Borderless

7 December 2019

Wat zie je bij Publieke Werken

Publieke Werken is de nu al succesvolle verfilming van de gelijknamige roman van Thomas Rosenboom uit 1999. Maar liefst 16 jaar en 15 scenario's waren nodig om Woord in Beeld om te zetten. En 6 miljoen euro. De film zorgt voor goed gevulde zalen. Te midden van geheide kerstkrakers als Spectre, The Hunger Games 4 en Star Wars 7 is dat zeker een verdienstelijke zaak. Maar wat zien we eigenlijk? Waar gaat Publieke Werken eigenlijk over?

Hoogmoed?

Als we veel van de recensies mogen geloven dan zijn naïviteit en zelfoverschatting van de twee hoofdpersonen de centrale thema's in Publieke Werken. De Filmkrant plaatst zijn bespreking bijvoorbeeld onder de kop 'Hoogmoed is van alle tijden'. (1) Daar zit wat in. Boek en film gaan over twee mannen die inderdaad hun hand overspelen.

Het is 1888 en in Amsterdam wordt het dan spiksplinternieuwe Centraal Station afgebouwd. Een toendaagse projectontwikkelaar ziet grote winstkansen in de bouw van een luxe hotel tegenover dat station. Het huis en de werkplaats van vioolbouwer Vedder staan echter in de weg. Vedder wil zich wel laten uitkopen, maar vraagt veel meer dan de ontwikkelaar biedt. Met dat geld wil Vedder behalve zichzelf ook een goed doel dienen. Samen met zijn neef Anijs, apotheker in Hoogeveen, wil hij een groep turfstekers in Drenthe in de gelegenheid stellen naar Amerika te emigreren. Anijs kent de turfstekers omdat hij ook als dokter voor ze optreedt en hij is net als Vedder begaan met hun armoedige lot.

Sociaal bewogen!

De twee neven pakken hun zaken niet erg handig aan en grijpen boven hun macht. Ze vertillen zich.
Maar het is tegelijk toch een bepaalde blik, die de nadruk zo eenzijdig legt op die 'hoogmoed'. In meer vooruitstrevende tijden en in meer progressieve beschouwingen zou ongetwijfeld óók en meer bewondering zijn geuit voor hun sociale bewogenheid. Hun humane engagement kan immers net zo goed in dit verhaal worden teruggevonden. In de meeste beschouwingen wordt dit accent niet gezet. En evenmin wordt veel aandacht geschonken aan de arrogantie en de intimidatie van de projectontwikkelaar in Amsterdam en van de notabelen in Hoogeveen. De kapitaalkrachtigen en de hoge heren komen goed weg. Vrijwel zonder te worden aangeklaagd. Dat zegt iets over de beschouwers, mogelijk meer dan over de gebeurtenissen die ze beschouwen.

Waar blijft Domela?

Dat Vedder en Anijs er betrekkelijk bekaaid vanaf komen, is niet zo verwonderlijk  Ze doen hun zaakjes op eigen houtje, met zijn tweeën, bijna individueel. Het zijn allebei kleine ondernemers, kleinburgers, de zzp'ers van hun tijd. Gewend om zelfstandig op kleine schaal te opereren. Ze maken geen deel uit van een beweging, van een collectief, van een georganiseerd verband. Dat wás er wel. Bijvoorbeeld bij de Sociaal Democratische Bond (SDB). De historicus Jan Willem Stutje schrijft daarover:'In 1888 groeide het socialisme uit tot een massabeweging […] In Veenoord kwam het tot een oproer, van bijna geen huis bleven de ruiten heel. Overal werd om hoger loon geroepen en de afschaffing geëist van de verplichting om bij de veenbaas te kopen. In diens winkel waren de producten minimaal 25% duurder. Domela gaf de demonstranten vanaf de parlementaire tribune een stem. […] Het jaar 1888 was een mijlpaal. Voor het eerst trad de SDB onder aanvoering van Domela op als een moderne landelijke politieke partij. De partij brak niet alleen door in het westen maar ook daarbuiten, in stad en platteland, naar de arbeiders, maar ook naar de ongeschoolden, naar de fabrieksarbeiders en de losse arbeiders.'(2)

Voor Vedder en Anijs – en voor menig hedendaagse recensent – een onbekende, vreemde verte.

(1)   De Filmkrant – december 2015.

(2)   Jan Willem Stutje – Ferdinand Domela Nieuwenhuis, een romantisch revolutionair – Amsterdam 2012.

 

 

Soort artikel: 

Comments

Submitted by Marten Buschman (not verified) on

Hi rob, Mooie recensie. Ik vond het boek al niets, vooral omdat er zoveel gebeurt in het Amsterdam van 1890, die niet verhaald worden. Allerlei doorbraken en het Centraal Station op de verkeerde plek en inderdaad ook de SDB. Aan de andere kant is het ook weer zo dat Domela nog net in Den Haag zat. En de Amsterdamse socialisten zaten vooral in De Jordaan. Dus dat SDB-ers niet in de film voorkomen is ook weer niet zo gek.

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren