinderen terwijl hij zijn patiënten verzorgde.</em></p> <p><em>Mijn vader leerde me over het Palestijnse volk, hoe het onder de voeten gelopen werd, hoe hun huizen bezet werden door joodse mensen uit heel de wereld.</em></p> <p><em>Hij leerde me dat stenen ‘waardig’ zijn áls het stenen zijn waarmee een volk zich verdedigt.</em></p> <p><em>De nacht dat mijn vader opgehaald werd, lagen we in bed. De uniformen en laarzen kwamen binnen en mijn half ‘zusje’ werd in mijn armen geduwd, ze fluisterde me toe ‘Ale, waarom tril je zo?’</em></p> <p><em>Ze ondervroegen mijn vader in zijn slaapkamer, haalden alles overhoop en namen hem mee.</em></p> <p><em>Daarna het huis, de straat, de buren, de honden op straat, wij, alles was in een diepe stilte gehuld.</em></p> <p><em>Kwam niemand ons helpen? De buren hadden het toch zeker gehoord? Mijn vader was ‘El Doctor’ van de wijk! Hij was geliefd… Niemand kwam naar buiten, geen licht ging aan toen we de deur uitgingen en begonnen te lopen, zonder precies te weten waarheen.</em></p> <p><em>Het zwijgen van de buurt, van de mensen, van de stad, van het land. Stilte vol van woorden van verzet, van rebellie, van zoveel dat gezegd had moeten worden en niet gezegd werd.</em></p> <p><em>Die stilte maakte het voortduren van de terreur mogelijk. Er werden in Argentinië 365 folterkampen opgezet. 30.000 mensen verdwenen.</em></p> <p><em>Het was nog onder de dictatuur dat De Moeders van Plaza de Mayo de straat opgingen. De militairen noemden hen de Dwaze moeders want ze liepen met een luier van hun kind om het hoofd.</em></p> <p><em>De Moeders riepen zo hard als ze konden dat ze het enige dat ze wilden was: weten waar hun kinderen waren, of het ze goed ging, of ze nog levend waren, of het baby’tje geboren was, of ze a.u.b. bij hun kinderen mochten!</em></p> <p><em>De Moeders spraken over Liefde en lopen al 44 jaar rondjes op het plein. Omdat ze nog steeds niet weten wat er met hun kinderen gebeurd is.</em></p> <p><em>De Moeders blijven verenigd tot vandaag, of ze nou trotskistisch ,sociaaldemocraat of niet politiek denken, ze geven elkaar de ruimte, en lopen nog steeds samen.</em></p> <p><em>De Moeders leerden me, dat het sterkste wapen in ons zelf liefde is. Een liefde die uitgaat van gelijkwaardigheid, rechtvaardigheid, van compassie, waar ego’s klein zijn. Een liefde die zich verheugt om iets voor een ander te kunnen doen en zich dan zelf gelukkig voelt. Een liefde met oog voor de onzichtbaren, voor de uitgestotenen, voor onrecht.</em></p> <p><em>– Ook nu laten we boten met vluchtelingen niet aanmeren en laten we vluchtelingen aan hun lot over, terwijl onze natie meedoet aan oorlogen. Een systeem dat mensen op de vlucht jaagt.</em></p> <p><em>– Ook nu worden mensen wereldwijd uit hun huizen gejaagd en worden hun huizen bezet.</em></p> <p><em>– Ook nu worden mensen om hun huidskleur, geloof, gender, klasse of afkomst gediscrimineerd en uitgesloten van gelijke rechten in ons land. En neemt het racisme en extreem rechts toe. Niet alleen op straat, maar ook bij overheden.</em></p> <p><em>– Ook nu weer kan een prinses gaan backpacken met een toelage van 1,5 miljoen, terwijl mensen van de voedselbank moeten leven en zorgmedewerkers niet meer extra krijgen dan een applaus en een liedje.</em></p> <p><em>– En dan het toeslagenschandaal: ook nu weer kan er in de krant staan dat de belastingdienst mensen afwijst voor compensatie en zo’n besluit niet ‘besluit’ noemt zodat mensen NIET in hoger beroep kunnen gaan. Ook nu weer gaan de CEO’s van multinationals vrijuit en stoppen we migrante jongeren voor een kleiner misdrijf in de cel.</em></p> <p><em>– Ook nu weer nemen we klakkeloos de door de overheid verzonnen categorieën mensen over: allochtoon, illegaal, ‘echte vluchtelingen’, bijstandsmoeders, uitkeringstrekkers. Alles bedoeld om rechten van mensen in te perken.</em></p> <p><em>– Ook nu weer gaat het belang van sommigen boven het belang van allen.</em></p> <p><em>– Ook nu weer kijken de meesten massaal weg, en praat men het goed.</em></p> <p><em>Papieren doen er meer toe dan mensen, de markt doet er meer toe dan mensen.</em></p> <p><em>Herdenken is meer dan terugkijken. Herdenken is willen leren en daarmee stelling nemen. Het is verder aan ons wat we ermee doen, verheffen we onze stem en reiken we elkaar een hand in gelijkwaardige solidariteit of blijven we aan de zijlijn kijken?</em></p> <p><em>Mijn Moeders roepen nu nog: Laten we a.u.b. NOOIT MEER DIE Stilte toelaten.</em></p> <p><em>Nooit meer de andere kant op kijken, nooit meer ons hart sluiten voor het leed van de ander.</em></p> <p><em>En zelfs als je denkt dat je niks kunt doen, zoek gelijkgezinden, want die zijn er, zoek ze en verenig je, organiseer je, maak een vuist, verdedig de ander en daarmee je eigen humaniteit.</em></p> <p><em>Het is niet te laat, het is nooit te laat om erger te voorkomen. Kom 15mei naar de DAM om 13:00 in solidariteit met de Toeslagenschandaal ouders.</em></p> <p><em>NOOIT MEER De andere kant op kijken,</em></p> <p><em>NOOIT MEER STILBLIJVEN.</em></p> <p><em>NOOIT MEER RACISME EN FACISME toelaten!</em></p> <p>Overgenomen van de <a href="https://aslutzky.wordpress.com/2021/05/05/4-mei-herdenking-en-mijn-toespraak-bij-de-vondelpark/">website van Alejandra</a>.</p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/commentaar" hreflang="nl">Commentaar</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19090&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="TjZusG7Run3S8SNELdTf4e0hDSakSJT4tKVKERn-a9o"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Fri, 07 May 2021 14:19:02 +0000 Willem Bos 19090 at https://www.grenzeloos.org Islamofobie in Europa https://www.grenzeloos.org/content/islamofobie-europa <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Islamofobie in Europa</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-05-07T14:08:40+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">vr, 05/07/2021 - 16:08</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/joseph-daher" hreflang="en">Joseph Daher</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/Germany-anti-racism-protest-1.jpg?itok=K4zNeBY8" width="220" height="124" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>Islamofobie, verbonden met vormen van anti-Arabisch racisme en koloniale en imperialistische geschiedenissen, bestond al vóór 2000, maar nam na de aanslagen van 11 september 2001 door de jihadistische organisatie Al-Qaida enorm toe in Westerse landen. Er was een nieuwe vijand gevonden en in Europa, Noord-Amerika en Australië, maar ook elders, zoals in India, Rusland en China, werden wetten aangenomen die moslims discrimineerden. [leestijd 17 minuten]</p> <p>In de nasleep van 9/11 bestempelden Westerse staten moslims als een gevaarlijke 'ander'. De zogenaamde 'oorlog tegen het terrorisme' hielp de VS en hun bondgenoten om imperialistische oorlogen in Afghanistan, Irak en de bredere regio van het Midden-Oosten en Noord-Afrika (MENA) te rechtvaardigen onder het mom van de strijd tegen het terrorisme.</p> <p>In eigen land, zowel in Europa als in de Verenigde Staten, waren het nieuwe beleid en de nieuwe maatregelen op het gebied van terrorismebestrijding grotendeels gericht op moslims – die werden behandeld als legitieme objecten van verdenking – en andere niet-witte bevolkingsgroepen. Voortbouwend op dit 'anders zijn' en 'gevaarlijk' hebben autoriteiten wetten en middelen uitgebreid om moslims in de gaten te houden, hun bewegingen te controleren en er voortdurend op toe te zien dat ze zich houden aan de zogenaamde 'Westerse Waarden', of in Frankrijk 'Republikeinse Waarden'.</p> <p>Islamofobie is de afgelopen tien jaar in de VS en Europese landen blijven toenemen, waarbij regeringen de opkomst van een nieuwe jihadistische organisatie, 'Islamitische Staat' (IS), en de komst van miljoenen vluchtelingen uit de MENA-regio hebben aangegrepen om hun racistische en repressieve beleid te verdiepen. Deze vluchtelingen zijn natuurlijk op de vlucht voor de dodelijke onderdrukking door autoritaire en despotische regimes, zoals in Syrië, voor de opkomst van IS in Syrië en Irak, en voor buitenlandse interventies.</p> <p>In landen van de Europese Unie (EU) wonen 20 miljoen moslims. Een toenemend aantal extreem-rechtse en fascistoïde politieke partijen op het hele continent hebben moslims en andere  bevolkingsgroepen van kleur tot zondebok gemaakt. Rassemblement National (voorheen bekend als het Front National), de United Kingdom Independence Party (UKIP), de English Defense League (EDL), Spanje's Vox en de Oostenrijkse Vrijheidspartij FPÖ zijn enkele van de politieke partijen die een gemeenschappelijk discours en streven om Europa te bevrijden van zijn 'moslimprobleem' delen.</p> <p>Deze extreem-rechtse politieke bewegingen zijn echter niet degenen die het racistische en buitensluitende beleid tegen de moslimbevolking hebben uitgevoerd. Het zijn de sociaal-liberale en rechtse regeringen die dat hebben gedaan. Opeenvolgende centrumrechtse politieke leiders hebben zich bijvoorbeeld herhaaldelijk uitgesproken tegen 'islamistisch terrorisme' (de Duitse bondskanselier Angela Merkel) en de onverenigbaarheid met de Europese waarden van het zogenaamde 'islamitisch separatisme' (de Franse president Emmanuel Macron). Dit artikel zal ingaan op de groeiende islamofobe politieke sfeer en het toenemende geweld tegen moslims in Europa, die ook dienden om meer in het algemeen de democratische rechten van bredere sectoren van de samenleving, met name linkse groepen en activisten, aan te vallen.</p> <h3><span class="subkop">Voortzetting van racisme</span></h3> <p>Islamofobie gaat niet om  iemands religiositeit. Het is een vorm van racisme tegen individuen en bevolkingsgroepen die als moslims worden beschouwd of gezien, of hij of zij nu praktiserend gelovig is of atheïst, maar wel een moslimnaam draagt.</p> <p>Racisme is niet een opvatting die zich op psychologisch en individueel niveau situeert, maar een relatie van overheersing: geracialiseerde groepen worden niet alleen als volstrekt andere burgers waargenomen en beschouwd, maar ook op een bepaalde manier behandeld. Dit verschil, dat eerder moet worden gekarakteriseerd als ongelijke behandeling, vertaalt zich heel concreet in ontzegging of op zijn minst ongelijkheid van rechten en kansen – bijvoorbeeld wanneer men als moslim, Arabier of zwarte een baan of huisvesting wil vinden, of voor moslimvrouwen het recht om een hoofddoek te dragen op een openbare school.</p> <p>Na de Tweede Wereldoorlog kwam er een einde aan serieuze pogingen om mensen naar 'ras' in te delen, maar racisme nam andere vormen aan. De conservatieve 'revolutie' van de jaren tachtig versterkte de officiële retoriek om middels 'culturalistische' verklaringen discriminerend en racistisch beleid te bevorderen. Dat ging gepaard met de uitvoering van neoliberaal beleid. Het hield ook verband met de opkomst van Samuel Huntington's concept van de 'botsing van beschavingen'.</p> <p>Het neoliberale beleid in Westerse landen leidde tot toenemende onzekerheid en een grootschalige verarming van de arbeidersbevolking. Terwijl vakbonden en verzet van onderop de kop werden ingedrukt, nam concurrentie tussen werkende mensen toe. In arbeiderskringen waren het vooral vrouwen, jongeren en bevolkingsgroepen met een migranten- en/of minderheidsachtergrond die de gevolgen van dit neoliberale beleid moesten dragen.</p> <p>Onder deze omstandigheden konden ongelijkheden in de samenleving niet langer worden ontkend – maar hun oorzaken werden nu gezocht in 'culturele factoren' die zogenaamd specifiek waren voor een persoon of een minderheidsgroep. Ongelijkheden werden dus verklaard door de cultuur van een groep die als homogeen werd beschouwd.</p> <p>In Frankrijk, bijvoorbeeld, werden Arabische/Moslim bevolkingsgroepen (of zij die als zodanig werden beschouwd) er van beschuldigd 'onvoldoende geïntegreerd' te zijn. Hun culturen en/of religies werden gezien als 'onverenigbaar' met 'de Franse cultuur'.</p> <p>In Groot-Brittannië was een soortgelijke dynamiek aan de gang. De 'oorlog tegen het terrorisme' in de jaren 2000 was gebaseerd op een ouder idee dat moslims 'zichzelf afzonderen' en de 'Britse waarden' niet aanvaarden. Dit werd in feite een hoeksteen van de Prevent-strategie (zie hieronder), die werknemers in de publieke sector aanzet om moslims te bespioneren op tekenen van radicalisering en 'niet-gewelddadig extremisme.' [1]</p> <p>Ongelijkheden in de samenleving worden niet langer begrepen of gezien als veroorzaakt door het sociale, politieke en economische beleid van de staat. Het doel is de legitimiteit van de klachten en eisen die ongelijkheden in een bepaalde samenleving aan de kaak stellen, te diskwalificeren.</p> <p>De ontwikkeling van racistische discriminatie op alle gebieden van het maatschappelijk leven leidt tot een drievoudig proces van precarisering, gettovorming en etnisering van minderheids- en/of migrantenbevolkingen.</p> <h3><span class="subkop">Aanvallen op democratische en sociale rechten</span></h3> <p>De zogenaamde 'oorlog tegen het terrorisme' betekende de rechtvaardiging van twee grootschalige oorlogen, de bezetting van Afghanistan en Irak en andere militaire interventies in landen met een moslimmeerderheid, terwijl ook de criminalisering en het uitsluitingsbeleid tegen moslims toenamen.</p> <p>In de afgelopen twee decennia heeft het verbod op vormen van sluiering door moslims in verschillende openbare ruimten zich uitgebreid van het hijab-verbod op Franse scholen en beperkingen voor leraren in sommige delen van Duitsland tot een regelrecht verbod op de gezichtsbedekkende nikab in openbare ruimten in Denemarken, België, Frankrijk en meer recentelijk in Zwitserland.</p> <p>Dit gaat gepaard  met toenemend geweld tegen moslims, moskeeën en hun symbolen. Dit toont aan hoe anti-moslimgevoelens veel verder zijn doorgedrongen dan slechts beperkte delen van de samenleving en bredere sectoren hebben bereikt.</p> <p>In een in 2012 gepubliceerd rapport met de titel 'Choice and prejudice: discrimination against Muslims in Europe' [Keuze en vooroordeel: discriminatie van moslims in Europa], maakte Amnesty International zich zorgen over het islamofobe klimaat. Veel Europese landen (Frankrijk, Zwitserland, Oostenrijk, enzovoort) werden op de vingers getikt voor hun praktijken, praktijken die politieke partijen stilletjes aanmoedigen in hun streven naar electorale succes, aldus het rapport.</p> <p>De redacteur van het rapport beschrijft bijvoorbeeld hoe 'moslimvrouwen banen worden ontzegd en jonge meisjes worden belet naar school te gaan, alleen omdat ze traditionele kleding dragen zoals hoofddoeken... Mannen kunnen worden ontslagen omdat ze baarden dragen die met de islam worden geassocieerd.' Moslims in <a href="http://www.independent.co.uk/voices/east-london-acid-attack-terrorism-islamophobia-a7817466.html">Groot-Brittannië</a> krijgen over het algemeen 13-21 procent minder betaald dan anderen met gelijke kwalificaties, terwijl moslim werkzoekenden drie keer minder werden uitgenodigd voor een sollicitatiegesprek.</p> <p>Dit heeft zich over het hele continent uitgebreid. In Frankrijk waren tal van wetten in de afgelopen twee decennia direct of indirect gericht tegen de Arabische/moslimbevolking, te beginnen met het verbod op de hijab op scholen in 2004 en de nikab-gezichtssluier in alle openbare ruimten in 2011. De boerkini (zwemkleding voor conservatieve moslimvrouwen) werd in 2016 verboden.</p> <p>Het Collectief tegen Islamofobie in Frankrijk beschuldigde de Franse staat en overheidsinstanties er herhaaldelijk van door hun optreden deel te nemen aan de verspreiding van islamofobie. De uitvoering van de noodtoestand en meer in het algemeen het sinds 2015 gevoerde antiterrorismebeleid hebben volgens het <a href="https://issuu.com/ccif/docs/ccif_rapport_final_complet">Collectief</a> geleid tot 'het ontstaan van een veiligheidsislamofobie.'</p> <p>De Franse president Macron kondigde op 12 oktober 2020 een 'anti-separatisme' wet aan, die op 16 februari 2021 werd aangenomen door de Nationale Vergadering. De bespreking en goedkeuring van de wet waren het voorwendsel voor allerlei racistische verklaringen van een meerderheid van afgevaardigden van rechts en uiterst rechts. Helaas hebben ook enkele linkse partijen zich hierbij aangesloten.</p> <p>[De ingrijpende 'anti-separatisme' wet, die nu in behandeling is bij de Senaat en scherp is bekritiseerd door Amnesty International, legt voorschriften op aan religieuze organisaties en stelt de staat in staat wegens vermeend extremisme predikers te weerhouden van spreken – redactie].</p> <p>Ondertussen beschuldigden de regeringsmedia en de mainstream media organisaties en individuen die tegen deze wet zijn van 'links islamisme'. Zo werd getracht elke vorm van solidariteit van links met de moslimbevolking te delegitimeren.</p> <p>In de nieuwe Franse 'anti-separatisme' wet voorzien 51 artikelen in meer veiligheidsinstrumenten. Om subsidies van de staat te ontvangen, zullen verenigingen een 'republikeins engagementscontract inzake de eerbiediging van de beginselen en waarden van de republiek' moeten ondertekenen. Dit gaat gepaard met een uitbreiding van de gronden voor het ontbinden van verenigingen die 'de openbare orde bedreigen', zo verbood en ontbond de regering in de afgelopen maanden bepaalde moslimverenigingen, zoals het <a href="https://againstthecurrent.org/state-racism-islamophobia-religious-fundamentalism/">Collectief tegen Islamofobie in Frankrijk</a>, dat tot taak heeft hulp te bieden aan slachtoffers van islamofobie.</p> <p>Tegelijkertijd wordt de zogenaamde 'religieuze neutraliteit' die van ambtenaren wordt geëist, uitgebreid tot werknemers in de particuliere sector die met een openbare dienstverleningstaak zijn belast, met alle verplichtingen die daarbij horen, in het bijzonder het hoofddoekverbod. Er komt meer controle op moskeeën, een verplichting om uit het buitenland ontvangen giften aan te geven, een wijziging van de status van islamitische erediensten van de wet van 1901 in een meer restrictieve '<a href="https://nl.wikipedia.org/wiki/La%C3%AFcisme">wet tot scheiding van kerk en staat</a>' van 1905 en meer controle op alle activiteiten van hun culturele verenigingen.</p> <p>Meer in het algemeen gaat het er bij deze nieuwe wet om moslims en hun organisaties het zwijgen op te leggen en hen te intimideren door hen verantwoordelijk te stellen voor de discriminatie die ze aan de kaak stellen.</p> <p>Ook in het Verenigd Koninkrijk heeft de Britse regering moslims gestigmatiseerd door middel van diverse zogenaamde 'veiligheidsmaatregelen', zoals het veiligheidsprogramma 'Prevent', dat in 2005 van start is gegaan. Dit programma, dat in 2011 door de Conservatieven opnieuw is opgezet maar in 2007 voor het eerst door Tony Blair's New Labor werd gelanceerd, heeft tot doel 'terrorisme en extremisme te bestrijden'.</p> <p>Het programma stelt de Britse autoriteiten in staat om iedereen die het niet eens is met het regeringsbeleid en de acties van de Britse staat, zoals oppositie tegen de oorlogen in Irak en Afghanistan, het bombarderen van Libië of steun aan de Palestijnse zaak en 'Britse kernwaarden' onder toezicht te stellen.</p> <p>Vooral moslimleerlingen waren het doelwit van deze campagne. Het Prevent-programma vroeg leraren ook om tekenen van 'radicalisering' van jonge moslims aan de kaak te stellen...</p> <p>Volgens een in 2017 gepubliceerde studie bevestigde de overgrote meerderheid van leraren en schoolmedewerkers hun bezorgdheid over de stigmatisering van moslimleerlingen in de strategie van het 'Prevent'-programma. Het programma ondermijnt pogingen van scholen om inclusief te zijn en is <a href="https://www.theguardian.com/uk-news/2017/jul/03/prevent-strategy-anti-radicalisation-stigmatising-muslim-pupils-teachers?CMP=share_btn_tw">niet effectief</a> tegen religieus extremisme.</p> <p>Narzanin Massoumi legde uit: 'Een Pakistaanse burger loopt 150 keer meer kans om aangehouden en gefouilleerd te worden op grond van Schedule 7 van de Terrorismewet – een draconisch stuk wetgeving dat het mogelijk maakt om mensen in havens aan te houden zonder 'redelijke verdenking' – dan als je wit bent.'</p> <p>De wet staat agenten toe mensen zonder verdenking aan te houden en hen tot negen uur vast te houden op vliegvelden, in havens en op internationale treinstations. Sinds de wet in 2001 van kracht werd, zijn echter slechts 100 mensen aangeklaagd en 44 veroordeeld.</p> <p>Zowel in Frankrijk als in Groot-Brittannië heeft de opkomst van het islamofobe beleid ook een belangrijke rol gespeeld in een proces van controle en beperking van de politieke rechten van iedereen – niet alleen van moslims. In Frankrijk waren de zogenaamde 'antiterroristische' en 'veiligheidswetten' gericht tegen linkse en ecologische activisten en groeperingen. Op 28 november 2020 vonden in Frankrijk massale demonstraties plaats tegen 'de algemene veiligheidswet', waarbij verschillende democratische en progressieve krachten – van journalistenorganisaties tot radicaal links – verenigd waren om te protesteren tegen de straffeloosheid van de politie en de uitbreiding van de surveillancebevoegdheid.</p> <p>Meer in het algemeen waren deze demonstraties een strijd voor zelfverdediging tegen het staatsapparaat en tegen een beleid dat vrijheden ontzegt. Die behoren tot de belangrijkste instrumenten van de heersende klasse in deze periode van wereldwijde crisis.</p> <p>Evenzo hield het 'Prevent' veiligheidsprogramma in Engeland niet op met aanvallen tegen moslims, maar richtte het zich later ook tegen links – ecologen, linkse groepen, pro-Palestijnse bewegingen enzovoort. Zo worden bijvoorbeeld marxistische lesteksten als potentieel radicaliserend bestempeld en mogen schoolleraren geen antikapitalistisch materiaal meer gebruiken.</p> <h3><span class="subkop">Demoniseren van moslims</span></h3> <p>De mainstream media en het beleid van regeringen hebben bijgedragen tot de demonisering van moslims. Talrijke studies hebben aangetoond dat negatieve verhalen over moslims in de media de bevolking meer geneigd maakt om regeringsbeleid te steunen dat nadelig is voor moslims en tot een uitholling van hun rechten leidt.</p> <p>In 2007 bleek uit een rapport van de Greater London Authority dat in een week van berichtgeving door de Britse media 91 procent van de verhalen over moslims negatief was. Uit een recenter onderzoek van de Muslim Council of Britain bleek vorig jaar dat er niet veel was veranderd.</p> <p>Een Arab News/YouGov-peiling in 2017 wees erop dat de meerderheid van de Britten etnische profilering gericht tegen Arabieren steunde. In 2019 stelde YouGov vast dat 38 procent van de Britten van mening was dat de islam niet verenigbaar was met westerse waarden. In vergelijking met elke andere religie had een veel groter deel van de respondenten een <a href="https://foreignpolicy.com/2021/01/29/islamophobia-united-kingdom-anti-racist-definitions/">ongunstig beeld</a> van de islam.</p> <p>Bovendien, na de opmerkingen van Boris Johnson waarin hij vrouwen in boerka’s vergeleek met 'brievenbussen' en 'bankrovers', zouden islamofobe incidenten in de daaropvolgende week met 375 procent zijn gestegen. Een intern onderzoek van de Conservatieven karakteriseerde de opmerkingen echter als 'respectvol en tolerant'.</p> <p>In 2019 bevestigde onderzoek uitgevoerd voor de Religion Monitor van de Bertelsmann Stiftung opnieuw groot wantrouwen jegens moslims in heel Europa. In Duitsland en Zwitserland verklaarde elke tweede respondent de islam als een <a href="https://www.bertelsmann-stiftung.de/en/topics/latest-news/2019/july/religious-tolerance-is-widespread-but-it-does-not-extend-to-islam">bedreiging</a> te beschouwen. Vierenveertig procent van de Duitsers zag bijvoorbeeld 'een fundamentele tegenstrijdigheid tussen de islam en de Duitse cultuur en waarden.' In Finland was dat 62 procent en in Italië 53 procent.</p> <p>In Spanje en Frankrijk vond ongeveer 60 procent dat de islam onverenigbaar is met 'het Westen'. In <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/28/europe-social-pandemic-hatred-muslims-blm">Oostenrijk</a> wilde één op de drie geen moslimburen hebben. In Hongarije, dat sinds 2015 een groeiend anti-immigratie- en racistisch beleid kent, had 72 procent in 2016 volgens een enquête van het Pew Research Center een ongunstig beeld van moslims, terwijl in een enquête in 2017 64 procent van de respondenten in <a href="https://www.brookings.edu/research/anti-muslim-populism-in-hungary-from-the-margins-to-the-mainstream/">Hongarije</a> het eens was met de stelling dat 'alle verdere migratie uit moslimlanden moet worden gestopt.'</p> <p>Meer in het algemeen beschrijft een nieuw rapport van Amnesty dat begin 2021 werd gepubliceerd, hoe discriminatie in het Europese antiterrorismebeleid een omgeving heeft bevorderd waarin moslims vaker het onderwerp zijn van haatzaaiende taal en aanvallen. En waarin het racistische standpunt dat de islam een 'bedreiging' vormt, wordt versterkt. Moslims hebben daarom te lijden onder <a href="https://www.amnesty.org/en/latest/news/2021/02/europe-how-to-combat-counter-terror-discrimination/">etnische profilering</a> en worden onevenredig vaak onderworpen aan bewaking, beperking van hun bewegingsvrijheid, arrestatie en deportatie.</p> <h3><span class="subkop">Explosie van geweld</span></h3> <p>De voortdurende criminalisering en het racistische beleid tegen moslims leidde de afgelopen jaren tot een explosie van islamofobe daden, waaronder moorden en vormen van terrorisme door extreem-rechtse bewegingen en/of fascistische individuen en organisaties.</p> <p>Alleen al in 2018 zag Frankrijk een stijging van 52 procent van islamofobe incidenten, terwijl er in Oostenrijk een stijging was van ongeveer 74 procent, met 540 gevallen. In Duitsland steeg volgens Duitse politiestatistieken het aantal als islamofoob geclassificeerde misdrijven in 2019 met 4,4 procent tot 950 overtredingen.</p> <p>Aanslagen op vluchtelingencentra en moskeeën, of pogingen daartoe, zijn sterk toegenomen, met de moord op negen mensen in <a href="https://www.theguardian.com/commentisfree/2020/sep/28/europe-social-pandemic-hatred-muslims-blm">Hanau</a> in februari 2020 als het meest schokkende voorbeeld. De dader van de aanslag in Hanau bezat wat de <a href="https://www.nytimes.com/2020/03/06/opinion/europe-islamophobia-attacks.html">Duitse autoriteiten</a> hebben genoemd 'een diep racistische geesteshouding.'</p> <p>In Groot-Brittannië werden 143.920 anti-moslim of anti-islam Tweets verstuurd vanuit het Verenigd Koninkrijk – een gemiddelde van 393 per dag tussen maart 2016 en maart 2017. De dag na de zelfmoordaanslag op 22 mei 2017 in de arena van Manchester was het aantal islamofobe aanvallen vijf keer zo hoog.</p> <p>Islamofobe aanvallen maken ook deel uit van een steeds agressievere en vijandigere politieke sfeer, terwijl fascistische en extreem-rechtse bewegingen steeds actiever worden rond deze kwesties. In Engeland hebben twee fascistische groeperingen, Britain First en de English Defense League (EDL), ook hun islamofobe aanvallen opgevoerd.</p> <p>Na een reeks pogingen tot intimidatie van moslims in hun gebedshuizen hebben leiders van Britain First een verbod gekregen om moskeeën te betreden. Anderzijds riep EDL-leider Tommy Robinson op tot de vorming van 'milities' om de kwestie van de islam in Groot-Brittannië te 'regelen'.</p> <p>Moslims en moskeeën zijn ook steeds vaker het doelwit geweest van Franse extreem-rechtse en fascistische bewegingen en groeperingen. Terroristen van extreem-rechts hebben aanslagen gerechtvaardigd als een strijd tegen een 'mosliminvasie'. De fascist Anders Breivik die in 2011 77 personen vermoordde in Noorwegen, beweerde bijvoorbeeld te handelen om het christendom te behouden tegen het multiculturalisme en om 'Eurabia' af te wenden – een theorie gepopulariseerd door Bat Ye'or [de schrijfster Gisèle Littman – redactie] dat Europa gekoloniseerd zal worden door de 'Arabische wereld.'</p> <p>De lijn van beleid naar daad, van retoriek naar geweld, is zeker niet rechtstreeks. En het proces waardoor islamofobie zich over de Europese samenleving verspreidt is complex, multicausaal en eindeloos vertakkend.</p> <h3><span class="subkop">Feminisme of Femo-Nationalisme?</span></h3> <p>Evenzo is er sprake van een instrumentalisering van vrouwenrechten om de moslimbevolking aan te vallen, die algemeen als meer patriarchaal wordt beschouwd, waarbij moslims als een bedreiging voor vrouwenrechten worden beschouwd. Er heeft zich een vorm van 'femo-nationalisme' ontwikkeld. Zoals de academica Sara Farris uitlegt, is dit een 'instrumentalisering' van migrantenvrouwen in Europa door rechtse nationalisten – en neoliberalen. [2]</p> <p>Extreem rechts en rechts hebben een deel van het feministische discours overgenomen, niet om vrouwen effectief te verdedigen – ze blijven conservatieve en reactionaire standpunten innemen met betrekking tot vrouwenrechten en LHBTIQ-rechten [3] – maar om een barrière op te werpen tussen 'Ons,' de veronderstelde egalitaire en geëmancipeerde westerse samenleving, en 'Hen,' een onderdrukkende en bedreigende islam.</p> <p>Zo werd bijvoorbeeld het verbod op boerka in verschillende landen in Europa ingevoerd met het zogenaamde doel om te strijden voor vrouwenrechten en gelijkheid. Het resultaat van deze verboden waren echter nieuwe stigmatiseringscampagnes tegen de moslimbevolking.</p> <p>Andere stemmen die beweren 'links en feministisch' te zijn, steunen dit initiatief in naam van de gelijkheid en verklaren dat 'de volledige sluier niets anders is dan een mobiele gevangenis voor vrouwen'. Hun paternalistische argument – 'wij hebben nooit het feit dat bepaalde individuen de discriminatie waarvan zij het slachtoffer zijn accepteren of zelfs aanhangen als een reden beschouwd om de strijd tegen diezelfde discriminatie te staken' – ontkent het recht van vrouwen die de boerka dragen en negeert dat dit initiatief de discriminatie waaraan zij al blootstaan alleen maar zal versterken.</p> <p>Meer in het algemeen hebben enkele prominente feministen, weliswaar een minderheid (bijvoorbeeld de bekende feministische intellectueel Elizabeth Badinter) wetten gesteund zoals het verbod op sluiers en boerkini's in Frankrijk en dit heeft anti-islam standpunten versterkt – in naam van de rechten van de vrouw.</p> <p>Het is inderdaad een echte valstrik voor de feministische beweging. Het breekt de solidariteit tussen vrouwen, door aan de ene kant moslimvrouwen, met of zonder hoofddoek, neer te zetten als onderdanige slachtoffers en nooit als actoren van hun eigen emancipatie, tenzij ze aantonen dat ze de 'westerse waarden' aanhangen. Aan de andere kant wordt de westerse samenleving, dus ook het westerse feminisme, in staat geacht te beslissen over de normen van gendergelijkheid en de wegen naar bevrijding.</p> <p>Door vrouwen die een boerka of hoofddoek dragen af te keuren, namens hen te spreken en hen automatisch onderdrukt te verklaren zonder hen het woord te geven of zelfs maar naar hen te luisteren staat deze aanpak haaks op elk idee van zelfbepaalde actie van vrouwen.</p> <p>Bovendien is het gebruik van het repressieve staatsapparaat nooit een middel tot emancipatie. Moslimvrouwen, die al voldoende gediscrimineerd worden en onderworpen zijn aan stereotypen die een aanzienlijke invloed hebben op de verwezenlijking van hun rechten, hebben er geen behoefte aan dat over hun rechten en activiteiten wordt beslist.</p> <p>De kwestie van de sluier en de boerka gaat alleen vrouwen aan; ze moeten zelf en in volledige onafhankelijkheid beslissen of ze die al dan niet dragen. Het met geweld opleggen of verwijderen van de sluier en de boerka – door een staat en/of een individu – is een reactionaire daad die ingaat tegen elke steun voor de autonomie van de vrouw.</p> <p>De structurele problemen van seksisme en racisme kunnen niet worden aangepakt door te kiezen voor stigmatiseren door een groep die zelf wordt gediscrimineerd. Alleen een antiracistische en antikapitalistische feministische beweging kan deze problemen aanpakken.</p> <h3><span class="subkop">Conclusie</span></h3> <p>De voortdurend groeiende islamofobie in Europa in de afgelopen twee decennia is niet beperkt tot een reactie op terroristische aanslagen van Islamitische Staat of uitsluitend te wijten aan propaganda van extreem-rechtse groeperingen, zoals de mainstream media en regeringen beweren, maar is bovenal het gevolg van het toenemende autoritaire en racistische beleid van Europese regeringen.</p> <p>Het islamofobe en racistische beleid van de heersende klassen heeft tot doel een nationalistische beeldvorming te consolideren door de etno-raciale meerderheidsgroep uit te nodigen zich te verenigen tegen de  bedreiging die zou uitgaan van moslims en meer in het algemeen van niet-witte bevolkingsgroepen.</p> <p>Ondertussen verdiepen verschillende Europese regeringen hun neoliberale en nationalistische agenda's, terwijl de meeste liberale en sociaal-liberale partijen zich daar niet tegen hebben verzet, integendeel.</p> <p>Bovendien is het belangrijk te begrijpen hoe islamofobie een bredere sociale rol speelt. Dit beleid normaliseert aanvallen van de heersende klassen en de uitbreiding van de staatscontrole, niet alleen gericht tegen moslimbevolkingen die als gevaarlijk worden gekarakteriseerd, maar tegen iedereen ter linkerzijde die het heersende systeem uitdaagt.</p> <p>Daarom is de strijd tegen islamofobie en tegen alle vormen van racisme ook een manier om de rechten te verdedigen van allen die zich inzetten om dit ongelijke autoritaire systeem uit te dagen. Laten we in dit perspectief niet vergeten dat jihadistische en andere organisaties zich ook gedeeltelijk voeden met het racistische, asociale en imperialistische beleid van westerse regeringen.</p> <p>Tegelijkertijd is er sprake van groeiend verzet van moslim-, zwarte en niet-witte bevolkingsgroepen en delen van links tegen het racistische en veiligheidsbeleid van diverse regeringen. De moord op George Floyd door een politieagent in Minneapolis in het voorjaar van 2020 ontketende een golf van antiracistische acties en demonstraties, historisch in zijn omvang en duur maar vooral door zijn wereldwijde dimensie.</p> <p>Bijna alle westerse landen zagen demonstraties. In Parijs trokken tienduizenden mensen na de oproep van het Adama-comité naar de rechtbank om 'waarheid en gerechtigheid' te eisen. De betogingen veroordeelden het racisme van de staat, de sociaal-economische discriminatie en het politiegeweld.</p> <p>Marxisten moeten islamofobie bevechten, samen met alle vormen van racisme. Evenzo moeten we de vrijheid van godsdienst verdedigen, net zoals het recht van onderdrukte groepen op zelfbeschikking. In zijn <a href="https://www.marxists.org/nederlands/marx-engels/1875/1875gotha.htm"><em>Kritiek op het programma van Gotha</em></a> stelde Karl Marx dat we staatsinmenging in zaken van geloof en eredienst moeten verwerpen.</p> <p>De strijd van de arbeiders alleen zal niet voldoende zijn om de arbeidersklasse te verenigen. Socialisten moeten in deze strijd ook opkomen voor de bevrijding van alle onderdrukten. Dat betekent dat rechten moeten worden geëist voor vrouwen, religieuze minderheden, LHBTIQ-gemeenschappen en onderdrukte raciale en etnische groepen. Elk compromis betreffende dergelijke eisen zal het links moeilijker maken de arbeidersklasse te verenigen en te streven naar  de radicale transformatie van de samenleving.</p> <p>Links moet  begrijpen hoe naast de kapitalistische dynamiek, gender-kwesties, discriminatie op grond van religie en/of 'ras' de structuur en dynamiek van onze samenlevingen, onze werkplekken en de ontwikkeling van ons bewustzijn beïnvloeden. Het gaat er niet om of klassenkwesties vóór gender/ras/religie komen of omgekeerd, maar hoe deze elementen samenkomen in kapitalistische productie- en machtsverhoudingen en resulteren in een complexe werkelijkheid.</p> <p>Discriminatie op grond van afkomst, sekse, economische, culturele en ideologische onderdrukking mag niet worden onderschat.</p> <p>Het negeren  van deze verbanden zal een negatieve invloed hebben op de harde strijd om de arbeidersklasse te verenigen, ongeacht de achtergrond van werkende mensen, en zal het politieke project voor een radicale transformatie van de samenleving belemmeren.</p> <p>Alle vormen van uitbuiting en onderdrukking moeten door marxisten worden bestreden. Zoals Marx verklaarde: 'Arbeid in witte huid kan zich niet emanciperen waar zwarte huid gebrandmerkt is.'</p> <h3><span class="subkop">Noten</span></h3> <p>[1] Deze plicht werd wettelijk bindend gemaakt door de Counter Terrorism and Security Act 2015 van  de Tories. Maar ze werd voor het eerst ingevoerd door de Labourregering van Tony Blair in de nasleep van de bomaanslagen van 7 juli 2005 in Londen.</p> <p>[2] Sara Faris, <a href="https://www.dukeupress.edu/in-the-name-of-womens-rights"><em>In the Name of Women’s Rights</em></a><em>, The Rise of Femonationalism</em>, 2017</p> <p>[3] We zien bijvoorbeeld hun verdediging van het traditionele gezinsmodel en tegen het homohuwelijk, hun bereidheid om abortusrechten te beperken en steun voor neoliberaal beleid, enzovoort.</p> <p>Dit artikel stond op <a href="https://againstthecurrent.org/atc212/islamophobia-in-europe/"><em>Against the Current</em></a>. Nederlandse vertaling redactie <em>Grenzeloos</em>.</p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/achtergrond" hreflang="nl">Achtergrond</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19087&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="hAIvW8safrAb8U0RFL3KoEIhjZ97JFnB9gGUJw35V1g"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Fri, 07 May 2021 14:08:40 +0000 Willem Bos 19087 at https://www.grenzeloos.org Het wereldwijde slavernijverleden van Amsterdam en de betekenis daarvan voor nu https://www.grenzeloos.org/content/het-wereldwijde-slavernijverleden-van-amsterdam-en-de-betekenis-daarvan-voor-nu <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Het wereldwijde slavernijverleden van Amsterdam en de betekenis daarvan voor nu</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-04-28T12:50:15+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">wo, 04/28/2021 - 14:50</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/harry-westerink" hreflang="en">Harry Westerink</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/SlavernijinOostenWest.jpg?itok=Y6OwRsa2" width="144" height="220" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>In juni 2019 riep een ruime meerderheid van de Amsterdamse gemeenteraad het college van B&amp;W op om een wetenschappelijk onderzoek in te stellen naar de rol die de gemeente Amsterdam heeft gespeeld in de slavernijgeschiedenis van Nederland. Het boek “De slavernij in Oost en West” is daarin een eerste belangrijke en indrukwekkende stap geworden. Met hulp van tientallen experts uit binnen- en buitenland bundelden Pepijn Brandon, Guno Jones, Nancy Jouwe en Matthias van Rossum de bestaande kennis over het Amsterdamse slavernijverleden en de doorwerking daarvan in de moderne samenleving.</p> <p>De dikke pil van 448 bladzijden is fraai geïllustreerd en leest als een staalkaart met onnoemelijk veel facetten van het Nederlandse en vooral Amsterdamse koloniale verleden. Het boek valt uiteen in zeven delen, te weten “Amsterdam als machtscentrum”, “Private belangen”, “Slavernij wereldwijd”, “Onderdrukking, recht en verzet”, “De Amsterdamse samenleving”, “Slavernij ter discussie gesteld” en “De strijd om het verleden”. Elk deel op zich bestaat uit weer een aantal hoofdstukken die kunnen worden beschouwd als essays die in vogelvlucht ingaan op specifieke thema’s. Alles bij elkaar levert dat een bijzonder overzicht op dat onze visie op het Nederlandse slavernijverleden en de doorwerking daarvan verdiept, verbreedt en verrijkt. Petje af voor de redactieleden en de tientallen andere deskundigen die dit voor elkaar hebben gekregen.</p> <p><strong>Black Lives Matter</strong></p> <p>In hun inleiding zetten <a href="https://www.groene.nl/artikel/een-land-als-zovele">Brandon</a>, <a href="https://www.doorbraak.eu/%e2%80%9cer-groeit-weer-een-mythisch-volksgevoel%e2%80%9d">Jones</a>, <a href="https://mappingslavery.nl/community/publicaties/gids-slavernijverleden-nederland">Jouwe</a> en <a href="https://www.doorbraak.eu/een-pijnlijke-stilte-slavernij-en-slavenhandel-in-azie-onder-de-voc">Van Rossum</a> op een rijtje waar de Amsterdamse bestuurlijke betrokkenheid tijdens en na de periode van de slavernij uit bestond. Er was directe bestuurlijke verantwoordelijkheid voor koloniën waar Amsterdam als stad de mede-eigenaar was, zoals Suriname. Er was bestuurlijke betrokkenheid via de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) en de West-Indische Compagnie (WIC), in het bijzonder betrokkenheid bij de slavernij in Azië. Verder namen Amsterdamse bestuurders en hun directe verwanten op particulier niveau deel aan slavernij en slavenhandel. Ze investeerden in slavenschepen en plantages en waren grootaandeelhouders van de VOC. Die private betrokkenheid en hun bestuurlijke verantwoordelijkheid liepen naadloos in elkaar over. De bestuurders gaven bovendien actieve steun aan slavenhandelaren, plantagehouders en handelaren in onder slavernij geproduceerde goederen. Daar komt bij dat de bestuurders de randvoorwaarden voor de slavernij schiepen door middel van invloed op de rechtspraak, door de vormgeving van koloniale instituties en beïnvloeding van de koloniale politiek, en door overzee en in Amsterdam bij te dragen aan een cultuur waarin slavernij werd gestimuleerd, geaccepteerd of getolereerd. Tot slot speelt het stadsbestuur een rol in de vormgeving aan de herinnering van de slavernij, maar ook in de marginalisering van die herinnering door het creëren en uitdragen van een historisch zelfbeeld waarin slavernij tot zeer kort geleden buiten beschouwing bleef.</p> <p>Wie bedenkt dat de oproep van de Amsterdamse gemeenteraad pas in juni 2019 werd gedaan, die moet er bewondering voor hebben dat het boek al ruim een jaar later kon verschijnen. Des te opvallender is daarbij dat de redactieleden ook nog eens kans hebben gezien om de Black Lives Matter-protesten van de zomer van 2020 in hun boek te verwerken. Dat levert boeiende passages op, zoals deze: “Het is een wrange werkelijkheid dat niet alleen de slavernij, maar ook het proces van de afschaffing ervan getekend werd door blijvende ongelijkheid en racisme. Voor de koloniale erfgenamen van de slavernij was er dan ook weinig reden om uitgebreid stil te staan bij dit aspect van het verleden. Ook na de dekolonisatie bleef miskenning van het slavernijverleden dominant. Oud koloniaal superioriteitsdenken werd vervangen door het idee van Nederland als land waar rasdenken niet bestond. Daarbij paste een benadering van de geschiedenis waarin slavernij hooguit een betekenis in de marge kreeg toebedeeld. Als er al aandacht voor was in de geschiedschrijving, werd slavernij meestal beschreven als een betreurenswaardig, maar niet essentieel aspect van het verre verleden, een tragische vergissing. Er was geen plaats voor het idee dat slavernij wijdverbreid was in Oost en West, dat de betrokkenen in het centrum van de Amsterdamse en Nederlandse macht stonden, en dat slavernij niet alleen een economische activiteit was maar een systeem van machtsordening met diepe implicaties voor de Amsterdamse en Nederlandse samenleving. Deze houding had ook grote gevolgen voor de omgang met de erfenis van slavernij. Pas onder druk van de Black Lives Matter-protesten in juni 2020 brak ook in Nederland een brede discussie in de media en de politiek los over het verband tussen slavernijgeschiedenis en institutioneel racisme. Dat gaat niet alleen over het voortbestaan van aan de slavernij ontleende racistische stereotypen en de schadelijke sociaalpsychologische effecten van hun continue gebruik, maar ook over langdurige patronen van ongelijke behandeling in het onderwijs, bij de toegang tot sociale voorzieningen en op de arbeidsmarkt. Er zijn voorbeelden te over die laten zien dat ras, alhoewel een sociale constructie, wel degelijk functioneert als ordeningsprincipe en is ingebakken in het Nederlandse cultureel archief. Ontkenning van zowel de huidige verschijningsvormen als de historische wortels van racisme zorgde ervoor dat we in Nederland nauwelijks gekomen zijn tot een gemeenschappelijke taal en gedeelde noemers om deze discussie te voeren.”</p> <p><strong>Button</strong></p> <p>Uit de overstelpende hoeveelheid thema’s die in het boek worden aangedragen, blijkt voor de lezer die al wel wat dacht te weten over het Nederlandse kolonialisme dat er juist nog heel wat te leren en te ontdekken valt. Zo is er een hoofdstuk over de financiering van de vergeten koloniën in Guyana, een buurland van Suriname. Gedurende de achttiende eeuw bestonden er daar drie Nederlandse koloniën, Essequebo, Demerary en Berbice, met een bruut slavernijregime. Uit een ander hoofdstuk komt naar voren dat er van de vele opstanden van slaafgemaakten in Suriname in de achttiende eeuw soms veel meer aan authentieke getuigenissen van Europeanen en slaafgemaakten zelf bewaard is gebleven dan algemeen bekend is. Die getuigenissen geven weer hoe de eerste generaties Afrikanen in Suriname probeerden om het slavenbestaan draaglijk te maken of eraan te ontsnappen. Weer een ander hoofdstuk gaat in op verzet tegen slavernij onder de VOC, een thema dat ook al zo lang onderbelicht is geweest. En in tegenstelling tot wat wordt vaak wordt beweerd, konden “gewone Amsterdammers” al in de zeventiende eeuw kennisnemen van slavernij en het koloniale leven overzee, doordat vanuit de koloniën naast handelscorrespondentie ook persoonlijke brieven werden verstuurd naar “het moederland”. Bovendien werden er allerlei pamfletten gedrukt over de slavernij en de koloniën. Uiterst interessant in het boek zijn ook de essays over patronen van anti-zwart racisme en over slavernij en blackface-vermaak op het Amsterdamse toneel rond 1800. “Blackface-vermaak lijkt vanaf de jaren negentig van de achttiende eeuw een populaire component te zijn geworden van het Amsterdamse theaterwezen.”</p> <p>Het voert te ver en het is ook ondoenlijk om uitgebreid in te gaan op de talloze onderwerpen die in het boek aan bod komen. Het is vooral zaak om het boek zelf te gaan lezen. Maar één hoofdstuk kan en mag niet onvermeld blijven: het eerbetoon dat wordt gebracht aan de overleden activist Perez Jong Loy. Zijn activisme moet begrepen worden als “kritiek op het gradualisme, de stapsgewijze aanpak van ongelijkheid, waardoor het humanisme zich heeft gekenmerkt”. Die kritiek “loopt als een rode draad door zijn werk. Jong Loy’s woede richtte zich op het stapsgewijze afschaffen van de slavernij in de negentiende eeuw, maar werd misschien nog wel in een grotere mate veroorzaakt door het ‘verzwijgen’ van dat verleden. Voor hem was dit een vorm van koloniaal paternalisme dat ervoor zorgde dat emancipatie niet volledig was, maar partieel bleef. Daarom moest het zwijgen worden doorbroken. Om de periode van staatstoezicht onder brede aandacht te brengen liet Jong Loy een button ontwerpen, zwart met daarop in vet wit schrift het getal 1873. Na een eerste oplage van 500 werden er meer gemaakt want de vraag was groot. Het werd een groot succes.” Inmiddels staat het getal 1873 voor meer dan de verontwaardiging over de periode van tien jaar na 1863, waarbij voormalige slaafgemaakten onder staatstoezicht werden gesteld en werden verplicht om nog tot 1873 te blijven werken op de plantagewerkkampen. Het getal is nu een symbool geworden voor een veel bredere en sterk gegroeide beweging tegen racisme en voor gelijkwaardigheid.</p> <p>“<em>De slavernij in Oost en West. Het Amsterdam-onderzoek”, Pepijn Brandon, Guno Jones, Nancy Jouwe, Matthias van Rossum (redactie). Uitgeverij: Spectrum, </em><em>€ 24,99. ISBN: 9789000372867.</em></p> <p>Dit artikel is overgenomen van <a href="https://www.doorbraak.eu/het-wereldwijde-slavernijverleden-van-amsterdam-en-de-betekenis-daarvan-voor-nu/">Doorbraak.</a> </p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/boeken" hreflang="nl">Boeken</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19065&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="iGWXDGfe21wcFO3xNEXw7kZutzA8U_kLHroJBXpZ-2Y"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Wed, 28 Apr 2021 12:50:15 +0000 Willem Bos 19065 at https://www.grenzeloos.org Dekolonisering is geen metafoor https://www.grenzeloos.org/content/dekolonisering-geen-metafoor <span property="dc:title" class="field field--name-title field--type-string field--label-hidden">Dekolonisering is geen metafoor</span> <span rel="sioc:has_creator" class="field field--name-uid field--type-entity-reference field--label-hidden"><span lang="" about="/users/willem-bos" typeof="schema:Person" property="schema:name" datatype="">Willem Bos</span></span> <span property="dc:date dc:created" content="2021-04-22T11:52:03+00:00" datatype="xsd:dateTime" class="field field--name-created field--type-created field--label-hidden">do, 04/22/2021 - 13:52</span> <div class="layout layout--onecol"> <div class="layout__region layout__region--content"> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-auteurs"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-auteurs field--type-entity-reference field--label-hidden field__items"> <div class="field__item"><a href="/users/koen-bogaert" hreflang="nl">Koen Bogaert</a>&nbsp;-&nbsp; </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-image"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-image field--type-image field--label-hidden field__item"> <img src="/sites/default/files/styles/medium/public/field/image/blacklives.jpg?itok=u9ELH3kq" width="220" height="136" alt="" typeof="foaf:Image" class="image-style-medium" /> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlebody"> <div class="content"> <div property="content:encoded" class="clearfix text-formatted field field--name-body field--type-text-with-summary field--label-hidden field__item"><p>Dekolonisering is vandaag alom tegenwoordig in het publieke debat. Steeds meer organisaties en publieke instellingen voelen een toenemende druk van onderuit om te ‘dekoloniseren’. Musea, universiteiten, scholen en zelfs steden springen allemaal op de kar. [leestijd 10 minuten]</p> <p>Tezelfdertijd zien we ook een tegenreactie ontstaan, niet in het minst vanuit extreemrechtse hoek, met de zogenaamde ‘<em>War on Woke</em>’, waarbij debatten over dekolonisering, maar ook over racisme en seksisme, gezien worden als doorgeschoten vormen van politieke correctheid en zelfs aanvallen op de ‘vrije meningsuiting’.</p> <p>Het gemak echter waarmee bepaalde instellingen en individuen zich met dekolonisering identificeren en de manier waarop het door reactionaire stemmen als een karikatuur voor de eigen politieke kar wordt gespannen, dreigt de betekenis ervan volledig uit te hollen. Dekolonisering wordt dan een marketingstrategie, een interessante <a href="https://racebaitr.com/2017/04/06/how-academia-uses-poverty-oppression/?fbclid=IwAR0XwyxCQV8srK8_beLgJVs9vJW9aE4nBhMv-A10CwP37YdgVq69_VeuLOk">carrièremove</a> of louter een goedkope zondebok.</p> <p>Het gaat echter over veel meer dan enkel en alleen een strijd om woorden en beelden, over wat men wel of niet mag zeggen. De koloniale geschiedenis heeft bijgedragen tot machtsstructuren en uitsluitingsmechanismen die vandaag nog steeds doorwerken. Denk aan het <a href="https://www.youtube.com/watch?v=dw_mRaIHb-M">racisme</a> in onze samenleving, maar ook aan de ongelijkheid tussen Noord en Zuid en daaraan gerelateerde kwesties zoals de vluchtelingencrisis. Dekolonisering is de effectieve ontmanteling van die structuren en mechanismen. En dus ook: het fundamenteel raken aan de belangen van diegenen die ervan profiteren.</p> <p><strong>Stay Woke</strong></p> <p>Als je vandaag racisme, discriminatie en sociale ongelijkheid aankaart, en dit linkt aan dekolonisering, ‘<a href="https://www.demorgen.be/meningen/na-het-schrijven-van-deze-column-ga-ik-berichten-krijgen-ze-zullen-me-zeggen-dat-ik-terug-moet-gaan-naar-mijn-eigen-land~b7cda202/?fbclid=IwAR2qhMBlsRaRIwDxtkszSU2WoYi19x9zD71itmS6chizcrmO45SWHvcQEJg">dan ben je ‘woke’</a>‘. ‘<em>Woke</em>’ of ‘<em>Stay Woke</em>’, oorspronkelijk een Afro-Amerikaanse uitdrukking, verwijst naar het bewustzijn over kwesties die te maken hebben met sociale en raciale rechtvaardigheid. De term bestaat al veel langer maar werd in de 21<sup>ste</sup> eeuw weer populair dankzij de Black Lives Matter-beweging en het ‘<em>I stay woke</em>’-refrein in het nummer <a href="https://www.youtube.com/watch?v=Dieo6bp4zQw">Master Teacher Medley</a> van R&amp;B zangeres Erykah Badu.</p> <p>De term wordt vandaag echter ook gebruikt als scheldwoord, en maakt deel uit van een bredere <a href="https://e-tcetera.be/n-va-wil-cultuur-als-hefboom-voor-metapolitiek/?fbclid=IwAR06H6ZTu58yEZ4g8pV02iLoH8NrpuvpTiRkNhWzBzeCL1jSwey3aaKPjgs">meta-politiek en cultuurstrijd</a> met de bedoeling om ‘<a href="https://www.mo.be/opinie/twijfel-lijkt-een-zwakte-die-niemand-zich-nog-kan-veroorloven?fbclid=IwAR31zLL5DThw1lZP8bkQkshVdGkP17zc7Lrm2t0hLu9G1-t9CEJLSjGWVPI">emancipatorische bewegingen te ondergraven</a>‘ en het dekoloniseringsdebat zelf weg te zetten als overgevoelig, intolerant en zelfs <a href="https://doorbraak.be/radio/kristof-slagmulder-het-opkomende-woke-extremisme-bedreigt-onafhankelijk-onderzoek/">extreem</a>.</p> <p>De terechte eis van vele dekoloniseringsactivisten en sociale wetenschappers om maatschappelijk meer aandacht te besteden aan de Europese koloniale geschiedenis en haar hedendaagse impact probeert men opzettelijk te verdraaien en van betekenis te veranderen.</p> <p>Alleen al aandacht vragen voor een geschiedenis die decennia, zelfs eeuwen, werd genegeerd – of ‘<em>gecancelled’ </em>(om het met een modern woord te zeggen) – zou dan deel uitmaken van een antiwesters sentiment, een ongepast academisch activisme en een regelrechte <a href="https://www.vlaamsparlement.be/commissies/commissievergaderingen/1485494/verslag/1490970">aanval op de ‘vrije meningsuiting’</a>. De (voormalige) overwinnaars schrijven niet langer de geschiedenis en dat stoort hen mateloos.</p> <p><strong>Een individualistische morele kritiek?</strong></p> <p>Dat wil niet zeggen dat er geen terechte frustratie is met de manier waarop het debat vandaag soms gevoerd wordt aan progressieve zijde. <a href="https://bostonreview.net/race/charisse-burden-stelly-caste-does-not-explain-race">Een overdreven focus</a> op de individuele emoties en het persoonlijke gedrag van vooral witte mensen gaat eveneens voorbij aan de structurele onderdrukking van geracialiseerde mensen, hun systematische uitbuiting, de plundering van hun grondstoffen en de onteigening van hun land, vooral in het Zuiden.</p> <p>Wanneer het probleem wordt vernauwd tot een kwestie van <em>individueel gedrag</em> op basis van witte vooroordelen en louter iets van geracialiseerde mensen hun <em>perceptie</em>, zo stelt de Nederlandse antropologe <a href="https://socialisme.nu/de-beperkingen-van-wit-privilege-shortcuts-in-de-antiracisme-strijd/">Miriyam Aouragh</a>, dan ‘verdwijnen kwesties als macht en structurele uitbuiting uit ons gezichtsveld’.</p> <p>In deze egocentrische framing wordt racisme gereduceerd tot een individuele verantwoordelijkheid, een persoonlijke ervaring (de zogenaamde <a href="https://theintercept.com/2018/05/27/identity-politics-book-asad-haider/?fbclid=IwAR39g6-kvjeWe5vCdFtXWfnCRzUotdg69nEyin2jbs23JzknnnhvdoprkwM"><em>identity-politics</em></a>) en een <a href="https://www.oneworld.nl/lezen/opinie/witte-fragiliteit-bestaat-niet/">vals gevoel</a> van <a href="https://www.singeluitgeverijen.nl/de-geus/boek/witte-gevoeligheid/">witte fragiliteit</a>. ’Als witte mensen zich vooral moeten bezighouden met het checken van hun privilege, kunnen ze niets doen. Dat wordt weer ‘bewijs’ dat ze zo weinig praktische verandering brengen’, schrijft Aouragh.</p> <p>Bovendien, zo stelt ze vast, zien we ook een conservatieve tendens binnen de antiracisme-beweging waarbij men zich vastpint op een ‘hiërarchie van kleur’ (zwart &gt; bruin &gt; wit). Zij die ‘niet ‘echt’ zwart zijn’ hebben dan ‘minder recht van spreken over racisme’. Als privilege in de plaats komt van onderdrukking en solidariteit wordt vervangen door positionaliteit, dan dreigt dit volgens Aouragh <a href="https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0306396819874629">betekenisvolle coalities te ondermijnen</a> en deuren te sluiten voor een gezamenlijke sociale strijd.</p> <p><strong>Welke (de)kolonisering?</strong></p> <p>Wat kan dekolonisering dan wel betekenen? En wat bedoelen we met kolonisering? Deze termen sijpelen meer en meer binnen in het publiek debat en onze instellingen beweren ermee aan de slag te gaan. Maar ze kiezen al te vaak voor manieren waarop deze begrippen worden uitgehold tot iets aanvaardbaars en haalbaars zonder dat het de maatschappelijke verhoudingen al te drastisch op hun kop zet.</p> <p>Het is belangrijk om het koloniale verleden te erkennen, maar sommigen vragen zich toch openlijk af waarom we het altijd alleen maar hebben over de Europese geschiedenis. Is kolonisering niet iets van alle tijden en plaatsen? Er wordt bijvoorbeeld aangedragen dat het huidige Spanje destijds toch <a href="https://www.mo.be/de-ontwikkelaars/dekolonisatie-ik-en-de-ander">ook gekoloniseerd werd</a> door Arabische overheersers. De impliciete ondertoon: Spanje zeurt daar vandaag toch ook niet meer over?</p> <p>Op die manier wordt (de)kolonisering echter losgekoppeld van hedendaagse kwesties zoals institutioneel <a href="https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691167053/racism">racisme</a> (en ook <a href="https://libcom.org/library/colonization-housewifization-maria-mies">seksisme</a>), structurele ongelijkheid (ook tussen <a href="https://www.jasonhickel.org/the-divide">Noord en Zuid</a>) en migratie (<a href="https://www.trouw.nl/nieuws/wij-zijn-hier-omdat-jullie-daar-waren~b9f4fddb/">‘zij’ zijn hier omdat ‘wij’ daar waren</a>).</p> <p>Het gaat niet enkel en alleen over een historisch onrecht. De huidige dekoloniseringsdebatten gaan over historische gebeurtenissen die vandaag nog altijd doorwerken. Over ideologische denkkaders en sociale structuren die in onze samenlevingen nog steeds <a href="https://decorrespondent.nl/10618/kolonialisme-leeft-door-in-het-heden-daarom-is-dekoloniseren-belangrijk/696921635806-daf65efa">doorleven</a> en een impact hebben op de machtsverhoudingen tussen mensen, landen en regio’s.</p> <p>Het werk van filosofen, historici en sociale wetenschappers zoals <a href="https://www.boomfilosofie.nl/product/100-862_Kritiek-van-de-zwarte-rede">Achille Mbembe</a>, <a href="https://www.routledge.com/Routledge-Handbook-of-Postcolonial-Politics/Rutazibwa-Shilliam/p/book/9780367580810">Olivia Rutazibwa</a>, <a href="https://www.aup.nl/en/book/9789048535569/witte-onschuld">Gloria Wekker</a>, <a href="https://books.google.be/books/about/Katoen.html?id=4AfUCwAAQBAJ&amp;redir_esc=y">Sven Beckert</a> en wijlen <a href="https://codesria.org/spip.php?article1280&amp;lang=fr">Samir Amin</a>, om er maar een paar te noemen, toont juist aan dat onze moderniteit en onze globalisering fundamenteel mede vorm kregen door het Europese koloniseringsproject. Ze wijzen er ook op hoe Europese kolonisering een belangrijke rol heeft gespeeld in hedendaagse problemen van armoede, uitsluiting en sociale ongelijkheid (wat niet hetzelfde is als beweren dat het de <em>enige</em> oorzaak is voor die problemen).</p> <p>Juist daarom gaat het niet over alle vormen van kolonisering. De huidige politieke, economische en sociale problemen in Spanje hebben niets te maken met een erfenis van ‘gekoloniseerd zijn’. Die van landen als Congo, Haïti of Pakistan juist wel.</p> <p><strong>Voorbij <em>#decolonize</em></strong></p> <p>Dekolonisering is dus niet gewoon de erkenning van het koloniale verleden, het herinrichten van een museum, een nieuw modewoord voor mensenrechten of sociale rechtvaardigheid, of zelfs het teruggeven van gestolen kunstgoederen.</p> <p>Aandacht hebben voor een grotere diversiteit in de universitaire curricula, verklarende bordjes plaatsen bij standbeelden of het veranderen van straatnamen is een belangrijke stap maar nog geen dekolonisering op zich. Een groter bewustzijn alleen zorgt nog niet voor meer sociale rechtvaardigheid en de rechtzetting van gestolen goederen, land en levens.</p> <p>Dekolonisering is ook geen claim van onderuit om ‘erbij te horen’, om ‘aanvaard te worden’ als gelijken. Het is juist eigen aan structureel racisme dat bepaalde mensen er nooit helemaal bij kunnen of zullen horen, hoezeer ze ook ‘hun best doen’ of ‘zich aanpassen’.</p> <p>Dekolonisering is in de eerste plaats een radicaal politiek project. Een project met grootschalige gevolgen die niet zomaar te vatten zijn in een <a href="https://africasacountry.com/2020/12/notes-on-fake-decolonization">#hashtag</a>. Dekolonisering is een claim voor een <a href="https://dereactor.org/teksten/witte-mensen-joden-en-wij-houria-bouteldja-recensie">radicaal nieuw humanisme</a> en een radicaal andere wereld.</p> <p><strong>De verbeelding aan de macht</strong></p> <p>In hun invloedrijk artikel ‘<a href="https://jps.library.utoronto.ca/index.php/des/article/view/18630/15554"><em>Decolonization is not a metaphor</em></a>’, gepubliceerd in 2012, herinneren onderzoekers Eve Tuck en Wayne Yang hun lezers er in de eerste plaats aan hoe verstorend en destabiliserend dekolonisering kan en ook moet zijn. Dekolonisering, zo schrijven ze, gaat in de eerste plaats om de volledige teruggave van inheems land en het herstel van inheems leven.</p> <p>Zij focussen op het voorbeeld van de Verenigde Staten en de nog steeds voortdurende onteigening en plundering van Native American land. Op het eerste gezicht lijkt deze invulling van dekolonisering onmogelijk, onverzoenbaar en zelfs absurd. Vandaag zou dit concreet betekenen dat meer dan 99 procent van de Amerikanen hun land moeten teruggeven aan de minder dan 1 procent Native Americans. Maar het is juist vanuit die ogenschijnlijke onverzoenlijkheid dat de auteurs willen vertrekken.</p> <p>Voor Tuck en Yang is dekolonisering niet alleen het ongedaan maken van een historische roof die tot op vandaag doorwerkt maar eveneens de ontmanteling van alle bestuurlijke, juridische en economische mechanismen die deze roof faciliteerden en legitimeerden.</p> <p>De invoering van <em>privé-eigendom</em> maakte integraal deel uit van het Europese koloniale project en werd gebruikt als <a href="https://www.dukeupress.edu/colonial-lives-of-property">juridisch en statelijk instrument</a> om het merendeel van de wereldbevolking te onteigenen. Dit beperkte zich trouwens niet alleen tot het Globale Zuiden maar vond ook plaats in Europa zelf, met de invoering van de zogenaamde ‘<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Enclosure">Enclosures</a>’ (de privatisering van de ‘commons’ of gemeenschappelijke gronden vanaf de 13<sup>de</sup> eeuw).</p> <p>Dus in een gedekoloniseerde Amerikaanse samenleving zouden we vandaag niet alleen spreken van een volledige teruggave van inheems land maar eveneens van de afschaffing van privé-eigendom in het algemeen. En dat opent de deur naar een heel nieuwe manier van samenleven.</p> <p><strong>Voorbij de ‘grenzen’ van de status quo</strong></p> <p>Naima Charkaoui’s <a href="https://www.epo.be/nl/sociaal-politiek/4817-het-opengrenzenmanifest-9789462672840.html">open grenzen manifest</a> start vanuit een gelijkaardige radicale verbeelding. ‘Denken over dekolonisering’, schrijft ze, ‘kan (…) niet zonder na te denken over grenzen’. Ze roept de lezer op om te veranderen van uitgangspunt: laten we dodelijke grenzen niet langer als onvermijdelijke noodzaak accepteren – ‘de Europese buitengrens staat intussen bekend als de dodelijkste grens op aarde’ – en laten we het debat voeren met open grenzen als nieuw vertrekpunt.</p> <p>Charkaoui confronteert ons met de absurde realiteit van onze globalisering: een wereld waarin commerciële producten, kapitaal en mensen met het juiste paspoort vrij kunnen circuleren terwijl de overgrote meerderheid van de wereldbevolking botst op opgetrokken muren, prikkeldraad en gemilitariseerde grenswachten.</p> <p>Dit is niet toevallig zo geëvolueerd. Ook de invoering van moderne staatsgrenzen overal in de wereld maakte integraal deel uit van het Europese koloniale project. En de enorme beperking van de mobiliteit van mensen in het Zuiden, mede mogelijk gemaakt door die koloniale staatsgrenzen, is de realiteit waarop onze economische globalisering vandaag is gestoeld.</p> <p>Zoals ik elders <a href="https://www.mo.be/opinie/het-globale-zuiden-heeft-nood-aan-rechtvaardigheid-niet-aan-hulp">schreef</a> samen met een aantal collega’s van de vakgroep Conflict en Ontwikkelingsstudies: ‘Het idee dat er verschillende economieën op verschillende snelheden bestaan klopt niet: er is één wereldeconomie met een hiërarchie van productieprocessen en arbeidsvoorwaarden. (…) De rijkdom van het Noorden hangt intrinsiek samen met de vervuilende mijnbouw en de delokalisering van klassieke industrieën gebaseerd op lage lonen, slechte arbeidsomstandigheden en heel vaak ook gewapend conflict en oorlog’.</p> <p>In zo’n wereld worden open grenzen onbestuurbaar. Maar Charkaoui verplicht haar lezers juist om voorbij deze status quo te denken en te vertrekken van een <em>andere verbeelding</em> van de wereld: ‘Open grenzen zijn geen tovermiddel om gedwongen migratie helemaal uit de wereld te helpen. Maar ze kunnen wel de druk verhogen op rijke landen om meer verantwoordelijkheid te nemen, zowel in het aanpakken van mondiale problemen, waarin ze vaak een disproportioneel aandeel hebben, als in het mogelijk maken van kwalitatieve opvang (…). Die machtige landen kunnen zich dan niet meer – letterlijk – verschansen achter hun grens om hun verantwoordelijkheden te ontlopen.’</p> <p>In een wereld zonder grenzen kan iedereen gaan en staan waar men de beste toekomst kan garanderen voor zichzelf en voor familie en kinderen. In een wereld zonder grenzen kan iedereen uitbuiting, ongelijkheid en een gebrek aan kansen – letterlijk – ontlopen. Vrije mobiliteit kan dan juist een stimulans zijn voor een sociaal rechtvaardige globalisering. Charkaoui’s manifest is een aanzet voor iets veel groters, iets veel hoopvollers, een eerste dekoloniale stap.</p> <p><strong>De onbestuurbare crisis van het koloniale heden</strong></p> <p>Maar waarom zouden we die stap überhaupt willen nemen? Enkel en alleen omdat we naïef geloven in een mondiale solidariteit en een wereld zonder onrechtvaardigheid? De Libanees-Australische antropoloog Ghassan Hage draait die redenering om. Volgens hem is die stap <em>niet</em> zetten juist naïef.</p> <p>In zijn <a href="https://www.wiley.com/en-us/Is+Racism+an+Environmental+Threat%3F-p-9780745692265">boek</a>, <em>Is racism an environmental threat?</em>, vergelijkt hij de hedendaagse migratiecrisis en het probleem van structureel racisme in onze Westerse maatschappij met de mondiale ecologische crisis. Beiden zijn het gevolg van de dominante manier waarop we de aarde de laatste vijf eeuwen <em>bewonen</em>, <em>gebruiken</em> en <em>bezetten</em>.</p> <p>Met het Europese koloniale project werd ook het kapitalistisch systeem, gebaseerd op permanente groei, <a href="https://codesria.org/spip.php?article1280&amp;lang=fr">verspreid</a> over de hele wereld. Kolonies waren grondstoffenleveranciers, arbeidsreservoirs en afzetmarkten die de Europese industriële honger moesten stillen. Kolonies droegen bij aan de globalisering van een systeem dat, enerzijds, steeds meer natuurlijke grondstoffen opsoupeert en het klimaat vernietigt en, anderzijds, afhankelijk is van <a href="https://www.boomfilosofie.nl/auteur/110-8056_Patel/100-8560_Een-geschiedenis-van-de-wereld-in-zeven-goedkope-zaken">goedkope levens, land en arbeid</a>. Nationale grenzen en de beperking van de mobiliteit van mensen uit het Zuiden waren bedoeld als beleidsinstrumenten om vooral dat laatste onderdeel onder controle te houden, te <em>besturen</em> zeg maar.</p> <p>Dat is wat Hage verstaat onder de koloniale relatie: de creatie van welvaart, groei en vooruitgang door middel van de overheersing van de Ander (zowel mens als natuur). En de manier waarop we de natuur domineren, toe-eigenen en domesticeren is gelijkaardig aan de manier waarop we (geracialiseerde) mensen domineren, uitbuiten en onteigenen.</p> <p>Het zijn die koloniale machtsrelaties die vandaag de onbestuurbare crisissen van klimaatverandering en <a href="https://lavamedia.be/we-worden-steeds-rijker-gezonder-en-vrijer-ah-bon/">armoede</a>/migratie/racisme hebben gecreëerd. Het ecologische vraagstuk is onbestuurbaar geworden binnen ons huidig systeem van permanente groei en haar hedendaagse <a href="https://www.epo.be/nl/politiek-economie/2564-De-mythe-van-de-groene-economie-9789462670594.html">mythe van de groene economie</a>. Het migratie-/racisme-vraagstuk is onbestuurbaar geworden binnen de koloniale relatie waarin onze welvaart nog altijd afhankelijk is van de uitbuiting en uitsluiting van anderen.</p> <p>Het wordt steeds waarschijnlijker dat we de opwarming van het klimaat niet meer onder controle krijgen. Het wordt ook steeds duidelijker, schrijft Charkaoui, dat het geweld aan de Europese grenzen geen neveneffect is van ons migratiebeleid maar een doelbewuste strategie om mensen op de vlucht af te schrikken. Het legt de ware contradictie bloot tussen onze zogenaamde universele waarden en het (in)directe geweld van ons politiek-economisch systeem.</p> <p><strong>Naar een dekoloniale politiek</strong></p> <p>Kunnen we dus een wereld verbeelden die niet meer gebaseerd is op de plundering van andere mensen en de vernietiging van de natuur? En kunnen we daar ook naar handelen? Kunnen we verder gaan dan het aanpassen van geschiedenislessen en bijvoorbeeld nadenken over <a href="https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2014/06/the-case-for-reparations/361631/">herstelbetalingen</a>, het beëindigen van de verstikkende <a href="https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691180106/why-not-default"><em>debt trap</em></a> waarin vele landen in het Globale Zuiden vastzitten, de effectieve ontmanteling van structureel racisme of een duurzame en rechtvaardige transitie naar een andere soort van economie meer algemeen?</p> <p>Er zijn genoeg voorbeelden om vanuit te vertrekken. Vele dekoloniale activisten wijzen ons vandaag de weg. Nieuwe vormen van strijd zoals de antiracistische Black Lives Matter-beweging en de waterbeschermers van de <a href="https://awakethefilm.org/#sectrailer">Standing Rock Nation</a> zijn exponenten en inspirerende voorbeelden van een veel bredere en mondiale strijd die sinds 2011 nieuw leven werd ingeblazen door de Arabische opstanden en het ‘<a href="https://www.opendemocracy.net/en/north-africa-west-asia/haitian-revolution-spectre-tahrir-global-revolution-possible/">spook van Tahrir</a>‘.</p> <p>Hun strijd is niet enkel een pleidooi voor gelijke rechten. Ze gaan veel verder dan dat. Deze verzetsbewegingen staan voor de radicale verdieping van waarden en normen die het koloniale heden en <a href="https://www.mo.be/essay/het-einde-van-de-witte-wereld-een-dekoloniaal-manifest">de witte wereld</a> confronteert met de inconsequenties van haar eigen idealen en de manier waarop deze idealen afhangen van mechanismes van uitsluiting en uitbuiting. Ze bieden hoop en geven een nieuwe betekenis aan begrippen als vrijheid, gelijkheid en duurzaamheid voor <em>iedereen</em>.</p> <p><em>Koenraad Bogaert is docent aan de Vakgroep Conflict- en Ontwikkelingsstudies en lid van de Middle East and North Africa Research Group (MENARG) aan de Universiteit Gent. Hij doet onderzoek naar politieke verandering in de Arabische wereld, meer specifiek Marokko, in relatie tot globalisering, verstedelijking, ongelijke ontwikkeling en sociaal protest.</em></p> <p>Dit artikel is overgenomen van <a href="https://www.dewereldmorgen.be/artikel/2021/04/21/dekolonisering-is-geen-metafoor/">De Wereld Morgen</a>.</p></div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-dossier"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-dossier field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Dossier</div> <div class="field__items"> <div class="field__item"><a href="/dossier/805" hreflang="nl">Anti-racisme/fascisme</a></div> <div class="field__item"><a href="/tag/ecologie" hreflang="nl">Ecologie &amp; klimaat</a></div> </div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlefield-soorta"> <div class="content"> <div class="field field--name-field-soorta field--type-entity-reference field--label-above"> <div class="field__label">Soort artikel</div> <div class="field__item"><a href="/soort/achtergrond" hreflang="nl">Achtergrond</a></div> </div> </div> </div> <div class="block block-layout-builder block-field-blocknodearticlecomment-node-article"> <div class="content"> <section class="field field--name-comment-node-article field--type-comment field--label-hidden comment-wrapper"> <h2 class="title comment-form__title">Reactie toevoegen</h2> <drupal-render-placeholder callback="comment.lazy_builders:renderForm" arguments="0=node&amp;1=19053&amp;2=comment_node_article&amp;3=comment_node_article" token="sBBtHVV4yTK2-_WYVodTdEFR9BHWTjR_4L4Y4o_S7XE"></drupal-render-placeholder> </section> </div> </div> </div> </div> Thu, 22 Apr 2021 11:52:03 +0000 Willem Bos 19053 at https://www.grenzeloos.org