Bij de oorlogen in Kosovo en Afghanistan kwamen er tussen de vijf- en tienduizend demonstranten naar de Dam. Op 15 februari waren we opeens met 80.000. Hoe moeten we die omslag verklaren?
Peter Drucker, die namens de SAP in het landelijk platform tegen de oorlog zit, neemt de aftrap. ’In Nederland kwam de grote opkomt op 15 februari misschien als een verrassing, internationaal was het al veel langer duidelijk dat er een geweldige brede weerstand groeide, niet alleen tegen de oorlog, maar tegen de hele ontwikkeling die daar achter zit. In landen waar de andersglobaliseringsbeweging al voor 11 september 2001 sterk was beseften de activisten al snel dat hun beweging ook een anti-oorlogsbeweging moest worden. In Italië hielden al voor de oorlog tegen Afghanistan 300.000 mensen een anti-oorlogsmars van Perugia naar Assisis.
Dit is ook niet alleen een beweging tegen de oorlog, het is deel van een veel breder protest tegen de huidige wereldorde. Bush wil deze oorlog gebruiken om de bevoorrechte positie van de VS veilig te stellen en de Amerikaanse economie uit de recessie te halen. In Europa dient de oorlog tegen het terrorisme - net als in de VS - als voorwendsel om binnenlands protest de kop in te drukken. De olie uit het Midden-Oosten is het noodzakelijke glijmiddel voor een wereldorde gebaseerd op ongelijkheid, geweld en vernietiging van ecosystemen.
Natuurlijk heeft niet iedereen die op de Dam - of ergens anders in de wereld - demonstreert een duidelijke analyse van die samenhang, maar men voelt dat wel aan. Overal in de wereld zie je bij de demonstraties dan ook dat het niet alleen om de oorlog gaat. Ook wat betreft andere thema’s zijn de mensen de arrogantie van de machthebbers zat.’

De meerderheid
‘Uit internationaal onderzoek’, zo gaat Peter verder ‘blijkt dat zo’n drie procent van de wereldbevolking voor een oorlog tegen Irak is. Zelfs in landen waar de regering een oorlog steunt, is een grote meerderheid van de bevolking tegen. Met name in Spanje, Italië en Engeland is dat het geval. Mensen voelen dat het gaat om de vraag wie het nu in de wereld voor het zeggen heeft. Kan Bush de hele wereld meeslepen in een oorlog tegen de wil van de overgrote meerderheid van de wereldbevolking in? En nog wel onder het mom van de internationale rechtsorde? Want dat is in feite wat er aan de hand is.
Arthur Bruls - actief in het Nederlands Palestina Komitee en een van de oprichters van het Nijmeegs platform tegen de nieuwe oorlog sluit hier op aan. ‘Dat is ook de reden dat we proberen zoveel mogelijk mensen ervan te overtuigen dat ze zelf ook recht van spreken hebben, dat ze de besluitvorming niet aan deskundigen en politici hoeven over te laten. We houden elke week een demonstratie en we hebben veel tijd gestoken in het organiseren van debatten en het uitgeven van een brochure. Het is belangrijk om je te realiseren dat veel mensen weliswaar tegen de oorlog zijn maar dat je er veel werk van moet maken om mensen bij acties te betrekken. De plaatselijke platforms zitten op dit moment vooral met het probleem hoe je mensen van diverse leeftijden, met totaal verschillende achtergronden en met verschillende manieren van communiceren als een actieve groep bij elkaar houdt. Dat is ook één van de dingen die we willen bespreken op de landelijke conferentie voor lokale anti-oorlogsplatforms die we op 29 en 30 maart in Nijmegen organiseren.’

Een bijdrage leveren
‘Daarom ben ik het ook niet eens met mensen die nu roepen dat we ons helemaal op blokkades moeten richten’, gaat hij verder. ‘Er is natuurlijk niets tegen het blokkeren van militaire transporten, dat kan een hele belangrijke functie hebben, maar we moeten ons niet isoleren en juist grote massa’s een actieperspectief geven. Het is juist nu belangrijk dat mensen het gevoel hebben dat ze zelf iets bij kunnen dragen, dat hun activiteit er toe doet. Als je de vraag stelt hoe het komt dat de beweging nu zo’n grote omvang aanneemt dan heeft dat volgens mij ook daarmee te maken. Mensen komen niet alleen in beweging omdat ze zich boos maken, dat kunnen ze thuis voor de tv ook, maar vooral omdat ze het gevoel hebben dat zij een bijdrage kunnen leveren aan het veranderen van dingen. Dat gevoel is de afgelopen jaren weer gegroeid. Na Seattle, na het mislukken van het MAI-akkoord, met de hele ontwikkeling van de globaliseringsbeweging - nu zie je dat veel breder. Als je kijkt naar de deelnemers aan de demonstratie van 15 februari dan zag je ook een ander publiek. Niet alleen de beperkte groep mensen die al jaren actief is, maar gewoon een doorsnee van de bevolking. Niet mensen die morgen bereid zijn met een voorhamer op een militair vliegtuig in te slaan, maar mensen die duidelijk willen maken dat zij zich zorgen maken over de toekomst van hun kinderen, van de hele wereld’

Democratie
Jet van Rijswijk is behalve in de Palestina solidariteitsbeweging ook actief in de landelijke coördinatiegroep van het platform tegen de nieuwe oorlog. ‘Achteraf’, zegt zij, ‘had je misschien in april vorige jaar de doorbraak van de beweging al aan kunnen zien komen. Op de Palestina demonstratie kwamen toen 30.000 mensen, en dat was een doorbraak. Voor een groot deel waren dat allochtone Nederlanders die zich sterk verbonden voelden met de Palestijnse strijd, maar er waren ook veel autochtonen die vonden dat Israël nu echt te ver ging. Dat gevoel merkte je ook weer bij de demonstratie tegen de oorlog. Mensen pikken het niet meer.
Wat ik opvallend vind bij deze beweging is het grote verschil tussen de 80.000 demonstranten (en het veelvoud dat daar achter staat) en de betrekkelijk kleine groep die het allemaal moet organiseren. Daar zit een behoorlijke kloof tussen. Daarom is het ook zo belangrijk dat we als platform zo open en democratisch mogelijk functioneren. Belangrijke zaken worden niet in de coördinatiegroep besloten, maar op de maandelijkse platform vergaderingen waar alle aangesloten organisaties voor worden uitgenodigd. Dat stimuleert de betrokkenheid en medeverantwoordelijkheid van alle organisaties en voorkomt dat een kleine groep de dienst gaat uit maken.
Over verschillende zaken zijn soms heftige discussies gevoerd. Bijvoorbeeld over de vraag hoe centraal het afkeuren van de dictatuur van Saddam Hussein moest staan; of de vraag of de steun aan de Palestijnse strijd centraler moet staan. Ook ik vind het belangrijk dat daar aandacht aan wordt besteed, en ik was ook voor Palestijnse vlaggen en spandoeken in de demonstratie, maar ik ben vooral erg tevreden over de uitslag van die discussie. Die komt er op neer dat er ruimte is in de beweging voor die punten, maar dat we één centrale leus voeren: ‘stop de oorlog’. Dat is een leus waar iedereen volledig achter kan staan en op basis waarvan meer organisaties zich aan kunnen sluiten. Ik zie dat ook als een overwinning van de democratie in de beweging.’

Multicultureel
Bas Kuiper is in Eindhoven actief in de vakbeweging, de antiracisme beweging en betrokken bij het plaatselijke platform tegen de oorlog. Hij benadrukt het belang van het multiculturele karakter van de beweging. ‘De afgelopen tijd werd er in Nederland een sfeer gecreëerd van angst en bedreiging. De allochtonen en de islam symboliseerden alles wat vreemd, onbekend en bedreigend werd gevonden. De multiculturele samenleving is door velen bij het grof vuil gezet. Na 11 september wordt geprobeerd om op basis van deze angst de mensen achter de oorlog te krijgen. Daarom is het zo verheugend dat we nu een beweging zien die zich richt tegen de oorzaken van deze bedreigingen. Een beweging waarin allochtonen en autochtonen samen optrekken tegen de oorlog en de belangen die daar achter zitten. De komende tijd zullen er nog veel meer bedreigende ontwikkelingen op ons af komen: werkloosheid, inkomensdaling, een verdere verslechtering van sociale voorzieningen. Deze nieuwe vredesbeweging kan het begin zijn van een brede beweging die zich tegen die bedreigingen richt. Je ziet nu al een opleving van de studentenbeweging en je ziet daar dat er ook een koppeling wordt gelegd met de neoliberale globalisering - bijvoorbeeld de GATS-onderhandelingen - en de verslechteringen in het onderwijs. Ook in de vakbeweging moeten die verbanden steeds meer gelegd worden, anders zullen we geen tegenwicht kunnen bieden tegen de verslechteringen die ook op het vlak van werk en inkomen op ons af komen. Ook daarvoor kunnen de samenwerkingsverbanden die er nu in de vredesbeweging ontstaan en het nieuwe elan dat daar van uit gaat een belangrijke rol spelen.’
Peter: ‘Precies. In een van de grote Amerikaanse kranten stond een dezer dagen: Amerika is na de koude oorlog als enige supermacht overgebleven, maar er dreigt nu een twee supermacht tegenover te komen staan. Een internationale supermacht van ontevreden wereldburgers, tegen de oorlog en voor een andere globalisering. Een nieuwe speler doet zijn intrede op het internationale politieke toneel. Ook als het ons niet lukt om de bommen op Irak tegen te houden, dan nog is deze beweging begonnen met essentiële dingen te veranderen in de wereld. En dit lijkt nog maar een begin.’