Borderless

10 December 2019

The Wizard of Oz, het lievelingsverhaal van Stalin

De afgelopen weken hebben weer miljoenen mensen The Wizard of Oz gezien. Rond de Kerst wordt deze filmklassieker uit 1939 wereldwijd uit de kast gehaald. Net als Sissi, The Sound of Music en Home Alone 1 t/m 27. Waarschijnlijk weinig mensen weten dat The Wizard de lievelingsfilm was van Jozef Stalin, die in 1939 als dictator de Sovjet Unie in een ijzeren greep hield. Merkwaardig? En nu gaat er ook nog een prequel van The Wizard komen. De musical Wicked, waarvan het verhaal voorafgaat aan dat van The Wizard, wordt verfilmd.

De wereld van The Wizard

De oorspronkelijke versie van The Wizard of Oz is een Amerikaanse film uit 1939 gebaseerd op het gelijknamige boek van L. Frank Baum. Het gaat over een 15-jarig meisje, Dorothy (gespeeld door Judy Garland), die verzeild raakt in een fantasie-wereld. Ze ontmoet daar een vogelverschrikker zonder hersens, een blikken man zonder hart en een leeuw zonder moed. Dorothy wil graag terug naar haar huis en familie in Kansas. Haar drie nieuwe vrienden hebben ook zo hun wensen. De vogelverschrikker wil graag hersens, de blikken man verlangt naar een hart en de leeuw naar wat meer moed. Ze hopen dat de Wizard, de grote tovenaar en heerser van Oz hun wensen in vervulling kan laten gaan. Na verschillende avonturen ontmoeten ze die tovenaar. Dat blijkt echter maar een gewoon mannetje, dat met een hoop intimidatie en herrie de baas speelt in Oz. Ondanks dat en vooral op eigen kracht krijgen de vogelverschrikker, de blikken man en de leeuw de eigenschappen die ze zo graag willen. Verstand, gevoel en dapperheid. En Dorothy komt met de hulp van een goede heks, Glinda, weer veilig thuis.

Cynisme?

Opmerkelijk is dat The Wizard of Oz in 1939 in de Sovjet Unie ten tijde van Stalin is uitgegeven. De vertaler Alexander M.Volkov oogste er grote successen mee en hij schreef ook enkele vervolgverhalen. Er werd zelfs een Russische fanclub opgericht, de “Vrienden van het land van Oz”. De moraal van het oorspronkelijke verhaal werd wel wat aangepast, de hoofdpersonen werden ware helden die feodale en aristocratische onderdrukkers te lijf gingen. Vanzelfsprekend verdedigden zij tegelijk het 'vaderland' Oz fanatiek tegen vreemde invasies. Volkov schreef de vervolgen op The Wizard kennelijk met instemming van Stalin. Anders zou  de toen 48 jarige Volkov zeker geen 85 zijn geworden....

De vraag kan worden opgeworpen waarom dit product uit het verderfelijke imperialistische westen door Stalin werd uitverkoren. Viel hij voor hoofdrolspeelster Judy Garland? Of bezat hij zoveel zelfkennis én minachting voor zijn omgeving dat hij zich herkende in de figuur van de Wizard. Zag hij zichzelf wellicht net als de gevreesde en vervaarlijke dictator-tovenaar van Oz als in feite niet meer dan een middelmatig gefrustreerd mannetje dat slechts dankzij de onwetendheid van 'het volk' zijn macht kon uitoefenen? Het zou een histotisch toppunt van cynisme zijn.

Meer en minder optimisme

Wat de liefde van Stalin ook moge verklaren, The Wizard of Oz behoort inmiddels tot het culturele erfgoed van de hele mensheid. Het bevat een optimistische boodschap. Alles komt goed.

Dat is véél minder het geval in de prequel van The Wizard die momenteel wordt voorbereid. We hebben het over de musical Wicked die verfilmd gaat worden. Het verhaal van Wicked gaat vooraf aan dat van The Wizard. Het is in 2003 geschreven door Winnie Holzman en Stephen Schwartz en heeft inmiddels wereldwijd miljoenen bezoekers getrokken.

De wereld van Wicked

Wicked gaat over twee heksen. De ene is het mooie, lieve, populaire, maar ook ijdele en niet al te slimme blondje Glinda. De ander is een geheel groene, begaafde en kritische meid: Elphaba. Ze ontmoeten elkaar op de heksenschool van het Land van Oz. Na een aanvankelijke wederzijdse afkeer worden ze vriendinnen. Zelfs de competitie om het hart van de door beiden aanbeden tovenaarsleerling Fiyero schaadt hun vriendschap nauwelijks. Er ontstaat pas verwijdering als Elphaba het opneemt voor de dieren in het Land van Oz. Ze doet dit wanneer van de dieren steeds meer rechten worden afgepakt. Uiteindelijk wordt van de dieren ook letterlijk hun stem (spraakvermogen) afgenomen. Glinda blijft volharden in haar rol van oh-wat zijn-wij-heden-blij en niks-aan-de-hand-toch. Ze laat zich gebruiken om rust en orde te bevorderen, waar Elphaba een poging tot omkoping weerstaat en de strijd aangaat. Fiyera kiest dan definitief voor Elphaba, maar kan het tij niet doen keren. Elphaba wordt voortaan afgeschilderd en vervolgd als De Boze Heks van het Westen.

Niets is wat het lijkt!

In Wicked krijgen we dus een voorgeschiedenis die het verhaal van The Wizard of Oz deels op zijn kop zet. De goede heks Glinda, het mooie lieverdje, blijkt een gewillig en zeker niet onschuldig instrument van een dictatuur die de schone schijn wil ophouden. En de boze heks van het westen, Elphaba, is dus in werkelijkheid een bevlogen verzetsstrijdster. Niets is wat het lijkt!

Voor het maken van de film Wicked is ondertussen een regisseur aangetrokken. Dat is de Engelsman Stephen Daldry. We kunnen benieuwd zijn naar wat hij van de kritische inhoud van Wicked overeind houdt. We mogen wat dit betreft trouwens best wel iets van hem verwachten. Stephen Daldry is een eigenzinnige persoonlijkheid. Hij heeft met Billy Elliot en met The Reader al twee prachtige films op zijn naam staan. En hij heeft de tijd: Wicked komt in 2019 in de bioscoop.

Soort artikel: 

Add new comment

Plain text

  • Allowed HTML tags: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Web page addresses and e-mail addresses turn into links automatically.
  • Lines and paragraphs break automatically.
Uw reactie zal niet meteen verschijnen, deze wordt eerst goedgekeurd door de beheerder.
To prevent automated spam submissions leave this field empty.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.

Reageren