Het radicale en democratische experiment Rojava wordt sinds enkele weken geconfronteerd met een nieuw militair offensief onder leiding van de Syrische Overgangsregering (SGT) gesteund door Turkije en wordt in haar voortbestaan bedreigd.

Rojava, soms ook wel de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië (AANES) genoemd, is ontstaan ​​uit de opstand van 2011 tegen het brute en repressieve regime van de Syrische president Bashar al-Assad en de terugtrekking en concentratie van diens troepen in het westen van Syrië.

Vervolgens speelden de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) een cruciale rol in het blokkeren en verslaan van de fundamentalistische terreurgroep Islamitische Staat (ISIS). Kobani trok precies 11 jaar geleden voor het eerst de aandacht van de wereld, toen de stad een historische 136 dagen durende weerstand bood tegen de Islamitische Staat (ISIS), en die hun eerste nederlaag bezorgde. En zonder de Koerden en hun bondgenoten, die de grondtroepen leverden voor de internationale strijd tegen IS, zou bijvoorbeeld de zogenaamde ‘hoofdstad van het Kalifaat’, Raqqa, nooit bevrijd zijn in 2018.

Na die succesvolle strijd tegen ISIS en de terugtrekking van de troepen van al-Assad in het westen van Syrië konden de Koerden AANES vestigen dat bijna een derde van de Syrische staat omvatte en grotendeels onafhankelijk van het Assad-regime kon opereren.

Maar Rojava is veel meer dan een gebied in Noord- en Oost Syrië. AANES is een poging om de ideeën van het democratisch confederalisme in de praktijk te brengen. Dat wil zeggen een radicaal en democratisch experiment gebaseerd op autonomie, lokaal democratisch zelfbestuur, ecologisch evenwicht, vrouwenemancipatie en het gemeenschappelijk leven voor de bevolking.

Het is echter belangrijk om Rojava niet te romantiseren en te erkennen dat er een kloof bestond tussen retoriek en werkelijkheid. Er werden nog steeds mensenrechtenschendingen en onderdrukking van dissidenten gemeld; veel Arabieren in de regio gaven aan dat de macht in de praktijk alleen in handen van de Koerden lag.

Desondanks is Rojava een belangrijke inspiratiebron en ervaring voor radicaal links.

Centraliserende tegenmacht

Het radicale, inclusieve en democratische Rojava experiment staat natuurlijk haaks op de visie van de Syrische overgangsregering (SGT) die grotendeels bestaat uit leden van de Al Qaida afsplitsing Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) onder leiding van Ahmed al-Sharaa (Jolani). Sinds de val van het Assad-regime iets meer dan een jaar geleden dringen de nieuwe soennitisch-islamistische machthebbers er daarom op aan dat de SDF onder het gezag van het Syrische ministerie van Defensie wordt gebracht en het gebied bestuurd door AANES, onder de gecentraliseerde autoriteit van Damascus wordt geplaatst. (Dat gebied omvat het grootste deel van de Syrische oliebronnen, evenals twee grote dammen.)

Op 10 maart 2025 werd met bemiddeling door Washington een raamakkoord gesloten tussen interim-president al-Sharaa en SDF-bevelhebber Mazloum Abdi en waren er opvolgende gesprekken om tot een definitief staakt-het-vuren en politiek akkoord te komen. De overeenkomst had als doel zowel civiele als militaire vleugels van de SDF in de staat te integreren. Toch bleef de politieke impasse bestaan.

De STG staat er namelijk op dat de Koerden alleen op individuele basis in het leger zouden worden opgenomen. Om hun autonomie te kunnen verdedigen en vanwege de ervaring dat het Syrische Overgangsregime op grote schaal moorden heeft gepleegd op de Alawitische en Druzen-gemeenschappen stonden de Koerdische strijdkrachten erop dat hun eenheden intact bleven.

Het militaire offensief van Damascus in Aleppo, evenals in andere door de SDF gecontroleerde gebieden, begon na het verstrijken van de deadline van 31 december 2025 zoals vastgelegd in het akkoord van 10 maart 2025.

Buitenlandse steun voor Damascus

De voornaamste oorzaak van de verzwakking van de positie van AANES ligt in het feit dat de regering-Trump de alliantie heeft verbroken die Washington meer dan tien jaar geleden met Syrische Koerdische strijdkrachten smeedde in de strijd tegen ISIS. Sinds de bevrijding van Syrië van Assad en al-Sharaa’s toenadering tot het hele Westen (en Oosten), heeft de VS de SDF niet langer nodig om toegang te krijgen tot het olierijke oosten van Syrië. Dat kan prima met al-Sharaa worden bereikt. Tom Barrack, de vertegenwoordiger van de regering-Trump in Syrië, verklaarde cynisch dat het nut van de Koerdische strijdkrachten voor Washington 'grotendeels achterhaald' was.

Al eerder was duidelijk dat de VS een belangrijke supporter geworden was van de nieuwe regeringsautoriteiten, zoals blijkt uit de meerdere ontmoetingen tussen Trump en al-Sharaa, evenals de opheffing van de Caesar-sancties in december 2025.

Opnieuw betaalt de Koerdische nationale beweging de prijs voor haar afhankelijkheid van een bondgenoot wiens onbetrouwbaarheid historisch gezien alom bekend is.

De VS staat ​​hierin niet alleen. Kort voor de aanvallen op Aleppo overhandigde Von der Leyen een hulppakket van ongeveer 620 miljoen euro aan de overgangsregering in Damascus.

En dan is er ook nog Turkije. Turkije verwelkomt en steunt de aanvallen op Rojava dat een grote inspiratiebron is voor de Koerden in Turkije en daarom een bedreiging voor Istanbul. Na de val van het Assad-regime is Turkije uitgegroeid tot een van de belangrijkste regionale spelers in Syrië, vooral in het noorden van het land. Door de Syrische autoriteiten te steunen heeft Ankara zijn invloed in het land geconsolideerd.

Naast het aandringen op de terugkeer van Syrische vluchtelingen en het proberen te profiteren van de economische kansen die de wederopbouw biedt, is het belangrijkste doel van Turkije het ontkennen van Koerdische aspiraties naar autonomie, die als een nationale veiligheidsdreiging worden gezien, en het ontmantelen van de Autonome Administratie van Noord- en Oost-Syrië.

Telkens als er vooruitgang werd geboekt in de onderhandelingen over de uitvoering van het akkoord, kwam Turkije daarom tussenbeide, werd er druk uitgeoefend op de overgangsregering waarna die haar concessies introk.

Januari 2026: aanval op AANES

Het is duidelijk dat de Syrische autoriteiten tijdens de lopende onderhandelingen een plan ontwikkelden om eerst een militaire operatie in Aleppo te lanceren en die vervolgens uit te breiden naar andere door de SDF gecontroleerde gebieden. Ze verzamelden verschillende Arabische stammen – die al geruime tijd contact hebben met al-Sharaa – in Deir Ezzor en Raqqa om een algemeen offensief tegen de SDF voor te bereiden met steun van Turkse wapens en inlichtingen, en aangevoerd door Turkse huurlingenmilities – die nu officieel deel uitmaken van het Syrische leger.

Wekenlange gevechten leidden ertoe dat de strijdkrachten van de regering oprukten naar de overwegend Koerdische wijken Sheikh Maqsoud en Achrafieh in Aleppo, met als gevolg de gedwongen verdrijving van meer dan 100.000 burgers. Tegelijkertijd is Kobani geïsoleerd en wordt het belegerd. Ten noorden ervan ligt de Turkse grens, ten zuiden, oosten en westen bereiden Syrische regeringsstrijders zich voor om de vrijheid en hoop definitief te vernietigen. De elektriciteits- en watervoorziening zijn afgesloten en de brandstofleveringen zijn gestopt. Mensen worstelen om warm te blijven in de vrieskou.

Verschillende bronnen ter plaatse meldden grove mensenrechtenschendingen van troepen en militieleden verbonden aan de Syrische regering tijdens de belegering van de Koerdische gebieden. In het bijzonder Koerdische vrouwen zouden worden geviseerd. Ontvoeringen, martelingen en executies zijn al gedocumenteerd, terwijl bij de gevechten veel doden zijn gemeld.

AANES bevindt zich momenteel in een kritieke situatie, nadat ze een aanzienlijk deel van het voorheen gecontroleerde gebied is kwijtgeraakt. Die verliezen betreffen voornamelijk Koerdische enclaves in overwegend Arabische gebieden, zoals Aleppo, en overwegend Arabische gebieden ten oosten van de Eufraat, met name Raqqa en Deir ez-Zor. De SDF heeft er daarom alle belang bij dat een bloedbad wordt voorkomen en dat zoveel mogelijk van de rechten voor en de posities van de Koerden gered worden.

Na diverse mislukte overeenkomsten op een staakt het vuren is er, naar het schijnt door toenadering van Trump, op 20 januari een nieuw bestand gesloten. De Syrische regeringsstrijdkrachten zullen de centra van Koerdische steden al-Hasakah en Qamishli niet innemen. Damascus verklaarde ook dat Syrische strijdkrachten Koerdische dorpen niet zullen binnendringen en dat er geen gewapende troepen in die dorpen aanwezig zullen zijn behalve lokale veiligheidstroepen die uit de bewoners van het gebied komen.

Daarnaast wordt verwacht dat SDF bevelhebber Abdi 'een kandidaat uit de SDF zal voorstellen voor de functie van plaatsvervangend minister van Defensie, evenals een kandidaat voor gouverneur van Hasaka, namen voor parlementaire vertegenwoordiging en een lijst van personen voor werk binnen Syrische staatsinstellingen.'

Alle SDF-troepen zouden worden geïntegreerd in de militaire- en veiligheidsstructuren van de Syrische regering, die zich ertoe verbindt het decreet dat de Syrische president Ahmed al-Sharaa op 16 januari uitvaardigde, te zullen respecteren. Dat decreet belooft in het toekomstige Syrië bescherming te bieden aan de culturele, taalkundige en burgerrechten van de Koerden.

De SDF bevestigde in een statement het staakt-het-vuren volledig te aanvaarden en beloofde geen militaire acties te ondernemen tenzij ze zouden worden aangevallen. Kort nadat het staakt-het-vuren van kracht ging, meldde de SDF echter dat het op verschillende plaatsen al werd geschonden door aan Damascus gelieerde facties.

Er blijven dus veel onzekerheden bestaan over de haalbaarheid van de overeenkomsten en de uitvoering ervan, want de schendingen en aanvallen op de positie van de SDF zijn sindsdien doorgegaan.

SDF had veel sterker kunnen staan

Het verlies in korte tijd van een aanzienlijk deel van het grondgebied van AANES komt niet alleen door de tegenstander. De Zwitsers- Syrische marxist Joseph Daher wijst op de tekortkomingen in het beleid van de SDF die hierbij ook een grote rol hebben gespeeld: ‘In slechts enkele dagen veroverden de Syrische machthebbers tweederde van het gebied dat door de SDF werd bezet. Naast de directe geostrategische aspecten toont die snelle vooruitgang ook de beperkingen van het politieke project van AANES onder de niet-Koerdische bevolking, vooral Arabieren. In de loop der jaren hebben delen van de Arabische bevolking geprotesteerd tegen discriminatie, gerichte veiligheids-praktijken en gevangenneming van activisten, evenals tegen het gebrek aan echte vertegenwoordiging binnen AANES-instellingen.

‘In plaats van strategieën te ontwikkelen om de instemming van Arabische volksklassen in de gebieden onder hun controle te winnen, hebben SDF-leiders in plaats daarvan samengewerkt met stamleiders om de lokale bevolking te beheren. Die stamleiders staan er echter om bekend hun loyaliteit te veranderen afhankelijk van wie de machtigste politieke actoren van het moment zijn, en zich te richten op het verdedigen van hun eigen materiële belangen. Naarmate het machtsevenwicht geleidelijk in het voordeel van Damascus verschoof, volgden de stamleiders dat voorbeeld.

‘Bovendien werd de duurzaamheid van het politieke project van de SDF verzwakt door het vertrouwen in voortdurende Amerikaanse steun en door hun gebrek aan interesse om bredere en diepere politieke allianties met de democratische en progressieve krachten van het land (Syrië) op te bouwen.’

Wereldwijde solidariteit

Ondanks die tekortkomingen is de Rojava revolutie een inspiratie voor radicaal links wereldwijd en een van de belangrijkste ervaringen in deze eeuw die verdedigd moet worden. Solidariteit met de omsingelde Koerden in Syrië is vandaag de dag niet alleen een morele plicht, maar ook een politieke noodzaak: zolang de Koerden hun recht op zelfbeschikking niet kunnen uitoefenen of hun democratische nationale rechten niet kunnen verkrijgen, blijft elk vooruitzicht op vooruitgang in de regio illusoir.

Vele duizenden Koerden uit Turkije, Irak en Iran, met name vrouwen en jongeren, hebben gehoor gegeven aan de oproep van de SDF tot algemene mobilisatie. Zij trekken massaal naar Rojava om zich bij het verzet aan te sluiten of organiseren zich in steden in de regio en over de hele wereld.

Steun vanuit Syrië is nu ook van het groot belang zoals Daher schrijft: ‘Een topprioriteit nu voor progressieve en democratische krachten in Syrië is het stoppen van het bloedbad, het veilig terugkeren van ontheemde burgers en het strijden tegen haatzaaien en sektarische praktijken in het land. De toekomst van Syrië staat op het spel. Inderdaad, de nieuwe machthebbers hebben laten zien dat hun plannen geen radicale breuk vormen met de autoritaire praktijken van het voormalige regime.’

De People's Caravan is georganiseerd vanuit Keulen, Zürich en andere plaatsen in de hoop Rojava te bereiken. Hun doel is om een groot aantal buitenlandse journalisten naar Koerdistan te krijgen om daar verslag te doen. 

Wereldwijd zijn het afgelopen weekend – Amsterdam, Parijs, Londen, Glasgow, Rome, Barcelona en in nog veel meer steden – en zullen ook komend weekend vele duizenden mensen de straat op gaan om hun solidariteit te betuigen en op te komen voor de rechten van de Koerden. In Nederland is er zaterdag 31 januari in Den Haag een solidariteitsdemonstratie.

Foto: Vrouwen in Qasmislo demonstreren in steun voor de belegerde Koerdische wijken Sheikh Maksoud and Ashrafiyeh in Aleppo.